Hogt dpng cda GV GV bd sung: Anilin va cac amin tham phan ling rat kem vdi nude va tinh baza cua anilin rdt ylu ylu hon CH3NH2, NH3 nen khdng lam quy tim ddi mau phenolptalein GV ti
Trang 1ChiFcyng 3 AMIN, AMINO AXIT VA PROTEIN
• Tinh chat vat li: Quy luat bien ddi do tan, nhiet do sdi ciia cac amin
• Tinh chdt boa hgc: Tinh baza cua amin, phan iing the d nhan benzen cua anilin
HS hiiu:
Nguyen nhan gay ra tinh baza cho cac amin, tai sao anilin khdng lam quy, phenolphtalein ddi mau?
2 KT nang
• Nhan dang cac hgp chat amin
• Viet chinh xac cac phuang trinh hda hgc
• Quan sat, phan tich cac thi nghiem chiing minh ciia amin
• So sanh lire baza giira cac amin vdi nhau va vdi NH3
3 Tinh cam, thai do
• Hieu dugc each giai quyet mau thuan giiia cau tao va tinh chat hoa hgc cua ciia amin tao nen sir himg thii khi giai quyet van de mdi
• Thay dugc tam quan trgng cac amin trong ddi sdng va san xuat gay hiing thu cho HS khi hgc bai nay
B C H U A N B! CUA GV VA HS
• GV: - May tinh, may chieu, cac phieu hgc tap
- Hoa chat: NH3, anilin, metyl amin, nude cat, quy tim, nude brom
- Dung cu: Ong nghiem, cap dng nghiem, bd gia thi nghiem
• HS: Xem trudc bai amin
Trang 2C TI^N TRINH D A Y - HOC
Hogt dpng cua GV Hogt dpng ciia HS
Hogt dpng I
I KHAI NIEM, PHAN LOAI VA DANH PHAP
1. K H A I NIEM, PHAN LOAI
GV chieu len man hinh cac cdng thiic
NH3, CH3NH2, CH3-NH-CH3, (CH3)3N
Yeu cau HS: So sanh cau tao ciia NH3
vdi cac chat cdn lai Biet cac chat dd la
amin tir dd neu khai niem amin?
GV yeu cau HS: Lap day ddng ddng cua
amin no don chiic, mach hd
GV: Tuong tu viet cdng thiic tdng quat
ciia cac amin la ddng dang cua C6H7N
GV yeu cau HS: Viet ddng phan va ggi
ten cac chat cd cdng thiic phan tir
C2HeO
GV gidi thieu tuong tu C2HeO thi amin
ciing cd cac ddng phan vi tri nhdm N
Yeu cau HS: Viet ten cac amin cd cdng
N, cac chat khac cd gdc hidrocacbon lien ket vdi N cua NH3
- Khai niem: Khi thay thi nguyen tir H trong phan tir NH3 bang gdc hidro cacbon ta thu dugc amin
HS thao luan:
Tir cdng thirc amin don gian nhdt CH5N —> ddng dang cd dang CH5(CH2)kN^Ck+,H2k+5N
Dat k+1 = n -> CnH2n+3N (n> 1) HS: Cdng thiic la CnH2n-5N (n>6)
129
Trang 3Hogt dpng cua GV
(1), (4), (7) la amin bac I
(2), (3), (5) la amin bac II
(6) la amin bac III
GV yeu cdu: Neu khai niem bac amin
GV luu y: Cdn phan biet bac amin va
bac ancol
GV: Tir nhung ddng phan da vilt thi
amin cd nhiing d^ng ddng phan nao?
