Phác đồ Điều trị: Với những bệnh nhân đã nghiện từ 2 năm trở lên và đã từng đi cai nghiện ở các trung tâm cai nghiện về nhưng lại tái nghiện thì phương pháp điều trị có sự thay đổi một c
Trang 1Hát Xoan - Di sản văn hóa phi vật thể nhân loại
VIỆT NAM
CENTER FOR RESEARCH CONSERVATION & DEVELOPMENT OF NATIONAL CULTUREDIỄN ĐÀN CỦA TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY VĂN HÓA DÂN TỘC
SỐ 12 (188) - 2011/ RA NGÀY 15 HÀNG THÁNG
Trang 2THUỐC CAI NGHIỆN
Ma Túy BÔNG SEN
Liên hệ Đại lý phía Bắc:
Mr Trần Đức Trung Địa chỉ: 64 Trung Hòa (Số 06 Lô 12B cũ),
Khu ĐTM Trung Yên, Cầu Giấy, TP Hà Nội
ĐT: 0437717665 * Mobile: 0989186661
Tính năng tác dụng:
Bệnh nhân chỉ cần dùng 5 chai thuốc “Bông Sen” trong vòng 5 -
7 ngày điều trị, sẽ cắt cơn nghiện hoàn toàn 100%, độ tái nghiện thấp, tâm - sinh lý trở lại bình thường Đặc biệt, trong quá trình sử dụng không gây tác dụng phụ, dễ uống, giúp người cai nghiện vượt qua một cách êm dịu cho dù bệnh nhân đã nghiện 5 - 10 năm Nếu bệnh nhân kiên trì dùng thuốc và có thể dùng ở các cơ
sở y tế, ở nhà hay tại các trung tâm cai nghiện
Sau hơn 12 năm nghiên cứu và 3 năm đầu tư xây dựng nhà máy, tháng 10/2007 thuốc hỗ trợ cắt cơn, cai nghiện ma túy hiệu “Bông Sen” chính thức được Bộ Y tế cho phép “Thuốc hỗ trợ cắt cơn, cai nghiện ma túy hiệu Bông Sen” được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng trên toàn Quốc, đặc biệt được sử dụng điều trị tại gia đình
Phác đồ Điều trị:
Với những bệnh nhân đã nghiện từ 2 năm trở lên và đã từng đi cai nghiện ở các trung tâm cai nghiện về nhưng lại tái nghiện thì phương pháp điều trị có sự thay đổi một chút so với phác đồ điều trị của Bộ y tế về thuốc Bông Sen
Trước khi cai nghiện, bệnh nhân phải dừng hẳn việc sử dụng
- Ngày thứ 3 uống 4-5 lần/ ngày, từ 70 -80 ml mỗi lần cách nhau 2 -3 tiếng
Bệnh nhân đã vượt qua được 2 ngày đầu thì đến ngày thứ 3 sẽ rất tốt, các cơn đói thuốc không còn xuất hiện trong ngày thứ 3, các hội chứng cai cũng giảm hẳn và không còn xuất hiện nữa bệnh nhân sẽ ăn được và ngủ ngon từ ngày thứ 3 trở đi
- Ngày thứ 4 uống 4 lần/ ngày, mỗi lần uống 60 -70ml và cách nhau 3 tiếng/lần
Trong ngày thứ 4 trở đi bệnh nhân sẽ trở lại như người bình thường không còn các dấu hiệu của người sử dụng ma túy nữa……
* Tuy nhiên có một chủ quan mà tất cả các bệnh nhân đều mắc phải là, từ khi không còn hiện tượng thèm thuốc nữa là bệnh nhân chủ quan trong
việc uống thuốc và điều trị, vì thế rất dễ tái nghiện hoặc quá trình cai nghiện không đạt được hiệu quả như ý muốn của gia đình Vì vậy, sau khi dùng xong 5 chai/liều bệnh nhân nên tiếp tục dùng thêm tối thiểu từ 4 chai/tháng uống kéo dài trong khoảng 1-2 tháng để cho quá trình tẩy độc tố và chống tái nghiện đạt kết quả cao và nhất là phục hồi sức khỏe sau cai nghiện
Các biểu hiện khi bệnh nhân cai nghiện:
- Ngày đầu tiên hiện tượng thèm thuốc vẫn còn xuất hiện, có dấu hiệu của mệt mỏi nhưng chỉ xuất hiện ở những người có sức khỏe yếu, nhưng khi được tăng cường thuốc Bông Sen thì cơn đói thuốc sẽ được cắt hoàn toàn Khi thấy các dấu hiệu của quá trình cai xuất hiện ( 13 hội chứng cai nghiện), bệnh nhân đi tắm thật nhiều, và uống thật nhiều nước, kết hợp với các phương pháp vật lý trị liệu
Trang 3Tạp chí xuất bản 02 kỳ/tháng
Giấy phép hoạt động báo chí số 397/GP- BVHTT
TỔNG BIÊN TẬP
Nhà văn - TS Phạm Việt Long
PHÓ TỔNG BIÊN TẬP THƯỜNG TRỰC
Nhà báo Nguyễn Thế Khoa
PHÓ TỔNG BIÊN TẬP
TS Nguyễn Minh San
Nhà báo Trần Đức Trung
TRƯỞNG BAN TRỊ SỰ
Nhà báo Nguyễn Hoàng Mai
THƯ KÝ TÒA SOẠN
Nhà báo Trần Thu Hiền
Nhà báo Từ My Sơn
GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH
Nhà báo Võ Thành Tân
PGĐ: Nhà báo Lê Hải Châu
GIÁM ĐỐC VPPT VĂN HIẾN VIỆT NAM
Phan Tôn Tịnh Hải
HỘI ĐỒNG BIÊN TẬP
GS Vũ Khiêu - Thượng tướng Nguyễn Nam Khánh
- GS Trần Bảng - GSTS Trần Văn Khê - Nhà thơ
Nguyễn Khoa Điềm - NS Vũ Mão - GSVS Hồ Sĩ
Vịnh - GS Trường Lưu - GSTS Thái Kim Lan -
TS.NSND Phạm Thị Thành - NSND Đặng Nhật Minh
- TS Đoàn Thị Tình - GSTS Nguyễn Thuyết Phong
- NB Phạm Đức Lượng - NB Trung Đông
BAN CHUYÊN ĐỀ
Văn phòng Ban Biên tập
Số 64 Trung Hòa (Số 06 - Lô 12B cũ) Khu ĐTM
Trung Yên - Trung Hòa - Cầu Giấy - Hà Nội
ĐT: (84.4)37.83.1961 - 37.83.1962
Email: chuyendevanhien@ yahoo.com.vn
VĂN PHÒNG QUẢNG CÁO VÀ PHÁT HÀNH
Số 404 Đường Bưởi, Q Ba Đình - TP Hà Nội
VĂN PHÒNG ĐẠI DIỆN TẠI ĐÀ NẴNG
Tầng 5 Khách sạn Eiffel -117 Lê Độ - TP Đà Nẵng
ĐT: (84.511)647.529 - Fax: (84.511)811.972
Email: chuyendevanhien@ yahoo.com.vn
Trình bày - Cty CP Văn hóa Thông tin
De QA
TÀI TRỢ PHÁT HÀNH
Doanh nghiệp sách Thành nghĩa - TP HCM
In Tại - Nhà máy in Quân đội I
GIÁ: 22.000VNĐ
CULTURE OF VIETNAM
CON NGƯỜI VÀ SỰ KIỆN
4 Hát xoan - Di sản văn hóa phi vật
thể nhân loại
TS Nguyễn Minh San
9 Trận chiến bảo vệ kho sách quý
giữa lòng Hà Nội, năm 1946
Trương Nguyễn
12 Những tình cảm thiêng liêng
Vũ Thị Thanh
(Bà quả phụ của nhà thơ Tố Hữu)
16 20 Năm Hội Hữu nghị Việt Nam
24 Vai trò đặc biệt của Hội Hữu
nghị Việt Nam – Rumani Trong việc phát triển mối quan hệ hữu nghị giữa Việt Nam và Rumani
Dumitru Olaru
(Đại sứ ĐMTQ Rumani tại Việt Nam)
26 Tổ khúc thơ múa “Con đường
từ trái tim”
Nguyễn Thu
HIỀN TÀI ĐẤT VIỆT
28 Ông Bộ trưởng Quốc phòng giỏi
35 Miếu An Mỹ - Di tích lịch sử cách
mạng tiêu biểu của Quảng Trị
Minh Ngọc
37 Phục hồi Hội đánh bài chòi cổ
dân gian ở Bình Định
Nguyễn An Pha
DIỄN ĐÀN
VÌ SỰ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG
40 Công ty CP Giáo dục Anh văn
Hội Việt – Mỹ: Lấy tiên phong làm thế mạnh
Quang Hòa
42 Công ty CP Asita: Luôn phục vụ
khách hàng tốt nhất
Đại Miêu
44 Công ty Yến Sào Khánh Hòa:
