Việc đổi mới phương pháp dạy học trong các nhà trường là một trong những yêu cầu đầu tiên được quan tâm nhằm phát huy tính tích, chủ động, sáng tạo của người học nhằm nâng cao chất lượng
Trang 1A- ĐẶT VẤN ĐỀ :
Xã hội càng phát triển đòi hỏi con người cần phải có một số phẩm chất và năng lực nổi lên hàng đầu như : năng lực làm việc nhóm, năng lực hoạt động thực tiễn và giải quyết vấn đề do cuộc sống đặt ra, năng lực hợp tác, năng lực thích ứng Những yêu cầu trên đặt ra cho giáo dục phải đổi mới toàn diện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu giáo dục của xã hội và của cá nhân để đáp ứng với những đòi hỏi mới của xã hội và thị trường lao động, đặc biệt là năng lực hành động, tính năng động, sáng tạo, tính tự lực và trách nhiệm cũng như năng lực cộng tác làm việc, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những nhiệm vụ quan trọng của đổi mới giáo dục, đã được nêu
và thực hiện ít nhất trong vài chục năm nay ở mỗi trường phổ thông trên cả nước Việc đổi mới phương pháp dạy học đã được bắt đầu thực hiện từ sau Đại Hội lần thứ V của Đảng Cộng sản Việt Nam Tiếp đó, Nghị quyết về giáo dục
và khoa học công nghệ của Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII tiếp tục nhấn mạnh và cụ thể hóa hơn yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Đặc biệt, Nghị quyết Trung ương 8 khoá XI lần này lại đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam Đây là một nhiệm vụ hết sức lớn lao cho toàn ngành giáo dục nước ta, trong đó có việc tiếp tục đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học Việc đổi mới phương pháp dạy học trong các nhà trường là một trong những yêu cầu đầu tiên được quan tâm nhằm phát huy tính tích, chủ động, sáng tạo của người học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Mỗi một phương pháp dạy học đều nhằm mang lại hiệu quả cho giờ dạy Phương pháp thảo luận nhóm là một trong những phương pháp dạy học đã phát huy được tính tích cực của học sinh, áp dụng phương pháp này giáo dục cho học sinh tinh thần hợp tác cùng giải quyết, được bàn bạc, thống nhất trước khi có ý kiến
Phương pháp thảo luận nhóm (Phương pháp hợp tác) là phương pháp dạy học học sinh được phân từng nhóm nhỏ riêng biệt, chịu trách nhiệm về mục tiêu duy nhất, được thực hiện thông qua nhiệm vụ riêng của từng người Các hoạt động cá nhân riêng biệt được tổ chức lại , liên kết hữu cơ với nhau nhằm thực hiện một mục tiêu chung Phương pháp thảo luận nhóm được sử dụng nhằm giúp cho moi học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết các vấn đề có liên quan đến nội dung bài học; cơ hội được giao lưu, học hỏi lẫn nhau, cùng nhau hợp tác để giải quyết những nhiệm vụ chung
Thế nhưng hiện nay, việc sử dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm vẫn chưa mang lại kết quả giáo dục như mong muốn Bởi một số giáo viên cho rằng việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm làm mất thời gian, lớp ồn làm ảnh hưởng lớp học xung quanh còn tâm lí học sinh thì ngại, dấu dốt không
Trang 2muốn tiếp xúc với các bạn khác trong nhóm, thậm chí ngại hoạt động, hợp tác trong học tập
Qua các giờ dạy của môn Giáo dục công dân ở đơn vị trường học, có những giờ dạy giáo viên sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhưng ít thành công Việc tổ chức phương pháp thảo luận nhóm của giáo viên đôi khi còn manh tính hình thức khi có người dự nên không phát huy hết lợi ích của phương pháp này Học sinh tiếp thu kiến thức còn thụ động, chưa có kĩ năng học tập theo phương pháp thảo luận nhóm Từ thực tế đó, tôi đã chọn đề tài này để
nghiên cứu và trình bày ý tưởng của bản thân : Sử dụng phương pháp thảo luận
nhóm trong dạy học môn giáo dục công dân 9.
B- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ : I- Cơ sở lí luận :
Dạy học là định hướng tổng thể cho các hành động phương pháp, trong đó
có sự kết hợp giữa các nguyên tắc dạy học làm nền tảng, những cơ sở lí thuyết của lí luận dạy học, những điều kiện dạy học và tổ chức cũng như những định hướng về vai trò của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học Luật giáo dục, điều 28.2 đã ghi : “Phương pháp dạy học phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh ; phù hợp đặc điểm của từng lớp học, môn học ; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.”
Như phó Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Hữu Châu đã khái quát rằng học là quá trình cá nhân tự tạo kiến thức thông qua tương tác với các cá nhân khác, với xã hội và thực tiễn mà có Từ quan niệm về việc học, quan niệm về việc hoạt động dạy và phương pháp dạy học cũng thay đổi Hoạt động dạy học là hoạt động của giáo viên nhằm tổ chức và hướng dẫn hoạt động dạy học của người học, để họ
tự khám phá và thực hiện nhiệm vụ học tập Học tập chịu sự tác động của các tác nhân nhận thức, xã hội, văn hoá, liên nhân cách Do vậy dạy học phải tổ chức các hoạt động đa dạng cho học sinh tham gia, phải tạo ra các tác động dạy học đa dạng như : Tác động nhận thức cá nhân(Tự phát hiện, tìm tòi, lĩnh hội) ; tác động văn hoá (như gắn việc học với hoàn cảnh cụ thể với bối cảnh văn hoá,
xã hội, thời đại) ; phải tạo ra các tác động tâm lí (sự hợp tác, gắn kết, chia sẻ trách nhiệm và lợi ích) Một học giả đã từng nói : “Nếu bạn có một quả táo, tôi
có một quả táo, chúng ta trao đổi cho nhau thì mỗi người cũng chỉ có một quả táo Song nếu bạn có một ý tưởng, tôi có một ý tưởng, chúng ta trao đổi cho nhau thì mỗi người sẽ có hai ý tưởng.” Từ đó có thể thấy việc dạy học sử dụng phương pháp thảo luận nhóm có nhiều ưu thế trong thực hiện các mục tiêu giáo dục hiện nay
Trang 3Tuy nhiên, bên cạnh việc đề cao sự hợp tác, phối hợp trong học tập thì phương pháp dạy học nhóm lại nhấn mạnh về thực chất, học tập là một hoạt động cá nhân có tính tích cực cao, những kiến thức mà cá nhân thu nhận được thông qua quá trình cọ sát, chia sẻ, hợp tác Nếu không có quan hệ, không có sự thúc đẩy của hoàn cảnh sống, của xã hội, của bạn học con người không có động lực để học Còn sự cạnh tranh đấu tranh giữa những nhận thức trái ngược nhau
đã tạo nên động lực thôi thúc sự tìm tòi chân lí của mỗi cá nhân, thúc đẩy cá nhân hoạt động để tự khẳng định mình
Như vậy, phương pháp thảo luận nhóm một mặt vừa chú trọng phát huy tính tích cực cao, tính chủ thể của người học, mặt khác lại chú trọng sự phối hợp, hợp tác cao giữa các chủ thể đó trong quá trình học tập Cần kết hợp tốt giữa năng lực cạnh tranh và năng lực hợp tác ở người học Để sử dụng có hiệu quả phương pháp dạy học nhóm, xây dựng vị thế của mỗi người học trong nhóm và trong lớp, hình thành kĩ năng làm việc nhóm cho học sinh
II- Thực trạng của vấn đề :
1- Thực trạng chung :
a- Đối với bộ môn :
Môn Giáo dục công dân trong những năm gần đây đã được Bộ giáo dục quan tâm, có những chỉ đạo tới các cấp giáo dục thể hiện qua việc đưa giáo dục
bộ môn là một trong những tiêu chí để đánh giá kết quả rèn luyện đạo đức của học sinh Từ thực tế đó, phòng giáo dục cũng đã đưa môn học này vào một trong những môn thi chung của phòng để đánh giá chất lượng giáo dục bộ môn