Hogt dpng cda HS
GV cho HS nghien ciiu SGK va dat vdn
de traJdi cac cau hdi
- Cd thi chia amin thanh nhiing loai
nao? - Cho vi du minh hga
CH3-CH2-N(CH3)2 (6) (CH3)3C-NH2 (7)
HS thao luan:
Bac amin la sd nguyen tir H trong phan tir NH3 bi thay thi
HS: thao luan va nhan xet
Amin cd cac loai ddng phan:
+ amin thom: CeH H2, CH3C6H4NH2
- Theo bac amin + amin bac mgt: CH3NH2, C6H5NH2 + amin bac hai: CH3-NH-CH3, CH3-NH-CeH5
+ amin bac ba: (CH3)3N
Hogt dpng 2
2 DANH P H A P
GV chilu len bang 3.1 (SGK) len man
hinh cho HS quan sat va yeu cdu:
- Cd bao nhieu each ggi ten?
HS quan sat,thao luan dua ra nhan xet
Cd 2 each ggi ten
+ Ten gdc-chiic: cd cau tnic Ten amin = Ank + yl + amin
Trang 4Hogt dpng cda GV
- Neu quy tac ggi ten amin?
- Ggi ten cac amin sau day?
CH3-CH(CH3)-CH2-NH2
(CH3)3C-NH2
CH3-NH-C2H5
0-CH3-C6H5NH2
GV bd sung: Neu cd nhieu nhdm chiic
amin thi them cac tiep dau ngii di, tri
Vi du: NH2-(CH2)6-NH2
hexametylendiamin
GV chieu len man hinh bai tap len man
hinh cho HS thao luan
Vilt ten Cac amin cd ten sau day:
dimetylamin, phenylamin, benzylamin
hexan-1,6-diamin, o-metylpheylamin
etylmetylamin
Hogt dpng cda HS + Ten thay thi: cd cdu tnic
Ten amin = Ankan + vi tri + amin + Ten thdng thudng chi ap dung cho mgt sd amin
Vi du: C6H5NH2 anilin
HS thao luan:
Dimetylamin: CH3-NH-CH3 Phenylamin: C6H5NH2 Benzylamin: C6H5CH2NH2 Hexan-1,6-diamin: NH2(CH2)6NH2 o-metylpheylamin NH2
^ [^"'
Etylmetylamin: C2H5-NH-CH3
Hogt dpng 3
II TINH C H A T VAT LI
GV cho HS nghien ciiu SGK va yeu cau
HS nhan xet ve:
- Trang thai (d nhiet do thudng)
- Sir bien thien ve do tan
- Trang thai, mau sac, kha nang hda tan
cua anilin
- Giai thich tai sao anilin de lau ngay
trong khdng khi thi cd mau den
HS: Nghien ciiu SGK va nhan xet
- Trang thai
Metylamin, dimetylamin, trimetylamin etylamin la chat khi cd mau khai khd chju Cac amin khac la chat Idng hoac ran
- La cac hgp chat khdng mau, 4 amin dau deu tan tdt trong nude, thii tu cac amin cd do tan giam theo chieu tang phan tir khdi
Trang 5Hogt dpng cua GV Hogt dpng cda HS
GV nhan xet va bd sung: tat ca cac amin
deu ddc nhu nicotin, anilin
GV chilu len man hinh bang sau
C3H8 -42°C
va dat vdn dl: Tai sao amin va ancol cd
phan tir khdi xdp xi nhau ma nhiet do
sdi chenh lech nhau rat Idn
GV hudng dan HS giai quylt vdn dl
- So sanh thanh phdn cau tao cua 3 chat
tren
- YIU td nao anh hudng din nhiet do
sdi
- Tai sao ancol cd nhiet do sdi cao nhat
GV: Vay amin cd lien ket hidro hay
khdng? NIU cd hay so sanh lien ket
hidro cua ancol va amin
- Anilin la chdt Idng khdng mau sdi d 184°C, it tan trong nude, tan nhilu trong dung mdi hiiu ca
- D I lau anilin ngoai khdng khi thi co mau den do anilin bi oxi khdng khi oxi hda