Đa dạng hóa sản phẩm phục vụ khách hàng
Trúc Lam
46 Nhà máy Nước khoáng Thạch
Bích: Lớn mạnh cùng đất nước
Bùi Thọ
DOANH NHÂN TÂM - TÀI
48 Ông chủ gỗ “Trường Hưng” đi
lên bằng hai bàn tay trắng
Ánh Huệ
50 Nhà thuốc Dương Thọ Đường:
Một nữ doanh nhân của vùng đất Buôn Ma Thuật
Tử Đan
52 Công ty CP Cao su Sơn La:
Chuyện về một doanh nhân Tâm - Tài
Mộng Huệ
THƯƠNG HIỆU & NHÃN HIỆU - TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA
54 Doanh nghiệp Tiến Nông Thanh
Hóa: Khi thương hiệu song hành với đối tượng tiêu dùng
Trần Thu
56 Công ty TNHH Nhà nước MTV
cơ khí Quang Trung – Chi nhánh TPHCM: Nỗ lực nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh
Thu Trần
58 Công ty TNHH Sa Giang: Nguồn
Trang 4PEOPLE AND EVENT
4 Xoan singing - Intangible cultural
heritage of mankind
Dr Nguyen Minh San
9 The battle to protect precious
book store in the heart of Hanoi, in
1946
Truong Nguyen
12 The divine sentiments
Vu Thi Thanh (Widow of the poet To Huu)
16 20 years celebration of Vietnam
- Romania Friendship Association
Prof Hoang Chuong
22 The largest ceramic teapot in
Vietnam
Dac Phong
24 Special role of Vietnam -
between Vietnam and Romania
Dumitru Olaru
26 Dancing poetry: “The road from
the heart”
Nguyen Thu
TALENTS OF VIETNAMESE LAND
28 A national defense minister is
proficient at 08 foreign languages
Nguyen Thuy Linh
37 Recovering the folk gambling
players association of Choi in Binh Dinh
Nguyen An Pha
FORUM
38 Keep the family rule
Nguyen Thu Hien
FOR THE COMMUNITY DEVELOPMENT
40 Vietnam - U.S.A Society English
language Education JSC: Take pioneer as strength
Quang Hoa
42 Asita JSC: Always serve the
customer best
Dai Mieu
44 Khanh Hoa Swallows Nest
Company: Diversify products for customer
Truc Lam
46 Thach Bich Mineral Water Plant:
Growing up with country
Bui Tho
BUSINESSMAN, HEART - TALENT
48 The “Truong Hung” wood firm
owner starts up with his empty hands
Anh Hue
50 Duong Tho Duong Pharmacy: A
businesswoman of Buon Ma Thuat land
Tu Dan
52 The Son La Rubber JSC: Story
on a Heart-talented businessman
Mong Hue
CULTURAL VIEWPOINT ON TRADE MARK
& BRAND NAME
Business: When brands go along with consumers
Tran Thu
56 Quang Trung One Owner State
Mechanical Co., Ltd.: Ho Chi Minh City branch: Efforts to improve business - production
Ảnh Bìa 1: Bà Nguyễn Thị Mai
Hương - GĐ Công ty TNHH Thương mại Sa Giang (giữa) vinh dự nhận giải thưởng “Doanh nghiệp tiêu biểu Asean” từ ông Bun-pon But-ta-na-vong - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư TƯ Đảng Nhân dân cách mạng Lào (trái) và ông Nguyễn Đức Kiên – Nguyên Phó chủ tịch Quốc
60 Công ty TNHH Mỹ Yên - Nhà
máy chế biến lâm sản xuất khẩu:
Doanh thu ngày một tăng
Thế Điệp
ĐỜI SỐNG QUANH TA
62 Hội thảo khoa học “Nâng cao
nghệ thuật biểu diễn xiếc thú trên
sân khấu Việt Nam
Nguyễn Thị Tâm Chính
64 Văn học Rumani giản lược –
một món quà của nghĩa tình
PGS TS Lê Nguyên Cẩn
VĂN HÓA GIAO THÔNG
66 Cán bộ công chức viên chức
với việc thực hiện VHGT
Ths Nguyễn Huỳnh Huyện
69 Hội LH Phụ nữ Bình Định với
công tác tuyên truyền, vận động
phụ nữ thực hiện văn hóa giao
thông
PN
TIN TỨC
72 Đại hội đại biểu toàn quốc Hội
Hữu nghị Việt Nam – Rumani lần
thứ V
Đức Duy
72 Bình Định Xây dựng Đàn tế trời
đất của nhà Tây Sơn
72 Bảo tàng Quang Trung(Bình
Định) Tiếp nhận hiện vật của nghĩa
quân Tây Sơn
58 Sa Giang Co., Ltd.: Manpower
is a top asset
Don Don
60 My Yen Co., Ltd.: Export forest
products processing plant: Turnover increases
Nguyen Thi Tam Chinh
64 Romanian literature, a brief
summary - A kind-hearted gift
Asso Prof - Dr Le Nguyen Can
TRAFIC CULTURE
67 Officials and cadres with traffic
culture
Ma Nguyen Huynh Huyen
70 Women’s Union of Binh Dinh
with propaganda of traffic culture for women
PN
NEWS
73 The 5th Nation-wide congress
of Vietnam - Romanian Friendship Association
Duc Duy
73 Binh Dinh builds worshipping
Place for Tay Son Dynasty
73 Quang Trung Museum (Binh
Dinh) to receive historic things of Tay Son Dynasty
Hát Xoan - Di sản văn hĩa phi vật thể nhân loại
Cơng ty TNHH Sa Giang - Nguồn nhân lực là tài sản hàng đầu
Trang 5Hát Xo an
DI SẢN VĂN HĨA PHI VẬT THỂ NHÂN LOẠI
lTS NGUYỄN MINH SAN
Hát Xoan là sản phẩm văn nghệ dân gian đặc sắc của vùng đất Tổ - Phú Thọ, xuất hiện từ thời Hùng Vương Xoan là nói trệch của từ Xuân, vì vậy hát Xoan còn gọi là hát Xuân, ca Xuân Hát Xoan là hình thức dân ca lễ nghi – phong tục, được trình diễn dưới hình thức ca hát hoặc hát
- múa tập thể, chủ yếu diễn ra trước ban thờ thành hoàng tại các đình làng / cửa đình, mỗi khi làng mở hội (vì thế hát Xoan cũng được gọi là hát cửa đình / Khúc môn đình) Như thế, hát Xoan là một thức cúng đặc biệt – thức cúng phi vật thể / một sản phẩm văn hóa để dâng thánh thần (giống như hát Văn và Hầu bóng dâng cúng Đức Thánh Mẫu trước ban/cửa Mẫu)
Trang 6Hát Xoan gồm các thành tố: nghi thức lễ hội,
tín ngưỡng, nghệ thuật trình diễn (động tác
múa, đội hình hoạt cảnh), ngôn từ/ca từ và
âm nhạc Trong đó, âm nhạc và ca từ hát Xoan là
những thành tố cơ bản, xuyên suốt cuộc trình diễn
Xoan
Âm nhạc trong hát Xoan có giai điệu mang ba
phong cách truyền thống dân ca Bắc Bộ là hát nói,
hát ngâm và ca xướng Thang âm trong hát Xoan có
sự đan xen, chuyển dịch của các thang âm 3, 4 và
5 Nhạc cụ đệm cho hát Xoan rất đơn giản, chỉ có 1
chiếc trống nhỏ, tang làm bằng thân cây cọ già hay lõi
gốc mít già, hai mặt bịt da trâu (hoặc da bò) và mấy
cặp phách làm bằng gốc tre già Trống, phách giữ
nhịp cho người hát Diễn xướng hát Xoan ngoài trống,
phách giữ nhịp cho người hát dẫn còn có các cô đào
hát phụ họa và múa
Ca từ trong hát Xoan có hai cấp độ: dân gian và
