Mục tiêu về kiến thức: Thu nhận các kiến thức chung về lịch sử Khảo cổ học Việt Nam. Phân chia được các giai đoạn phát triển khảo cổ học của Việt Nam. Các thành tựu cũng như các hạn chế của mỗi một giai đoạn nghiên cứu. Phương hướng nghiên cứu khảo cổ học trong tương lai.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA LỊCH SỬ
BỘ MÔN KHẢO CỔ HỌC
Giảng viên: PGS.TS Lâm Thị Mỹ Dung
LỊCH SỬ KHẢO CỔ HỌC VIỆT NAM
(ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG)
Hà Nội - 2007
Trang 2ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC
Lịch sử Khảo cổ học Việt Nam
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã Hội và Nhân Văn
Khoa: Lịch sử Bộ môn: Khảo cổ học
1 THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN
1.1 Họ và tên giảng viên 1: Lâm Thị Mỹ Dung
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên chính, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Thời gian, địa điểm làm việc: Thứ 2, 5
Tại: Bảo tàng Nhân học, tầng 3 nhà D, Trường Đại học Khoa học Xã Hội
và Nhân Văn, số 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
Địa chỉ liên hệ: Bảo tàng Nhân học, Trường Đại học Khoa học Xã Hội và
Nhân Văn, Phòng Tư liệu hoặc Phòng Giám đốc, tầng 3, nhà D, số 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
Điện thoại: CQ: 84-4-5589744 Di động: 0912239853
Email: lam_mydzung@yahoo.com & baotangnhanhoc@yahoo.com
Các hướng nghiên cứu chính:
- Thời đại Kim khí Việt Nam
- Khảo cổ học Đông Nam Á
- Quá trình hình thành Nhà nước sớm ở miền Trung Việt Nam
- Một số vấn đề về lý thuyết và phương pháp Khảo cổ học
-
1.2 Họ và tên giảng viên 2:
Chức danh, học hàm, học vị:
Email:
2 THÔNG TIN VỀ MÔN HỌC
2.1 Tên môn học: Lịch sử Khảo cổ học Việt Nam
Trang 32.7 Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:
- Nghe giảng lý thuyết : 22 giờ tín chỉ
- Thảo luận : 4 giờ tín chỉ
- Tự học, tự nghiên cứu : 4 giờ tín chỉ
2.8 Địa chỉ khoa phụ trách môn học: Khoa Lịch sử
Tầng 3 nhà D, Trường Đại học Khoa học Xã Hội và Nhân Văn, số 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
2.9 Yêu cầu đối với môn học: Giảng đường, máy chiếu, thăm quan và
học tập tại Bảo tàng Nhân học và Bảo tàng Lịch sử Việt Nam
3 MỤC TIÊU MÔN HỌC
3.1 Mục tiêu chung:
3.1.1 Mục tiêu về kiến thức: Thu nhận các kiến thức chung về lịch sử
Khảo cổ học Việt Nam Phân chia được các giai đoạn phát triển khảo cổ học của Việt Nam Các thành tựu cũng như các hạn chế của mỗi một giai đoạn nghiên cứu Phương hướng nghiên cứu khảo cổ học trong tương lai
3.1.2 Mục tiêu về kỹ năng:
- Đọc tài liệu
- Chuẩn bị xeminar theo yêu cầu của giáo viên
- Phân tích và tổng hợp các tri thức đã được giới thiệu và tự học để nhận dạngvà đưa ra những ý kiến của mình về một số vấn đề trong nghiên cứu khảo
cổ học Việt Nam qua cac thời kỳ, nhận biết những thành tựu và hạn chế trong nghiên cứu thực dịa và lý thuyết Những xu hướng nghiên cứu hiện nay
