Văn học và tuổi trẻ tháng 4 năm 2016

Và nếu hôm nay tôi có được bạn đọc công nhận là nhà văn thì công lao tạo nên tôi, trước hết là thuộc về nhà trường, nơi dạy tôi tình yêu với tiếng Việt, nơi cho tôi thấy cái đẹp kì lạ

Hưởng ứng chủ trương đổi mới kiểm tra, đánh

giá chất lượng học tập bộ môn Ngữ văn của Bộ

GD&ĐT, góp phần hướng tới thực hiện mục tiêu đổi

mới dạy học, đổi mới chương trình SGK Ngữ văn

sau 2015, Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ - Nhà xuất

bản Giáo dục Việt Nam tổ chức Cuộc thi Ra đề, viết

văn theo hướng phát triển năng lực và phẩm chat

cua hoc sinh

I Đối tượng dự thi

- Giáo viên và học sinh THCS, THPT

ll Nội dụng cuộc thi

- GV ra đề bài và gợi ý làm bai cho hoc sinh

Đề bài và gợi ý cần theo hướng phát triển nang lực

và phẩm chất của học sinh: là những vấn đề, đề tài,

tình huỗng giúp học sinh vận dụng sáng tạo kiến

thức, kĩ năng đã học; gắn với các vẫn đề cuộc sống,

thực tiễn xã hội, nhằm khơi dậy hứng thú, tưởng

tượng, tư duy độc lập cua hoc sinh |

(Xem tiếp tr.29) Nha tai tro cuéc thi:

CONG TY TNHH CATEL

“Tính năng giao diện thân thiện người dùng” ~

Tạp chí của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

* 25 Hàn Thuyên - Hai Bà Trưng - Hà Nội

tel: 04.35121598; 35122847 (biên tập); 35142649 (phát hành trị sự)

fax: 04.35142649; email: vanhoctt@yahoo.com; website: http://vanhoctuoitre.com.vn

* Văn phòng đại diện phía Nam: 322 Điện Biên Phủ, quận 10, TP Hồ Chí Minh; ĐT: 0909799184

Hà Nội trong Những ngôi sao xa xôi

Văn hoá đọc của người Việt Nam

Tạ Duy Anh 15

Nâng cao năng lực diễn đạt trong bài văn Nghị luận xã hội

Đề bài dự thi Cuộc thi Ra dé, viết văn theo hướng phát triển

nang luc va pham chat

Đề ôn tập học kì II - môn Ngữ văn 9 |

⁄Œ# ` Đề thi thử sức vào lớp 10 THPT - môn Ngữ văn

Đề thử sức kì thi THPT Quốc gia năm 2016

Hướng dẫn cách ôn tập, làm bài phần Đọc hiểu đề thi Quốc gia THPT

Tan mạn trước mùa

Ngô Kim Trang

Chia tay hạ cuôi

Trân Thanh Hương

Những mùa phượng ởi qua

T6i thay hoa vang trén co xanh

Nguyén Thao Nguyén

Bốn mùa đi qua những ô cửa sổ

CLB Sách ơi mở ra

Cảm giác xâu hô

Lê Việt Phong

Yêu thương là

Nguyên Thị Phương Chi

Ấn dụ, hoán dụ phân biệt thé nao?

Đào Tiến Thi

Cách học thi

Nguyên Thụy Anh

Ngày sách thế giới: Khi các tác giả là độc giả _

Sơn Tây cũ) Đỗ sơ học yếu lược xong, Tôi chuyển ra học Escole de garcon (trường con

trai Sơn Tây) lúc 9 tuổi Học ở

trường này hết Moyen un 2e

(lớp nhì năm thứ hai) thì đảo

chính Nhật - Pháp, trường đóng cửa Tiếp đó kháng chiến

chống Pháp bùng nổ, tôi gia

nhập thiếu sinh quân và may mắn được tiếp tục học tập văn hoá, qua bậc trung học, rồi sau

đó hoàn thành bậc đại học năm

1963 sau khi làm giáo viên một thời gian là tâm năm

Tôi sinh ra trong một gia

đình đông anh chị em Bố tôi là một công chức nhỏ có khuynh

hướng Tây học, rất chăm chút đến việc học tập của các con Các anh tôi học hết tiểu học ở Bình Sơn Tây, đều được về Hà

Nội, học tiếp trung học ở trường

Bưởi Trong nhà tôi có nhiều sách báo Ngoài báo cho lứa tuổi học trò còn nhiều sách truyện Đọc thông viết thạo chữ Việt là tôi đã đọc được sách.' Tôi nhớ, đó là những cuỗn truyện về các loai vat cla Narn Cao, Tô Hoài truyện trinh

thám của Thế Lữ, Phạm Cao Cúng, các tập sách của Hội

Truyền bá quốc ngữ và đặc biệt là một số tập truyện ngắn

của Thạch Lam, Khái Hưng

Bà mẹ tôi là người buôn bán nhỏ Bà là người biết nhiều

ca dao, tục ngữ, thành ngữ và vận dụng thật nhuần nhuyễn trong đời sống hằng ngày, để

3

NO / va pend raed

lại nhiều ấn tượng sâu

sac trong tdi Sau nay,

bà được sống lại trong

hình tượng người bà ở tiểu

thuyết Côi cút giữa cảnh đời

của tôi, một người bà hết mực

_ yêu thương con cháu, là bả

tiên bà phật có phép lạ chở

che, cưu mang con cháu, đưa

con cháu qua bao nỗi buôn

khổ, tủi hổ, bất công, bà sống

động với ngôn ngữ đầy âm

hưởng dân quê, sắc sảo, hóm

hinh, tai tinh

Ở trường học, tôi học đều

các môn nhưng có khuynh

hướng ngả về các môn khoa

học xã hội, đặc biệt là môn

Văn Và nếu hôm nay tôi có

được bạn đọc công nhận là

nhà văn thì công lao tạo nên

tôi, trước hết là thuộc về nhà

trường, nơi dạy tôi tình yêu với

tiếng Việt, nơi cho tôi thấy cái

đẹp kì lạ, cái sức mạnh vô

hình, lớn lao của ngôn ngữ

ông cha, trong đó, ở bậc tiểu

học là sự manh nha cảm tính,

sâu sắc, ấn tượng mạnh mẽ

hơn ở bậc trung học; và hoàn

thành trọn vẹn kế cả từ một

tình yêu bền vững tới tri thức

và kĩ năng sử dụng tiếng Việt

Ở bậc trung học, may mắn tôi được học các thầy cô

giáo trẻ tuổi, yêu văn chương

và giỏi ngoại ngữ Kháng

chiến chống Pháp thiếu thốn nhiều thứ Sách báo văn nghệ

rất hiếm hoi Làm sao có thể

biết được Vich-to Hu-go, Ban-dắc, Muy-xê, Đỗ Phủ, Lý Bạch, L6 Tan néu không có thầy? Tôi còn nhớ như in những buổi đêm trong rừng sâu Việt Bắc, cạnh đồng lửa đốt bập bùng xua muỗi và chống rét, chúng tôi, các chú thiếu niên ngây thơ, ngơ ngác

trước những chân trời xa lạ vừa

mở ra trước mặt trí óc non nớt

của mình, khi nghe các thây,

cô kể lại các tiểu thuyết, đọc

các bài thơ của các nhà văn nhà thơ thế giới Thầy Nguyễn

Văn Vịnh (sau này là nhà lí luận phê bình xuất sắc Duy

- Nha van Ma Van Khang _ trong Lê kỉ niệm 20 năm Tạp chí Văn hoc và Tuối trẻ (27 11.2014)

Lập - đã mắt) Cô giáo Đồng,

cô giáo Miễn đã kế cho chúng

tôi nghe hết đêm này qua đêm

_ khác câu chuyện li kì giàu tính nhân văn về ông già Giăng Van-giang, chi Phang-tin, c6 be Cé-det, chang Ma-ri-uyt, cau

mở, gieo mâm Tôi nhận ra,

yêu văn chương là tình yêu có tính tiên thiên, bẩm sinh của

bất cứ ông thầy giỏi nào! Thế

giới bao !a, trên mặt đất rộng,

chỗ nào cũng là văn chương Nguyễn Du đã có lần qua thơ

nói ý tưởng này Sinh hoạt ở

trường thiếu sinh quân, nơi tôi học trung hoc, la vay Thay Phạm Tuyên, tức nhạc sĩ Phạm Tuyên, thầy Huy Phương sau này là giáo sư Đại học Vinh, thầy Dương Xuân Trinh sau này là tiễn sĩ hoá học dạy ở Đại

thể biểu dương một câu nói

hay hoặc sửa chữa cho chúng

tôi một cách nói không đẹp

Nhà trường lại thường xuyên tỔ

tác khá sôi nổi Phát động rồi

tổng kết, khen thưởng, biểu

dương Tôi nhớ, một đêm lửa

trại, tôi được mời ra để cả đơn

vị biết mặt vì được giải nhất

cho một truyện ngắn có nhiều

số phận rất kì cục, theo kiểu

trinh thám cũ (0)

Không thể kể hết những

gì đã trải qua, những ngẫu

nhiên nữa, đã góp phân đưa

mình vào con đường văn

chương Đường đời là không

thể định trước và mọi việc

đều không thể rạch ròi, kể cả

khi nó hoàn thành Do vậy,

không thể đóng khuôn bất cứ

một sự hình thành nào vào

một nguyên cớ đơn giản Tuy

nhiên, dẫu thế nào thì cũng

vẫn có thể khẳng định: Nhà

trường thuở thiếu niên bao giờ cũng vẫn là cái vườn ươm gây mam tài năng văn chương; vì ít nhất nó cũng góp phần làm cho các nhà

văn có được khái niệm kiến thức văn hoá của 10.000

năm trước mình, như Garcia Marquez đã có lần nói

Và lời tâm sự: “Viết văn là

một công việc quá khó khăn,

ở ngoài sự cô gắng, ở trên sức

người Từ truyện ngắn Phố Cut dau tiên in năm 1961 trên

tờ Văn học tới nay trên 40 năm hành nghề, vậy mà bây

giờ hễ cứ bắt đầu viết một cái

gì lại thấy bồi hồi, run rấy như

trẻ nhổ tập đi những bước đầu Có một thú chơi riêng

nho nhỏ: sau chừng mười

năm viết, hãy làm một đợt sơ tuyển, đọc duyệt lại những cái mình đã viết một cách thật khách quan, như biên tập viên

khó tính đọc bản thảo loại bỏ,

lúc đó thấy cái gì còn đọc được thi giữ, ngoài ra coi như

bài tập loại bó; thông thường

số này lượng không ít Có sự tương hợp giữa sự thành nhân và đắc đạo văn

chương, có phải vậy không,

mà thấy có nhiều ví dụ như

ngôi thứ nhất nhưng khác nhau về

đại từ xưng hô Ở phần đầu, tác

giả xưng “tôi” với động từ “muôn”

mang khát vọng sống mãnh liệt,

mà “muốn” ở đây là những cái

“muốn” phi thường: “Muốn: tắt

nắng đi”, “muốn buộc gió lại

“màu”, bằng khứu giác: “hương, bằng thính giác: “khúc tỉnh sử,

bằng vị giác: “ngon” Trong thế

giới đang bừng bừng sức sống ấy,

chủ thể trữ tình bày tỏ cảm xúc của mình: “tồi sung sướng”, nhưng

cũng nhận ra sự biến đổi vĩnh hằng của tạo hoá: dầu “muốn” thi

cũng chẳng thể làm đảo ngược được Vì thế “tôi” đi tới lập luận

biện hộ: “Nhưng vội vàng một nửa/ Tôi không chờ nắng hạ mới

hoài xuân” và từ đó chỉ ra sự huy

hoàng của cuộc sống gắn với mùa xuân, hiển nhiên là không có mùa xuân vĩnh hằng Suy rộng ra cuộc đời của con người chỉ thực

sự huy hoàng trong tuổi thanh

xuân của nó, trong tuổi trẻ của nó

Nhưng mùa xuân không vĩnh viễn

bởi “Xuân đang tới nghĩa là xuân

sẽ qua/ Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ giả” đó là một quy luật khắc nghiệt, vì thế “tuổi trẻ chẳng hai lân thắm lạif Các từ “đang tới”

- “sé qua’/ “con non” - “sé gia”, cho thay su van động không thể

đảo ngược được của dòng thời gian Tác giả đặt mình ở hiện tại

để nhìn Cuộc đời, con người nói

chung theo chiều hướng

phát triển của sự vật trong dòng vận động của nó, để

từ đó nhận ra sự gấp gáp,

không thể nào kìm giữ được

Ở đây có sự lo lắng thực sự,

trước dòng chảy của thời gian mà

con người không thể níu kéo lại

được, vì thế dẫn tới hành vi sống,

cách thức sống phù hợp với dòng

chảy thời gian này Đó là động

thái “vội vàng”, phải chạy đua với

thời gian, phải tận hưởng được cái

thần tiên của cuộc sống đang diễn

ra nhưng đang bị cuốn mất theo

dòng thời gian Đồng nghĩa với sự

cảm nhận đó là tuổi trẻ không kéo

dài vĩnh viễn, mà tuổi trẻ cũng chỉ

là một thời khắc trong dòng thời

gian ây của mỗi một tồn tại thôi, bởi

vì “đang” tất yêu dẫn tới “sẽ”, “non”

sẽ biến đổi thành “già” Khoảng

cách giữa “đang” và “sẽ”, giữa

“non” và “già” là khoảng cách

ngắn ngủi mà chính khoảng cách

ngắn ngủi ấy lại là tuổi trẻ, là thời

sung sức tráng kiện nhất của mỗi

con người Vì thế phải biết sống

hết mình cho khoảnh khắc ấy,

phải sống đẹp với quãng thời gian

ngắn ngủi nhưng đẹp nhất ấy của

con người

Nhận thức sâu sắc về sự bién diễn của thời gian đời người này

gắn với chủ thể xưng “tôi” Hiển

nhiên “tôi” và “ta” đều là ngôi thứ

nhất nhưng có sự khác biệt về ngữ

nghĩa “Tôi” hàm ẩm sự nhỏ bé,

nhún nhường, biểu hiện một sắc

thái yếu ớt, đơn lẻ, cá nhân, biểu

hiện một nỗi lo âu trước cái vô

thường của vũ trụ, mặc dù đã nhận thức ra một điều bắt biến là

“còn trời đất nhưng ở đó điều bat

hạnh là “chẳng còn tôi mãi mãi,

“Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất” Đất trời còn mãi, vũ trụ là không mất đi, chỉ có tuổi trẻ của

đời người là không bao giờ trở lại

Do đó, trong khoảnh khắc mùa xuân ấy, con người phải sống theo cách thức chạy đua với thời gian, phải giành giật vẻ đẹp cuộc sống

cũng như chính bản thân cuộc

sống thời kì sung mãn nhất với

“tôi tiếc” cái huy hoàng diễm lệ

của tuổi trẻ đang trôi đi mà không

thể níu kéo được bằng một sự giục giã, thúc bach: “Mau ởi thôi! Màu chưa ngả chiêu hôm

Sự giục giã, thúc bách Ay hiện lên bằng sự ngồn ngộn của cuộc sống “mới bắt đâu mơn

mở", với “mây đưa và gió lượn”, với “cánh bướm và tình yêu”, với

“non nước, và cây, và có rạng”, với

tất cả những gì được đưa lại bằng

sáng,/ Cho no nê thanh sắc của

thời tươi” Đây là một sự thoả mãn

cao nhất, nều không muốn nói là

sự thoả mãn tuyệt đối và khi ấy,

chủ thể trữ tình và thế giới xung

quanh với cái đẹp trần thế huy

hoàng của nó trở thành hiện thể

của sự yêu thương và được thể

hiện qua tình cảm yêu thương cháy

bỏng nhất: “- Hỡi xuân hồng, ta

muốn cắn vào ngươi Mùa xuân

hiện lên trong về đẹp màu hồng

day sức sống, màu có khả năng

biểu cảm mạnh nhất, cũng như

khả năng truyền cảm xúc mãnh liệt

nhất mà mùa xuân có được

Chủ thể trữ tình lúc này

không xưng “tôi” nữa mà xưng

“ta”, một cái “ta” kiêu hãnh vì đã

nhận thức được vẻ đẹp trần thê, vì

đã ý thức được sự cần thiết phải

sống đẹp trong khoảnh khắc thời

gian của mùa xuân đời người Với

cách xưng hô “ta”, chủ thể trữ tình

đã không còn sự lo âu, cũng

chẳng còn là bé nhỏ nữa mà là

một cái “ta” đầy sức mạnh, đây vẻ

thách thức, chấp nhận đối mặt với

dòng chảy thời gian, không phải

để ngưng thời gian lại, mà để

sống đến tận cùng mỗi thời khắc

bé nhỏ ấy Nó đã mang được sức

mạnh của mùa xuân tuổi trẻ, đã

mà sống là hành động, là sống

đúng với tư cách người, là sống tích cực Bởi vì, khi cuộc sống “mới bat dau mon mon,” thi cac sac màu của cuộc sống cũng hiện ra, không phải dưới hình thức tầm thường mà là những hình thức

thiêng liêng, bởi “mây đưa” chứ không phải “mây bay”, “gió lượn”

chứ không phải “gió thổi”, cái mà

“thanh sắc của thời tươi”, gắn với

cái cao cả thiêng liêng của đất

trời, được rút ra từ đất trời và cũng

mang trong nó vẻ đẹp của đất trời

Cả đoạn thơ này bừng lên sức

sống, khát khao sống mãnh liệt với bốn lần “a muốn” với các sắc thái khác nhau: “muốn ôm”,