bác học; trong đó dân gian là thành phần gốc nguyên
sơ, có trước, chiếm vị trí chủ đạo và có số lượng lớn
hơn Nội dung tư tưởng đề tài phản ánh trong ca từ
hát Xoan rất phong phú và đa dạng Những bài Xoan
cổ, thường có ca từ suy tôn, cầu chúc một lực lượng
siêu nhân , nhờ cậy sự che chở của lực lượng này đối
với sức khỏe con người và mùa màng Bên cạnh nội
dung thần quyền – thần linh, thành hoàng, đạo trời,
nội dung vương quyền cũng xuất hiện trong hát Xoan,
với sự xuất hiện của hoàng đế, hoàng hậu, hoàng tử,
công chúa…Đề tài chủ yếu được nói đến nhiều nhất
trong ca từ hát Xoan là về Tứ dân (sĩ, nông, công,
thương) và đề tài về các nghề nghiệp ở nông thôn,
đề tài về thời tiết bốn mùa, cảnh vật thiên nhiên nông
thôn vùng trung du Bắc Bộ Ngoài các nội dung trên,
nội dung tình yêu và giao duyên cũng chiếm vị trí quan
trọng, và phong phú, có những ca từ nói về tình yêu
của tầng lớp bình dân, và có cả những khúc tự tình
trong văn chương bác học của những nhà nho xưa
Trang phục trong hát Xoan có nét dân giã gần gũi
với trang phục truyền thống của cư dân đồng bằng
Bắc Bộ, cả về kiểu dáng, lẫn mầu sắc Các cô đào
(nữ giới) thì đầu đội khăn mỏ quạ, quần láng đen, áo
the thâm, thắt lưng đen, có khi là bao xanh, bao hồng
Các kép (nam giới) đầu đội khăn lượt hoặc khăn xếp,
mặc áo the thâm, quần trắng, cổ quàng thêm dải
nhiễu điều
Hát Xoan là sinh hoạt tập thể, những người đi
hát Xoan được tập hợp lại trong một tổ chức gọi là
“phường Xoan” hoặc “họ Xoan” Số lượng thành
viên trong mỗi phường (một họ) thường từ 15 đến 18 người, trạc tuổi mười tám, đôi mươi Trai gọi là kép, gái gọi là đào Số lượng thành viên trong mỗi phường có thể ít hơn (không dưới 8 người), nhưng số đào bao giờ cũng đông hơn số kép Mỗi phường Xoan có một
“trùm phường” là những người đàn ông đứng tuổi, có uy tín, đã đi hát nhiều năm, biết chữ Nôm,…Ông trùm lo việc chung cho cả phường, cả họ, từ việc điều hành luyện tập chuyên môn, phân công các thành viên trong phường thực hiện các vai trò khác nhau trong cuộc diễn xướng, đến việc giao dịch với ban tổ chức của làng đến hát Ông cũng là người huấn luyện các bài bản, làn điệu cho các đào, kép trẻ mới nhập phường Mỗi phường Xoan thường kết nghĩa với một số làng (cửa đình) và hàng năm họ chỉ đến hát
ở những làng (cửa đình) ấy Trước mùa đi hát hàng năm, phường Xoan thường tập dượt, ôn luyện bài bản vào các buổi tối trong tháng cuối năm, địa điểm tập dượt thường là nhà ông trùm Sau Tết Nguyên đán, nơi sớm nhất là từ mùng 5 tháng Giêng, các phường Xoan lần lượt đến các đình làng kết nghĩa để hát thờ, vui chơi trong lễ hội Thời gian hát ở mỗi cửa đình có thể kéo dài thêm hay không (từ 2 hay 3, 4 ngày) còn
CON NGƯỜI & SỰ KIỆN
Trang 7tùy thuộc vào khả năng kinh tế của làng sở tại Sau
mỗi lần đi hát ở các cửa đình về, phường Xoan thường
nhận được bồi dưỡng là tiền hoặc gạo của làng sở tại
Dân làng Đức Bác kể rằng: ngày xưa, mỗi lần phường
Xoan đến hát, làng thu mỗi hộ có đàn ông (hoặc con
trai) 1 đấu gạo để góp làm phần thưởng cho phường
Xoan Nhiều nơi khác lại góp bằng tiền cọc Thù lao
nhận được từ các cửa đình sau khi bớt ra để làm quĩ
chung thì thường chia đều cho các thành viên trong
phường Những làng có đình, mỗi dịp có lễ hội hàng
năm bao giờ cũng mời phường Xoan đến hát thờ, vui
chơi đều có sự chuẩn bị về mặt nhân lực để phối hợp
trong một vài tiết mục diễn xướng Gần đến ngày mở
hội, mỗi làng thường tuyển chọn một số chàng trai
trẻ trạc tuổi 18, 20 tốt mã, dẻo tay, trong giọng,…hàng
đêm đến luyện tập dưới sự chỉ đạo của một số đàn
anh hoặc bậc cha chú có kinh nghiệm để ngày tiệc
hội góp vui với phường Xoan
Khởi thủy, hát Xoan là hát thờ thần linh, diễn ra
tại cửa đình/trước ban thờ thần, theo một lề lối, niêm
luật chặt chẽ Thời điểm diễn ra cuộc hát thờ có thể
bắt đầu vào buổi sáng hoặc chập tối Trong đình làng,
ngoài các hàng quan viên, bô lão ngồi theo vai vế
luật làng qui định, còn có dân làng ngồi xem Phường
Xoan diễn xướng ở khoang giữa của đình, gọi là đình
trung Cuộc hát thờ theo lề lối diễn ra theo trình tự 4
chặng, như sau:
Chặng 1: Mở đầu cho cuộc hát, ông trùm phường
Xoan cùng ông chủ tế của đình làng chắp tay đứng
trước hương án để hát chúc Đây là một bài văn vần có nội dung chúc tụng được xướng lên theo kiểu hát nói Sau khi hát chúc xong, chú kép trẻ nhất phường Xoan cổ đeo chiếc trống con ngang bụng, đứng ra giữa khoang đình trước hương án vừa hát vừa nhảy múa Kép trẻ này là người hát dẫn chính các tiết mục Giáo trống và Giáo pháo, Thơ nhang, Đóng đám Các cô đào đứng phía bên là những người hát phụ họa
Chặng 2: là phần trọng tâm của cuộc hát, với phần
trình diễn 14 quả cách Đây là phần hứng thú và sinh động nhất trong cuộc hát thờ Nghệ thuật của hát Xoan phong phú, đậm nét chính là ở phần trình diễn này Hát Xoan/ hát thờ có 14 quả cách “Quả” là một bài bản dài, một thiên, một áng văn, một diễn ca…; còn
“Cách” là một lối hát, một bài bản cụ thể Một cuộc hát Xoan / hát thờ được trình diễn 14 quả cách theo thứ tự sau: 1 Kiều giang cách; 2 Nhàn ngâm cách; 3 Tràng Mai cách; 4 Ngư, tiều, canh, mục cách; 5 Đối dẫy cách; 6 Hồi liên cách; 7 Xoan thời cách; 8 Hạ thời cách; 9 Thu thời cách; 10 Đông thời cách; 11 Tứ mùa cách; 12 Thuyền chèo cách; 13 Tứ dân cách;
14 Chơi Dâu cách Trong khi trình bày, ở cuối một số bài bản thường có lời kết:
Cách ấy đã qua Hỡi bạn chèo ta Giở ra cách khác
(trong Thuyền chèo cách)Nội dung các quả cách miêu tả sinh hoạt của các tầng lớp người đương thời ở nông thôn vùng trung du
Nghệ thuật múa và hát luôn đi cùng kết hợp với nhau, dùng điệu múa minh họa nội dung cho lời ca.