Trang 4- Vận dụng kiến thức đã học để tiến hành từng bước cách thức làm việc theo nhóm, tự học và tự nghiên cứu tài liệu, tự tổ chức điền dã dưới nhiều hình thức khác nhau
- Trung thực và trách nhiệm trong nghiên cứu khoa học
3.2 Mục tiêu của từng bài học cụ thể:
- Những quan tâm đầu tiên của nhân loại về quá khứ của mình
- Điều kiện và cơ
sở hình thành khoa học khảo cổ
- Những quan điểm khác nhau về bản chất của khoa học khảo cổ
- Sự khác nhau giữa nghiên cứu, khai quật khảo cổ
- Sự cần thiết của việc nâng cao và
Trang 5- Giai đoạn phát triển lý thuyết ba thời đại và ứng dụng PP địa tầng
- Khảo cổ học Cựu
và Tân thế giới
dần dần, lâu dài hình thành khoa học khảo cổ
- Cống hiến cơ bản của một số nhà khảo cổ học
- Một số tác phẩm nổi tiếng nghiên cứu khảo cổ học (lý thuyết và thực hành)
cải tiến phương pháp nghiên cứu khảo cổ học
- Một số trường phái khảo cổ học trên thế giới
- Đặc điểm của một số lý thuyết khảo cổ học hiện đại
- Những mốc quan trọng đánh dấu sự hình thành khoa học khảo cổ ở Việt Nam
- Khái quát về các
tổ chức, cơ quan nghiên cứu khảo
cổ học ở Việt Nam
- Điều kiện và nguyên nhân dẫn đến sự hình thành của khoa học khảo
cổ ở Việt Nam
- Nghiên cứu khảo
cổ ở Việt Nam và Đông Nam Á giai đoạn khởi đầu cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX
- Mục đích của nghiên cứu khảo
cổ học qua các giai đoạn
- Mối quan hệ giữa phương pháp và mục đích nghiên cứu của khảo cổ học bản địa và khảo cổ học nước ngoài ở Việt Nam
và Đông Nam Á
Nội dung 4 Tự học
1 Tìm hiểu lịch sử hình thành và các giai đoạn phát triển
công tác đào tạo của bộ môn Khảo cổ học
Nội dung 5 Thảo luận:
Trang 6từ giai đoạn khởi đầu đầu thế kỷ XX đến những thành tựu hiện nay
- Một số tên tuổi quan trọng và những phát hiện chính
- Quá trình phát hiên và định danh các văn hóa thuộc thời đại đá cũ và
đá mới Những cách tiếp cận và
nghiên cứu chính trong từng giai đoạn
- Một số vấn đề trong nghiên cứu thời đại đá Việt Nam hiện nay
- Ý kiến và tranh luận quanh So kỳ
đá cũ Việt Nam và Đông Nam Á
- Mối quan hệ Sơn
Vi – Hòa Bình; Hòa Bình-Bắc Sơn
- Về khái niêm
“Cách mạng đá mới” ở Việt Nam
kỷ XX của các học giả nước ngoài
- Quá trình phát hiện và xác lập ba trung tâm văn hóa thời dại kim khí Việt Nam
- Tính kế thừa và
sự khác nhau trong cách tiếp cận và
nghiên cứu của giai đoạn trước và sau cách mạng
- Việc mở rộng hợp tác quốc tế trong nghiên cứu
và những hệ quả
- Một số vấn đề nảy sinh trong nghiên cứu khảo
cổ học thời đại kim khí Ý kiến và tranh luận về diễn tiến Tiền Sa Huỳnh-Sa Huỳnh,
về các giai đoạn của văn hóa Đồng Nai
Trang 7Nội dung Bậc 1 1 Bậc 2 2 Bậc 3 3
- Những thành tựu
cơ bản và hạn chế trong nghiên cứu thời đại kim khí Việt Nam thời kỳ trước đây giai đoạn hiện nay
- Liên ngành và đa
nghiên cứu khảo
cổ học: Một số thành tựu về nghiên cứu con người và môi trường
của quá trình này trong nghiên cứu thời đại kim khí nói riêng và khảo
cổ học Việt Nam nói chung
- Vị thế của thời đại kim khí Việt Nam trong bối cảnh Đông Nam
Á