HS quan sat
HS thao luan va nhan xet
- DIU cd phan tii' khdi xdp xi nhau
- Khac nhau la do:
C3H8 gdm cd C,H khdng cd nhdm chuc C2H5OH cd nhdm chiic hidroxyl C2H5NH2 cd nhdm chiic amin
- Nhdm chiic anh hudng tdi nhiet do sdi
- Ancol cd nhdm OH phdn cue nen co lien ket hidro
HS: Theo khai niem vl lien kit hidro thi amin cd lien ket hidro
Lien kit N-H kem phan cue hon lien kit 0-H nen lien ket hidro ciia amin ylu ban lien ket hidro ciia ancol
Trang 6Hogt dpng cda GV
GV yeu cau HS kit luan vdn dl
Hogt dpng cua HS
HS ket luan van de:
Amin cd lien ket hidro yeu han ancol nen cd nhiet do sdi thap ban ancol va ankan
Hogt dpng 4
III CAU TAO PHAN T i j VA TINH C H A T H O A H O C
LCAUTAOPHANTLT
Cdch 1:
GV yeu cau HS len bang viet cdng thirc
cau tao va neu dac diem cau triic ciia
phan tir NH3
GV gidi thieu cho HS bilt: Amin cd cdu
tao gidng vdi NH3 Yeu cau mdt HS len
bang vilt cdu tao cua metylamin
dimetylamin, trimetylamin, anilin
GV yeu cdu HS du doan tinh chdt hda
H H H NH3 cd cau tao dang hinh thap 1 dinh
la N va 3 dinh cdn lai la H, tren nguyen tir N cdn cd 1 cap electron tu do (chua lien ket)
HS len bang viet cdng thiic cau tao
N / N ,
CH3 H H ^ " 3 CH3 H metylamin dimetylamin
N N / / \ / / \
CH3 CH3 CH3 H H C6H5 trimetylamin anilin
HS thao luan va nhan xet:
Trang 7Hogt dpng cda GV
Cdch 2:
GV chieu hinh 3.2 SGK len man hinh
(hoac cho HS nghien ciiu SGK) yeu cdu
HS nhan xet ve:
- Cau tao cua NH3 va cac amin
- Du doan tinh chat hda hgc ciia amin
Hogt dpng cua HS
Amin cd cdu tao tuong tu amoniac
- Tinh baza
- Tinh khir
- Tinh chat cua gdc hidrocacbon
HS quan sat (nghien cim SGK)
- Cau tao cua amin tuong tu NH3
- Tinh chat cua amin tuang tu NH3 + Tinh baza
+ Tinh chat ciia gdc hidrocacbon + Tinh khir
Hogt dpng 5
2 TINH C H A T H O A HOC
a) Tinh bazff
GV lam thi nghiem Nhiing giay quy
vao cac dung dich sau: metylamin,
amoniac, anilin Yeu cau HS quan sat,
neu hien tugng va giai thich
GV dieu khien, hudng dan HS giai
+ Ong dung anilin quy tim Ichdng doi mau
- Giai thich:
Metyl amin va nhieu amin khac khi tan vao nude phan ung vdi nude tuong tu NH3 sinh ra ion OH"
>TTT _ i _ T I / ^ \ PTiTTT T*" 1 ( ^ T T ~
NH3 + H2O < > [NH4] + OH CH3NH2 + H20 < > [CH3NH3]
+ 0H'
Vi vay CH3NH2, NH3 lam quy tim hda xanh
Trang 8Hogt dpng cda GV
GV bd sung: Anilin va cac amin tham
phan ling rat kem vdi nude va tinh baza
cua anilin rdt ylu (ylu hon CH3NH2,
NH3) nen khdng lam quy tim ddi mau
phenolptalein
GV tiep tuc lam thi nghiem:
Nhd vai gigt dung dich vao 2 dng
nghiem Ong nghiem 1: dung nude cdt
dng nghiem 2: dung dung dich HCl
Yeu cau HS:
- Quan sat
- Neu hien tugng
- Giai thich
GV dat vdn dl: Tai sao amin beo(ankyl
amin) lai cd tinh baza manh hon anilin?