và có chỉ đạo kịp thời để uốn nắn phẩm chất, nhân cách của người học
Chương trình môn giáo dục công dân cải cách mới có nhiều nội dung phù hợp với phương pháp thảo luận nhóm không những thế mà còn phát huy hiệu quả cao khi giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm
Hiện nay về cơ sở vật chất đã có một số đổi mới để đáp ứng nhu cầu dạy học hiện nay : Có phòng học công nghệ thông tin, bảng phụ, cách bố trí bàn ghế, chỗ ngồi của học sinh rất tiện cho việc sử dụng phương pháp này
Tuy nhiên bên cạnh đó thì vẫn còn nhiều bất cập, đó là : Mặc dù các cấp giáo dục chỉ đạo như thế nhưng việc thực hiện bộ môn này ở một số nhà trường vẫn không được coi trọng và quan tâm Đây là bộ môn ít được chú ý trong việc đầu tư mua sắm trang thiết bị dạy học.Tài liệu tham khảo đặc thù phục vụ cho
bộ môn Giáo dục công dân chưa phong phú, không đồng đều Đôi khi giáo viên được phân công giảng dạy lại là trái ban Dẫn đến việc dạy học bộ môn, việc
sử dụng phương pháp dạy học của bộ môn nói chung và phương pháp thảo luận nhóm nói riêng không mang lại chất lượng giáo dục cho bộ môn
b- Đối với giáo viên :
Đây là phương pháp mới nên giáo viên và học sinh không tránh khỏi lúng túng trong một số kĩ năng, nội dung, kiến thức Nội dung môn Giáo dục công
Trang 4dân mới vừa khó, vừa dài, vừa khô khan(ở chủ điểm pháp luật) nên khó dạy và khó cho người học Đặc biệt giáo viên còn gặp khó khăn trong việc đánh giá cụ thể hiệu quả làm việc của từng học sinh
Giáo viên khi được phân công giảng dạy bộ môn còn chưa đầu tư, nghiên cứu, tìm tòi để hiểu nội dung mục tiêu bài học và chuẩn bị phương pháp dạy học cho phù hợp Việc dạy học trên lớp, giáo viên chủ yếu sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống ngại phân học sinh thảo luận nhóm vì sợ lớp ồn, mất thời gian, không truyền thụ hết kiến thức bài học Nếu có sử dụng phương pháp này chỉ tổ chức cho có hình thức Chính điều đó dẫn đến hiệu quả giờ dạy chưa cao, chưa giáo dục được học sinh qua môn học
c- Đối với học sinh :
Khi giáo viên tổ chức học sinh thảo luận nhóm thì học sinh chưa chủ động, tích cực lĩnh hội kiến thức Các em còn lúng túng vụng về thậm chí có khi mới hình thành vào được nhóm thì thời gian quy định làm việc nhóm đã hết Từ
đó để thấy được học sinh chưa quen với việc học qua phương pháp thảo luận nhóm
Năng lực học tập của học sinh không đồng đều hoặc là một số học sinh do nhút nhát hoặc một số lí do nào đó mà không tham gia vào hoạt động chung của nhóm cho đây là cơ hội để được giải trí
Hiện nay quan niệm gia đình, xã hội, đặc biệt là học sinh đối với bộ môn này còn khá lệch lạc: Không chú ý, không đầu tư, thậm chí xem thường hoặc là học cho xong Có những phụ huynh khi con em họ có tên trong đội tuyển học sinh giỏi (thậm chí đội tuyển học sinh giỏi tỉnh) rồi mà cũng không muốn cho các em đi học vì cho đó môn phụ không giúp được lợi ích gì trong học tập nhất
là liên quan đến kiến thức ôn thi vào cấp III
2- Số liệu thống kê:
Trong quá trình dạy học, vận dụng phương pháp thảo luận nhóm, bản thân tôi làm bản thống kê khi chưa áp dụng phương pháp thảo luận nhóm, kết quả thu thập được như sau:
Lớp Điểm
Sĩ số
Qua khảo sát trên, chất lượng bộ môn chưa đảm bảo yêu cầu giáo dục hiện nay, trong quá trình học tập và tiếp thu kiến thức có những em không tham gia xây dựng bài thậm chí tình trạng này kéo dài, khi gọi các em trả lời các em đứng lên rồi lại ngồi xuống mà không trả lời được gì Vậy nên việc tạo cho các