Trang 8Bắc Bộ, hoặc ca ngợi thiên nhiên, kể các truyện tích
xưa,…Khi vào hát cách/hát thờ, người trùm phường
(hoặc một kép) đến ngồi giữa khoang đình, trước
hương án, tay cầm dùi phách, trước mặt là quyển
sách chữ Nôm chép 14 quả cách, lần lượt hát các quả
cách Những cô đào đứng ở phía bên đồng thanh hát
phụ họa vào những câu, đoạn đã được qui định Một
quả cách khi diễn xướng thường có bố cục 3 phần:
Giáo cách (hay gọi là giang đầu, bỉ đầu), do người dẫn
cách hát; Đưa cách (là phần trung tâm, cốt lõi của một
quả cách, do người kép dẫn cách hát có sự phụ họa
của các cô đào); Kết cách (là phần kết thúc một quả
cách, do các cô đào diễn xướng)
Ngày xưa, có những cửa đình dành hẳn một đêm
để các phường Xoan (trường hợp mời nhiều phường)
thay nhau “hát cách” Trường hợp có tổ chức thi giữa
các phường Xoan thì cũng thi trên các quả cách (xem
phường nào thuộc lòng và hát đúng 14 quả cách thì
được tặng giải)
Chặng 3: là diễn xướng các giọng vặt gồm hai
phần hát – múa (múa – thực ra là làm động tác minh
họa) của các cô đào trong phường và dựng các trò chơi gắn với các tiết mục hát – múa giữa các cô đào và một số trai làng sở tại Chặng này bao gồm các tiết mục Bợm gái, Bỏ bộ, Xin hoa - đố chữ, Gài hoa.Bợm gái là tên gọi của một lối hát, một tiết mục bao gồm nhiều lời dựa trên một khúc điệu gần giống nhau Các cô đào phường Xoan tay cầm quạt đứng dàn hàng ngang giữa khoang đình, vừa hát vừa chuyển đội hình, vừa làm động tác minh họa Bên cạnh nội dung khẩn nguyện Bợm gái đã có thêm nội dung giao duyên
Tiết mục Bỏ bộ phần lớn cũng mang nội dung giao duyên và cũng do các cô đào trình diễn Trong tiết mục này, những động tác múa minh họa có phần phong phú hơn (“bỏ bộ” có nghĩa là làm điệu bộ) Bỏ bộ là một chuỗi những bài hát được hát liên tiếp, trong khi mỗi đoạn (hoặc bài) có tính chất tương đối về mặt cấu trúc thì chúng có chung một số đường nét giai điệu, đặc biệt nét nhạc bắc cầu thì được dùng giống nhau khi mở đầu mỗi đoạn
Xin hoa - Đố chữ là một cảnh hát đối đáp giữa trai tráng sở tại và các cô đào của phường Xoan Cảnh này gồm hai phần: Xin hoa (phần mở đầu) và Đố hoa (phần chính) Phần này là hát đố – giảng giữa hai bên nam – nữ Sau bài Đố hoa là Đố chữ Ở đây chỉ thay đổi lời ca mà không thay đổi cách thức đối đáp và cơ cấu âm nhạc
Gài hoa /huê là một tiết mục múa hát có kết hợp với lối chơi gồm 12 người (8 cô đào trong phường và 4 trai làng sở tại) kết thành bông hoa 4 cánh, mỗi cánh hoa phải đủ 3 người, hai gái một trai Lối chơi gồm 8 cô đào của phường Xoan và 4 trai gái làng sở tại Khi bắt đầu tiết mục, họ cầm tay nhau thành vòng tròn, rồi đan xen, lượn vòng để kết thành hình bông hoa bốn cánh Sau khi kết thành hình bông hoa, họ ngồi yên tại chỗ, rồi từng người trong bông hoa lần lượt cất tiếng hát Mỗi cánh hoa phải hát đủ ba câu thì mới giải thể lối chơi Nội dung của tiết mục này cũng lấy đề tài Hoa để nói lên tình yêu nam nữ hoặc chúc tụng dân làng Gài hoa là một giai điệu ngâm ngợi phổ thơ 6-8, các câu hát đều dựa vào một khuôn làn điệu Sau khi mỗi “cánh hoa” hát đủ ba câu thì lối chơi được giải thể
Chặng 4 (chặng kết): Sau khi trình diễn xong tiết
mục Gài hoa, tùy tập tục, thói quen của từng cửa đình, quá trình diễn xướng của hát Xoan có thể chuyển qua một chặng mới, hoặc đi vào phần kết bằng trò vui múa hát gọi là “Đánh cá” hoặc “Giã cá”, hoặc xen vào
Hát Xoan luôn gắn bó với hình ảnh cây đa, mái đình (Ảnh:
Tiến Dũng/TTXVN)
Nghệ nhân Nguyễn Thị Quy, đã 105 tuổi nhưng vẫn say
sưa hát Xoan (Ảnh: Nhật Anh/TTXVN)
CON NGƯỜI & SỰ KIỆN
Trang 9trò chơi giao duyên gọi là hát Đúm
Giã cá là tiết mục hát phối hợp giữa các cô đào
của phường Xoan và các trai làng sở tại Sở dĩ gọi là
Giã cá vì đây là tiết mục có liên quan đến công việc
đánh bắt cá của nghề nông, tiết mục lại được coi như
một nghi thức dùng để kết thúc, giã từ hội đám Trai
làng và các cô đào cầm tay nhau thành vòng tròn, vừa
hát vừa chuyển động đội hình theo đường tròn, có lúc
dừng lại đưa những cánh tay lên xuống dập dềnh tựa
như sóng nước
Thoạt đầu người trùm phường hoặc một người
kép nào đó đứng bên hát câu giáo đầu: Chiềng làng
chiềng chạ / Thượng hạ hai làng / Dẹp trống vào tang
/ Để tôi giáo cá Một hồi trống vang lên ròn rã, sau đó
lặng dần, đôi dùi gõ vào tang lách tách…Người kép lại
hát tiếp: Minh niên xuân tiết vừa sang / Chúc các cụ
làng thượng hạ chu chi / Bây giờ trai gái gập thì / Dân
ta mở tiệc tứ thì phong đăng
Đánh cá là một khúc điệu mang phong cách của một bài ca lao động, có xướng có xô, động tác nhịp nhàng, khỏe mạnh như một điệu hò Bài hát được trình diễn theo kiểu nam xướng, nữ xô Trong màn diễn cứ dứt một trổ, người làm cá (tức trai làng) lại vùng vẫy như muốn thoát ra khỏi lưới, nhưng lại bị vây bắt trở lại….Cuộc hát và trò chơi có thể kéo dài….cho đến khi một “con cá” (một chàng trai) đã mắc phải lưới và các