GV dilu khiln hudng dan HS giai quylt
HS quan sat va nhan xet:
- Ong 1 thay anilin hau nhu khdng tan, lang xudng day dng nghiem
- Ong 2 thay anilin tan
Giai thich:
+ Anilin hau nhu khdng tac dung vdi nude nen anilin hau nhu khdng tan, nd tao van due rdi lang xudng day
+ Anilin tan dugc trong HCl do cd phan ling tao ra hgp chat tan trong nude
cd kha nang nhan proton (H"*^)-> cd tinh baza
135
Trang 9Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS
- So sanh cap electron tu do trong NH3
va trong ankyl amin (VD: metyl amin)
- So sanh cap electron tu do trong NH3
va trong anilin
GV yeu cau HS ket luan van de
GV chieu bai tap sau len man hinh cho
tu do tren nguyen tir N tang -^ de cho
cap electron tu do nay (de cdng H'*') hon nen cd tinh baza manh hon NH3
- Tuong tu vdi NH3 va CeH5NH2 thi nhdm CeHs cd hieu iing hut electron cua nhdm NH2 lam giam mat do electron cua nguyen tir N so vdi mat do electron trong NH3
H H H H H CsH 6 0 5
-> lam giam kha nang nhan H'*^ -^ tinh
baza ciia anilin nhd ban cua NH3 HS: Tinh baza ciia anilin cd the manh ban hay yeu hon NH3 tuy thudc vao gdc hidrocacbon lien ket vdi nita
HS thao luan:
Chgn dap an C
Trang 10GV: Tuang tu NH3 hay vilt phuong
trinh hda hgc ciia metylamin vdi dung
dich FeCl3
GV yeu cau HS: Viet phuang trinh hda
hgc chay tdng quat cua day ddng dang
„ _ , , 6n + 3 _
2 C n H 2 n + 3 N + ^ ; — 0 2 ^
2 2nC02 + (2n + 3)H20 + N2
Hogt dpng 6 b) Phdn ling the & nhan tham cda anilin
GV lam thi nghiem:
Cho vai gigt dung dich Br2 vao 2 dng
nghiem: dng 1 la dung dich metyl amin,
dng 2 la dung dich anilin rdi lac nhe
- Phuong trinh hda hgc NH2 NH,
JL JL [ Q ] + 3 B r 2 ^ ^ ' • " O " ^ ' +3HBr
^ ^ ^ ^ ^ ( t r a n g )
Trang 11Hogt dpng cda GV
GV bd sung phan iing nay de nhan bilt
anilin
GV yeu cau HS: Chiing minh sir anh
hudng qua lai giiia gdc phenyl vdi nhdm
chiic amin
GV gidi thieu cho HS biet cac amin cd
img dung:
- Amin dugc dung trong tdng hgp hiru
CO Dac biet la cac diamin diing de tdng
hgp polime
Vi du: Anilin la nguyen lieu trong cdng
nghiep pham nhugm, polime, dugc
pham
- Dieu che amin cd nhieu each nhu:
+ Thay the nguyen tir H trong phan tir
CeH5N02 +[H](F^+Hci) ^ CeH5NH3Cl
nguyen tir C tai cac vi tri ortho-para -^
de tham gia phan img the brom
- Nhdm CeHs hut electron cua nhdm NH2 lam cho cap electron tu do cua N
bi giii chat ban -^ lam giam tinh baza
HS lang nghe va ghi bai
HS hoan thanh cac sa dd
CH3I + NH3 -^ CH3NH2 + HI CH3I + CH3NH2 -^ (CH3)2NH + HI CH3I + (CH3)2NH -^ (CH3)3N + HI C6H5NO2 + 7HCldu +3Fe -^
C6H5NH3CI + 3FeCl2 + 2H2O
Trang 12Hogt dpng cda GV Hogt dpng cua HS
Hogt dpng 7
CUNG CO B A I V A B A I T A P VE N H A