“muốn saV”, “muốn thâu”, “muốn cắn”, bốn động từ thâu tóm tất cả

mọi khát vọng của con người Sức mạnh của cái “ta” nổi bật lên và cũng chỉ có cái “ta” mới làm được, chứ cái “tôi” không thể làm được

Su chuyén hoá từ cái “tôi sang cái “ta” tạo ra mạch cảm xúc tuôn trào, thể hiện niềm tin và

nhận thức đã có, vào bản lĩnh cá nhân Đây không phải chỉ là sự tuôn trào tự nhiên của dòng cảm

xúc trong tâm trạng mà còn là sự chuyển hoá nhận thức về thế giới

xung quanh, bởi lẽ khi không chặn được dòng chảy của thời gian, khi không đảo ngược được quy luật vận hành của thời gian

thì vấn đề còn lại là phải sống đẹp trong quãng thời gian ngắn ngủi ấy Sống đẹp là biết hưởng thụ những cái thiêng liêng, thanh

khiết của tạo hoá

Mạch cảm xúc ở đây còn

hiện ra dưới hình thức tranh luận,

tranh luận một cách hãng hái, vừa

để nói với người xung quanh về

quan điểm của mình vừa để nói

với chính mình Hình thức tranh luận đó được thể hiện qua các hình thức điệp: điệp từ, điệp câu, điệp ngữ gắn với các động từ chỉ khát vọng hay hành động, hoặc hàng loạt các từ mang hình thức cắt nghĩa lí giải (nghĩa là ), mang

hình thức sở hữu: “của này đây”,

“này đây của” Sự chuyển đổi của hình thức thơ năm chữ ở

những câu đầu sang hình thức thơ tám chữ ở phần còn lại cũng cho thấy nhịp điệu hối hả, thúc bách, tạo ra hình thức tranh luận sinh động mặc dù vấn đề tranh biện là chồng lại thời gian chu kì, thời gian tuần hoàn theo quan niệm năm cũ

qua đi thì năm mới đến

Vẫn là 365 ngày nhưng

365 ngày của năm này không lặp lại 365 ngày của

năm trước Nhận diện ra vẫn đề

thời gian không trở lại là một sự nhận diện mới mẻ Con người và

tuổi trẻ của nó trở thành thước đo

thời gian để chỉ ra tính không vĩnh viễn của tuổi trẻ đời người, do đó,

nó tạo ra sự nhận thức về giá trị của tuổi trẻ, về khoảnh khắc ngắn ngủi mà tuổi trẻ con người tồn tại Đây là cách quan niệm tích cực

Mạch cảm xúc còn được khơi dậy

bằng các hình ảnh của thiên nhiên, của đất trời với cái nhìn đầy

cảm xúc yêu thương, trân trọng

Cách biểu hiện cảm xúc trữ tình đi

từ điểm đến diện, từ hẹp tới rộng, nhưng bao quát tật cả vẫn là tính

chất tươi trẻ: tươi trẻ của đất trời, tươi trẻ của con người Cảm xúc

bao quát thắm đượm chất tình:

tình người, tình yêu cuộc sống, tình cảm với đất trời được biểu

hiện dưới hình thức xuân Giữa

xuân với tình có sự gắn kết, yêu thương: yêu xuân để tình trỗi dậy, tình thêm nhựa sống cho xuân

Bài thơ Vội vảng với những

nét độc đáo của tài năng Xuân

Diệu đã cho thấy một quan niệm mới về thời gian, gắn với nó là tình yêu tha thiết cuộc sống trần thế, là sự quý trọng từng khoảnh

khắc của tuổi trẻ Đồng thời bài

thơ còn thể hiện một khát vọng

oe 8 \ Penhos, 7 14

Lê Minh Khuê cho biết

cảm hứng viết Những ngôi sao xa

xôi bắt nguồn từ một chuyến đi

công tác xa tại đèo Côlanhip năm

1971 Những ngày cùng chung

sống với đại đội thanh niên xung

phong ở đó, trong nhà văn trào lên

nỗi nhớ Hà Nội da diết Nỗi nhớ ấy

khiến nhà văn “phải làm một điều

gì đó” cho lòng vơi nhẹ Những

ngôi sao xa xôi ra đời trong hoàn

cảnh đó Có lẽ vì thế nên không

gian “Hỗ Gươm, Hồng Hà, Hô Tây”

thắm đượm trong tác phẩm được

tuyến chọn vào tuyến tập “Nghệ

thuật truyện ngắn thế giới”

Giữa không gian Trường Sơn,

bối cảnh chính của câu chuyện,

rung chuyển ầm ầm suốt đêm

ngày bởi tiếng máy bay địch gầm

rú, những tiếng bom nổ xé toang

lòng đất và tiếng xe vận tải chở

đoàn quân giải phóng ra tiền

tuyên, Hà Nội trong nỗi nhớ của cô

gái thanh niên xung phong

Phương Định hiện lên với tất cả

(SGK Ngữ văn 9, tập hai)

những trong trẻo, bình yên ngày

thường: “ hoặc là cây, hoặc là cái

vòm tròn của nhà hát, hoặc bà bán

kem đấy cái xe chở đây thùng

kem, trẻ con háo hức bâu xung

quanh Con đường nhựa ban đêm, sau cơn mưa hạ rộng ra, dài ra, lấp loang anh đèn trông như một con sông nước den Những ngọn điện trên quảng trường lung linh như những ngôi sao trong câu chuyện

cổ tích nói về những xứ sở thần tiên Hoa trong công viên Những

quả bóng sút vô tội vạ của bọn trẻ con trong góc phố Tiếng rao của

bà bán xôi sáng có cái mủng đội

trên đâu ” Từ không gian chung

ây Hà Nội được Phương Định thu vào không gian riêng tư tuổi mười bảy, tuổi đầy lãng mạn, mộng mơ của mình với “căn nhà của tôi cổ

và sâu trong ngõ, có nhiêu cây xanh”, với “vòi nước nhỏ chảy suốt đêm vào bể Tiếng nước xoắn vào

nhau, tạo cho tôi cái cảm giác

nước sắp tràn tới thành cửa sổ

Bên cạnh cảnh vật quen

thuộc, Hà Nội còn hiện lên với

những con người Đó là anh Kí sư

ở nhà máy cơ khí, người thầm yêu Nho, “thích đá bóng và có hai cánh tay vạm vỡ”, là ông bác sĩ già mac

căn bệnh khó ngủ, là anh công

nhân lái xe dưới nhà, người duy nhất thức cùng Phương Định trong một đêm mưa đá và mẹ Phương Định, người luôn sẵn sàng giúp cô thu xếp đồ đạc gọn gàng và không bao giờ quên buông theo lời đe:

“Con gái gì cái cua may Lay —

chông rôi mà no đòn No don !”

Song không chỉ hiển diện gián tiếp qua nỗi nhớ mà Hà Nội còn hiển diện frực tiếp, hiên ngang nơi Trường Sơn khói lửa bằng những

người con - chiến sĩ của mình

Dường như nhà văn Lê Minh Khuê

đã xây dựng nên cả một Hà Nội

phô giữa tuyên lửa khốc liệt nhất của cuộc chiến tranh vệ quốc Anh đại đội trưởng “người gây, hay đau khớp” nhà “đâu như ở cuối phố Lò Đúc” Cậu lính trinh sát đại đội

“như một câu thủ bóng bản, linh

dân Hà Nội Bố là công nhân điện

Mẹ là công nhân may mặc” Và tât

nhiên không thể không nhắc đến

Phương Định, nhân vật nữ trung

tâm của truyện Những người con

Hà Nội dù ở chiến trường gian khổ

nhưng vẫn giữ được những nét tính

cách đặc trưng của mảnh dat minh

sinh sống: Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/ Dẫu không thanh lịch cũng người Trảng An Nét thanh

lịch ấy được thể hiện qua cách ăn nói, (Anh đại đội trưởng, kế cả

trong những tình huống nguy hiểm nhất hay bận trăm công nghìn việc, luôn nói với các chị em những

từ tế nhị như “cảm ơn”, “xin lỗi”,

“chúc may mắn”); qua cách sinh hoạt (Cậu liên lạc đại đội luôn ăn

mac chin chu nhất khi điều kiện và

hoàn cảnh cho phép, lịch sự, hiều khách, không hút thuốc lá), và qua

cả nét làm điệu của người con gái

Y thức được mình là một “cô gái

khá”, có “hai bím tóc dày, tương

đối mêm, một cái cổ cao,

kiêu hãnh như cái dai hoa

ioa kẻn”, Phương Định luôn

có cách cư xử ý nhị, kín đáo với

các anh pháo thủ, lái xe và những

lá thư dài họ gửi cho mình Cô

không thể như Nho và các bạn gái

cùng đơn vị khác, có thể nói cười

rồn rằng với một anh bộ đội “nói

giỏi” nào đấy mặc dù trong thâm

tâm luôn ý thức rằng “những người

đẹp nhất, thông minh, can đảm và

cao thượng nhất là những người

mặc quân phục, có ngôi sao trên

mũ.” Nét thanh lịch ấy còn được

biểu hiện bằng những tài lẻ khác

Anh đại đội trưởng có chút năng

khiêu văn chương thường “hay làm

ca dao cho báo tưởng”, Phương

Định hay hát, cô thuộc nhiều bài

từ dân ca quan họ đến những bản

tình ca Nga nổi tiếng Nhưng điều

quan trọng hơn cả, vượt trên tất cả

là những người con Hà Nội ở

Trường Sơn hùng vĩ đã thể hiện

lòng yêu nước vô bờ bên, tinh thần

“quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”

như thế hệ người Hà Nội “sống

mãi với Thủ đô” vào mùa đông

năm 1946 Khi mới vào chiến

trường, nhiều đồng đội đã lo ngại

cho Phương Định, con gái Hà Nội

đài các thê “liệu có xa nhà được

ba ngày?” Nhưng Phương Định đã

cùng đồng đội bám trụ “trên cao

điểm này đã ba năm” Cô vui về,

hăng say làm mọi công việc tu

nặng nhọc (đi gánh đất), đến nguy

hiểm (phá bom), chịu đựng nỗi vất

vả khổ sở, thiếu thốn trong sinh

hoạt (ngủ dưới đất, chan nước lọc thay canh, làm việc với cường độ cao liên tục nhiều ngày), chịu

đựng những vết thương “ bốn vét

Có một vết ở bụng khá nặng, bị

giam vào quân y ba tháng” để hoàn thành nhiệm vụ, kiên cường không rơi nước mắt mỗi khi nỗi cô đơn, nỗi nhớ nhà ua về Chính những phẩm chất ấy đã tạo nên chất keo gắn kết giữa những người con Hà Nội và những người con

của mọi vùng quê khác của Tổ

quốc làm nên fïnh đồng chí, đồng

đội cao cả Với Thao và Nho, Phương Định tình như thủ túc cùng nhau làm việc, cùng nhau sẻ chia

mọi thứ Với những người lính khác, cô cùng hai người đồng đội cùng phối hợp hết sức mình, mỗi

tổ, mỗi đơn vị đều gắng sức vì việc

chung cho đoàn xe tên lửa mau ra

tiền tuyến Hình ảnh Phương Định cùng Nho, Thao chạy lên cao

điễm trò chuyện với các anh bộ_

đội và ngắm đoàn xe dài đến vô tận ra tiền tuyến giữa đêm khuya

mà lòng trào dâng cảm xúc: “Tôi yêu tất cả mọi người, một tình yêu nông nàn, khó nói mà có lẽ ai đã đứng trên cao điểm giữa những

phút này như tôi mới hiểu thấu ”

là minh chứng rõ nét về những gì tốt đẹp nhất của những người con

Hà Nội dành cho đồng đội, dành cho quê hương, dân tộc

Có một Hà Nội như thé trong

Những ngôi sao xa xôi! l_

Các bạn thân

mến, “lão Tạ” sẽ dành phần thưởng đặc biệt (sách có chữ kí của các

nhà thơ, nhà văn) cho các bạn có câu hỏi được đăng trong chuyên

mục Các “thượng đế” hãy soạn thật nhiêu câu hỏi hay gửi về Toà soạn _ theo địa chỉ: 25 Hàn Thuyên, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội (Trong thư

ghí rõ tên, địa chỉ, điện thoại để Toà soạn tiện liên hệ)

Nhiêu người đã cho rằng,

văn hoá đọc của người Việt

Nam, nhất là giới trẻ, ngày càng

đi xuống Tuy nhiên, gân dây, khi

văn có quan điểm như thế nào về

văn hoá đọc của người Việt Nam

hiện nay?

Ngô Ngọc Anh _ tớp 10 Toán - K55 - THPT Chuyên Bién Hoa - Ha Nam

Nha van Ta Duy Anh: Néu

nói người Việt Nam giờ đây, nhất

là lớp trẻ ít đọc, thì hoàn toàn chỉ

là võ đoán Họ đang đọc nhiều hơn bất cứ thời nào khác đã qua -

Có thể nói ngày nào họ cũng

đọc, trên internet, đọc tin nhắn

qua điện thoại So với mấy chục năm trước, khi công nghệ thông tin chưa phát triển, thì rõ rang

các bạn trẻ đang “ham đọc” chứ

không phải là lười đọc

Nhưng hoàn toàn vẫn có cơ

sở khi nói văn hoá đọc của người

Việt Nam đang đi xuống? Vậy có chuyện gì mâu thuẫn ở đây? Hoá ra đọc và đọc cái gì luôn

vẫn có chuyện để bàn, nếu

15

: X ` lê WORE A ⁄ ⁄

không muôn nói nó khác nhau rất xa Trong quan niệm cổ điển về đọc, thì đọc nghĩa

là đọc sách, loại sách được sáng

tác, biên khảo bởi các bậc

“thánh hiền” Trong mỗi cuỗn sách

ấy chứa biết bao là kiến thức về xã

hội, con người, vũ trụ, triết lí sâu xa

về đạo lí, vẻ đẹp, lẽ phải Người

dọc sách là người du nhập vào thế

giới khác, tìm thay những thứ làm

giàu cho trí tuệ, làm mdi me cho

cách nhìn cuộc đời, nhìn con người

của mình Chả thế Nguyễn Trãi

từng viết: “Đọc sách mắt như đèn

muon nam”

Quan niệm chỉ những bac

“thánh hiền” mới có thể viết sách

rõ ràng là không còn phù hợp

Nhưng người viết sách vẫn luôn

được coi là những “Kĩ sư tâm hồn”

hiểu theo nghĩa họ vừa có trí tuệ,

kiến thức, vừa hiểu biết sâu xa về

con người, về cuộc đời, về thế

giới Quan niệm ấy vẫn được

mặc nhiên thừa nhận cho đến bây

giờ Chỉ có điều, càng ngày sách

của họ càng khiễn mọi người “ngại

đọc” vì vô số lí do: Ít thời gian,

không còn nhiều sự yên tĩnh,

không còn cảm thấy quan trọng,

không tìm thầy hứng thú bởi những

vấn đề quá sâu sắc, phải động

não Và lí do luôn được giấu đi

nhưng lại là lí do chính, đó là bệnh

dày cộp, kín đặc chữ sao mà ngại quá, lại cứ phải gục cổ xuống bàn

ở tư thế quá là gò bó (giờ đã có

sách điện tử nhưng tư thế đọc thì ít thay đổi), hãy cứ để đấy đã Lướt

web, chát, vào facebook, “buôn”

điện thoại, xem phim, nghe nhạc

dễ dàng và thích thú hơn, cần thiết hơn Và rồi lời hẹn ngày nào đó sẽ đọc những cuôn sách kia cứ kéo dai ra mai

Tắt nhiên không phải ai cũng như vậy Nhưng những người như vậy đang là số đông Họ vẫn đọc, đọc nhiều nhưng chỉ không đọc

Giờ ta hãy trở lại vấn đề mà

em nêu ra Việc Chính phủ định ra

một ngày làm ngày đọc sách và hàng ngàn người kéo đến tham gia chưa nói lên được bất cứ điều gì về văn hoá đọc đi lên hay đi xuống