Trang 5em chủ động tích cực trong học tập qua phương pháp dạy học thảo luận nhóm rất có ý nghĩa, đem lại hiệu quả cao cho tiết học, bài học ở môn Giáo dục công dân
III- Các giải pháp và biện pháp thực hiện :
1- Đối với giáo viên và học sinh :
Về bản chất, phương pháp thảo luận nhóm được sử dụng nhằm giúp cho mọi học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập Tạo cơ hội cho các em có thể chia sẻ kiến thức, kinh ngiệm, ý kiến để giải quyết các vấn đề có liên quan đến nội dung bài học, tạo cơ hội cho các em được giao lưu, học hỏi lẫn nhau, cùng nhau hợp tác giải quyết những nhiệm vụ chung Chính vì vậy để
sử dụng phương pháp thảo luận nhóm có hiệu quả, giáo viên và học sinh cần làm những việc sau đây :
a- Giáo viên :
Xác định rõ ràng, đúng mục tiêu bài học, tiết hoc để từ đó chuẩn bị tốt phương tiện dạy học, nhất là chuẩn bị tốt phương pháp dạy học phù hợp để đạt được hiệu quả cao Từ đó sử dụng phương pháp thảo luận nhóm vào từng phần của nội dung bài học ví dụ như hình thành khái niện các chủ điểm đạo đức biểu hiện, ý nghĩa, cách rèn luyện cũng như khi thực hiện chủ điểm pháp luật Hướng dẫn cho học sinh chuẩn bị trước những yêu cầu cần thiết đối với tiết học đó Ví dụ như giấy, bút, kĩ thuật vẽ tranh, ghép hình, sưu tầm tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học
b- Học sinh :
Học và chuẩn bị bài tốt theo yêu cầu hướng dẫn của giáo viên
Học tập và tiếp thu bài trên lớp cần chú ý, tích cực, chủ động trong hoạt động của nhiệm vụ trong tiết học
2- Các biện pháp thực hiện cụ thể :
Chương trình môn Giáo dục công dân ở Trung học cơ sở được xây dựng theo nguyên tắc đồng tâm và phát triển Vì vậy nội dung của từng khối, bài học rất phong phú, đa dạng Nên khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm cho từng bài, tiết học giáo viên cần phải sử dụng một cách hợp lí để tránh lạm dụng sẽ gây giờ học nhàm chán, đơn điệu Theo tôi, tôi mạnh dạn đưa ra các biện pháp thực hiện sau :
2.1- Chia nhóm học sinh và hướng dẫn cách hoạt động nhóm :
- Hoạt động nhóm có thể tiến hành theo các bước sau :
+ Giáo viên giới thiệu chủ đề hoạt động, sau đó chia nhóm và giao nhiệm vụ hoạt động cho mỗi nhóm, quy định thời gian và phân công công việc làm cho các nhóm
+ Các nhóm tiến hành hoạt động giải quyết nhiệm vụ được giao
+ Từng nhóm trình bày kết quả hoạt động của các nhóm Các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và bổ sung ý kiến
Trang 6- Việc phân nhóm có thể dựa trên:
+ Theo số điểm danh, theo màu sắc, biểu tượng, vị trí ngồi, theo giới tính + Quy mô lớn, nhỏ tuỳ thuộc vào nhiệm vụ
2.2- Thiết kế câu hỏi, giao nhiệm vụ hoạt động cho các nhóm:
a- Các câu hỏi, nhiệm vụ hoạt động nhóm có thể giống nhau và khác nhau hoặc khác nhau giữa các nhóm :
* Việc đặt ra câu hỏi và nhiệm vụ phải :
- Rõ ràng, cụ thể
- Phù hợp với chủ đề bài học, mục tiêu của hoạt động
- Phải phù hợp với trình độ học sinh
- Phù hợp với thời gian và không gian lớp học
- Nếu mỗi nhóm phải thực hiện nhiều câu hỏi, nhiệm vụ thì câu hỏi, nhiệm vụ
đó phải được sắp xếp theo một trật tự hợp lí
* Ví dụ : (1) Khi dạy bài 7 - tiết 10 môn Giáo dục công dân 9 “Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc.”