GV nhac lai cac ndi dung chinh da hgc
Yeu cau HS luu y cac diem chinh sau:
- Khai niem amin
- Bac amin (phan biet vdi bac ancol)
- Danh phap amin
- Tinh chat vat li
- Tinh chat ciia amin la tinh bazo (so
sanh tinh baza cua cac amin vdi NH3),
phan ling the ciia cac anilin
- Ung dung cua amin
GV chieu cac bai tap sau len man hinh
cho HS ciing cd
\ Cd bao nhieu ddng phan la amin bac
hai trong cdng thirc C4H9N
Trang 134 D I trung hda 25 gam dung dich ciia
mdt amin don chiic X ndng do 12,4%)
cdn diing 100ml dung dich HCl IM
Cdng thiic phan tir cua X la
A C3H5N
B C3H7N
C CHsN
D C2H7N
Bii tap ve nha 1, 2 , 3 , 4 , 5 , 6 (SGK)
D HU'd/NG D A N GIAI BAI TAP TRONG SGK
C H 3 - N - C H 3 amin bac hai
Trang 14CfiHsONa, NaOH du
+ Sue CO2 du
C6H6, C5H5NH2
+ dd HCl lac deu, chiit
CfiHsOH ddNaHC03 CgHe C6H5NH3CI, HCl du
+ dd NaOH du
C6H5NH2 NaCI
5 a) Dung dung dich axit
b) Dimg giam de khir miii tanh
Trang 156- Mc^H,Br3NH, = 330 g
a) Phuang trinh hda hgc
CeH5NH2 + 3Br2 -^ CeH2Br3NH2i + 3HBr
3 mol 330gam 0,04 mol 4,4 gam
0,04.160.100 ,,^ , , ,, Vdd Br33% = J Y l " ' ^^ ^ b) Phuang trinh hda hgc
C6HsNH2 + 3Br2 -^ C6H2Br3NH24 + 3HBr
1 mol 330gam
0,02 mol 6,6 gam
^QHsWH, = 0,02.93 = 1,86 gam
Bai 10 AMINO AXIT
A MUC TIEU BAI HOC
1 KIdn thu'c
HS biit:
• Khai niem, img dung va vai trd amino axit
• Dua vao dac diem cau tao de suy ra amino axit vira cd tinh axit vira cd tinh baza
• Biet dinh nghia, dieu kien monome ciia phan img triing ngung
HS hieu: Cau tnic phan tir va tinh chat hda hgc ca ban cua cac amino axit
2 KT nang
• Nhan biet va ggi ten amino axit
• Viet cac phuang trinh hda hgc ciia amino axit
• Quan sat, giai thich cac thi nghiem chimg minh
3 Tinh cam, thai do
Amino axit cd tam quan trgng trong viec tdng hgp ra protein, quyet dinh sir sdng, khi nam cac tinh chat ca ban cua nd (dinh nghia, danh phap va cac tinh chdt dac trung ciia nd) se tao himg thii cho HS khi nghien ciiu bai nay
Trang 16Mdi quan he giiia hgp chdt cd hai nhdm chiic (axit va baza) ddi lap nhau lai tdn tai trong mdt hgp chdt Se cd nhiing tinh chdt mdi kich thich sir td md ciia HS tham gia kham pha
B C H U A N Bj CUA GV VA HS
• GV: - May tinh, may chieu, cac phieu hgc tap
- Hinh anh, tranh ve lien quan bai hgc
- Hoa chat: Quy tim, glyxin, axit glutamic, lysin
- Dung cu: dng nghiem, cap dng nghiem
• HS: On tap kien thirc li thuyet, phuong phap giai bai tap ve amin va xem udc bai amino axit
tr-C TI^N TRiNH DAY- HOC
GV chieu ndi dung bai tap len man hinh
yeu cau 2 HS len bang trinh bay, cac
HS khac chuan bi de nhan xet va bd
sung
I De trung hda 25 gam dung dich ciia
mdt amin don chirc X ndng do 12,4%)