“ả lưới” (các cô đào) đã túm được “con cá” xấu số, lật ngửa nó lên và khiêng đặt lên bàn thờ, nơi hương án để tiến vua Người chủ tế của làng đến thắp hương, cầu khấn trước hương án Lúc đó, chàng trai “cá” vật thờ mới được giải phóng trở lại làm “người” Đánh cá hay “Mó cá” là trò múa hát vui nhộn, đặc sắc nhất trong các lễ hội có hát Xoan ở vùng đất Tổ
Ngoài cách trình diễn theo lề lối vào những ngày hội đám, tế thần ở trong đình, hát Xoan cũng có những ngoại lệ, có thể được tổ chức tại các gia đình có điều kiện mời phường Xoan đến hát để thưởng ngoạn nghệ thuật, văn chương với một số bài bản thơ Hán Nôm (các quả cách) hoặc ngâm phú, ca lý do các cô đào hát cũng như hát đối đáp giao duyên với trai làng trước khi vào lễ hội hoặc ngoài lễ hội… đều là những cuộc hát ngoài lề lối Sinh hoạt hát Xoan ngoài lề lối có hát Trống quân (ví như ở Đức Bác), hát thi 14 quả cách ở một số cửa đình, hát thưởng ngoạn tại các tư gia, đặc biệt là hát Đúm
Hát Đúm được tách ra thành một lối chơi riêng, hầu như không gắn gì với lễ thức tín ngưỡng của cửa đình/hát thờ Nó là một trò chơi giao duyên trong lễ hội làng xã Hát Đúm (hay Chơi đúm) không phải là một tiết mục bắt buộc trong lề lối của hát thờ, không phải cửa đình nào khi đón phường Xoan đến hát cũng có trò chơi hát Đúm Hát Đúm – Chơi Đúm là một trò chơi giao duyên được cấy thêm vào dân ca nghi lễ phong tục – hát thờ – hát cửa đình là hát Xoan
Hát Xoan là sản phẩm văn hóa dân gian đặc sắc và vô cùng quí giá của Phú Thọ nói riêng, dân tộc ta nói chung Trải qua bao biến thiên của lịch sử và dâu bể cuộc đời từ khi ra đời (từ thời Hùng Vương) đến nay, hát Xoan vẫn hiện diện trong đời sống người dân đất Tổ Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản hát Xoan trước nguy cơ mai một, tháng 11 vừa qua, UNESCO đã quyết định công nhận Hát Xoan là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại Đây là niềm tự hào, song cũng là trách nhiệm của Việt Nam, cụ thể là của nhân dân Phú Thọ./ n
Đêm ra mắt hát Xoan đã để lại ấn tượng mạnh, yêu thích của bạn
bè quốc tế với nghệ thuật đất Vua Hùng
Hát tiều ngư canh mục - Còn gọi là mò cá, điệu múa hát của ước
vọng sinh sôi.
Trang 10KỶ NIỆM 65 NĂM NGÀY TỒN QUỐC KHÁNG CHIẾN
(19/12/1946 – 19/12/2011)
l TRƯƠNG NGUYỄN
TRẬN CHIẾN BẢO VỆ
KHO SÁCH QUÍ GIỮA LỊNG HÀ NỘI
Ngày 19/12/1946, tiếng súng ở Pháo
đài Láng – Hà Nội chính thức phát hỏa, là hiệu lệnh cả nước đứng lên kháng chiến chống cuộc chiến tranh xâm lược nước ta lần thứ hai của thực dân Pháp Trong cuộc chiến đấu không cân sức chống lại đội quân viễn chinh Pháp có xe tăng, máy bay, pháo binh yểm trợ, có một trận chiến đấu của lực lượng tự vệ ở một bệnh viện Hà Nội để bảo vệ một kho sách quí về y học trước khi bí mật chuyển khối tài sản vô cùng quí báu này về căn cứ an toàn
Trận chiến đấu đó diễn ra tại Bệnh viện Phủ Doãn (nay là Bệnh viện Hữu nghị Việt
- Đức – Hà Nội) và ngôi nhà của Bác sĩ Tôn Thất Tùng ở số nhà 75B, phố Hàng Bông, liền kề phía sau bệnh viện
Sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
ra đời, một trong những công việc được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm trong công cuộc kiến quốc là xây dựng nền giáo dục và đào tạo mới, phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng đội ngũ trí thức yêu nước Trong chuyến thăm chính thức với tư cách Thượng khách tới Cộng hòa Pháp, Bác đã cảm hóa và động viên được nhiều trí thức Việt Nam bên Pháp về phục vụ Tổ quốc, tiêu biểu như Giáo sư, Bác
sĩ Trần Hữu Tước, Kỹ sư Trần Đại Nghĩa,…Đối
Trang 11với các trí thức trong nước, Bác sĩ Tôn Thất Tùng
là một trong những người được Bác quý mến
Bác sĩ Tôn Thất Tùng là giảng viên Trường Đại
học Y khoa Hà Nội, lúc đó đang được phân công
tham gia chăm sóc sức khỏe của Người
Năm 1946, một lần đến thăm gia đình Bác sĩ
Tôn Thất Tùng, Bác khen nhà có nhiều sách quý
hiếm và căn dặn cần bảo quản gìn giữ cho tốt, vì
nó là tài sản quí báu sẽ góp phần đào tạo nhân tài
giúp dân, giúp nước sau này
Do nắm chắc thực dân Pháp sẽ xâm lược nước
ta lần nữa, nên ngay từ giữa năm 1946, Đảng, Nhà
nước ta đã chỉ đạo các cơ quan đầu não của Đảng
và Nhà nước, các nhà máy, công xưởng, trường
học bí mật sơ tán cán bộ, nhân viên và di chuyển
tài liệu, máy móc,…khỏi Hà Nội tới những vùng
căn cứ địa Ngay từ đầu tháng 12 năm 1946, Bác
Hồ đã yêu cầu tổ chức phảI bằng mọi cách đưa
gia đình Giáo sư, Bác sĩ Hồ Đắc Di – Hiệu trưởng
Trường Đại học Y khoa Hà Nội và gia đình Bác sĩ
Tôn Thất Tùng cùng kho sách quí của Bác sĩ Tôn
Thất Tùng ra khỏi Hà Nội để đưa về khu căn cứ
Một buổi chiều trước ngày toàn quốc kháng chiến
nổ ra, đồng chí Hoàng Hữu Nam – Thứ trưởng
Bộ Nội vụ đã tổ chức một bộ phận đặc biệt đưa
gia đình Giáo sư, Bác sĩ Hồ Đắc Di – Hiệu trưởng
Trường Đại học Y khoa Hà Nội và gia đình Bác sĩ
Tôn Thất Tùng sơ tán về Vân Đình và Đốc Tín,