Lâu nay cứ có lễ hội gì là người ta kéo đến Thậm chí, sự kiện đó còn - phần nào phản ánh nỗi lo văn hoá đọc đang bị mai một Vì thế, mọi

thứ còn phải chờ xem Nhưng quan điểm của cá nhân tôi thì đọc - với

tư cách cập nhật thông tin, trao đổi thông tin đơn thuần và đọc sách, như một thói quen làm giàu trí tuệ

và tâm hồn, như một cách thưởng thức văn hoá và tri thức, hoàn toàn

là hai việc khác nhau l-

Để có một bài văn hay thì khâu diễn đạt, trình bày đóng vai trò đặc

biệt quan trọng Bởi lẽ, giá trị của một bài văn không chỉ được thể hiện ở những ý tứ sâu sắc, mới mẻ mà còn ở khả năng luu lại những cẩm xúc

ấn tượng cho người đọc qua cách diễn đạt uyển chuyển, trơn tru, lối hành

văn lôi cuốn, biểu cảm, giàu sức gợi Nhằm giúp các bạn học sinh có

thêm kinh nghiệm diễn đạt trong bài văn nghị luận xã hội, fự tin thực hiện

các bài tập, bài thi dưới đây chúng tôi xin chia sẻ một số nội dung và:

cách rèn luyện ki nang nay

Tuy quan trọng, nhưng đây lại là khâu mà nhiều học sinh gặp khó khăn khi làm văn Có em tư duy sáng rõ, lập dàn ý rất đầy đủ và

sâu sắc nhưng khi viết thì lại không biết bắt đầu từ đâu; việc diễn đạt trở nên khô cứng hoặc luấn quấn,

không thoát ý Bài văn vì vậy gây

cảm giác là sự cộng lại của những đoạn văn độc lập, những ý tưởng

lộn xộn và không đủ sức thuyết phục người đọc, người chấm Do

đó để nâng cao hiệu quả diễn đại, các em không nên vội vàng luyện

để mà nên thực hành từng khâu, luyện tập từng thao tác nghị luận

Ví dụ: Rèn kĩ năng mở bài - kết bài,

ren ki nang chuyén doan trong phần thân bài, rèn kĩ năng đưa dẫn chứng, rèn kĩ năng kết thúc nâng cao vẫn đề Từ chỗ thuần thục

từng thao tác, các em sẽ iam chu được hành văn của mình trong bài

làm Dưới đây, chúng tôi không trình bày tường tận về từng bước

làm một bài nghị luận xã

hội; mà chỉ nêu lên một số

gợi ý với mong muốn giúp

cho việc diễn đạt trong bài

văn nghị luận xã hội của các em

trở nên hiệu quả và hấp dẫn hơn

4 Trước tiên là việc rên Kĩ

năng viết phần mở bài, kết bài

Nếu xem bài viết như một bữa tiệc

dành cho người đọc thì có thể hình

dung: Mở bài là chút rượu khai vị,

thân bài là mâm tiệc, kết bài là

món tráng miệng cuôi cùng Phép

so sánh cho thấy mở và kết, tuy

không phải là thành phần quan

trọng nhất quyết định thành công

của một bài văn, nhưng đó lại là

thành phần không thể thiếu Bài

văn có hoàn chỉnh, hấp dẫn, được

đánh giá cao hay không phụ

thuộc rất nhiều vào khả năng thực

hiện mở bài, kết bài một cách phù

hợp và ấn tượng nhất

Mở bài là khâu đâu tiên trong

một bài văn Chức năng của mở

bài thường tập trung ở hai nội

dung: Vừa giới thiệu thông tin khái

quát về vấn đề sẽ được triển khai

trong bài văn; vừa dẫn dắt cảm xúc

của toàn bài, khơi gợi mối đồng

cảm giữa người đọc và người viết

Với bài văn nghị luận xã hội, mở

bài càng cần thể hiện được quan

điểm, chủ kiến và cái nhìn khái

quát của người viết về vẫn đề nghị

luận Cầu trúc của một mở bài sẽ

là một đoạn văn, thường gồm ba

phần: Phần mở đoạn (có thể viết một hoặc một vài câu) dùng để dẫn dắt, khơi gợi mối liên hệ đến vấn đề nghị luận; phần thân đoạn (trình bày nội dung quan trọng nhất của mở bài) nêu khái quát van dé

sẽ được trình bày trong thân bài;

phần kết đoạn (có thể linh hoạt về

độ dài, ngắn sao cho phù hợp với

mở đoạn, thân đoạn) nêu giới hạn

phạm vi tư liệu và ý nghĩa, tầm quan trọng của vấn đề nghị luận trong đời sống con người

Ví dụ xét đề bài: Trong vở kịch Hôn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ), nhân vật Trương Ba đã nói: “Không thể bên trong mot đằng, bên ngoài một nẻo được Tôi muốn được là tôi toàn vẹn.” Câu

nói của Trương Ba, gợi cho anh

(chị) suy nghĩ gì về tình trạng con người không được sống là mình?

Mở bài tham khảo:

(1) Nhờ có “Hôn Trương Ba,

da hàng thịt” mà Lưu Quang Vu da

trở thành một trong những cây bút_

xuất sắc nhất của sân khấu kịch

Việt Nam (không chỉ trong những

năm 80 của thế kỈ trước) (2) Tuy

nhà văn đã đi vê thế giới của Hôn

Trương Ba, ẩn mình trong từng vòm cây, khóm lá nhưng tắm lòng và những suy tư, trăn trở vê cuộc đời của ông trong vở kịch ấy vẫn còn mãi trong lòng bạn đọc

(3) Một trong số những phương

diện làm nên thành công của vở

kịch chính là nội dung xã hội sâu

sắc của nó; nhất là khát vọng vé

một cuộc sống thực sự đã được nhà văn gửi gắm qua lời của nhân vat Trương Ba: “Không thể bên trong một đẳng, bên ngoài một nẻo được Tôi muốn được là tôi toàn vẹn” (4) Phải chăng chuyện con người không được sống là chính

mình không chỉ là hoàn cảnh riêng của Trương Ba, mà đã thành bi kịch đau đớn của bao người trong

xã hội hiện đại?

Trong mở bài này, câu 1 và 2

là phần mở đoạn, câu 3 là thân đoạn, câu 4 là phần kết đoạn Tắt nhiên nếu chọn cách mở bài trực tiếp - giới thiệu thẳng vào vấn đề

nghị luận, các em có thể bỏ qua

phần mở đoạn Ngoài ra: Để nâng cao hiệu quả diễn đạt phần mở bài trong một bài văn nghị luận xã hội, ngoài yêu cầu mở bài đúng - đủ, còn cần diễn đạt sao cho ấn tượng,

sáng tạo Để làm được điều đó,

các em có thể lựa chọn cho mình một cách vào bài phù hợp với vốn sống, vốn hiểu biết của mình

Các cách mở bài gián tiếp thường được áp dụng là:

- Diễn dịch: Nêu ý khái quát hơn van dé cần dẫn dắt, rồi bắt vào yêu câu nghị luận

- Quy nạp: Nêu ý nhỏ hơn van

đề cần giới thiệu, rồi tổng hợp lại thành vẫn đề cần nghị luận

- Tương liên: Nêu ÿ tương đương/ gần gũi để làm cầu

nối bắt sang vẫn đề nghị luận

- Đối lập: Nêu ý kiếễn/ những

biểu hiện trái ngược Từ đó liên hệ

tới vấn đề cần nghị luận và đánh giá về ý nghĩa của vẫn để

- Hỗn hợp: Phối hợp các hình thức trên (diễn dịch/ đối lập)

Xét ví dụ: “Vũ trụ có nhiêu ki quan, nhưng ki quan tuyệt vời và vĩ đại nhất là tâm lòng người mẹ” (Bernard Show) Anh chị có suy nghĩ gì về câu nói trên?

Dưới đây là một số mở bài theo các cách khác nhau để các

em tiện hình dung về cách diễn đạt: Diễn dịch:

Ở tuổi 17, điều ý nghĩa nhất

mà tôi chiêm nghiệm được là: Chỉ

của từng thành viên mội Đặc biệt,

gia đình chỉ là tễ bào của xã hội nhưng lại chứa đựng một kì quan tuyệt vời và vĩ đại nhất thế gian -

đó là tâm lòng người mẹ

Zmhọoe Z 19

Quy nap:

Tạo hoá có lẽ cũng

— phải nghiêng mình trước

những kì quan tuyệt vời mà con người đã tạo nên trong suốt

chiêu dài lịch sử Kim Tự Tháp

Gira; đên thờ nữ thân Artemis; lăng

mộ vua Mausollos; vườn treo Ba-

lylon, tượng thân Zeus, ngọn hải

đăng Alexandria; Vạn lí trường

thành hay Ăngco vát đêu xứng

đáng là những kì quan tuyệt mi, la

niém tự hào và kiêu hãnh của nhân

loại Nhưng còn một kì quan đặc

biệt - kì quan ở bên ta, ở trong ta

Đó là Tâm lòng người mẹ - kì quan

ía cần biết trân trọng cuộc đời mà

cha mẹ đã dành cho ta Ý thơ Ấy

cũng khiến tôi chợt nhớ đến câu

nói nổi tiếng của Bernard Show:

“Vũ trụ có nhiêu kì quan, nhưng kì

quan tuyệt vời và vĩ đại nhất là tâm

nhắc đến lòng quyết tâm, sự kiên

tri, những may mắn bắt ngờ mà

ít ai nhắc đến công lao và bóng

hình người mẹ Nguyên nhân của

sự vô tâm ấy, một phần xuất phat

từ chỗ: Mẹ bao giờ cũng là điểm

tựa an toàn, tự nhiên mà bên vững nhát của mỗi người con trong cuộc đời mình Tấm lòng của mẹ đã vượt ra ngoài khả năng tính kế,

đong đếm của những đứa con -

Vâng! Đó mới chính là ki quan

tuyệt nhất theo cách nói của B

Shaw

Ngoài mở bài, kết bài cũng là một khâu quan trọng cần rèn luyện

để có một bài văn hay Kết bài

củng có, gợi ấn tượng sâu sắc vé

luận đề như nốt nhắn cuỗi cùng đầy âm vang trong một bản nhạc

Tuy vậy, vì lí do người viết thường tập trung vào thân bài nên phan cuối nhiều khi ít được quan tâm thích đáng Đó là lí do, trong các

bài văn nghị luận xã hội của học

sinh, phần kết bài thường rơi vào một trong các lỗi như: (1) Kết sơ

sài, qua loa; dùng những từ ngữ nhạt nhẽo để chốt ý như: Nói tóm

lại, Như vậy có nghĩa là, Cuối cùng

tôi chỉ muốn nói là (2) Kết lan

man, viết đi viết lại vài lần một ý không quan tâm đến độ dài của bài (3) Kết bài một cách tuỳ tiện, không tổng hợp lại được những nội

dung cơ bản đã triển khai trong bài

viết Để kết bài hiệu quả, các em

có thể hình dung cấu trúc của một

kết bài thường là một đoạn văn

gồm hai phân: Phần khái quát, nâng cao vẫn đề nghị luận và phần

trình bày cảm nhận, quan điểm, hướng vận dụng liên hệ của người

viết Muốn kết bài trở nên lôi cuốn, _ mới mẽ; các em có thế đa dạng hoá các kiểu câu khi diễn đạt hoặc

sử dụng cách kết đầu cuỗi tương

ứng Ví dụ: Có thể dùng các câu hồi tu từ, câu đặc biệt, câu cảm thán để khơi gợi ấn tượng cho

người đọc trong phan kết bài; có

thể láy lại chỉ tiết, hình ảnh, ngôn ngữ trong mở bài ở kết bài để tạo

cảm giác về sự tập trung của bài

viết; có thể viết kết bài bằng trải nghiệm cảm xúc của cá nhân với

những ấn tượng riêng

2 Diễn đạt ở thao tác

chuyển ý, chuyển đoạn trong bài văn nghị luận xã hội cũng cân được quan tâm Chúng ta đều biết:

Bài văn là một thể thống nhất, hoàn chỉnh được tạo nên bởi các

phân, các đoạn, các câu Do đó giữa các phân, các đoạn, các câu cân có sự kết dính với nhau vì nếu không có sự kết dính ấy bài văn sẽ trở nên rời rạc, thiêu thống nhất Sự kết dính ấy được gọi là liên kết

Trong đó liên kết các câu văn/

- đoạn văn là một thao tac quan trọng Trong khi rèn ki nang lam van nghị luận nói chung và dạng bài nghị luận xã hội nói riêng, các em cần

dành thời gian thích đáng để thực

hành liên kết câu văn/ đoạn văn

Cần hệ thống hoá kiến thức |,

về các phép liên kết câu | (phép thế, phép nối, phép

lặp, phép liên tưởng ); và

thường xuyên nhận biết được các lỗi thường gặp về liên kết câu, liên kết đoạn văn Một số cách liên kết đoạn

văn thường được sử dụng như:

(1) Dùng từ ngữ để liên kết:

Tuỳ theo mối quan hệ giữa các đoạn, các phần mà học sinh có thể dùng các từ nối thích hợp

+ Nếu muỗn nỗi các đoạn có

quan hệ thứ tự để làm rõ tính hệ

thống của việc sắp xếp ý trong bài,

ta có các từ ngữ liên kết như: frước tiên, trước hết, thoạt nhiên, tiếp theo, sau đó, cuối cùng, mội là, hai

là, bắt đâu là

+ Nếu cân nối các đoạn văn được triển khai theo quan hệ song song (có điểm tương đồng về vai tro trong bai van) ta co thé dung

các từ liên kết như: một mặt, mặt

khác, ngoải ra, bên cạnh đó,

+ Nếu cần nối các đoạn văn

có quan hệ tăng tiến (đoạn sau

nhấn mạnh, phát triển nội dung

của đoạn trước) ta có thể sử dụng

các từ liên kết như: hơn nữa, thậm

ta có thể sử dụng những từ nối kết như: nhưng, tuy nhiên, tuy vậy, thế nhưng, trái lại,

ngược lại,

+ Nếu cần nối các đoạn văn

có quan hệ nhân quả, ta có thể sử

dụng các từ liên kết như: bởi vậy,

do đó, vì thễ cho nên

+ Nếu cần chuyển ý sang một

đoạn văn có ý nghĩa tổng kết ý của

các đoạn trước đó; ta có thể dùng

các từ liên kết như: fóm lại, chung

quy, tổng kết lại, tựu trung lại, có

thể khẳng định

(2) Dùng câu để liên kết:

Trong một số trường hợp, các em

có thể sử dụng các câu văn có

chức năng liên kết hai đoạn văn với

nhau Các câu văn nối thường đứng ở đầu đoạn văn hoặc cuối

đoạn văn nhằm liên kết đoạn có chứa nó với đoạn khác Nội dung thông tin chứa trong câu nối này hoặc đã được đề cập đến ở đoạn

trước hoặc sẽ được trình bày kĩ ở

đoạn văn sau Dưới đây là ví dụ về câu nồi (câu được gạch chân) giữa các đoạn trong bài viết về đề bài:

Từ bài thơ “Khóc Dương Khuê” của

Nguyễn Khuyến nghĩ về tình bạn

frong cuộc sống hôm nay

Nếu tình bạn trong bài thơ

“Khóc Dương_ Khuê”_ (Nguyễn Khuyến) được khẳng định qua

hành trình dài gắn bó song hành

của hai người bạn thì tình bạn trong

cuộc sống hôm nay có biết bao

biểu hiện phong phú Ta có thể nhận ra vẻ đẹp của tình bạn trong

một cái nắm tay động viên, một ánh mắt tin tưởng, một khoảnh khắc bên nhau để cùng chia sẻ niềm vui hay những nỗi buôn

Nhìn chung có nhiều cách chuyền y/ chuyén doan khac nhau;

su da dang nay tao co hdi chon loc cách diễn đạt phù hợp với văn

phong của từng người

3 Cuối cùng, hiệu quả diễn đạt trong bài văn nghị luận xã hội

có thể được nâng cao nếu các em biết cách tổ chức điểm nhìn trong

bài văn một cách hợp lí Điểm nhìn

trong bài văn nghị luận tất nhiên

không thể phong phú đa dạng như

điểm nhìn trong tác phẩm văn

chương Việc lựa chọn điểm nhìn

có liên quan tới việc thể hiện thái

độ, bày tổ cảm xúc làm nên sức

hấp dẫn cho bài văn Trong văn

nghị luận, thường thì người viết

luôn kết hợp điểm nhìn bên ngoài (để tạo tính chất khách quan, khoa học) với điểm nhìn bên trong (để thể hiện sự đồng cảm và sự tâm huyết, say mê) đối với vấn đề cần bàn luận Điểm nhìn bên ngoài

thường được lựa chọn khi lí giải, phát biểu cảm xúc, suy nghĩ về vẫn

đề Khi thể hiện điểm nhìn bên ngoài, người viết là người đi fìm

hiểu, khi thể hiện diém nhìn bên

trong, người viết là người cảm nhận

như một người trong cuộc

Chẳng hạn, trong bài viết về

đề bài: Tử một số câu hát ru hãy trình bày cảm nhận của mình vê tình mẫu tử, người viễt có thể lựa chọn điêm nhịn bên trong hoặc bên ngoài đề trình bày vấn đề:

- Điểm nhìn bên trong: Viết

bằng cảm xúc, ấn tượng của bản

thân - người đang chiêm nghiệm

về lời ru và tình mẫu tử thiêng liêng

Ví dụ: Ở tuổi 17, có lẽ điều ý nghĩa nhất mà tôi chiêm nghiệm

được là: Chỉ có những mái nhà tôi tàn chứ không có những gia đình

rách rưới Bởi lẽ, mái nhà có thể chỉ

là những vách lá liêu xiêu, những đô

dùng sứt mẻ, còn hai chữ gia đình

thì bao giờ cũng được vun đắp bằng tình yêu, kiên cô bằng tình thương

của tùng thành viên một Với tôi, gia

đình trở thành mái âm vì có ngọn lửa hông trong trái tim của mẹ và những tiếng hát mẹ ru tự thuở nào đã ken day trong kí ức của lôi

- Điểm nhìn bên ngoài: Người viết đóng vai một người đang tìm hiểu để phân tích, đánh giá về vấn đề cần nghị luận một cách khách quan

Ví dụ: Lời ru mang tình cảm

me danh cho con Đó là tình yêu thương, niêm hi vọng, sự tự hào

của mẹ gửi gắm qua giai điệu êm

dêm Tuy nhiên, không dơn thuần chỉ là tỉnh yêu mà ẩn sâu trong tình yêu ấy là những bài học vê cuộc đời

Lời hát ru cũng là lời mẹ răn dạy

con vê cách sống, cách yêu thương Đó là lí do khiến những

câu hát ru có sức lay động lâu dài trong tâm trí mỗi con người

Một bài văn nghị luận xã hội nêu chỉ toàn cảm xúc, suy nghĩ cá nhân sẽ trở nên cảm tính, thiêu sức thuyết phục; ngược lại nếu chỉ thiên về phân tích, đánh giá thì bài

làm dễ khô khan, thiếu chất văn

Sự kết hợp chủ quan và khách

quan, cảm xúc và tư duy luôn là

điều cần thiết trong bài văn nghị

luận Khi tổ chức được điểm nhìn một cách hợp lí, lời văn sẽ có được

“giọng điệu riêng”, gây được ấn tượng tốt với người đọc

Năng lực diễn đạt, sử dụng ngôn ngữ là một trong số những yêu câu cơ bản, có ý nghĩa đặc thù

mà môn học Ngữ văn cần trang bị cho học sinh Dù nói hay viết, các

em học sinh cũng đều cần rèn luyện năng lực này Trong phạm vi

bài viết, chúng tôi nêu một số kinh nghiệm có ý nghĩa tham khảo để

các em có hướng rèn luyện năng

lực này Làm chủ được năng lực

diễn đạt, chắc chắn bài viết nghị

luận xã hội của các em sẽ trở nên hấp dẫn, thuyết phục hơn C]

tinhoG ⁄ 23

`* vàng'gsáb "E'BEB} Z

Mỗi lần ru em bé, em thấu bà ngoại hau hái:

%8ao giờ cho ciến tháng 84⁄/10đ gqo rung xudng ba ota phot chan” Nhung em rat thdac mac, bay gid dang

là thời diém thang Ba, troi nom va am, lam sao mà

phơi chăn được? Xin VH@f%fT giải thích giúp em vê xuất xứ, hàm y cua cau ca dao nay?

Nguyén Hoang Oanh Lớp 8B, THCS Phan Đình Giót, Thanh Xuân, Hà Nội

Hoàng Oanh than mén, Đây là một bài ca dao duoc mé dau bang cau “Bao

giờ cho đến tháng Ba” rất

quen thuộc trong dân gian

Chắc em Nguyễn Hoàng

Oanh (và nhiều bạn học sinh

khác nữa) đã đọc một số bài

ca dac có mô típ bắt đâu

bằng câu lục giỗng nhau này: Bao giờ cho đến tháng

Ba ! Hoa gạo rụng xuống thi

ía tra vùng; Bao giờ cho đến tháng Ba (hoặc : “Bao giờ dom dom bay ra”)/ Thâu đâu chan cho thi ba tra bông;

Bao gid cho dén thang Ba/

Éch cắn cổ rắn tha ra ngoài déng/ Hum nam cho lon liém lông/ Một chục quả hỗng

nuối ião tam muoi/ Nam xéi

nuốt trẻ lên mười/ Con gà be rượu nuốt người lao đao

Trừ bài cuối, vốn là một bài

ca dao nói ngược còn các bài trên đều phản ánh mội kinh nghiệm dân gian về thời tiết

và thời vụ trong năm

Chúng ta biết, tháng Ba

âm lịch cũng là lúc mùa xuân gân hết, mùa hạ bắt đầu Tiết Lập hạ - sang hè - thường rơi vào các ngày 5, 6 hoặc 7 tháng 5 dương lịch (ứng với khoảng tháng Ba hoặc đầu tháng Tư âm lịch) Với miễn Bắc và Bắc Trung Bộ, lúc này

thời tiết đã 4m dan lên, các đợt gió mùa đông bắc lạnh lẽo cũng giảm cường độ và

đó là lúc bà con nông dân bắt tay vào công việc thời vụ xuân hè Tháng Ba cũng là lúc hoa gạo (còn được gọi là hoa mộc miễn, hoa pd lang ) nở đỏ rực khắp thôn làng Theo kinh nghiệm dân

gian, vào khoảng thời gian

hoa gạo nở rộ rồi rụng xuống, hay lúc cây thầu đâu (tức cây xoan) nhú các mầm non nom nhang nhác như chân con chó (thầu đâu chân chó) là có thể tra hạt vừng (cây có hoa

màu trắng, quả có khía, khi chín tự nứt ra, hạt nhỏ màu

đen hoặc trắng, chứa nhiều

cỏ, lá hình chân vịt, hoa màu vàng, quả gia trong ruột

chứa xơ trắng, dùng để kéo sợi dệt vảái ) Với nhiệt độ

ấm, độ ẩm cao, đó là điều kiện thích hợp dể trồng cấy các loại cây này

Còn bài ca dao “Bao giờ cho đến tháng Ba/ Hoa gạo rụng xuống bà già phơi chăn” (thường được nói là “bả gia cất chan’) thì lại mang mội thông điệp khác Đó là kinh nghiệm liên quan tới đời sông

sinh hoại Vì tháng Ba vào kì

hoa gạo rụng, thời tiết âm áp chuyển sang mua he - mua nóng Do vậy, đã đến lúc người ta không cần đến chăn

âm, áo ấm để chống rét nữa

“Phơi chăn/ cất chăn” chính là

diễn tả ý này Tất nhiên, như bạn Oanh nói, đây cũng la lúc thời tiết nồm, 4m ướt, phơi chăn không hợp chút nào Nhung ham y cau ca dao nay chi nham khang dinh su chuyén mua, con chuyén nhu

em nói chỉ là một “sự tình”

nhất thời (trời nồm không kéo dài, vả lại đó cũng là dấu hiệu

ấm lên) E]

có ý định mua sách Văn học

về đọc, và cố lấp day tủ sách

của mình bằng những cuốn

truyện tranh Nhung tôi đã

thay đổi suy nghĩ của mình

chỉ sau một tiết học

Đầu năm lớp sáu, tôi được chọn vào lớp chuyên

Văn của Trường Trung học

cơ sở Ngô Sĩ Liên - Hà Nội

Chính mẹ cũng nói tôi có năng khiếu trong môn Ngữ văn Nhưng tôi vẫn có về không hứng thú lắm với môn này Và thế là, tôi chuyển lớp Đó là một lớp đứng đầu trong khối sáu của trưởng, có rất nhiều gương mặt đứng đầu trong các môn Toán, Anh và Văn Tôi tự hảo vô cùng Nhưng, tôi vẫn có một chút nghi ngờ điểm kiểm tra

mình Nó cao “bất thường”

Tôi thầm nghĩ: “Có lẽ nhằm chăng?”

Sau một thời gian học

trong lớp, tôi thấy mình dẫn

dan có niềm yêu thích khi

học Văn Vì cô An - cô chú

nhiệm, và là cô giáo dạy

Ngữ văn của tôi - giới thiệu

những cuốn sách hay cho chúng tôi, nên tôi cũng mua

thử để đọc Những tiết học của cô rất phong phú Cô

dạy Văn theo những phương pháp rất hiện đại Tôi không

phải thường xuyên nhìn vào

sách giáo khoa, hay chép

bài trong các loại sách giải

Ngữ văn nữa (thực ra là

không thể chép, vì bài tập của cô giao rất phong phú)

Nhiều bạn trong lớp khen tôi

học giỏi Ngữ văn Thậm chí

cô giáo còn chọn tôi vào

Câu lạc bộ học sinh giỏi Văn

của trường Nhưng, tôi vẫn còn hỗ nghỉ và băn khoăn về

ý thích thực sự, về con đường minh nên chọn

Rồi, vào một ngày, hôm

đó là ngày 22 tháng 4 - ngày

Trái đất (Earth Day), lớp tôi học văn bản Bức thư của thủ lĩnh da đó

Như mọi ngày, cô bật máy chiếu, bắt đầu tiết học

Cô day phan tich tung đoạn,

y nghia cua tung chi tiết, dù là nhổ nhất

Chúng tôi cùng cô lí

giải và cảm nhận từng

chi tiết, từng sự khác biệt trong tác phẩm Những nghệ thuật ấn dụ, điệp ngữ, nhân hoá, so sánh giúp chúng Tôi nhận ra tình yêu tha thiết,

chân thành của người da đồ đối với đất đai, thiên nhiên

Nhận ra sự đối lập giữa người da đỏ và người da trắng

Chúng tôi nhận ra tình cảm mãnh liệt khó tả của tác giả

với đất đai, cũng như sự phẫn

nộ trước thái độ của người da trắng đối với thiên nhiên

Có một điều đặc biệt

trong tiết học đấy Tôi nhận

ra, trong mọi tiết học trước, không nhiêu thì ít lần cả lớp tôi cùng cười rất vui về về một chỉ tiết nào đó Vậy mà, lân này, không một tiếng Cười trong lớp Cô An còn kể

về vị thần Gaia trong thân thoại Hy Lạp để nói rõ cho chúng tôi về ý nghĩa của đất

dai Gaia la nif than dat Dat

là nơi sinh sản ra muôn loài

Đắt là nơi ở, là nơi con người

làm việc, tạo ra của cái, thức

ăn “Đất là mẹ.” Một câu văn ngắn nhưng được nhắc lại rất nhiều lần trong bài giảng

của cô

Cuối bài giảng

cô cho chúng lôi

nghe toàn bộ ca khúc

“Earth Song” - Bai ca

Trái đất - của Ông hoàng

nhạc Pop Michaei Jackson

Bài ca Trái đất, không phải

là một bài ca vui về Đó là

nó lời kêu gọi Nó kêu gọi

ọi người hãy đứng dậy bảo

vệ ngôi nhà Trái đất của

gi chung ta da lam cho Trai

dat.” Trai dat dang khóc,

đang kêu gọi chúng ta hãy

bảy Chúng tôi tử những đứa

trẻ hồn nhiên, trở nên suy tư

hơn, quan sát nhiều hơn, và

hơn hết, muốn lắng mình lại

để lắng nghe tiếng nói của

không tẻ nhạt như chúng ta

vẫn nghĩ Những tác phẩm, những câu chuyện đều có nhiều mối liên hệ với cuộc sống, hoặc với những môn nghệ thuật khác như âm nhạc Ta có thể nghe nhạc khi học Văn, có thể vẽ tranh như cuộc thi cô An nghĩ ra cho chúng tôi: Vẽ tranh về

bảo vệ môi trường

Sau mội thời gian chăm

chỉ đọc sách văn học, fìm

những môi liên hệ trong các tác phẩm văn học, tôi tham gia vào cuộc thị Giao lưu

CLB Học sinh giỏi môn học

em yêu thích Tôi đã chọn môn Ngữ văn và giảnh được giải Ba Dù giải không

cao như mong muốn, tôi vẫn vui vì đã chứng tỏ được

bản thân với mọi người và

(Tiếp theo trang bìa 2)

- HS lựa chon dé bài dự thi

được giới thiệu trên Van hoc va Tudi tré dé tham gia viết bài

Trong bài viết, HS cần phát huy

tính chủ động, sáng tạo, có ý tưởng mới, có cách suy nghĩ,

cảm thụ riêng Khuyến khích những sáng tạo độc đáo mang dau é an ca nhận

- - Bài dự t thi trình bày sạch sẽ, trên giấy khổ A4, ghi rõ đề bài hoặc bài làm, họ tên, điện thoại,

- Các nhà văn, nhà phê bình văn học Hội Nhà văn Việt Nam

- Hội đồng biên tập Tạp chí

- Mội số GV giỏi cấp Tỉnh, Thành phố, Quốc gia

- 4 giai Nhat: -2 giải Nhì:

- 5 giải Ba; - 10 giải Khuyến

khích

* BTC sẽ có giải phong trào cho các đơn vị có nhiều bài

_ tham gia dy thi

* Những đề bài, bài viết được

giới thiệu trên VH&TT trong thời gian diễn ra cuộc thi sẽ được hưởng nhuận bút theo chế độ hiện hành

* Các đề bài, gợi ý của giáo

viên và bài làm văn dự thi của

học sinh sẽ được chọn in trong các tập sách chuyên đề của Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ

Nhận bài từ ngày 20/5/2014

đến ngày 31/12/2016 Địa chỉ gửi bài: Tạp chí Văn học và Tuổi iré, 25 Han Thuyén - Hai Ba Trưng - Hà Nội (Ngoài bì thư cần

ghi rõ: Bài tham dự Cuộc thi ha

đề, viết văn theo hướng phái triển năng lực và phẩm chất của học sinh)

=mail: vanhoctt @ yahoo com

* Bản quyền:

- Người gửi bài dự thi cam kết

và chịu trách nhiệm về bản quyền bài của mình Nếu có khiếu kiện về bản quyền sẽ mất quyền dự thi

- Tạp chí không chịu trách nhiệm

về những thông tin cung cấp không đứng của người dự thi L1

TẠP CHÍ VH&TT _

Ban vé van hoa doc cua

nguoi Viet Nam

1 Vé ki nang

- Học sinh cần nắm vững kĩ năng làm bài nghị luận xã hội:

nhau như một bức thư, một câu

chuyện hay một bài văn nghị luận

xã hội

2 Về kiến thức Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng

thưởng thức văn hoá đích thực

trong việc đọc sách, vượt lên trên khái niệm đọc đơn thuần

- Bản luận + Ngày xưa khi chưa có các phương tiện nghe nhìn, sách là con đường chủ yếu để con người tiếp cận thông tin, văn hoá và tri thức Ngày nay, ngoài sách, con người còn có nhiều nguồn thông tin đại chúng như truyền hình,

phim ảnh, Internet Văn hoá đọc của người Việt Nam vì thế

+ Chưa bao giờ việc đọc và văn hoá đọc được người ta ban luận và lo lắng nhiều như bây giờ

Vì sao lại có sự lo lắng đó? Có lẽ

bởi người Việt Nam ngày càng lười

_ đọc sách (Dẫn chứng: thư viện huyện, xã chẳng mấy khi có bạn

trẻ đến mượn sách; các cửa hàng sách chỉ nhộn nhịp trong mây

ngày đầu năm học do phụ huynh, học sinh đến mua sách giáo khoa

và tài liệu tham khảo, tài liệu nâng

cao Còn lại các ngày trong năm

ít thấy lớp trẻ đến mua sách về

doc ) Có lẽ“cũng bởi một bộ phận giới trẻ hiện nay còn hời hợt

trong việc đọc sách (dẫn chứng:

sách ngôn tinh bán chạy hơn tác

phẩm đạt giải Nobel, sách nghiên

Cứu cũng ít người động tới )

+ Nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó có thể là do: các phương tiện nghe nhìn tổ ra có nhiều ưu thế hơn, hấp dẫn hơn so với

sách ; thói quen đọc sách của

một số người mất dẫần đỉi ; số lượng sách đỗ s6 và nhiều quyền

có nội dung giồng nhau nên người đọc khó lựa chọn ; sự xuất hiện của những cuôn sách mang nội dung không lành mạnh, không những không cung cấp tri thức mà còn đầu độc người đọc

+ Khang định vai trò của việc

đọc sách: Đọc sách vẫn luôn được khẳng định là một nhu cầu thiết

yếu với những thế mạnh | & riêng của nó, một cách | Ld thưởng thức văn hoá sang Ca ) trọng và có chiều sâu; là

phương cách tốt nhất để làm giàu

tri thức của con người Những thuộc tính đi liền với việc đọc là

suy nghĩ, suy ngẫm, tra cứu, tìm

tòi là cơ sở hữu ích cho việc nâng cao tri thức, hiểu biết Vì

vậy, văn hoá đọc cũng không thể lụi tàn trong xã hội hiện đại

- Bải học nhận thức vả hành động:

+ Bài học về thái độ đối với sách: Xã hội có thay đổi như thế

nào thì sách vẫn là sản phẩm tinh thần kì diệu của con người

+ Bài học về thái độ đối với

việc đọc sách: đọc sách có văn hoá là một cách tích luỹ kiến thức

hữu ích nhất , đọc sách phải có

lựa chọn, giữa biển sách mênh

mông không ít những cuốn sách

mang nội dung không lành mạnh,

không những không cung cấp tri

thức mà còn đầu độc người đọc, gây ảnh hưởng tiêu cực đến người

đọc và xã hội Vì vậy, phải đọc

sách có lựa chọn để giúp giàu có

thêm cho tri thức của mình

- Khang định một lần nữa tằm

quan trọng của việc lựa chọn sách

đối với mỗi người để từ đó xây dựng một nên văn hoá đọc lành

ae yn Crang

GV 4HIPT Chuuên Quốc học Huế- “T?, Huế

Adam Khoo trong tác phẩm “Bí quyết tay trắng thành triệu phú” đưa

ra một thông kê: 2% người mua sách để trưng trên kệ sau khi đọc một

vải trang; 25% SỐ người mua sách là đọc nhưng không làm theo; chỉ 3%

frong sô đó ứng dụng vào cuộc sống theo những gi học được trong sách

Bạn thuộc nhóm % nào? Số liệu thống kê trên có làm thay đổi dié

gì về thói quen đọc sách của ban không?