- Phương hướng nghiên cứu giai đoạn hiện nay, xu hướng áp dụng nghiên cứu liên ngành trong tổ chức khai quật khảo cổ và nghiên cứu trong phòng
- Một số vấn đề quanh nội dung và phạm vi “văn hóa Đông Sơn” Vị thế
và vai trò của văn hóa Đông Sơn ở Việt Nam và Đông Nam Á
- Văn hóa Đông
- Quan điểm của học giả nước ngoài
về nguồn gốc của văn hóa Đông Sơn
- Nhận thức về Văn hóa Đông Sơn qua một số cuộc khai quật mới
- Trống Đông Sơn
và phạm vi phân
bố của trống Đông Sơn ở Đông Nam
Á
- Một số ý kiến quanh vấn đề chủ nhân của văn hóa Đông Sơn và quan
hệ giữa người Việt
cổ và Việt hiện đại
Trang 8Nội dung Bậc 1 1 Bậc 2 2 Bậc 3 3
Sơn với nhận thức
về thời kỳ dựng nước của vua Hùng
CN
- Khảo cổ học người Việt, KCH Champa, KCH Óc Eo
- Mức độ nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu các vấn đề khảo cổ học 10 thế kỷ đầu Công nguyên
- Một số kết quả chính trong nghiên cứu khảo cổ học giai đoạn Bắc Thuộc và chông Bắc Thuôc; Gốm, Thành, Mộ
- Những nghiên cứu về khảo cổ học Champa hai thập kỷ cuối của
TK XX
- Văn hóa Óc Eo
và chương trình nghiên cứu KCH Nam Bộ
- Những cuộc khai quật lớn: Kết quả, nhận thức mới và vẫn đề đặt ra
- Phương hướng nghiên cứu giai đoạn hiện nay
- Khả năng ứng dụng khoa học kỹ thuật và tiếp cận liên ngành trong nghiên cứu
- Thách thức và trở ngại (khách quan
và chủ quan) gặp phải trong nghiên cứu
- Nghiên cứu điêu khắc-kiến trúc cổ (Đình, chùa)
- Hợp tác quốc tế trong khai quật và bảo tồn các di tích kiến trúc cổ: kết quả và bài học kinh nghiệm
- Nghịch lý giữa xây dựng mới và bảo tồn qua các trường hợp Hoàng Thành, Đàn Xã Tắc
Trang 9TP Hồ Chí Minh
- Nghiên cứu một
số trung tâm kinh
đô cổ: Lam Kinh, Huế
- Ứng dụng kỹ thuật hiện đại trong khảo sát , quy hoạch, quản lý
và nghiên cứu một
số di tích khảo cổ học lịch sử: Mức
độ đâ thực hiện và triển vọng
- Thái độ và hành động của các nhà nghiên cứu đối với những hành vi trái với luật Di sản Văn hóa
+ Trần Quôc Vượng
+ Hà Văn Tấn + Chử Văn Tần
- Những đóng góp học thuật và
XX
- Hành trang của KCH VN bước vào TK XXI
- Luật Di sản văn hóa và những điều quy dịnh về khai quật và bảo tồn
- Chất lượng của những công trình nghiên cứu khảo
cổ hiện nay
- Độ chênh giữa Luật và Thực tế
- Thực chất của chính sách ững xử vơi di tích của những nhà quản
lý
- Sự thiếu đồng bộ
Trang 10Nội dung Bậc 1 1 Bậc 2 2 Bậc 3 3
- Triển vọng phát triển của KCH
VN
- Nghịch lý giữa Phát triển và Bảo tồn
- Trình độ thực tế của đội ngũ nghiên cứu KCH VN hiện nay
giữa nhà khảo nhà hoạch định chính sách- nhà quản lý và người dân trong ứng xử với di tích khảo
4 TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC
Môn học trình bày những nét khái quát nhất về lịch sử phát triển của ngành Khảo cổ học Việt Nam từ những việc sưu tầm đồ cổ của nười xưa, qua các nghiên cứu bước đầu của người Pháp đến những nghiên cứu khoa học hiện nay của Đồng thời, môn học này cũng cung cấp cho người học nhiều thông tin