+ Để đạt mục tiêu kiến thức hình thành khái niệm Truyền thống tốt đẹp của dân
tộc Với mục tiêu này, giáo viên cho học sinh đọc tình huống trong sách giáo
khoa, sau đó tổ chức cho học sinh thảo luận dưới câu hỏi /hoạt động nhóm khác nhau Vì vậy, giáo viên phải căn cứ vào số lượng, trình độ học sinh, đặc biệt câu hỏi phải được sắp xếp theo một trình tự hợp lí
+ Cụ thể giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm như sau :
Câu hỏi 1(Nhóm 1): Lòng yêu nước của dân tộc ta được thể hiện như thế nào qua lời dạy của Bác Hồ? Chứng minh thực tiễn như thế nào? Lòng yêu nước đó thể hiện truyền thống gì của dân tộc ta?
Câu hỏi 2(Nhóm 2): Cụ Chu Văn An là người như thế nào? Nhận xét cách cư
xử của học trò cụ Chu văn An đối với thầy giáo cũ? Biểu hiện qua cử chỉ, hành
vi gì? Cách cư xử này thể hiện truyền thống gì của dân tộc?
+ Sau thời gian quy định thảo luận, đại diện các nhóm trình bày, yêu cầu hai nhóm nhận xét chéo Giáo viên chốt lại từng nội dung
(2) Khi dạy Bài 2- tiết 2 môn Giáo dục công dân lớp 9 “Tự chủ”
+ Để đạt mục tiêu nội dung bài học 2 : Biểu hiện của đức tính tự chủ Mục tiêu này, câu hỏi nhiệm vụ hoạt động nhóm giống nhau
+ Câu hỏi thảo luận nhóm như sau : Nêu biểu hiện của đức tính tự chủ và trái với tự chủ
+ Giáo viên chia lớp hoạt động thành 3 nhóm cùng thực hiện một nhiệm vụ trên Sau đó các em cử đại diện mỗi nhóm từ 3 -> 5 bạn tham gia trò chơi tiếp sức trình bày kết quả hoạt động của nhóm mình Yêu cầu các biểu hiện không được lặp lại
+ Sau đó cho học sinh 3 nhóm nhận xét chéo Cuối cùng giáo viên đánh giá, chấm cho điểm từng đội, chốt nội dung
Trang 7b- Thời gian quy định cho thảo luận nhóm dài ngắn khác nhau có thể căn cứ vào nội dung thảo luận cũng như đặc điểm của lớp học
* Với yêu cầu này đòi hỏi người giáo viên phải xác định mục tiêu nội dung, dự kiến phương pháp thực hiện cho từng phần mục tiêu bài học
Tránh trường hợp quá lạm dụng phương pháp thảo luận nhóm / 1 tiết hoặc quy định thời gian dài cho hoạt động nhóm dẫn tới hoạt động không đạt được mục tiêu bài học
* Ví dụ:
(1)Khi dạy Bài 1- tiết 1 môn Giáo dục công dân 9 “Chí công vô tư”
- Khi thực hiện mục tiêu bài học 1: Nêu được thế nào là chí công vô tư
Nếu quy định ta cho mục tiêu bài học này là 15 phút thì giáo viên tổ chức cho học sinh:+ Đọc (3 phút)
+ Chia lớp 3 nhóm, thảo luận nhóm (5 phút) theo nội dung câu hỏi:
? Nhóm 1: Nhận xét của em về việc làm của Vũ Tán Đường và Trần Trung Tá?