- Số liệu thống kê của Adam

Khoo giup chung ta có cái nhìn

dụng được kiến thức học được từ

sách vào cuộc sống Có nghĩa là

tài nguyên sách đang bị lãng phí rât lớn

- HS cân có cái nhìn trung thực

về việc đọc sách - cũng là một

trong những biểu hiện chủ yếu của việc tự học, tự rèn luyện của bản thân Từ đó, trả lời câu hỏi mình ở

nhóm những người đọc sách nào;

chia sẻ về thói quen đọc sách của mình, ưu điểm và nhược điểm

- Liên hệ, so sánh, đánh giá về hoạt động đọc sách của cộng đồng xung quanh mình Khuyến khích những trải nghiệm và chính kiến,

quan điểm rõ ràng của người viết

_ ôi sinh ra và lớn lên ở

một huyện miền núi, nơi có biến hồ xanh thắm mênh mông của vùng Tây Bắc - hồ Thác Bà

Ngôi nhà tôi ở tựa lưng vào

đồi Phía sau bạt ngàn vâu, cọ và

những loài cây khác Phía trước,

trong tầm mắt là đổi sở, đổi chè

và thật xa nữa, nơi tôi chưa từng

Wha vin Pham uu /Wgíũa

đến được là vệt lam sẫm của dải núi Cao Biền quanh năm mây trắng phủ Thời thơ ấu của tôi đã qua đi ở đó, với nắng, với gió và

cả những ngày mưa am đạm

triền miên do ảnh hưởng khí hậu vùng hà

Đó cũng là những năm cuối

của thời bao cấp đói nghèo Bồ

mẹ tôi là giáo viên ở trường gần

nhà, phải xoay xở mọi việc có thể

làm được để sống qua những ngày túng quẫn như tất cả mọi người Còn nhỏ, tôi đã theo bố vào sâu trong vùng đổi để đốt

nương trồng sắn, theo mẹ đi rất

xa trên những trái đổi hoang liêu

bòn mót lúa nương người ta

đã gặt còn sót lại Những ngày xa xưa ấy, mỗi lần nhớ lại, lại rưng rưng buôn

Suốt thời niên thiếu, tôi là

rét, gió bắc thổi dài trên đổi

hoang, có hôm để bò đi lạc cả

đêm không tìm thấy, hay những

ngày hè rực rỡ, theo chúng bạn

thả bò và vớt cá nướng ăn trên

triền cỏ bên hồ xanh biếc, cũng

là lúc tôi quên đi mọi nỗi phiền

muộn đã gặp ở trường

Là giáo viên văn, bố tôi tích trữ một kho sách, chất trên những tâm ván ở đầu hồi sát mái nhà Tôi thường bắc thang trèo lên đó đọc trộm, náu mình sau những chồng sách Sách có nhiều loại, chủ yêu là văn học và phần nhiều

là văn học Nga - Xô viết

Cuốn nào cũng được bỗ tôi

đóng dấu đỏ mang dòng chữ: “Tủ sách gia đình

Phạm Duy Tinh”

Tôi đã đến với thế giới của

Chekhov, Gorki, Paustovski,

Sholokhov, Aitmatov, Gamzatov

va ca Vasil Bykov, Boris Vasiliev

những năm tháng ấy Những

chuyện núi đôi và thảo nguyên

Nga, vừa xa xôi vừa gần gũi với

quê hương miền núi của tôi, đã

ám ảnh tôi suốt một thời thơ ấu

Dù ngày ấy có được đọc Alphonse

Daudet, Victor Hugo, Charles Dickens,

William Shakespeare cung van

học những xứ sở khác, tôi vẫn

dâng trọn tình yêu say đắm, sâu

nặng của mình cho đât nước, con

người Nga

Những tháng ngày chăn bò trên đổi cũng là thời gian tôi đọc

sách Không hiểu sao mùa đông

những năm đó rất rét, đi tới đâu

phải nhặt lá khô đốt lửa hơ tay tới

day cho khỏi cóng Đốm lửa leo

lét ấy, cùng một ngọn lửa ở nơi xa

thắm khác, đã sưởi ấm tôi qua

các mùa đông Đó là ngọn lửa

xanh trên thảo nguyên Nga, của

những người chăn cừu sống cuộc

đời lang thang du mục |

_Tôi cũng thích sưu tầm, tích

trữ báo ảnh Nga Những ấn phẩm

in nhiều tranh ảnh đẹp mê hồn

với thiếu niên ngày ấy được tôi

34

cất giữ như một gia tài và viết nắn

nót bằng nét chữ học sinh ở trang đầu: “Báo ảnh chính trị - xã hội

Xô viết Với năng khiếu ngoại ngữ bẩm sinh, tôi tự học tiếng Nga qua sách giáo khoa cấp ba của người chị cả, và được bố dạy cho vai bài hát trữ tình Nga Cũng

vì yêu chiếc khăn quảng đỏ Liên

Xô hơn loại khăn đội viên sản

xuất ở Việt Nam mà tôi được người chị thứ hai ưu tiên nhường cho trong một cuộc đổi chác Tôi còn nhớ mình đã mơ được quàng chiếc khăn đỏ thắm màu Xô viết

ấy và có mặt ở trại hè Artek bên

bờ Hắc Hải như thế nào

Thời niên thiếu, tôi thích nhất mùa hè Mùa của mơ mộng và tưởng tượng, với gió thổi tràn qua

rừng cọ và nắng dát vàng trên khắp núi đổi Mùa của riêng tư,

không phải đến trường và suốt ngày lặng lẽ với công việc của

mục đồng, trèo lên một cây cao, trong tiếng gió rì rào, đọc sách

Mùa của bay nhảy tự do, cùng chúng bạn đi hái quả chè, cất vó, bóc măng, bơi thuyền ra đảo trên

hồ chặt củi Trong những ngày

hè đáng nhớ ấy, có những buổi chiều từ đổi nương về sớm, cùng

cả nhà ăn cơm sớm hơn mọi ngày,

để đến tối háo hức cùng chị em và

bạn bè ngõ xóm đi bộ chừng hai cây số tới bãi chiếu bóng ngột ngạt hơi người, trốn vé bằng cách

liều mạng chui trộm qua đám rào

tre, xem phim màn ảnh rộng của

Đông Âu và Liên Xô với những hình ảnh lộng lẫy trong mắt trẻ em

một thời bao cấp Tôi còn nhớ mây tên phim: Con hủi, Ngôi nhà bí mật

ở Ba Lan, Ta nói chuyện nhé em, Cánh buôm đỏ thắm, Cô gái ngôi trên chiếc chối, Cánh cửa mở rộng, Bản xô-nát bên hô

Nhưng hơn tất cả mọi người

ở quanh mình, bên cạnh cuộc

sống đói nghèo, tôi được sống thêm mội cuộc đời khác, với Ba lão lzecghin, Bông hông vàng, Đất vỡ hoang, Cây phong non

trùm khăn đó, Bài ca núi An-pơ,

Va noi day binh minh yén tinh

Tôi sống trong thế giới đó nhiều hơn ở đời thực, và thấy mình cao thượng, đứng bên trên những tầm

thường nhỏ mọn được sinh ra bởi

sự khốn khó hàng ngày Đến bây

giờ, dù thời đại đã thay đổi, tôi

vẫn nghĩ không có nên văn học nào nhân văn, âm áp, gần gũi với

người Việt và có sức lay động tâm

hồn ghê gớm bằng văn học Nga

Nếu ngày hôm nay tôi có trở thành một người tốt thì chủ yếu là

nhờ nền văn học ấy Và tôi nghĩ

đó là số phận - giữa những năm miễng ăn còn quan trọng hon tat

cả, ở một vùng đôi núi nghèo nàn

của Yên Bái, tôi được lớn lên

cùng những cuốn sách bìa cứng

boc vai, in tai Moskva cla Nha

xuat ban Cau véng

_ Có lẽ trên đời không có

ai đến với nghiệp văn chương

mà không được đọc sách ít nhiều từ

thuở bé Tôi vô cùng biết ơn kho

sách của bố, nếu không có kho

sách ấy, tôi sẽ không bao giờ trở

thành nhà văn

Đối với mỗi con người, được

đọc sách thời thơ âu là điều đặc biệt quan trọng Bởi sức thâm của chữ nghĩa vào tâm hồn khi ấy rất

Nếu thuở bé không được đọc văn học thiếu nhi các nước, với

không gia đình của Hector Malot, Hoàng tử tí hon và chú bé nghẻo khổ của Mark Twain, Những (âm lòng cao cả của Edmondo De

Amicis, Tímur vả đông đội của

Arkadi Gaidar, Con Bim trang tai den cua Gabriel Troepolski,

Cao điểm thứ tư của Elena lliina,

Lêu số 13 của Benno Perluderra, Lửa trong thành phó sẩm tối của Eno Raud va Truyén cé Andersen

nữa, không biết tôi sẽ trở thành người như thế nào Tôi vẫn nghĩ

rằng, bậc cha mẹ muốn giáo dục

con mình, không con đường nào

tốt hơn là cho con đọc

sách Nếu biết yêu văn học

ngày mới viết, in ở Tạp chí Văn

hoc va Tudi tré - truyện Ngôi nhà

sách do Marx và Engels viết

(cũng trong kho sách của bồ), tìm

hiểu các cuộc cách mạng và

cuộc đời của Lê-nin Tôi nâng

niu những cuốn sách ấy với tấm

lòng thành kính Năm cuối cấp

ba va nam dau ở đại học của tôi

cũng là những năm Liên bang

Xô viết và Đông Âu sụp đổ

Ngày ấy tôi không bị sốc Chỉ một

thoáng hoài cổ, ưu tư Và tôi sớm

nhận ra trong những nền văn học

vĩ đại một cái gì lớn lao vượt qua

giới hạn của mọi ý thức hệ, còn

lại mãi với thời gian, đó là giá trị

nhân bản, tính nhân loại, tình

người Bởi vậy, dù thời đại biến

chuyền thế nào, cho đến bây giờ,

tôi vẫn giữ tình yêu nguyên thủy thiêng liêng của mình đối với nền văn hoá, văn học Xô viết

Đó cũng là kỉ niệm của riêng tôi gắn với một thời thơ ấu

Trong một lần đi công tác, tôi dừng ở cố hương, ghé thăm vùng đôi nơi mình đã sống ngày nhỏ

Nhiều năm không trở lại, cảnh vật khác xưa, chỗ thì nhà cửa mọc lên, chỗ thì cây dại trùng

trùng phủ kín Không còn dấu vết mảnh đổi gió lộng, những

cây sôi cây tram thân thuộc, nơi

tôi chăn bò, kiếm củi và đọc

sách năm xưa Cũng như chẳng thể tìm lại và mang đi một chút nắng mùa hè rực rõ vàng, một

chút gió mùa đông buốt giá và

hắt hiu, thuở ấy

Chỉ những trang sách là vẫn

theo tôi đi suốt cuộc đời Í—]

Những kỉ niệm của thời thơ du được nhà văn Phạm Duy Nghia ké lai that nhiéu cảm xúc Mỗi lời văn, mỗi hình ảnh đêu chan chứa nỗi nhớ, tình yêu với những cuốn sách đọc khi còn thơ bé Đoạn viết vê mùa hè thật hay: “Thời niên niễu, tôi thích nhất mùa hè Mùa của mơ ‘mong va tưởng tượng, với gió thổi tran qua rung co va nang dat vang trén khap nui đôi Mùa của riêng tư không phải đến trường và suốt ngày lặng lẽ với công việc của mục đông, tréo lên cây cao, trong tiếng gió ri rào, đọc sách.” Còn bạn, khi đọc những trang viết này, bạn ấn tượng nhất điêu gì? Hình ảnh nào trong câu chuyện làm bạn thích nhất? Hãy gửi những chia sẻ của bạn về tiểu mục Nhà văn

kể chuyện để được nhận những phân quà đặc biệt nhé!

Sam Ghé xuống sân Khanh khách Cười

4 Hình ảnh sắm gợi cho em liên tưởng tới bài thơ nào có

trong chương trình Ngữ văn 9

học kì 22 Hãy chép lại khổ thơ có hình ảnh sấm và nêu tên tác giả của bài thơ đó

2 Viết một đoạn văn

(khoảng 10 - 12 câu) trình bày

theo cách tổng hợp - phân tích - tổng hợp, phân tích khổ thơ em

vừa chép Trong đoạn có sử dụng

khởi ngữ và thành phân biệt lập

tình thái (gạch chân, chỉ rõ)

3 Vẻ đẹp của thiên nhiên,

với mỗi nhà thơ là một niềm riêng được cảm nhận bằng một cách

riêng Hình ảnh “đám mây mùa

hạ” trong bài thơ nói đến ở câu 1 được cảm nhận bằng một cách riêng và gửi gắm niêm riêng gì?

4 “Sông được lúc dêệnh dang”, tu “dénh dàng” là từ tượng hình hay từ tượng thanh? Vì sao?

5 Hình ảnh dòng sông trong

câu thơ trên được khắc hoạ thật đẹp, nhưng trên thực tế, xuất hiện ngày càng nhiều dòng sông chết

ở nước ta Hãy trình bày suy nghĩ

của em về hiện tượng này Phần II (2,0 điểm)

Mở đầu bài thơ Nói với con là

một bức tứ bình xinh xăn:

Chân phải bước tới cha

Chân trái bước tới mẹ Một bước chạm tiếng nói

Hai bước tới tiếng cười

(Y Phương)

1 Xác định biện pháp tu tử

được sử dụng trong hai từ in đậm

ở khổ thơ trên và phân tích tác

dụng của nó

2 Từ những câu thơ đã dẫn

kết hợp với hiểu biết của em, hãy

chỉ ra mạch cảm xúc của bài thơ

3 Kể tên một tác phẩm khác trong chương trình Ngữ văn lớp 9 cũng viết về tình cảm gia đình gắn liền với tình yêu quê hương đất

nước và ghi rõ tên tác giả

3/

38

PHAN I (8,0 diém) Cau 1 (1,0 diém)

- Do la bai tho Sang thu

của Hữu Thỉnh

~ Chép chính xác 4 câu thơ

Câu 2 (3,5 điểm) Hình thức:

- Đúng đoạn văn tổng -

phân - hợp, đủ số câu

- Chỉ rõ khởi ngữ, thành

phần biệt lập tình thái

Nội dung đoạn văn:

Đoạn văn cần làm nổi bật

các ý cơ bản:

*Cảm nhận thời tiết (tạo

vật) sang thu bằng chiều sâu suy ngẫm (khổ 3)

- Phép đối lập: nắng vẫn còn nhưng mưa đã vơi dân cho thay sắc hạ đã nhạt dẳn và sắc thu đậm nét hơn

- Các từ ngữ: “vẫn còn”, “đã vơi dẫn”, “cũng bớt bắt ngờ” >

Thời tiết diễn biến mang tính đặc trưng của mưa nắng lúc giao

mùa sang thu > vừa tả cảnh, vừa kín đáo bộc lộ cảm xúc của

lòng người > quan sát tinh tế,

+ Nghệ thuật nhân hoá:

ngoại cảnh, của cuộc đời;

Hàng cây đứng tuổi: tượng

trưng cho con người từng trải

=>Con người từng trải sẽ

vững vàng hơn trước những

thử thách của cuộc đời: sẽ sâu

sắc thêm, chín chắn thêm Mặt

khác người ta lại phải khẩn

trương hon, gap gap hon

=> Tu mua thu thién nhién liên tưởng đên mùa thu của đời

người, câu thơ mang ý vị triết lí

sâu xa

Câu 3 (1,0 điểm)