cdn dung 100ml dung dich HCl IM
Cdng thiic phan tir cua X la
A C3HsN B C3H7N
C CHsN D C2H7N
2 Cau nao dudi day khong diing?
A Cac amin deu cd tinh baza
B Tinh amin cua tat ca cac baza deu
manh ban NH3
C Anilin cd tinh baza ylu hon NH3
D Tdt ca cac amin don chiic deu chiia
mdt sd le nguyen tu H trong phan
Trang 17Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS
NH2 Yeu cau HS neu:
- Khai nifm amino axit
- Cdng thirc tdng quat
GV chieu len bang hinh 3.2 yeu cau HS
nhan xet:
- Cd bao nhieu each ggi ten amino axit
- Quy tac ggi ten cua moi each
- Cho vi du
HS quan sat, thao luan va nhan xet:
Amino axit la hgp chat hiiu ca tap chiic
ma phan tir chiia ddng thdi nhdm amino (NH2) va nhdm cacboxyl (COOH)
Cdng thirc tdng quat la:
(NH2)xR(C00H)y (X, y >1)
R la gdc hidrocacbon
HS quan sat, thao luan
- Cd 3 each ggi ten amino axit + Ten thay the: Cd cau triic axit + vi tri + amino + ten axit
2 1
VD: C H, - C OOH axit-2-amino
1 ^
1 NH2 etanoic -
CH3 - C H - C H - COOH CH3 NH2
Axit-2-amino-3-metylbutanoic + Ten ban he thdng
Xet vi tri tuong ddi ciia nhdm amino trong mach cacbon
Trang 18Hogt dpng ciia GV Hogt dpng cua HS
GV bd sung:
+ Ten thay the thi ten axit dugc ggi
theo ten thay the
+ Ten ban he thdng thi axit ggi theo ten
thdng thudng
GV yeu cau HS nam vung cdng thiic
cau tao, cac each ggi ten cua amino axit
axit a - aminopropionic HOOCCH2-CH2-CH-COOH
NH2 Axit a-aminoglutamic Ten thdng thudng khdng theo quy tdc, ggi theo bang ten rieng
HS lang nghe va ghi bai
Trang 19Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS
Ho ft dpng 3
II CAU T^O PHAN TU' VA TINH CHAT HOA HQC
LCAUTAOPHANTIT GV: Viet cdng thiirc cau tag cua
NH2-CH2-COOH len bang yeu cduHS
nhan xet dac diem cau tao
GV hudng dan HS nhan xet
- Dac diem nhdm COOH
- Dac diem nhdm NH2
- Sir tuong tac giura 2 nhdm
GV yeu cdu HS du doan tinh chdt vat li
cuaamino axit
GV nhan xet va bd sung:
- Amino axit khdng bay hoi ndng chay,
phan buy d nhiet do tuong doi cao
- Khdng tan trong dung mdi khdng
phan cue nhu dau hda, benzen, ete ma
tan tdt trong nude
- Amino axit thudng cd vi nggt (mi
HS thao luan va nhan xet: Nhdm COOH cho proton cdn nhdm NH2 nhan proton ciia nhdm COOH
NH2CH2COOH < >
NH2CH2COO"+H' NH2CH2COO" + H ( >
NH3^CH2COO"
HS thao luan
Do cac amino axit la nhiing hgp chat ion ludng cue -> a dilu kien thudng la chat ran ket tinh, de tan trong nude co nhiet do ndng chay cao (tinh chdt ciia hgp chat ion)
HS lang nghe va ghi bai
Hogt dpng 4
2 TINH C H A T H O A H O C
GV yeu cau HS du doan tinh chdt hda
hgc ciia amino axit
HS thao luan va nhan xet:
Trang 20Hogt dpng cua GV
a) Tinh chat ludng tinh
GV yeu cdu HS vilt phuang trinh hda
hgc cua glyxin vdi HCl, NaOH va nit ra
tinh chdt chung cua amino axit
Hogt dpng cua HS
b) Tfnh chdt bazar cUa amino axit