Vì sao Tô Hiến Thành lại chọn Trần Trung Tá thay thế ông lo việc nhà? Việc làm của Tô Hiến Thành biểu hiện của những đức tính gì?
? Nhóm 2: Mong muốn của Bác Hồ là gì? Mục đích mà Bác theo đuổi là gì? Tình cảm của nhân dân ta đối với Bác như thế nào? Suy nghĩ của bản thân em?
? Nhóm 3: Việc làm của Tô Hiến Thành và Chủ tịch Hồ Chí Minh có chung một phẩm chất của đức tính gì? Qua 2 câu chuyện về Tô Hiến Thành và Chủ tịch Hồ Chí Minh, em rút ra bài học gì cho bản thân và mọi người?
+ Học sinh các nhóm trình bày(bằng miệng hoặc trình bày ra giấy A4)
+ Thời gian: 7 phút giáo viên học sinh trình bày, củng cố và hoàn thành khái niệm
- Khi thực hiện mục tiêu bài học 2: Nêu biểu hiện của Chí công vô tư
Nếu quy định thời gian cho phần này là 10 phút, giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận 2 nhóm, thời gian thảo luận 3 phút
+ Học sinh trình bày(trò chơi tiếp sức)
+ Thời gian 7 phút, học sinh trình bày, giáo viên củng cố và rút ra đơn vị kiến thức
Với mục tiêu yêu cầu/ hoạt đông 3 phút Tại sao lại quy định thời gian như vậy?
Vì theo tôi, phần trước học sinh đã được hình thành khái niện và các em đã nắm được đặc điểm cơ bản của chủ điểm đạo đức này rồi nên phần biểu hiện chỉ cho học sinh củng cố và khắc sâu nội dung kiến thức nên thời gian ít hơn
Nói tóm lại, tuỳ thuộc vào từng nội dung, từng mục tiêu của bài học mà giáo viên có thể tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm đảm bảo để thực hiện yêu cầu bài học
2.3- Tổ chức, điều khiển hoạt động nhóm của giáo viên:
Trang 8- Khi chia học sinh thảo luận nhóm tuỳ thuộc vào từng khối lớp, đặc điểm học sinh mà giáo viên có cách chia nhóm cho hợp lí Giáo viên có thể chia nhóm nhỏ, nhóm lớn tuỳ thuộc vài nội dung bài học
Ví dụ giáo viên có thể phân hai học sinh ngồi một bàn tạo thành một nhóm học tập Với nhóm học tập này giáo viên thường cho học sinh quan sát hình ảnh, thông tin và rút ra nhận xét, đánh giá bản thân Trường hợp thảo luận nhóm nhỏ như thế này giáo viên cho một hoặc hai nhóm, ba nhóm lên trình bày sau đó giáo viên thu sắc xuất hoặc cho học sinh tự đối chiếu kết quả
Còn đối với nhóm học tập với số lượng thành viên lớn có thể từ 10 đến 12 học sinh thì giáo viên có thể lấy ngay tổ học tập của lớp để làm nhóm học tập Trong trường hợp này yêu cầu nhọc sinh trình bày ra phiếu học tập và lên bảng trình bày Các nhóm nhận xét chéo, giáo viên bổ sung Ví dụ khi dạy bài ”Năng đông, sáng tạo”giáo viên cho học sinh tìm biểu hiện của năng động, sáng tạo và trái với ngăng đông, sáng tạo trong học tập, lao động và sinh hoạt hàng ngày Giáo viên chia học sinh làm 3 nhóm học tập Trong trường hợp này giáo viên có thể lấy ngay tổ học tập của lớp để làm nhóm học tập
- Khi phân nhóm thực hiện nhiệm vụ của nhóm thì giáo viên phải giáo nhiệm vụ
cụ thể, rõ ràng, phù hợp với đối tượng học sinh