- Cảm nhận bằng một cách riêng:

+ “đám mây mùa hạ” “vắt

nửa mình sang thu” Nghệ

thuật nhân hoá

=> thể hiện trí tưởng tượng

LI Baw Cre Fest bay bổng của nhà thơ + gợi

hình ảnh đám mây lưu luyến bắc chiếc cầu mỏng như dải lụa treo trên bầu trời; ranh giới nửa nghiêng về mùa hạ, nửa nghiêng về mùa thu

=> Mượn hình ảnh không gian để miêu tả thời gian

- Gửi gắm niềm riêng: Hình

ảnh đâm mây cũng chính là tâm trạng của con người trước cuộc đời: đồng điệu với nhịp sống của

thiên nhiên đất trời, chủ động

đón nhận sự đổi thay => Sự

cảm nhận tinh tễ, cảm xúc say sưa, tâm hồn giao cảm, tình yêu thiên nhiên

Câu 4 (1,0 điểm)

- Dêệnh dàng là từ tượng hình

- Vì gợi ra hình ảnh cụ thể

- Người đọc có thể hình dung ra hình ảnh dòng sông trôi chậm rãi, thanh thản như đang

lang lại, tram tư suy ngẫm (phép nhân hoá

Câu 5 (1, 5 điểm)

- Giải thích khái niệm: dòng

sông chết: không thể hoạt động,

lưu chảy hoặc không còn phát huy được vai trò, tac dung của nó

- Thực trạng những dòng

sông chết ở nước ta:

+ Xuất hiện ngày càng

nhiều > báo động về tình trạng õ nhiêm môi trường

+ Những dòng sông chết

ở nhiều trạng thái: bị bóp nghẹt hoặc bị xoá số; nước bị cạn kiệt, ứ động hoặc bị ô nhiễm nặng nề (sông Tô Lịch,

Kim Ngưu, Thị Vải )

- Nguyên nhân:

+ Do ý thức của con

người: san lấp, bóp nghẹt dé xây dựng; bị ô nhiễm do hoá chất độc hại của các nhà máy,

xí nghiệp thải ra chưa qua xử lí; tệ nạn vứt, xả rác thải sinh

hoạt bừa bãi

+ Do thiên tai

- Hậu quả: Kéo theo sự

huỷ diệt, chết chóc của muôn

loài thuỷ tộc Cây cối thiếu

nước tưới, đất đai bị ô nhiễm không sản xuất được; ô nhiễm không khí làm ảnh hưởng đến | sức khoẻ con người, mất mĩ quan thành phố => gây hậu

quả nghiêm trọng, khó lường

về tất cả các lĩnh vực: kinh tế, đời sống, xã hội, sức khoẻ con người và nhiều yếu tố môi trường khác

švy Cran Cien Chanh

Sở G0&'ÐT TP, Hô Chí Minh

Câu 1: (3 điểm)

- Đọc văn bản sau và thực hiện các

yêu cầu bên dưới (từ câu a đến câu e):

(1) Aristote nói: “Tất cả mọi

người đêu ao ước được có nhiêu

hiệu biệt Nhưng muôn có hiệu biệt,

điêu kiện đâu tiên là phải biết nhìn

đời với cặp mắt cua dua trẻ thơ: cái

gi cũng mới lạ và làm cho ta ngạc

nhiên được cải

(2) Biết ngạc nhiên, biết nhìn

đời bằng một cặp mắt mới lạ, giúp

cho Newton tim ra dinh luat “Van vat

hấp dẫn” trong khi ông nhìn thấy

quả táo rụng Denis Papin tìm ra

sức mạnh của hơi nước cũng chỉ vì

biết nhìn bình nước sôi, mà ai ai

cũng thường thấy hẳng ngày, với

b Theo văn bản, thế nảo là

nhìn đời với cặp mắt của đứa trẻ

e Theo suy nghĩ của em, làm thế

nào để có nhiều hiểu biếf? (Nêu ít nhật hai phương cách) (1,0 điểm)

Câu 2:(3 điểm)

“Cái quân con mặc rách Ống rồi kia, may lại đi con” “Thời buổi nà yma

con may va lam chi cho cuc ha me?

Con sé sang tao thanh cai quan moi cho mẹ xem! “Bằng cách nào vậy con?” “Nó đã rách sẵn một đường rồi, con sẽ xé thêm vài đường nữa là thành một kiểu quân mới bụi bụi, đây

cá tính” “Trời! Phá phách thì có, chứ sáng tao cai ndi gil’

Có khá nhiều trường hợp tranh luận không hồi kết tương tự đã xảy

ra giữa một số phụ huynh và con em

đang tuổi mới lớn Rốt cuộc, hai bên

thường giận dỗi nhau, cha mẹ trách con cái không thấu hiểu mình Và

ngược lại, con cái cũng cảm thấy buồn

vì cha mẹ không hiểu mình

(Trích Làm mới theo cách của

văn bản trên gợi cho em suy nghĩ gĩ?

Hãy viêt bài văn ngắn (khoảng 01

trang giây thị) trình bày những suy

(Trích Mùa xuân nho nhồ -

có nhiêu hiéu biêt hoặc hiệu biêt

- Điểm 0,5: Trả lời đúng theo

một hoặc hai cách trên

- Điểm 0: Trả lời sai hoặc không trả lời

b Theo văn bản nhìn đời với

cặp mắt của đứa trẻ thơ là: thẫy điều

gì trên đời cũng mới lạ và làm cho ta ngạc nhiên hoặc cặp mắt đây bỡ ngỡ, luôn ngạc nhiên trước mọi điều xung quanh;

- Điểm 0,5: Trả lời đúng ý trên;

chấp nhận các cách dùng từ, diễn đạt khác nhau

- Điểm 0,25: Trả lời đúng ý

nhưng cách diễn đạt dài dòng, rườm

rà, vụng vê

Néu la con chim, chiéc la

Thi con chim phải hót, chiếc lá

phải xanh

Lễ nào vay mà không có trả

Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình ?

(Trích Một khúc ca xuân - Tô Hữu)

Em hãy phân tích khổ thơ trích trong Mua xuân nho nhỏ của Thanh Hải ở trên Từ đó so sánh

với những suy ngẫm của nhà thơ

Tố Hữu qua các câu thơ trích trong bài Một khúc ca xuân

- Điểm 0: Trả lời sai hoặc không trả lời

c Nội dung của văn bản trên: đưa

ra một bài học: muốn hiểu biết nhiều,

cần nhìn đời bằng cái nhìn mới lạ

- Điểm 0,5: Trả lời đúng ý trên;

chấp nhận các cách dùng từ, diễn

- Điểm 0,25: Trả lời đúng ý

nhưng cách diễn đạt dài dòng, rườm

rà, vụng về hoặc viết lại nguyên văn

các câu trong văn bản

- Điểm 0: Trả lời sai; không trả lời

d Tìm và phân tích một phép liên kết câu có trong đoạn (1):

- Quan hệ từ Nhưng: phép nỗi

- hiểu biết - hiếu biết, phép lặp

: - Diém 0,5: Tra lời đúng

Sy theo mét trong hai néi dung

của bản thân, để có được nhiễu hiểu

biết, không nhắc lại quan điểm của

tác giả trong văn bản đã cho Câu trả

lời phải chặt chẽ, có sức thuyết phục

~ Điểm 1,0: Nêu ít nhất 02 cách

- Diém 0,5: Néu 01 cach theo hướng trên

- Điểm 0: Cho điểm 0 đối với một trong những trường hợp sau:

+ Nêu 02 cách để có được nhiều hiểu biết nhưng không hợp lí;

+ Câu trả lời chung chung, không

nghị luận xã hội để tạo lập văn bản

Bài viết phải có bố cục đầy đủ, rõ

ràng; văn việt có cảm xúc; diễn đạt trôi

chảy, bảo đảm tính liên kết; không

- Điểm 0,5 điểm: Trình bày day

đủ các phần Mở bài, Thân bài, Kết luận Phần Mở bài biết dẫn dắt hợp

lí và nêu được vân đề; phần Thân bài

có vận dụng các thao tác lập luận để làm sáng tỏ vẫn để; phần Kết bài

khái quát được vấn dé và thể hiện được nhận thức của cá nhân

- Điểm 0,25: Trình bày đầy đủ

ba phần Mở bài, Thân bài, Kết luận, nhưng các phần chưa thể hiện được day du yéu cau như trên

- Điễm 0: Thiêu Mở bài hoặc Kêt luận, cả bài viêt chỉ có một đoạn văn

b) Xác định đúng vấn đề cần

nghị luận (0,5 điểm):

- Điểm 0,5: bài làm cho thấy học

sinh xác định được vấn đề cần nghị luận Học sinh có thể xác định các vấn đề nghị luận hợp lí khác nhau theo ý riêng nhưng phải gắn với văn

ban da cho (ví dụ: sự khác biệt trong

suy nghĩ giữa cha mẹ và con cái trong độ tuổi mới lớn; những mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cai: .)

- Điểm 0,25: Xác định chưa rõ

vẫn đề cần nghị luận, nêu chung chung

- Điêm :0: Xác định sai vân

đê cân nghị luận, trình bảy lạc sang vân đề khác

c) Chia van dé can nghị luận

thành các luận điểm phù hợp; các luận điểm được triển khai theo trình

tự hợp lí, có sự liên kết chặt chẽ; sử

dụng tốt các thao tác lập luận để triển khai các luận điểm (trong đó

phải có thao tác giải thích, chứng

minh, bình luận); biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng; dẫn chứng phải lây từ thực tiễn đời sống,

cụ thể và sinh động (1,5 điểm):

Ví dụ: Nếu học sinh chọn vấn đề bàn luận là sự mâu thuẫn trong suy nghĩ giữa cha mẹ và con cái trong độ tuổi mới lớn thì cần đạt được các ý sau:

* Giải thích sự việc “con nói

sáng tạo, mẹ nói phá phách”:

+ Theo quan niệm thẩm mĩ và

góc nhìn của cô bé đang tuổi mới lớn

thì việc biến tấu từ chiếc quần rách

thành một chiếc quân “bụi bụi, đầy

cá tính” bằng cách xé thêm vài đường, không phải mất nhiều thời gian may vá, thi đó là sự sáng tạo

Nhưng người mẹ, với góc nhìn và

quan niệm thẩm mĩ của một người

lớn thi hành động xé thêm vào chiếc quân rách để thành chiếc quân “bụi bụi, đầy cá tính” ấy là

“phá phách” Sự khác biệt trong suy nghĩ và quan niệm thẩm mĩ giữa hai

thế hệ đã dẫn đến cách nhìn nhận, đánh giá không thông nhất trên

+ Nguyên nhân của sự khác

biệt trong suy nghĩ, đánh giá một van đề giữa hai thế hệ: Do chênh

+ Sự khác biệt trong suy nghĩ, nhìn nhận, đánh giá vấn đề giữa cha

mẹ và con cái đang độ tuổi mới lớn

là rất phổ biến trong nhiều gia đình

Sự khác biệt này sẽ dẫn đến mâu

thuẫn, giận dỗi, mắt hoà khí, giữa các thành viên trong gia đình

+ Để giải quyết vấn đề trên, mỗi thành viên trong gia đình cân trao đổi, trò chuyện để thấu hiểu nhau; cần lắng nghe và thông cảm; cần học tập tìm hiểu về tâm lí lứa tuổi;

* Học sinh cần đưa thêm dẫn chứng và phân tích để làm rõ các ý bàn luận

- Điểm 1,5: Đảm bảo các yêu

cầu trên

- Điểm 1,0 - 1,25: Cơ bản đáp

ứng được các yêu câu trên, song một

trong các luận điểm (giải thích,

chứng minh, bình luận) còn chưa dầy

đủ hoặc liên kết chưa thật chặt chẽ

- Điểm 0,5 - 0,75: Đáp ứng

1/2 đến 2/3 các yêu câu trên

- Điểm 0,25: Đáp ứng được 1/3

các yêu câu trên

- Điểm 0: Không đáp ứng được bất kì yêu cầu nào trong các yêu câu trên

d) Chính tả, dùng từ, đặt câu (0,5 điểm):

\ Vanhos Z <o VE Seas geass c7

- Điểm 0,5: Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu

- Điểm 0,25: Mắc một số lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu

- Điểm 0: Mắc nhiều lỗi chính tả,

dung tu, dat cau

Cau 2 (4,0 diém)

* Yêu câu chung:

Thí sinh biết kết hợp kiến thức và

Kĩ năng về dạng bài nghị luận văn học

để tạo lập văn bản Bài viết phải có bố

cục đây đủ, rõ ràng; văn viết có cảm

xúc; thể hiện khả năng cảm thu van

học tốt; diễn đạt trôi chảy, bảo đảm

tính liên kết; không mắc lỗi chính tả, từ

ngữ, ngữ pháp

* Yêu câu cu thé:

a) Dam bao cau trúc bài nghị

luận (0,5 điểm):

- Điểm 0,5 điểm: Trình bày đầy

đủ các phần Mở bài, Thân bài, Kết

luận Phần Mở bài biết dẫn dắt hợp lí

và nêu được vân đề; phần Thân bài

biết tổ chức thành nhiều đoạn văn liên

kết chặt chẽ với nhau cùng làm sáng

tỏ vân đề; phần Kết bài khái quát được

van dé va thể hiện được ấn tượng,

cảm xúc sâu đậm của cá nhân

- Điểm 0,25: Trình bày đầy đủ

ba phần Mở bài, Thân bài, Kết luận,

nhưng các phần chưa thể hiện được

đây đủ yêu cầu trên; phần Thân bài -

chỉ có một đoạn văn

44

- Điểm 0: Thiếu Mở bài hoặc

Kết luận, Thân bài chỉ có một đoạn văn hoặc cả bài viết chỉ có một đoạn văn

b) Xác định đúng vẫn đề cần nghị

luận (0,5 điểm): Niềm khát khao được

hòa nhập, được sống có ích, sống công hiễn phần tốt đẹp - dù là nhỏ bé, cho cuộc đời chung, cho đất nước

- Diém 0,5: Xác định đúng vấn

đề cần nghị luận:

- Điểm 0,25: Xác định chưa rõ vấn đề cần nghị luận, chỉ nêu chung chung

- Điềm 0: Xác định sai vấn đề cần nghị luận, trình bày lạc sang vấn

đề khác

c) Chia van dé cần nghị luận thành các luận điểm phủ hợp; các luận điểm duoc triển khai theo trình

+ Giới thiệu về tác giả, tác phẩm

+ Phân tích vẻ đẹp nội dung và nghệ thuật của khổ thơ trong bài

Mùa xuân nho nhỏ: Niềm khát khao được hoà nhập, được sống có ích, sống cống hiến phan tốt đẹp - dù là nhỏ bé, cho cuộc đời chung, cho đất

nước là một lẽ tự nhiên như con chim

mang đến tiếng hót, bông hoa toả

sắc hương cho đời Hình ảnh con chim hót, cành hoa, nốt nhạc trầm xao xuyến mang vẻ đẹp bình dị, khiêm nhường nhưng day sức gợi tả

khi chuyển tải điều tâm niệm tha

thiết, chân thành của tác giả với cuộc đời Mỗi người phải góp vào cuộc đời chung một nét riêng, cái phân tinh tuý của mình, dù là nhỏ

bé Điệp ngữ “Ta làm” đã khẳng

định, một cách tha thiết và tự hào khát vọng cống hiến và hoà nhập vào cuộc đời chung ấy

+ So sánh văn bản đã phân tích

với những suy ngẫm của nhà thơ Tố Hữu qua các câu thơ trích trong bài Một khúc ca xuân Học sinh có thể chọn các vẫn đề khác nhau về nội

dung, nghệ thuật giữa hai văn bản

thơ để đối chiếu, so sánh Có thể

lồng ghép việc đối chiều, so sánh trong quá trình phân tích hoặc viết thành một đoạn so sánh riêng

++ Điểm tương đồng: hình ảnh

thơ trong hai văn bản và những

suy ngẫm của hai tác giả tương tự

nhau Qua những hình ảnh gợi tả,

gợi cảm, hai tác giả đều thể hiện khát vọng được cống hiến phần tốt

đẹp, dù là nhỏ bé cho cuộc đời

- Hai văn bản đều đã đánh động ý

thức trách nhiệm cua moi

người đối với cuộc đời

++ Điểm khác nhau: hai văn bản thơ có sự khác nhau về thể thơ, các biện pháp nghệ thuật và

giọng điệu thơ,

- Điểm 1,5 -1,75 : Đáp ứng 1/2 đến 2/3 các yêu cầu trên

- Điểm 0,5 - 1,0: Đáp ứng đƯợC 1/3 các yêu cầu trên

- Điểm 0,25: Hầu như không

đáp ứng được yêu cầu nào trong các

- Điểm 0: Không đáp ứng được bất kì yêu cầu nào trong các yêu câu trên

Dưới hai hàng cõy

Tay am trong tay

Cung anh song buGc

Nắng đựa mỏi túc

Chỗi biếc trờn cõy

La vang bay bay

Như ngản cỏnh bướm

Lỏ vàng rụng xuống

Cho dat thộm mau

Cú mắt di đõu

Nhựa lờn chỗi biếc)

Này anh, em biết

đụi sẽ cú ngảy

Judi hang cõy đõy

¿a khụng cũn DƯỚC

Như người lớnh gỏc

Đó hết phiờn mỡnh

Như la vàng rụng

Cho chụi thờm xanh

Va doi mai sau

Trờn đường này nhỉ

Những đụi trớ kỉ

Súng bước qua đõy

Lỏ vàng vẫn bay

Chụi non lại biếc

(Theo Xuan Quynh tho va doi,

NXB Văn hoỏ - Thụng tin, 1998, tr.7-8)

Cõu 1 Nờu phong cỏch ngụn

ngữ của văn bản

Cõu 2 Chỉ ra biện phỏp tu từ

trong cõu thơ Nắng đựa mỏi lúc

Cõu 3 Vỡ sao Xuõn Quỳnh lại viết Lỏ vàng vẫn bay / Chỗi non lại

biộc dộ kết thỳc bài thơ thay vỡ viết

Chụi non lại biếc / Lỏ vàng vẫn bay?