Hà Đông, cách Hà Nội hơn 10 cây số an toàn, để từ đó theo đường dây đưa lên chiến khu Việt Bắc Song, do thời gian này, giặc Pháp liên tục cho xe bọc thép, đem quân đi gây hấn, khủng bố ở khắp các khu phố Hà Nội, nên các đồng chí mới đem theo một số đồ dùng gọn nhẹ cần thiết của gia đình bác sĩ Tôn Thất Tùng, còn kho sách, tài liệu quí giá cùng một số thiết bị y tế khác, phải để lại, chưa thể mang đi được Đang tìm cách đưa kho sách đó đI thì đêm 19/12/1946, tiếng súng toàn quốc kháng chiến đã nổ ra Giặc Pháp huy động hàng nghìn quân thuộc Trung đoàn bộ binh thuộc địa số 6 có thiết giáp, pháo binh và máy bay yểm trợ đã phản kích quân ta ở khắp Hà Nội Nhiều trận chiến đấu ác liệt xảy ra ở Bắc Bộ phủ, trụ sở Bộ Quốc phòng ( số nhà 28, phố Hàng Bài), sở chỉ huy tự vệ chiến đấu Hà Nội (Cung Văn hóa hữu nghị Việt – Xô hiện nay)…Chỉ sau mấy ngày chiến đấu, số thương binh của giặc Pháp đã lên tới hàng trăm tên Để có nơi cứu chữa số thương binh này, quân Pháp đã đánh chiếm một số bệnh viện, trong đó có Bệnh viện Phủ Doãn, đồng thời dùng mọi thủ đoạn lôi kéo, bao vây ngôi nhà của Bác sĩ Tôn Thất Tùng – một bác sỹ phẫu thuật giỏi của Bệnh viện Phủ Doãn, để bắt ông làm việc cho Pháp
11 giờ trưa ngày 22 tháng 12 năm 1946, quân Pháp dùng chiến xa dẫn đầu một đơn vị bộ binh
Nhà thương Phủ Doãn xưa (nay là Bệnh viện Việt Đức, Hà Nội )
Trang 12tiến vào Bệnh viện Phủ Doãn Đồng chí Hưng,
trung đội trưởng Vệ quốc quân thuộc Tiểu đoàn
77 nhận chỉ thị: “Trung đội bổ sung một đội cảm
tử quân và một số tự vệ chiến đấu, bố trí đội hình
chiến đấu ngăn không cho địch từ bệnh viện vào
nhà bác sĩ Tôn Thất Tùng sang tới Hàng Bông”
Để bảo toàn tính mạng cho nhân viên y tế và bệnh
nhân đang điều trị trong bệnh viện, các đồng chí
đã thống nhất không đưa lực lượng vào chiến đấu
trong bệnh viện, mà tổ chức đánh chặn địch từ xa
Giặc Pháp từ cổng chính tràn vào lùng sục khắp
các buồng bệnh rồi tiến về phía sau bệnh viện
Chúng dùng xe húc đổ bức tường giữa bệnh viện
và nhà bác sĩ Tôn Thất Tùng Lính Pháp theo sau
xe, bắn tiểu liên, súng cối vào nhà bác sĩ Tùng,
đốt cháy tầng dưới nhà Sinh Lợi gần đó Ta được
lệnh nổ súng chặn địch Từ trên sân thượng nhà
bác sĩ Tùng, đội viên cảm tử Sinh bắn chết 1 tên
lính Pháp Đồng chí Phúc, đội viên cảm tử ném
tiếp 2 quả lựu đạn vào toán lính Pháp núp phía sau
xe cơ giới, diệt 4 tên Điên cuồng trước sức đánh
trả anh dũng của quân ta, giặc Pháp đã bắt 7 phụ
nữ và trẻ em rồi bắn chết tất cả rất dã man tại sân
bệnh viện
Cuộc chiến đấu kéo dài hơn một tiếng đồng
hồ, ta diệt tại chỗ 11 lính Pháp, ngăn không cho
địch lọt vào nhà bác sĩ Tùng Phía ta, 1 chiến sĩ hy
sinh Những ngày tiếp theo, giặc Pháp nhiều lần
tiếp tục tấn công vào nhà bác sĩ Tôn Thất Tùng,
nhưng chúng không thể nào lọt được vào ngôi
nhà Quân ta nhiều lần tìm cách bí mật đưa kho
sách đi, nhưng khắp nơi trong thành phố, từ khu
Cửa Nam, đến Khâm Thiên, Hàng Bột,…quân giặc đều chiếm đóng, kiểm soát gắt gao, nên đến cuối tháng 12/1946 ta vẫn chưa thực hiện được chỉ thị chuyển số tài liệu sách vở ở nhà bác sĩ Tôn Thất Tùng ra ngoài
Việc này khiến các đồng chí lãnh đạo Bộ Nội vụ hết sức lo lắng Đầu tháng 1/1947, trước khi
đi dự hội nghị quân sự toàn quốc ở Trúc Sơn (Chương Mỹ, Hà Đông), đồng chí Trần Quốc Hoàn đã điện cho đồng chí Lê Trung Toản một trong những cán bộ chỉ huy Tự vệ thành Hàn Nội gấp rút tổ chức đưa các tài liệu sách vở cần thiết còn
ở trong Hà Nội ra ngoài căn cứ địa kháng chiến Bức điện viết: “Bds 5-7-1-1947 Toản Đến 75B phố Hàng Bông tư thất Bác sĩ Tôn Thất Tùng lấy sách Y Dược chuyển ra ngay Ký tên Hoàn” Cuối cùng, bằng nhiều biện pháp, các chiến sĩ tự vệ Thành Hà Nội đã đưa được số tài sản quí giá đó về nơi nó cần về Tháng 1 năm 1947, tại Vân Đình, nơi Trường Đại học Y khoa Hà Nội tản cư đến, Bác sĩ Hiệu trưởng Hồ Đắc Di và bác sĩ Tôn Thất Tùng đã nhận được sách vở, tài liệu, dụng cụ y tế của Trường và sách y dược ở nhà bác sĩ Tôn Thất Tùng do Ủy ban kháng chiến Hà Nội chuyển ra Cũng trong đầu năm 1947, trong buổi làm việc với Hồ Chủ tịch về việc tổ chức hoạt động của Trường Đại học Y khoa trong kháng chiến, bác sĩ Hồ Đắc
Di và bác sĩ Tôn Thất Tùng đã cảm ơn và kể lại với Bác câu chuyện cảm động hôm nhận được tài liệu, dụng cụ y tế vô cùng quí giá từ nội thành chuyển ra và trình bày với Bác kế hoạch đào tạo, sử dụng bác sĩ, nhân viên y tế của Trường phục vụ công cuộc kháng chiến Bác rất vui lòng
Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, giữa rừng sâu Việt Bắc, nhờ những pho sách quí giá chuyển ra từ nhà bác sĩ Tôn Thất Tùng và những tài liệu y học khác, Trường Đại học Y Hà Nội đã tiếp tục chương trình đào tạo ra những thế hệ bác
sĩ, cán bộ y tế cung cấp kịp thời cho các mặt trận để cứu chữa thương binh và chăm sóc sức khỏe nhân dân, góp phần to lớn vào thắng lợi của cuộc kháng chiến n
(Bài viết sử dụng tư liệu trong sách “100 năm Đại học Y Hà Nội – Những kỷ niệm”, Hà Nội, 2002).
GS Tôn Thất Tùng (trái) và GS Hồ Đắc Di, Hiệu trưởng
Trường đại học Y (phải) ở Chiêm Hóa năm 1948.
CON NGƯỜI & SỰ KIỆN
Trang 13Khi anh Tố Hữu nghỉ công tác quản lý, anh
Chế Lan Viên dặn dò chú bảo vệ anh Tố
Hữu (chú Ngô Ngọc Châu): - Chú cẩn thận
bảo vệ anh Tố Hữu Hàng trăm năm nữa có thể
không có một Tố Hữu thứ hai đâu.