GV lam thi nghiem nhiing mdu gidy
quy vao dung dich glyxin, axit
glutamic, Iysin Yeu cdu HS quan sat
neu hien tugng va giai thich
- Cd nhdm NH2 cd tinh chat cua mdt baza
- Cd nhdm COOH cd tinh chdt cua mgt axit-> amino axit cd tinh luong tinh
HS thao luan va nhan xet:
- Phuang trinh hda hgc NH2CH2COOH + HCl -^
HS quan sat, thao luan va giai thich
Trang 21NH3^CH2COO-Hogt dpng cua GV
GV nhan xet bd sung amino axit cd
cdng thirc (NH2)xR(C00H)y
Neu X = y quy tim khdng ddi mau
Neu X > y quy tim khdng hda xanh
Neu X < y quy tim khdng hda dd
Hogt dpng cua HS
H2NC3Hs(COOH)2 < »
-OOC-C3H5-COO->JH3 Tao ra H"^ lam quy ddi mau
Tuong tu glysin tao ra OH" lam hda xanh
Hogt dpng 5 c) Phdn iing riing cda nhdm-COOH: phdn img este hoa
GV yeu cau HS viet phan iing este hda
giira glyxin vdi etahol
GV nhan xet va bd sung:
Thuc ra este dugc hinh thanh dudi dang
- Ngoai ra amino axit cdn cd the tac
dung vdi HNO2 thi amino axit dugc
chuyen thanh hidroxi axit Yeu cau HS
viet phuong trinh hda hgc
- Phan img nay dugc diing de dinh
lugng nhdm amin trong amino axit
ciing nhu trong protein
HS viet phuang trinh hda hgc
T T Tl T O T T O / ^ /^J T f f~^ J J i'~\T T S
H2N-CH2COOH + C2H5OH < •*
NH2CH:COOC2H5 +
HS lang nghe va g' oai
HS viet phuang trinh hda hgc
Trang 22Hogt dpng cua GV
GV gidi thieu cho HS:' Ngoai cac tinh
chat ciia cac a-amino axit cdn tao vdi
ion ddng vao mdt sd kim lt)ai khac
nhirng mudi ndi phiic mau it tan, rdt
ben
Hogt dpng cua HS
HS ghi bai
Hogt dpng 6 d) Phan img triing ngung
GV cho HS nghien ciiu SGK va yeu
cduHS:
- Khai niem phan iing trung ngung
- Dieu kien de cac amino axit thuc hien
phan ling triing ngung
- Viet phuang trinh hda hgc phan iing
triing ngung e-amino caproic
- Dac diem phan img triing ngung amino
- Dieu kien de cac amino axit thirc hien phan ling triing ngmig la cd tir 2 nhdm chirc trd len cd kha nang phan img
- Phuong trinh hda hgc
nH2N(CH2)sCOOH —^
axit s-amino caproic
(-NH-(CH2)5-CO-)„+nH20 Policaproamit
- Dac diem phan img triing ngung amino axit la nhdm -OH ciia nhdm -COOH ciia phan tir nay ket hgp cimg H chiia nhdm NH2 ciia phan tir kia thanh H2O va sinh ra polime
Hogt dpng 7
III iTNG DUNG
GV cho HS nghien ciiu SGK va yeu
cau HS neu nhirng iing dung ca ban cua
amino axit
HS nghien ciru SGK va nhan xet
- Amino axit thien nhien la ca sd kien tao protein cua co the sdng
149
Trang 23Hogt dpng cUa GV Hogt dpng cda HS
GV nhan xet va gidi thieu cho HS cdng
thiic cau tao mi chinh (hay bdt nggt)
- Axit e-amino caproic, axit co-amino enantoic la nguyen lieu de san xuat to nilon
Hoat dpng 8
CUNG CO BAI - BAI T A P VE N H A
GV nhac lai cac ndi dung chinh da hoc
giiip HS ciing cd bai
- Cdng thiic cua amino axit cd nhdm
NH2 va nhdm COOH
- Amino axit cd tinh chat ludng tinh,
tinh axit bazo
- Khai niem ve phan iing trimg ngung