Ví dụ : Khi nội dung thảo luận có nhiều câu hỏi, giáo viên phải dùng bảng phụ, máy chiếu hoặc ghi ra giấy học tập cho từng nhóm Đồng thời có cách thể hiện cho các nhóm khác biết nội dung thảo luận của nhóm bạn để tiện theo dõi, đánh giá, góp ý và bổ sung
- Nội dung câu hỏi nếu mang tính chất gợi tìm nhiều thì giao cho nhóm có đối tượng học sinh trung bình – khá Nếu câu hỏi mang suy luận đánh giá thì giao cho nhóm học sinh có đối tượng khá - giỏi
- Trong suốt quá trình học sinh thảo luận nhóm, giáo viên cần đi xuống lớp vòng qua các nhóm, quan sát và lắng nghe ý kiến của học sinh, gợi ý, giúp đỡ, học sinh khi cần thiết:
+ Người giáo viên phải là người điều khiển, theo dõi, quản lí các nhóm nhỏ làm việc
+ Phải quan sát và theo dõi hoạt động, công việc của từng nhóm để tìm ra cách giải quyết hợp lí nhất
+ Trong quá trình quan sát các nhóm làm việc, người giáo viên phải biết phát hiện các sai lầm mà các nhóm mắc phải khi tham gia nhóm, những sai lầm mang tính điển hình và chưa được sửa chữa để cuối phần thảo luận giáo viên có nhận xét, góp ý
+ Ngoài các vấn đề mà các thành viên thảo luận nhóm tổng hợp để trình bày thì giáo viên phải đặt thêm những câu hỏi bổ sung để phát huy tính tích cực của hoạt động nhóm
Trang 9+ Giáo viên phải nhắc lại các ý kiến mà các nhóm đã trình bày một lần nữa khẳng định ý kiến của nhóm để nhóm cần bổ sung ý kiến hay không Nhấn mạnh các khái niệm, các ý quan trọng của bài học
+ Giáo viên tóm tắt, tổng hợp, liên kết ý kiến của từng nhóm thảo luận theo thứ
tự để nêu bật được nội dung bài học
+ Người giáo viên là người hướng dẫn và giúp đỡ các nhóm nếu các nhóm có gặp khó khăn trong quá trình thảo luận
- Trong quá trình tổ chức học sinh thảo luận nhóm, giáo viên chọn một trong những thành viên trong nhóm làm nhóm trưởng để điều khiển hoạt động của nhóm Đồng thời trong nhóm phải có người ghi biên bản (thư kí) để ghi lại những điểm chính của cuộc thảo luận, sau đó trình bày trước cả lớp Học sinh cần luân phiên nhau làm thư kí, nhóm trưởng, luân phiên nhau đại diện nhóm trình bày kết quả Tránh trường hợp tạo điều kiện cho một số học sinh cho mình
có cơ hội đứng ngoài cuộc, không tham gia hoạt động học tập
2.4- Xác lập vai trò của nhóm trưởng :
Nhóm trưởng phải là người triển khai nội dung : Phải xác định đúng mục tiêu của phần thảo luận nhóm, hướng dẫn các thành viên nhóm chuẩn bị tài liệu
và cung cấp tài liệu cho từng người, phân công nhiệm vụ cho từng người và bố trí chỗ ngồi cho các nhóm viên cho hợp lí để các nhóm viên trình bày nội dung của mình
Trong buổi thảo luận : Người nhóm trưởng phải điều động được tất cả các thành viên trong nhóm tham gia tích cực vào buổi thảo luận, người nhóm trưởng phải biết lắng nghe, khuyến khích các thành viên còn rụt rè tham gia, ngăn chặn những người nói nhiều, theo dõi và quan sát phản ứng của từng người để điều chỉnh buổi thảo luận Khai thác nội dung bằng cách đặt câu hỏi kích thích tư duy của từng người Phát hiện những mâu thuẫn trong cách trình bày của mỗi thành viên, tổng kết lại ý kiến của nhóm ở cuối buổi thảo luận