bổ ích và khái quát nhất về các nền văn hóa khảo cổ Việt Nam Trên cơ sở đó, người học có được một định hướng nhất định về triển vọng của ngành khoa học này trong tương lai
5 NỘI DUNG CHI TIẾT MÔN HỌC
Nội dung 1 Sự hình thành và phát triển của khoa học khảo cổ
1.1 Tính sử- đặc điểm của riêng con người và những mối quan tâm đầu
tiên của nhân loại tới quá khứ của mình
1.2 Những sưu tập cổ vật đầu tiên – cơ sở cho việc hình thành bảo tàng
và nghiên cứu bảo tàng và cơ sở thực tiễn cho định hình nghiên cứu khảo cổ thực tế
Trang 111.3 Sự tách ra từ Triết học của một số ngành khoa học Xã hội-Cơ sở lý
thuyết cho việc hình thành khoa học khảo cổ
1.4 Một số điều kiện lịch sử tác động đến sự hình thành và phát triển của
khoa học khảo cổ
1.5 Sự hình thành của ngành khoa học khảo cổ: Những quan điểm khác
nhau về bản chất của khoa học khảo cổ
1.6 Mối quan hệ giữa nghiên cứu khảo cổ học và sưu tập cổ vật
1.7 Quan hệ giữa kinh tế và khảo cổ: Thực chất của vấn đề
Nội dung 2 Những giai đoạn phát triển chính của ngành khoa học khảo
cổ
2.1 Giai đoạn I: Giai đoạn sưu tầm ngẫu nhiên và hứng thú với cổ vật 2.2 Giai đoạn II: Một số khai quật quy mô lớn ở châu Âu và quá trình
nhận thức và tích lũy dần dần hình thành khoa học khảo cổ
2.3 Giai đoạn III : Giai đoạn phát triển lý thuyết ba thời đại và ứng dụng
phương pháp địa tầng trong khai quật
2.4 Giai đoạn IV : Khảo cổ học hiện đại
2.5 Khảo cổ học Cựu thế giới và Tân thế giới
Nội dung 3 Sự hình thành ngành khoa học khảo cổ ở Việt Nam
3.1 Những quan tâm đầu tiên đối với cổ vật trong lịch sử Việt Nam
3.2 Điều kiện và nguyên nhân của những nghiên cứu khảo cổ học đầu
tiên ở Việt Nam
3.3 Những mốc quan trọng đánh dấu sự hình thành ngành khoa học khảo
cổ ở Việt Nam
3.4 Mục đích của nghiên cứu khảo cổ học qua các giai đoạn
3.5 Mối quan hệ trong phương pháp và mục đích nghiên cứu của các nhà
nghiên cứu bản địa và nước ngoài ở Việt Nam và Đông Nam Á
3.6 Khái quát về các tổ chức, cơ quan nghiên cứu khảo cổ học ở Việt
Nam
3.7 Một số quy định và luật pháp về nghiên cứu KCH ở Việt Nam
Trang 12Nội dung 4 Tự học
1 Tìm hiểu lịch sử hình thành và các giai đoạn phát triển công tác đào tạo của
bộ môn Khảo cổ học
Nội dung 5 Thảo luận:
1 Đóng góp của các nhà khảo cổ học nước ngoài đối với sự hình thành và phát triển của khảo cổ học Việt Nam
2 Cuộc đời và sự nghiệp của M.Colani và những cống hiến của bà đối với khảo cổ học Việt Nam
Nội dung 6 Một trăm năm nghiên cứu thời đại đá Việt Nam
6.1 Những mốc cơ bản trong quá trình phát hiên và nghiên cứu các văn
hóa thời đại đá ở Việt Nam
6.2 Những phát hiện chính từ đầu thế kỷ XX đến nay
6.3 Phương pháp tiếp cận và nghiên cứu chính trong từng thời kỳ nghiên
cứu
6.4 Vấn đề và ý kiến quanh So kỳ Đá cũ ở Việt Nam
6.5 Vấn đề và ý kiến quanh “Cách mạng đá mới” ở Việt Nam
6.6 Phương hướng và triển vọng nghiên cứu thời đại đá Việt Nam giai
đoạn hiện nay
6.7 Tác giả và tác phẩm chính
Nội dung 7 Một trăm năm nghiên cứu thời đại kim khí Việt Nam