Cõu 4 Từ văn bản, nờu cảm nhận của anh/ chị về một nột đẹp trong tõm hồn nhõn vật trữ tỡnh

Đọc đoạn trớch sau và thực hiện cỏc yờu cõu từ cõu 5 đến cõu 8:

Đọc sỏch là sinh hoạt và nhu cau trớ tuệ thường trực của con người cú cuộc sống trớ tuệ ƒ j Khụng cú đọc sỏch tức là khụng cũn nhu cõu vờ cuộc sống trớ tuệ nữa Và khi khụng cũn cú nhu cõu

đú nữa, thỡ đời sống tỉnh thần của con người nghốo đi, mũn mi đi, và cuộc sống đạo đức cũng mất luụn nờn tang Day la một cộu chuyện nghiờm tỳc, lõu dài và cần được

ớrao đối, thảo luận một cỏch cũng

rõt nghiờm tỳc, lõu dài Tụi chỉ

muốn thử nờu lờn ở đõy một để

_ sỏch gia đỡnh Gần đõy cú một nước

đó phỏt động phong trào trong toàn quốc mỗi người mỗi ngày đọc lõy 20 dũng sỏch Chỳng ta cũng cú thộ làm như thế, hoặc vận động mỗi người trong một năm đọc lẫy một cuốỗn sỏch Cứ bắt đầu bằng việc rất nhỏ, khụng quỏ khú Việc nhỏ đấy nhưng rất cú thể là việc nhỏ khởi đõu một cụng cuộc lớn

(Theo Ngữ văn 72, Tap mot,

NXB Giỏo dục, 2008, tr.176)

Cõu 5 Đoạn trớch sử dụng

phương thức biểu đạt gi?

Cõu 6 Nờu nội dung chớnh được dộ cap đến trong đoạn trớch

Cõu 7 Vỡ sao tỏc giả viết “nờn

cú một cuộc vận động đọc sỏch

7 Yờu cõu chung: Cú kĩ năng

đọc hiều văn bản, hiểu được nội

dung ngụn ngữ và văn bản, nắm được đặc điềm phong cỏch ngụn

rong thanh niờn cỏ nước”

Cõu 8 Anh/ chị hóy bày tỏ ngắn gọn suy nghĩ của mỡnh về vai trũ của việc đọc

sỏch?

Cõu 1 Hóy việt bài văn nghị

luận (khoảng 600 chữ) trỡnh bày

suy nghĩ của anh/ chị về hiện tượng hiện nay, rất nhiều học sinh quay iung lại với cỏc mụn học xó hội?

Cõu 2 Nhận xột về bỳt kớ A/

đó đặi tờn cho dũng sụng? của

Hoàng Phủ Ngọc Tường, cú ý kiến cho rằng: Tỏc phẩm đó thể hiện về

đẹp độc đỏo của dũng sụng

Hương Ÿ kiễn khỏc lại cho rằng: Tỏc phẩm thể hiện tỡnh yờu, niềm

tu hào của iỏc giả đỗi với dũng

sụng Hương, xứ Huế thõn thương

non lại biếc thế hiện quy luật của

47

amlhoe

VarP EEN Wz

tự nhiên (lá vàng rụng -

chổi non đâm mâm); bộc lộ

niềm tin tưởng, hỉ vọng vào

một tương lai tươi sáng

Cau 4

Thi sinh trinh bay cam nhan

về một nét đẹp trong tâm hồn

nhân vật trữ tình: khát khao hạnh

phúc / nhạy cảm với những âu lo

về sự đối thay / niềm tin vào đích

đến cuối cùng của tình yêu

Cau 5

Phương thức biểu đạt duoc str

dụng trong đoạn trích: nghị luận

đọc sách trong thanh niên cả nước

vì theo tác giả, đọc sách là sinh

hoạt và nhu cầu trí tuệ và khi

không còn có nhu câu đó nữa thì

đời sống tinh thân của con người

nghèo đi, mòn mỏi đi, cuộc sông

đạo đức cũng mất luôn nền tang

Câu 8

Thí sinh trình bảy suy nghĩ

của bản thân về vai trò của việc

đọc sách

Cau 1

* Yêu câu chung:

- Biết cách làm bài nghị luận

xã hội, bàn về một tư tưởng đạo lí;

- Vận dụng tốt các thao tác

lập luận;

- Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp;

- Sáng tạo trong diễn đạt, trong cách nhìn nhận về van dé nghị luận

* Yêu câu cụ thế:

Trên cơ sở những hiểu biết về

ý nghĩa câu nói, thí sinh có thê bày

tổ suy nghĩ của mình về vân đê

cần bàn luận theo những cách

khác nhau nhưng phải hợp lí, có

sức thuyết phục Dưới đây là một

số gợi ý:

- Giới thiệu vấn đề cần bàn

luận: Hiện tượng hiện nay nhiêu học sinh quay lưng lại với các môn học xã hội

_ - Bình luận về hiện tượng hiện nay nhiều học sinh quay lưng lại với các môn học xã hội

Thí sinh cần trình bày được ý kiến của mình về vẫn dé bàn luận, trong đó cần nêu được:

+ Thực trạng nhiều học sinh quay lưng lại với các môn học xã hội;

+ Nguyên nhân của thực trạng;

+ Hậu quả-của thực trang;

+ Giải pháp cho thực trạng;

+ Phê phán thái độ học lệch, coi nhẹ các môn học xã hội

* Yêu câu chung:

- Biết cách làm bài nghị luận văn học;

- Vận dụng tốt các thao tác lập luận;

- Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp;

- Sáng tạo trong diễn đạt, trong cách nhìn nhận về vấn để nghị luận

“ Yêu câu cụ thê:

Trên cơ sở hiểu biết về tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường và tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng

sông?, thí sinh có thé cảm nhận về một giá trị của truyện ngắn theo

những cách khác nhau nhưng phải

hợp lí, có sức thuyết phục Dưới đây là một số gợi ý:

- Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm, các ý kiến

+ Hoàng Phú Ngọc Tường là

một trong những nhà văn chuyên viết về bút kí Nét đặc sắc trong

phong cách nghệ thuật của ông là

sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa trữ

tình và chính luận, sử thi hóa cảm

hứng lịch sử và khám phá chiều sâu văn hóa của đối tượng Bút kí

Hoàng Phủ Ngọc Tường

hâp dẫn người đọc bởi khả

năng liên tướng chặt chẽ, tư

duy khoáng đạt, ngôn ngữ trong sáng, đẹp đẽ

+ Aji da dat tên cho dòng

sông? là thiên bút kí tuyệt đẹp của

Hoàng Phủ Ngọc Tường về dòng sông Hương xứ Huế (dẫn ý kiến)

- Cảm nhận về hình tượng

dòng sông Hương trong thiên bút kí

Thí sinh có thể cảm nhận về hình tượng dòng sông Hương theo những cách khác nhau, song cần

làm nổi bật được các vẻ đẹp của

và man dại, là người mẹ phù sa

của một vùng văn hoá xứ sở

-> Qua vùng đồng bằng và

ngoại vi thành phố Huế: sông

Hương như người gái đẹp nằm ngủ

mơ màng giữa cánh đồng Châu Hoa day hoa dai được người tình mong đợi đến đánh thức Từ đây, sông Hương bắt đầu một cuộc tìm kiếm có ý thức người tình nhân

đích thực của nó

-> Giữa lòng thành phố Huế:

49

sông Hương như tìm được

chính mình vui hẳn lên

mềm hẳn đi như một tiếng

“vâng” không nói ra của tình yêu

Nó có những đường nét tinh tế,

đẹp như điệu slow tình cảm dành

riêng cho Huế, như người tài nữ

đánh đàn lúc đêm khuya

-> Trước khi từ biệt Huế: sông Hương như người tình dịu dàng và

chung thuỷ, như nàng Kiểu trong

đêm tình tự, trở lại tìm Kim Trọng

để nói một lời thề trước lúc đi xa -

+ Trong lịch sử, sông Hương mang về đẹp của một bản hùng ca

ghi dấu bao chiến công oanh liệt

của dân tộc

+ Trong đời thường, sông

Hương mang vẻ đẹp giản dị của

một người con gái dịu dàng của

sinh bình luận các ý kiến

50

- Binh luan cac y kién + Hai ý kiến hoàn toàn đúng, đều thể hiện cảm nhận sâu sắc,

tinh tế về tác phẩm Trong đó, ý

kiến thứ nhất nhẫn mạnh vào vẻ

đẹp độc đáo của dòng sông

Hương, ý kiến thứ hai khắc sâu:

vào tình cảm, thái độ của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường với sông

Hương, xứ Huế và rộng hơn là quê hương đất nước

+ Hai ý kiến không đối lập,

mâu thuẫn nhau mà có thể kết hợp, hoà quyện, làm thành một cảm nhận trọn vẹn về nội dung tư

tưởng của thiên bút kí

+ Để khắc hoạ vẻ đẹp của

dòng sông và thể hiện tình cảm đối

với dòng sông quê hương, Hoàng

Phủ Ngọc Tường đã lựa chọn văn phong tao nhã, hướng nội, tinh tế

và tài hoa; ngôn từ phong phú, gợi

hình, gợi cảm, câu văn giàu nhạc

điệu; vận dụng thành công các biện pháp nghệ thuật ấn dụ, nhân hoá, so sánh

+ Với những nội dung tư tưởng được thể hiện trong hai ý kiến, A/

đã đặt tên cho dòng sông? không

chỉ thể hiện những phát hiện,

khám phá sâu sắc về sông Hương

mà còn bộc lộ tình yêu tha thiết, sâu lắng và niềm tự hào lớn lao của nhà văn đối với dòng sông quê hương, với xứ Huề thân thương _]

ve PGS TS Ke Guang Fung

“rong đề thi THPT Quốc gia

môn Ngữ văn, đọc hiểu là phan mới được đưa vào với mức độ 3 điểm (trên tổng số 10 điểm) Điều này xuất phát từ quan niệm không hoàn toàn giống trước

về mục tiêu, nội dung dạy học môn Ngữ văn Không có trình độ, năng lực đọc thì không thể hiểu

đúng, đánh giá đúng văn bản

Không nắm vững, đánh giá được

văn bản thì không thể tiếp thu,

bồi đắp được tri thức và cũng

không có cơ sở để sáng tạo

Bởi là phần mới trong đề thi nên không ít thí sinh còn lúng túng khi làm bài Kì thực, nếu hiểu yêu câu và biết cách xử lí, đây là phần

dễ kiếm điểm so với phần làm văn

Nói một cách khái quát, phần Đọc hiểu có mục đích kiểm tra, đánh giá năng lực thí sinh từ nhận

biết, thông hiểu đến vận dụng một

1 Nhận biết dung, chính xác về văn bản

- Thể loại của văn bản (văn

học, nghị luận, chính luận, thông tin - khoa học )

- Hiểu đề tài, tóm tắt được

các nội dung của văn bản, nắm bắt chính xác tinh thần cơ bản, chủ

để của văn bản (có thể yêu cầu đặt nhan đê, tên gọi cho văn bản)

- Hiểu phương thức biểu đạt của văn bản (tự sự, trữ tình )

2 Thông hiểu, đánh giá

đúng văn bản

- Cảm nhận, phân tích được

những đặc sắc nổi bật của văn bản (vê bô cục, từ ngữ, hình ảnh, về cách việt câu, các biện pháp tu từ

được sử dụng )

- Hiểu được ý nghĩa hàm ẩn

của văn bản, đánh giá nội dung, ý

nghĩa và hình thức của văn

bày phương hướng, biện pháp giải

quyết một vấn đề cụ thể của cuộc

sống, của xã hội

Mỗi loại văn bản hướng tới

mục đích riêng, có nội dung phản

ánh, phương thức thể hiện riêng,

có phong cách ngôn ngữ khác

nhau Vì thế, trong quá trình học,

ôn luyện kĩ năng đọc hiểu, điều

đề chính trị, xã hội mang ý nghĩa

chung đối với cộng đồng, đối với

nhiều người Khác với văn bản

nghệ thuật, văn bản chính luận

không hư cấu, ít tưởng tượng mà

truyền tải nội dung, thuyết phục

người đọc, người nghe bằng lí lẽ,

cảm chủ yếu của văn bản là gì?

Sự kết hợp giữa lí lẽ, lập luận với dẫn chứng trong văn bản ra sao?

Cách dẫn dắt, bố cục của người

viết, người nói như thế nào? Giọng

điệu, ngôn ngữ của văn bản sát hợp với nội dung tư tưởng, tình

cảm đến mức độ nào? Chẳng hạn trong Tuyên ngôn Độc lập, sau khi nhắc lại những thực tế lịch sử

không thể chối cãi, nhắc lại quá

trình kiên trì chiến đấu, hi sinh

xương máu của nhân dân ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi đến lời khẳng

định hùng hồn: “Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng vê phe Đông minh chỗng phát xít mẫy năm nay, dân

tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó

phải được độc lập! Về mặt nội dung, lời văn này đã tự hào tổng

kết quá trình đấu tranh lâu dài, anh dũng của dân tộc ta, đã khẳng

định quyên độc lập, tự do nhân

dân ta đương nhiên được hưởng vì

tự mình giành lấy Về mặt nghệ thuật, lời khẳng định ngắn gọn này

có hai điệp ngữ “một dân tộc đã

gan góc ”, “dân tộc đó phải

được ” Hãy thử bỏ đi lần thứ hai của mỗi điệp ngữ - lời văn sé mat

đi tính trùng điệp, nhịp nhàng, từng nội dung cần khẳng định cũng không được tô đậm, nhân mạnh

Với việc sử dụng điệp ngữ, người viết vừa dứt khoát, vừa thiết tha với những điều mình khẳng định,

mong muốn Đây là một ví dụ về

hiệu quả của phương thức tu từ

trong văn chính luận

2 Văn bản văn học Tác phẩm nghệ thuật là sản phẩm của trí tưởng tượng, của sự

hư cấu gắn liền với tính độc đáo

của cá nhân nghệ sĩ Khác với văn bản chính luận,.văn bản văn học

lai hap dẫn ở tính hình tượng, cụ

thể, sinh động, ở sức gợi mở

những liên tưởng Loại văn bản

này thường sử dụng rộng rãi các

phương thức tu từ Cũng chính xác,

gợi cảm nhưng ngôn ngữ văn học

lại thường mang tính cá thể rõ nét

và đa nghĩa

Khi đọc hiểu văn bản văn học,

trước hết cần chú ý tới đặc điểm

của thời đại lịch sử, của kiểu sáng tác Văn bản văn học trung đại có

nhiều điểm khác cơ bản với văn

bản văn học hiện đại Nhìn chung,

nền văn học trung đại mang tính

ước lệ, phi ngã, tuân thủ các quy

chuẩn, lề luật chặt chẽ, thường sử

dụng nhiều điển tích, điển cố

Muốn đọc hiểu tốt loại văn bản này

cần phải có kiến thức về các điều

đó Văn học hiện đại giải phóng tư tưởng, tình cảm của cá nhân, tôn

trọng sự sáng tạo độc dao

của cá nhân Vì thế, từ nội

dung phản ánh đến nhân vật, từ ngôn ngữ đến cách xây dựng hình ảnh, từ kết cấu đến giọng điệu tác phẩm văn học hiện đại mang tính cụ thể - sinh: động, đậm đà màu sắc cá nhân