Khi anh Chế Lan Viên bị ung thư phổi sang giai
đoạn cuối, hoàn toàn suy kiệt, nằm liệt giường,
nhân dịp chuyến vào Nam công tác, tôi đến thăm
anh Anh mừng rỡ, nắm tay tôi rất lâu; rồi anh nhờ
chị Thường vợ anh, lấy cho anh giấy bút nằm viết
mấy chữ đưa cho tôi: “Tôi yêu anh Tố Hữu” Rồi cứ
thế anh nằm khóc, nước mắt giàn giụa Tôi cảm
động, nắm tay anh, mong anh cảm nhận được tấm
lòng của chúng tôi đối với anh Khi tôi ra Hà Nội,
kể lại chuyện này với anh Tố Hữu, anh im lặng,
rơm rớm nước mắt…
Anh ghi vào nhật ký câu của La Bruyère: “Tất
cả những gì liên quan đến con người không hề xa lạ đối với tôi” Và ngay cả những lời cuối cùng anh để lại cho đời cũng không ngoài tâm niệm “Sống là cho” ấy Ngoài ý nghĩa lớn của từ “cho” là hy sinh cả cuộc sống ấm no yên ổn thường tình, hy sinh tình yêu, thậm chí cả tính mạng khi cần, để dấn thân vào con đường cách mạng, đem lại hạnh phúc cho nhân dân, thì có một nghĩa đen mà anh làm thật sự Trước kia, khi đất nước còn nghèo, anh sẵn sàng nhường quần áo tốt của mình cho những người bạn cần hơn Bạn bè ốm đau, anh nhắc tôi giúp tiền, tìm thuốc men tới biếu Tiền nhuận bút của anh tuy không nhiều, nhưng chúng tôi gắng góp cho một số địa phương (làng Hanh Cù quê mẹ Tơm và huyện Hoằng Hóa để xây trạm xá, góp cho xã Khánh Cư tỉnh Ninh Bình xây dựng một trường tiểu học)…
Những Tình Cảm
lVŨ THỊ THANH
(Bà quả phụ của nhà thơ Tố Hữu)
THIÊNG LIÊNG
Trang 14Gắn liền với vận mệnh của Đất nước là những
chiến sỹ cách mạng, những nhân cách lớn mà anh
kính nể Đi vào thơ anh trước hết là hình tượng Bác
Hồ Anh đã rất thật khi viết:
“Yêu Bác lòng ta trong sáng hơn”
Hay:
“Ta bên Người, Người tỏa sáng trong ta
Ta bỗng lớn ở bên Người một chút”…
Ngoài những bài thơ hoàn chỉnh về Bác, như bài
“Hồ Chí Minh”, “Sáng tháng năm”, “Bác ơi”, “Theo
chân Bác”, v.v… trong rất nhiều bài thơ khác, hình
ảnh Bác Hồ luôn được anh liên tưởng tới
Tôi còn nhớ bài “Bác ơi”, anh làm chỉ trong một
buổi chiều và đêm mùng 2 tháng 9 năm 1969 Lúc
Bác mất, vì biết anh Tố Hữu đang mệt nặng nên
Trung ương không báo sớm cho anh tin buồn Mãi
gần trưa anh Xuân Thủy mới đến báo tin Bác đã ra
đi Tháng 9-1969 anh Tố Hữu ốm nặng phải nằm
Bệnh viện Việt Xô cả tháng Đến gần trưa hôm
2-9 có lệnh đưa xe vào bệnh viện đón anh Tôi
ngạc nhiên vì biết anh vẫn còn sốt cao Tôi cho
cháu Hoa đi theo xe vào đón ba Một lúc thì xe về
Nhưng anh lại đi ngay vào Phủ Chủ tịch bất chấp
sức còn yếu Trở về nhà trưa hôm đó, nước mắt
lưng tròng, anh không nói gì, đi thẳng vào phòng mình, khóa trái cửa lại Tôi rất lo cho tim và huyết áp của anh Một lúc không cầm lòng được, tôi khẽ gọi cửa xin vào đem khăn mặt và nước uống cho anh Thấy tôi, anh nghẹn ngào:
- Em ơi, Bác đi rồi!
Tôi lặng im bên cạnh anh, vò khăn mặt vào chậu nước ấm, và rót nước đưa cho anh Được một lúc lâu, anh hơi bình tâm lại, bảo tôi:
- Em ra lo cơm nước cho cả nhà đi.
Tôi hiểu là anh muốn ngồi một mình để viết, nên đành lui ra Trưa đến, anh không ăn uống gì, hối hả viết bài Bác ơi, vừa viết vừa lau nước mắt:
“Suốt mấy đêm rày đau tiễn đưa:
Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa Chiều nay con chạy về thăm Bác Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa”.
Bài Bác ơi anh trực tiếp đọc và được truyền đi trên đài phát thanh đúng hôm cả nước khóc tiễn đưa Bác Những ngày tháng 9 năm ấy là những ngày nặng nề đối với anh và cả gia đình tôi
Đến bài Theo chân Bác anh cũng sáng tác trong một hoàn cảnh éo le Cuối năm 1969 anh lại
bị ốm nặng, hàng tháng phải chịu một cơn sốt cao, thường kéo dài cả 10 ngày, không thuốc gì chặn được Hội đồng bảo vệ sức khỏe Trung ương nghi anh bị ung thư máu và quyết định gửi anh sang chữa bệnh ở Liên Xô Sau một thời gian kiểm tra, bạn không tìm ra nguyên nhân Một giáo sư chuyên khoa về ung thư thử cho anh dùng một loại thuốc (có tên là Lekeran) và tuyên bố một cách không tin tưởng rằng: anh phải chung sống lâu dài với loại thuốc này Khi đó, anh bàn với tôi:
- Thuốc này không chắc đã trúng, quỹ thời gian còn lại của anh có lẽ không có nhiều Anh phải làm một cái gì có ích.
Thế là chúng tôi lén dọn dẹp một phòng xép nhỏ độ 3m2, chỗ chứa dụng cụ y tế phục vụ riêng cho phòng cách ly của anh, để làm nơi anh viết Sỡ dĩ phải lén vì các bác sỹ cấm anh làm việc Phòng cách ly nơi anh và tôi ở là một căn nhà nhỏ nằm cách biệt giữa rừng thông Vì là giữa mùa đông nên xung quanh và mái nhà phủ một lớp tuyết dày trắng xóa Đồ đạc trong nhà chỉ có một chiếc vô tuyến đen trắng Cả ngày anh và tôi chỉ xem được một chút đá bóng và thỉnh thoảng một vài chương trình ca múa nhạc Tin tức không xem được vì không biết tiếng Nga Anh hối hả viết
Một trang trong tập bản thảo viết tay tập thơ “Ra trận” - năm
1963 của Nhà thơ Tố Hữu
CON NGƯỜI & SỰ KIỆN
Trang 15trong khoảng thời gian giữa hai cơn sốt Mỗi lần
anh viết xong một đoạn lại gần như kiệt sức, phải
nhờ tôi chép sạch lại cho anh Tuy anh không nói
ra, nhưng tôi có cảm tưởng, anh viết bài thơ này
vội vã như bài thơ cuối của anh Sau này anh thú
nhận: trong ý nghĩa của đầu đề bài thơ Theo chân
Bác, còn có một nghĩa ngầm là có lẽ anh cũng có
thể sắp “ra đi” May sao, một tháng sau cơn sốt
định kỳ không tái phát Coi như anh khỏi bệnh
Thật là một điều kỳ diệu Kỳ lạ ngay cả đối với
các bác sỹ của bạn Nghe tin anh khỏe lại, đồng
chí Brejnev – Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô
khi đó nhờ đồng chí Vôrônin cán bộ Ban Đối ngoại
đem tặng anh một thùng rượu vang trắng và trứng
cá đen để ăn mừng và tặng tôi một miếng lụa hoa
màu tím…
Viết xong bài Theo chân Bác, anh tâm sự với
tôi:
- Anh có hai niềm vui, một là khỏi bệnh, hai là
viết được một trường ca về Bác Những tưởng lần
này ra đi theo Bác, thế mà lại làm được một việc
có ích…
Trong nhà tôi, những chỗ trang trọng nhất, anh
đều treo ảnh Bác: trên tường phòng khách, phòng
làm việc, cả dưới mặt kính bàn giấy của anh Hình
ảnh Bác ngồi đọc báo ngoài vườn, Bác hút thuốc
lá, Bác ra mặt trận, Bác tiếp văn nghệ sỹ và anh
hùng chiến sỹ, v.v…đâu đâu anh cũng như thấy
được ở bên Bác
Dưới ảnh Bác là đồng chí Lê Duẩn cũng được
trang trọng treo trong phòng làm việc của anh
Anh Tố Hữu thường nói với tôi:
- Đồng chí Lê Duẩn là người đầu tiên đưa anh vào con đường cách mạng Anh là một cán bộ lão thành từng trải từ lúc mới thành lập Đảng Anh am hiểu phong trào và cán bộ của cả ba miền Đất nước Không những thế, anh là một nhà chiến lược thông tuệ và tài năng của Đảng Nhân cách cao đẹp của người cộng sản kiên trung như Anh đáng cho ta học tập noi theo.