7.1 Những phát hiện về văn hóa Đông Sơn và Sa Huỳnh từ đầu thế kỷ
XX của các học giả Pháp và triển vọng nghiên cứu thời đại kim khí Việt Nam
7.2 Quá trình phát hiện và xác lập ba trung tâm văn hóa thời đại kim khí
Việt Nam: công hiến của các nhà nghiên cứu Việt Nam trong việc xác định cơ tầng văn hóa lâu đời và bản địa của các cộng đồng dân tộc Việt Nam
7.3 Áp dung phương pháp khoa học tự nhiên và khoa học kỹ thuật và PP
liên ngành trong xác lập phả hệ văn hóa Đồng thau – Sắt sớm ở ba
Trang 13miền Bắc-Trung – Nam
7.4 Một số kết quả của nghiên cứu hợp tác quốc tế về thời đại kim khí
Việt Nam và nghiên cứu so sánh văn hóa
7.5 Ý kiến và tranh luận quanh một số mốc chuyển tiếp văn hóa
7.6 Xu hướng và chủ điểm nghiên cứu chính giai đoạn hiện nay
Nội dung 8 Những thành tựu và phương hướng cơ bản trong nghiên cứu văn hóa Đông Sơn
8.1 Những mốc cơ bản trong nghiên cứu và nhận thức về văn hóa Đông
Sơn
8.2 Một số vấn đề quanh nội dung và phạm vi “Văn hóa Đông Sơn”
8.3 Vị thế và vai trò của văn hóa Đông Sơn ở Việt Nam và Đông Nam Á
Nội dung 9 Những thành tựu và phương hướng cơ bản trong nghiên cứu văn hóa Đông Sơn (tiếp)
9.1 Vai trò của Bộ môn Khảo cổ học trong nghiên cứu văn hóa Tiền
Đông Sơn và Đông Sơn
9.2 Văn hóa Đông Sơn với nhận thức về thời kỳ dựng nước của vua
10.2 Mức độ nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu khảo cổ 10 thế kỷ
đầu Công nguyên theo vùng địa lý và theo chủ đề
10.3 Một số thành tựu nghiên cứu chính trong nghiên cứu khảo cổ học
Champa, Óc Eo
10.4 Khả năng ứng dụng khoa học kỹ thuật và pp tiếp cận liên ngành
trong nghiên cứu
10.5 Mức độ hủy hoại của di tích giai đoạn này
10.6 Phương hướng và xu thế nghiên cứu hiện nay Mức độ liên kết giữa
Trang 14các cơ quan chức năng và các nhà nghiên cứu trong giải quuyết vấn
đề
Nội dung 11 Tự học
1 Sinh viên tự nghiên cứu: Luật Di sản văn hóa: Lý thuyết và Thực tiễn
Nội dung 12 Những nét chính trong nghiên cứu khảo cổ học thiên niên kỷ
II sau Công nguyên
12.1 Những thành tựu cơ bản trong nghiên cứu: Kiến trúc-điêu khắc cổ;
Gốm sứ; kinh đô cổ
12.2 Liên kết TW-Địa phương và Hợp tác quốc tế trong việc khai quật và
bảo tồn các di tích kiến trúc cổ: Kết quả và bài học kinh nghiệm
12.3 Ứng dụng kỹ thuật hiện đại trong quy hoạch và quản lý di tích
12.4 Xã hội hóa vấn đề trùng tu di tích: Thực trạng và vấn đề quản lý
chuyên môn qua một số trường hợp ở Hà Tây, Hà Nội
12.5 Nghịch lý giữa xây dựng mới và bảo tồn qua các trường hợp Hoàng
Thành, Đàn Xã Tắc (Hà Nội)
12.6 Tiếng nói của các nhà chuyên môn đối với việc bảo tồn di tích và
cách thức bảo tồn đến mức độ nào? Lý thuyết và thực tiễn
Nội dung 13 Cuộc đời và sự nghiệp của một số nhà khảo cổ học Việt Nam
13.1 GS Trần Quốc Vượng
13.1.1 GS Trần Quốc Vượng và phương pháp điền dã của ông
13.1.2 Giới thiệu một số tác phẩm nghiên cứu chính
14.1 Tình hình Khảo cổ học Việt Nam nhìn từ quan điểm của một số học
giả nước ngoài
14.2 Hành trang của khảo cổ học Việt Nam bước vào TK XXI