Khi đọc hiểu tác phẩm văn

học, cần đặc biệt chú ý tới đặc trưng thể loại Mỗi thể loại văn học

(thơ trữ tình, truyện ngắn, tiểu thuyết,

kịch ) có phương thức xây dựng

hình tượng, tổ chức văn bản riêng,

ngôn ngữ có các yêu câu, đặc

điểm riêng Ví dụ, khi phân tích

văn bản văn xuôi (truyện ngắn, tiểu thuyết) cần quan tâm đến kết cấu tác phẩm, nhân vật và cách

xây dựng của nhà văn, quan tâm đến chỉ tiết nghệ thuật, đến điểm

nhìn trần thuật, cần phân biệt ngôn ngữ trần thuật với ngôn ngữ nhân vật Đặc biệt, đối với truyện ngắn, cần cảm nhận, phân tích tình huống truyện (hoàn cảnh bat thường chứa đựng những xung

đột, mâu thuẫn, từ đó tính cách,

bản chất nhân vật được bộc lộ day

đủ, chân thực) Ví dụ, khi đọc hiểu

tác phẩm thơ trữ tình, cần suy nghĩ tại sao người ta thường nói “thi trung hữu hoạ”, “thi trung hữu nhac” (trong tho co hoa, trong thơ

có nhạc) Thơ là một loại hình tổ chức ngôn ngữ đặc biệt nên tác động vào người đọc một cách tức thời, tổng hợp, vừa bằng nghĩa của

từ, lại bằng cả thanh điệu,

nhịp điệu, vẫn điệu, bằng

cả sự âm vang, khoảng

lặng giữa các tử Độ dài,

ngắn của các câu thơ, dòng thơ,

cách ngắt nhịp của văn bản qua

việc dùng các dấu câu, cách phối

thanh bang, trắc, lối gieo vân là

Văn bản thông tin - khoa học

là loại văn bản thông báo một sự

kiện chính trị, xã hội, cung cấp cho

người đọc kiến thức về một vấn đề

khoa học, đời sống Nhìn chung,

một văn bản thông tin - khoa học

cần đảm bảo các yêu cầu sau:

- Những thông tin về đối tượng

/sự kiện phải mới mẻ, chân thực,

Trong văn bản thông tin -

khoa học, để định hướng cho sự

tiếp nhận của người đọc, để nhắn

04

mạnh trọng tâm của nội dung thông tin, người viết có thể sử dụng các tiêu đề, bảng biểu, dùng kiểu chữ khác nhau, có thể in đậm, in

nghiêng, có thể nêu những số liệu, những thống kê Đó cũng là

những chỗ cần chú ý khi đọc hiểu

Trong quá trình đọc hiểu văn bản thông tin - báo chí các em cần đánh thức, huy động những kiến

thức, hiểu biết của mình để đối

sánh với các nội dung của văn bản Những nội dung thông tin của văn bản la gi? Co gi mdi mé

không? Có đáng tin cậy không?

Có ý nghĩa như thế nào với đời sống xã hội? Những nội dung ấy được trình bày, diễn giải bằng thái

độ, tình cảm, bằng nghệ thuật, hình thức như thể nào (bố cục, lời văn, ngôn ngữ, chỉ tiết, sự kiện )?

Đó là các câu hỏi cần trả lời để nhận biết, đánh giá văn bản

4 Văn bản nghị luận Văn bản nghị luận là loại văn

bản phân tích, bàn luận về một van đề, hiện tượng của xã hội, đời sống hoặc một vấn đề, tác giả, tác phẩm văn chương Do vậy, khi đọc hiểu loại văn bản này nên chú

ý tới ý nghĩa của đối tượng phân tích, bàn luận, nên suy nghĩ về sự

chính xác, tính hiện đại của tri thức

cùng sự sáng rõ, hấp dẫn của cách trình bày

Tác phẩm phê binh, nghiên cứu văn học có tính chất tổng hợp

vê nhiêu mặt Nó có tính khoa học

vì là kết quả của quá trình tìm tòi, phân tích và khái quát, tôn trọng những chuẩn mực, những chân lí khách quan Nó cũng có tính nghệ thuật bởi gắn với quan niệm, cảm

thụ cùng cách viết của cá nhân

Trong chương trình Ngữ văn THPT

hiện hành có khá nhiều văn bản

đặc sắc thuộc thể loại này: Một thời đại trong thi ca (trong Thí nhân Việt Nam của Hoài Thanh), Mấy ý nghĩ vê thơ (Nguyễn Đình Thì), Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng

trong văn nghệ của dân tộc (Pham

Văn Đồng) Giá trị của loại văn bản này chủ yêu ở sự đúng đắn, sâu sắc của quan niệm, ý kiến, ở

sự chặt chẽ, tính hấp dẫn của lập

luận, phân tích và cách diễn đạt, ở

sự kết hợp linh hoạt, nhuần nhu- yễn giữa lí luận và dẫn chứng Tác phẩm phê bình, nghiên cứu nhiều

khi giàu hình ảnh, mang rõ tình cảm, phong cách của người viết

Đó là những điều cần chú ý khi

đọc hiểu

Trình tự các câu hỏi trong phần Đọc hiểu của đề thi thường

theo sự phân hoá từ dễ đến khó,

từ nhận biết, thông hiểu đến vận

dụng Khi làm bài, các em phải lần lượt giải quyết từng câu và viết ngắn gọn, trả lời trực tiếp Đây chưa phải là phần Làm văn nên không cần “rào đón”, không cần

Đọc đoạn thơ sau và thực

hiện yêu cau theo các câu hỏi

1,2,3,4 : Chiêu mộng hoà thơ trên nhánh Quyên,

Cây me ríu rít cặp chim chuyên

Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá, Thu đến - nơi nơi động tiếng huyên

Con đường nhỏ nhỏ gió xiêu xiêu,

L 4 tả cành hoang nắng trở chiêu Buổi ấy lòng ta nghe ý bạn, Lân đầu rung động nỗi thương yêu

(Thơ duyên - Xuân Diệu)

1 Khái quát thời gian, không

gian của những hình ảnh được miêu tả trong hai khổ thơ Chỉ ra

những mỗi hoà duyên trong đó

2 Ở câu thứ hai và thứ ba của

hình ảnh, chất nhạc của hai câu

đầu khổ thơ này od 4

4 Phân tích su tinh tế củ¿a

Xuân Diệu khi diễn tả mối duyên

đầu giữa đôi bạn ở hai câu sau của

55

—< sâm Đọc đoạn văn sau và

⁄©#Ÿ thực hiện yêu cầu theo

orrewoon Ễ ñ hệ C2 h4 Gae Cau hồi 5,6,7:

Tiếng nói là người bảo

vệ quý báu nhất nên độc lập của

các dân tộc, là yếu tô quan trọng

nhất giúp giải phóng các dân tộc

bị thống trị Nếu người An Nam

_hãnh diện giữ gìn tiễng nói của

mình và ra sức làm cho tiễng nói

Ấy phong phú hơn để có khả năng

phổ biến tại An Nam các học

thuyết đạo đức và khoa học của

châu Âu, việc giải phóng dân tộc

An Nam chỉ còn là vẫn đê thời gian

Bất cứ người An Nam nào vứt bỏ

tiếng nói của mình, thì cũng đương

nhiên khước từ niêm hi vọng giải

phóng giống nòi.( ) Vì thế, đối với

người An Nam chúng ta, chối từ

tiếng mẹ đẻ đông nghĩa với từ chối

sự tự do của mình ( ,)

Nhiéu đông bào chúng ta, để

biện minh việc từ bỏ tiếng mẹ đẻ,

đã than phiên rằng tiếng nước

mình nghèo nàn Lời trách cứ nảy

không có cơ sở nào cả Họ chỉ biết

những từ thông dụng của ngôn

ngữ và còn nghẻo những tử An

Nam hơn bất cứ người phụ nữ và

nông dân An Nam nào Ngôn ngữ

của Nguyễn Du nghèo hay giàu?

Vì sao người An Nam có thể

(Nguyễn An Ninh - Tiếng mẹ

đề - nguồn giải phóng các dân tộc

bị áp bức, trong Văn học Việt Nam thế kỉ XX - Văn nghị luận đâu thé

kỉ, Quyến năm, tập 1, NXB Văn

học, Hà Nội, 2003)

5 Nội dung của đoạn văn

trên là gì 2

6 Để phê phán thái độ coi

thường tiếng mẹ đẻ, tác giả đoạn văn đã dùng biện pháp gi 2 Suy nghĩ của anh/chị về câu cuối của đoạn văn 2

7 Theo anh/chị, quan niệm,

y kién của tác giả đoạn văn trên

có ý nghĩa gì đối với chúng ta hiện nay?

Gợi ý làm bài

4 Thơ duyên diễn tả bao mỗi hoà duyên tình tứ giữa thiên nhiên với thiên nhiên, lòng người với lòng

người ở một buổi chiều thu êm ái

Khổ 1 diễn tả mối hoà duyên của thiên nhiên ở một khu vườn trong

“chiều mộng” Khổ thơ thứ hai dẫn

người đọc đến một con đường “nhỏ

nhỏ”, ở đó có sự hoà duyên của

đôi bạn trong buổi đầu rung động nỗi thương yêu

2 Câu thứ hai và thứ ba của

khổ thơ thứ nhất sử dụng thủ

pháp đảo ngữ Thủ pháp nghệ

thuật này có tác dụng nhân mạnh

âm thanh ríu rít của cặp chim

đang chuyển trên cành me, gây

ấn tượng về tầng lớp của hình ảnh: bầu trời đang đố xuỗng qua muôn lá, về màu xanh trong của trời thu (xanh ngọc)

3 Ở khổ thơ thứ hai có ba từ

láy hoàn toàn: nhỏ nhỏ, xiéu xiéu,

tả lã Đó là các từ lay giàu sức gợi

tả và đã tạo nên chất hoạ, chất

nhạc đặc sắc cho lời thơ Nét bút

của Xuân Diệu như mềm mại lượn nhẹ vẽ nên một con đường thu xinh xắn, gió xiêu xiêu nơi hàng cây và những cành hoang dập dìu uốn mình theo làn gió Lời thơ như dẫn người đọc vào một thế giới âm nhạc êm ái, dìu dặt và đang trôi dân, tan chảy Trong Thi nhân Việt

Nam, Hoài Thanh từng cảm nhận

rất tinh tế về hai câu này của Thơ duyên: Xuân Điệu đã chịu mat di một chút rõ ràng để được thêm rất nhiều mơ mộng Cảnh như theo lời thơ mà tan ra

4 Xuân Diệu đã diễn tả thật

tinh tế mỗi duyên đầu giữa đôi bạn trên con đường thu Có sự trùng hợp giữa “buổi ấy” và “lần đầu” Đó

là khi trái tim bắt đầu lạc nhịp, cảm

xúc yêu đương chớm nở “Lòng ta

nghe ý bạn” là mối duyên ngẫm giữa hai lòng chứ đâu đã cất nên

lời Diễn tả thời điểm này, thi sĩ

dùng cụm từ “nỗi thương yêu” Đó

là trạng thái cảm xúc ở giữa tình

bạn và tình yêu Nó không — -

còn là thương nhưng cũng | chưa đủ đậm đề thành yêu

5 Đoạn văn có các nội dụng

cơ bản: Khẳng định tầm quan trọng của tiếng mẹ đẻ trong công

cuộc giải phóng dân tộc khối ach

áp bức; sức mạnh lớn lao, sự giàu

có của tiếng Việt; phê phán thái

độ coi thường tiếng nói của dân

Câu văn cuối đoạn khẳng định, phê phán bằng giọng điệu

hỏi với thái độ nhẹ nhàng mà dứt

khoát Nó nhắc nhổ ở mỗi người đọc ý thức tự nhìn nhận, tự soi xét cùng lòng tự hào với sự giàu có

của tiếng nói dân tộc mình _

7 Cần hiểu bối cảnh xã hội, văn hoá của đất nước khi Nguyễn

An Ninh viết bài nghị luận này (mấy mươi năm đầu thế kỉ XX)

và đặc điểm xã hội ta, đặc điểm

thời đại ngày nay để suy nghĩ Cần học hỏi ngoại ngữ, kĩ thuật, van minh, văn hoá nhân loại nhưng không thể tự tỉ, coi thường tiếng nói dân tộc mình Cần qua

học hỏi để làm giảu thêm cho ngôn ngữ nước mình I- |

2 Đối tượng tham gia: giáo viên,

học sinh Trung học cơ sở, _Trung

học phổ thông và bạn đọc yêu văn

trên cả nước

a Thiết kê các dạng bài tập vui học Ngữ văn, hình thức bài tập độc

đáo, giàu tính sáng tạo, vui, thú vị

(gắn với chương trinh Ngữ văn dành

cho cấp THCS, THIẾT) Ví dụ: Giải

Ô chữ (theo chủ đề ngày 20/11, 8/3;

Tết; ); Đố vui; Thơ vui, Truyện VUI,

Giải mã thư, Kết hợp học Ngữ văn

với học Ngoại ngữ V.V

b Tham gia vẽ tranh về các tác phẩm văn học trong và ngoài nhà

trường Nếu là tác phẩm ngoài nhà

trường phải là tác phẩm hay, đã

mâu tự chọn như: chì, bột màu,

sáp mảu, màu nước, bút dạ màu

«nt

a Bai du thi phai la bai chua duoc dang tai trén cac sach, bao,

tap chí, hoặc trên bất kì phương

tiện thông tin đại chúng nào

_b Người dự thi phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về bản quyền khi

Sổ

có tranh chấp về bản quyền của Bài

du thi

c Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ không trả lại bài đã tham gia

cuộc thi

d Bải dự thi phải ghi rõ ở

mặt sau:

Họ tên:

Trường, lớp, địa chỉ trường:

Địa chỉ và số điện thoại nhà riêng:

Số điện thoại di động (nếu có):

e Bài gửi dự thi theo tập thể không cần phong bì riêng cho từng

bài thi cá nhân

f Bài dự thi gửi qua đường bưu điện không được gấp, phải dán

tem, ngoài bì thư ghi rõ: Bài dự thi

Giải Ba: 1.000.000 đ

Giải Khuyến khích: 500.000 đ

2 Giải tập thể:

Giải tập thể: 1.000.000 đồng, trao cho tập thể có số bài dự thi nhiều nhất

Quynh Luu, tinh Nghé An

4 Pham Tién Dat

Lớp 9A, THCS Quỳnh Hồng,

Quỳnh Phụ, Thái Bình

5 Nguyễn Thị Thanh Trúc

Lớp 7A1, THCS Mai Đình, Sóc Sơn, Hà Nội

Trung, Ninh Giang, Hải Dương

9 Đỗ Hà Minh Thảo Lop 7C2, THCS Lé Loi, TP Bac Giang, tinh Bac Giang

10 Tran Nhat Linh, Lé Mai

Khanh, Nguyén Thi Mai Linh

Lớp 7A1, THCS Lam Thao,

huyện Lâm Thao, tỉnh Phú

Dưới đây là một số câu nói, đoạn thơ có thể sử dụng

trong bài nghị luận Bạn hãy điển vào chỗ trống những từ ngữ

vu đi khói đi khó!

Nay ở đâu? bao ngả?

Cưỡi gió phá sóng hẳn có ngày

Treo thắng buồm mây vượt biển khơi.”

(Lý Bạch, Hành lộ nan)

2

“Phân lớn hạnh phúc hay bat

hạnh được quyêt định bởi củ

bạn chứ không phụ thuộc vào

hoàn cảnh.”

(Martha Washington)

3 |

Có gì đẹp trên đời hơn thế,

Người yêu người, sống để nhau

(Bài ca mùa xuân 1961,Tỗ Hữu)

“Mọi đều màu xám, mà cây đời thì mãi mãi xanh tươi.”

(J.W.Goethe)

5

“Con tau rat khi nào đậu ở

cảng, nhưng người ta đóng tàu

không phải vì mục đích đó”

(Grace Hopper)

6

“Mộc trung nguyên hữu

Nguyên phục hoàn sinh Nhược vị mộc vô

Toản toại hà do manh.”

(Nguyên hoả, Khuông Việt

yếu là phải có sức mạnh để bước

Một người - đầu phải nhân gian?

Sống chăng, một mà thôi!

(Tiéng ru,T6 Hữu)

9

“Cây lớn một ôm, khởi sinh từ

một mầm nhỏ, dai cao chin tang,

khởi đầu từ một sọt đất, đi xa

(Lép Tôn-xtôi)

11

“Ai chiến thắng mà không hê

Ai nên khôn ma chang dai

Sống ở trên đời người cũng vậy

Gian nan rẻn luyện mới thành cong.”

(Nghe tiéng gid gao, H6 Chi Minh)

có thể cứu chuộc thân phận trên cây thập giá đời.”

Những ngôi sao xa xôi

(Lê Minh Khuê)

LÊ THỊ KIỂU OANH Lớp 10A1 - THPT Di Linh - Lâm Đông

Hai đứa trẻ (Thạch Lam)

PHAM NGOC QUYNH HOA

Chùm thơ thu (Nguyễn Khuyến)

NGUYÊN LÊ THẢO VI

Lớp 77 Van - THPT Chuyén Luong Van Chanh -