Nhớ đến anh Lê Duẩn, anh Tố Hữu thường gọi câu tâm huyết giáo dục đạo đức cán bộ đảng viên:
“Mỗi ngày ta nên vào Đảng một lần”
Khi anh Lê Duẩn mất, anh đã viết tặng một bài thơ dài Nhớ về Anh Nhưng không hiểu sao bài thơ đưa in ở Hà Nội rất khó khăn, anh phải đem in ở nhà xuất bản Đà Nẵng hàng vạn bản và gửi tặng nhiều nơi Trong bài thơ Mười tám thôn Vườn Trầu, anh viết sau khi đi thăm huyện Hóc Môn, nơi địch đã giết năm đồng chí Trung ương ủy viên lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940, anh nhắc đến anh Lê Duẩn, người đã đến Hóc Môn lúc đó để họp: “Lê Duẩn ẩn thiên tài”
Nhiều lần được nghe nói chuyện, đôi lần được tiếp xúc với anh Lê Duẩn, tôi nhận ra giữa anh Lê Duẩn và anh Tố Hữu thật sự có một sự đồng điệu về lối suy nghĩ linh hoạt, khả năng nhậy bén khi đánh giá tình hình, tính quyết đoán trong công việc, và cả tính tình nhân hậu của người cộng sản.Một người nữa mà anh Tố Hữu thương yêu, trận trọng là anh Nguyễn Chí Thanh Hai anh cùng chung một quê là xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế Nhà hai anh ở hai làng sát gần nhau, anh Thanh ở Niêm Phò, anh Tố Hữu
ở Phù Lai, cách nhau một cái cầu đá nhỏ vắt qua một nhánh hẹp của con sông Bồ Một thời gian sau giải phóng, dân xã đã xây dựng lại cây cầu đá thành cầu xi măng và đặt tên là cầu Thanh Hữu.Tình bạn của hai anh bắt đầu cũng thật ngộ nghĩnh Khi mới được giác ngộ, có lần về làng, nghe đồn có anh nông dân tên Vịnh khí khái, dám đấu tranh với cường hào, anh Tố Hữu nảy ra ý định sang tuyên truyền cách mạng Thấy anh Tố Hữu là một thanh niên học sinh thành phố còn trẻ măng, anh Thanh chưa tin, liền trả lời bâng quơ: Mình có làm chi mô Chỉ thấy người làng ta than
Nhà thơ Tố Hữu (trái) và TBT Lê Duẩn (phải)
Trang 16sưu cao thuế nặng thì mình cũng đi theo đòi giảm
sưu thuế thôi”
Anh Tố Hữu buồn thất vọng ra về Đến năm
1939, khi anh Tố Hữu bị bắt vào lao Thừa Phủ,
gặp lại anh Thanh và được tổ chức bên ngoài giới
thiệu anh Thanh là Bí thư Tỉnh ủy, mới vỡ lẽ ra anh
Thanh trước kia đã là cán bộ cốt cán của Đảng bộ
Thừa Thiên rồi Từ trong lao Thừa Phủ, hai anh
gắn bó với nhau, anh Thanh làm Bí thư, anh Tố
Hữu làm Phó bí thư Chi bộ nhà tù
Trong tù, mỗi lần đấu tranh chống khủng bố, tù
nhân (như vụ chống giết hại cụ Tiết, vụ hành hạ
anh Lê Chưởng), địch đem dùi cui đến đánh đập,
và xịt vòi rồng xối nước dữ dội vào người tù, thì
anh Thanh lại đứng ra và động viên những đồng
chí to lớn khỏe mạnh đứng hàng đầu che chở cho
những đồng chí yếu ớt như anh Tố Hữu Trong
khám Thừa Phủ, nhớ đồng quê, nhớ quê hương
anh đã viết tặng anh Thanh (tên thật là Vịnh) bài:
Nhớ đồng
Sau mỗi lần tranh đấu, địch chia rẽ, phân tán tù
nhân đi các nhà tù khác, không hiểu sao hai anh
vẫn được đi với nhau Đến khi Cách mạng thắng
lợi, anh Thanh ra tù, hai anh trở về Thừa Thiên,
lại cùng ở trong Xứ ủy Trung kỳ, anh Thanh là Bí
thư Xứ ủy, anh Tố Hữu là Phó Rồi các anh cùng
hoạt động với nhau ở Khu Bốn, ở Trung ương tại
Việt Bắc, tại Hà Nội, một “quan võ”, một “quan
văn” nhưng thực sự là một đôi bạn tâm giao thân
thiết Những dịp gặp nhau, hai anh trao đổi không
chỉ chuyện công tác mà còn chuyện quê hương,
chuyện nhân tình thế thái Anh Thanh cũng là
người rất yêu thơ Tố Hữu và là một trong những
“nhà phê bình thơ” chân thành của anh
Năm 1963 khi anh Nguyễn Chí Thanh được Trung ương cử vào Nam phụ trách Trung ương Cục, anh Tố Hữu làm bài thơ Tiễn đưa tặng anh Thanh:
…Đã hay đâu cũng say tiền tuyến Mà vẫn bâng khuâng, mộng chiến trường Dẫu một cây chông trừ giặc Mỹ
Hơn ngàn trang giấy luận văn chương…
Những câu thơ đó cũng chính là nguyện vọng của anh muốn trực tiếp được vào Nam công tác.Năm 1967, khi ở miền Nam ra báo cáo với Bộ Chính trị, để chuẩn bị cho chiến dịch 1968, anh Thanh đến thăm chúng tôi Anh vỗ vai anh Tố Hữu:
- Mi làm nhiều thơ hay vào, ở rừng chiến khu, nằm võng nghe Châu Loan ngâm thơ Tố Hữu, tau mát ruột lắm.
Trước hôm trở về Nam, anh Thanh đến thăm anh Tố Hữu và tâm sự rất lâu Ai ngờ ba giờ sáng hôm sau, điện thoại réo, báo tin anh Nguyễn Chí Thanh bị nhồi máu cơ tim khó cứu chữa Anh Tố Hữu tức tốc chạy vào bệnh viện thì anh Thanh đã được đưa vào phòng mổ tim và không biết gì nữa Anh Thanh ra đi, với anh Tố Hữu có lẽ đau đớn như mất một người anh ruột Anh viết bài thơ viếng:
MỘT CON NGƯỜI
…Cứ nghĩ như anh vẫn sống hoài Mặt hiền như ruộng lúa, nương khoai Hai con mắt đỏ bừng như lửa
Cái miệng cười tươi sáng dặm dài
Ở đâu nghèo đói gọi xung phong Lon nước mo cơm lội khắp đồng
Ở đâu tiền tuyến kêu anh đến Vượt núi băng rừng, lại tiến công!
Ôi! Sống như Anh, sống trọn đời Sáng trong như ngọc, một Con Người!
Thanh ơi! Anh mất rồi chăng đấy?
Cứ thấy như Anh nở miệng cười! n
Nhà thơ Tố Hữu (ngoài cùng bên trái) và các Đồng chí Lê Văn Lương,
Lê Thanh Nghị, Võ Nguyên Giáp
CON NGƯỜI & SỰ KIỆN