Nói tóm lại, nhóm trưởng là người có vai trò quan trọng, để lựa chọn một học sinh làm nhóm trưởng thì người giáo viên phải biết quan sát, theo dõi thái độ và cách làm việc của từng học sinh để lựa chọn Như vậy nhóm trưởng là người có vai trò quan trọng cho buổi thảo luận của nhóm, họ phải thể hiện tốt vai trò của mình để kích thích các thành viên hoạt động nhưng không phải nhóm trưởng là người quyết định thành công cho việc thảo luận của nhóm
Trong nhiều trường hợp, nếu giáo viên không cử thư kí để ghi lại biên bản thì nhóm trưởng sẽ cử một thư kí để ghi lại những điểm chính của cuộc thảo luận để trình bày trước lớp
Khi trình bày kết quả thảo luận, nhóm trưởng có thể là người đại diện nhóm trình bày kết quả Hoặc có thể nhóm trưởng cử đại diện của nhóm trình bày Trong bất kì yêu cầu nào của giáo viên thì nhóm trưởng cần điều khiển tất
cả các thành viên trong nhóm tham gia để khi trình bày kết quả ai cũng trình
Trang 10bày được tránh trường hợp chỉ có nhóm trưởng và thư kí mới được trình bày kết quả
2.5 Trình bày kết quả thảo luận :
Kết quả thảo luận có thể được trình bày dưới nhiều hình thức : Bằng lời, đóng vai, trò chơi tiếp sức, viết hoặc vẽ cây lên giấy khổ to có thể cho một người hoặc nhiều người trình bày, mỗi người một đoạn (biểu hiện) nối tiếp nhau
3- Giáo án thực nghiệm :
Bài 4 - tiết 5 : Bảo vệ hoà bình.
A- Mục tiêu :
1- Về kiến thức :
- Hiểu thế nào là hoà bình và bảo vệ hoà bình
- Giải thích được vì sao phải bảo vệ hoà bình
- Nêu được ý nghĩa của các hoạt động bảo vệ hoà bình, chống chiến tranh đang diễn ra ở Việt nam và trên thế giới
- Nêu được các biểu hiện của sống hoà bình trong sinh hoạt hằng ngày
2- Kĩ năng :
Tham gia các hoạt động bảo vệ hoà bình, chống chiến tranh do nhà trường và địa phương tổ chức
3- Về thái độ :
Yêu hoà bình, ghét chiến tranh phi nghĩa
B- Phương pháp, phương tiện và tài liệu học tập:
1- Phương pháp : Sử dụng kết hợp các phương pháp thảo luận nhóm, giải quyết vấn đề,
2- Tài liệu và phương tiện :
- Tài liệu : Sách giáo khoa, sách giáo viên và các tài liệu tham khảo khác
- Phương tiện : Máy chiểu, giấy Ao, bút màu
C- Các hoạt động dạy học :
1- Ổn định và kiểm tra bài cũ :
2- Bài mới :
Hoạt động 1 : Giới thiệu bài mới :
- Giáo viên cho tập thể lớp hát tập thể bài hát “Trái đất màu xanh”
- Thảo luận lớp : Nội dung bài hát nói lên điều gì?
- Giáo viên giới thiệu: Vậy thế nào là hoà bình? Vì sao phải bảo vệ hoà bình? Chúng ta cần làm gì để bảo vệ hoà bình? Tiết học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu
về những vấn đề đó
Hoạt động 2 : Thế nào là hoà bình,
bảo vệ hoà bình
* Mục tiêu : Giúp học sinh hiểu được
1- Thế nào là hoà bình và bảo vệ hoà bình?
* Đặt vấn đề :