- Lfng dung quan trgng ciia amino axit
ddi vdi con ngudi
Bai tap ve nha: 1, 2,3, 4, 5, 6 (SGK)
HS he thdng lai kien thiic da hgc
D HU'ONG D A N GIAI BAI TAP SGK
Trang 24-> Cdng thiic don gian: C3H7NO2
Cdng thiic phan tir: C3H7NO2
Cdng thirc cdu tao H 2 N - C H - C O O H alanin
CH3
4 Viet phuang trinh hda hgc
a) CH3 - CH - COOH + NaOH -> CH3 - CH - COONa + H 2O
NH2 NH2
b) 2CH3 - CH - NH2 + H2SO4 -)• |CH3 - CH - NH3^ /^ - - SO4
HCl bao h6a c)CH3-CH-COOH + CH30H "^'°^°"°^ CH3-CH-COOCH3 + H2O
NH2 ^ NH2
5 Viet cac phuang trinh hda hgc cua phan iing triing ngung
nH2N - [CH2]e - COOH '^"^"^""g > [ HN^CH2)6-CO ]„ + ft-H20
-^ Cdng thuc dan gian: C3H7O2N
Cdng thii'c phan tir: (C3H702N)n
M(c\,H,o,N)„ = 89 (g/mol) ^ n = 1 Vay cdng thiic phan tir la C3H7O2N
Cdng thirc cau tao: O
H2N - CH2 - C - O - CH3 (A) H2N - CH2 - COOH (B)
151
Trang 25Bai 11 PEPTIT VA PROTEIN
A MUC TIEU B A I HOC
1 Kiln thu'c
HS biit:
• Peptit, protein, enzim, axit nucleic la gi va vai trd ciia chiing trong co the sinh vat
• Sa luge ve cau true va tinh chat ciia protein
HS hiiu: Tinh chdt ciia lien kit peptit kem ben trong mdi trudng axit hay bazo
2 KT nang
• Nhan dang mach peptit
• Ggi ten peptit
• Viet cac phuang trinh hda hgc ciia protit va protein
• Giai cac bai tap hda hgc phan peptit protein
3 Tinh cam, thai do
Qua ndi dung bai, HS thdy khoa hgc cd the kham pha dugc nhiing hgp chat cau tao nen ca the sdng va the gidi xung quanh, ciing cd cho HS niem tin vao khoa hgc
B C H U A N B! C U A GV VA HS
• GV: - May tinh, may chieu, cac phieu hgc tap
- He thdng cau hdi cho bai day
- Hinh ve, tranh anh lien quan den bai hgc
• HS: On tap kien thirc li thuyet, phuang phap giai bai tap ve (amino axit)
va xem trudc bai (peptit va protein)
C TI^N T R I N H DAY- HOC
Hogt dpng I
KIEM TRA BAI CU
GV chieu ndi dung bai tap lea man
hinh yeu cau 2 HS len bang trinh bay
HS chudn bi bai
HS
Trang 26CsH704NNa2 + CH4O + C2H6O
Biet C5H704NNa2 cd mach cacbon
khdng phan nhanh, cd -NH2 tai
C" thi C8H1SO4N cd sd cdng thiic cau
tao phu hgp la
A 1 B 2 C 3 D 4
'<>
HS2: Cho 0,01 mol amino axit A tac
dung vira du vdi 100 ml dung dich
HCl 0,2M Cd can dung dich sau phan
ling dugc 2,18 gam mudi Khdi lugng
mol cua A la
A 109 gam B 218 gam
C 147 gam D 145gam
GV nhan xet bai lam cua 2 HS va
chuyen tiep bai: protein la thanh phan
chinh cua ca the ddng vat la co sd ciia
sir sdng Protit dugc cau tao bdi cac
chuoi polipeptit vay chiing cd cau tao
nhu till nao ta se nghien ciiu trong bai
sau
Hogt dpng cua HS
HSl len bang trinh bay:
C5H704NNa2 cd mach C khdng phan nhanh, nhdm -NH2 tai vi tri a Vay cdng thirc cau tao la
NH2 Chgn dap an B
HS2 nhan xet:
0,0Imol amino axit tac dung vira dii 0,02 mol HCl tao ra 0,01 mol mudi => amino axit cd hai nhdm NH2
Mmu6i= - ^ = 2 1 8 vay
Maminoaxit = 2 1 8 - 3 6 , 5 2 = 145 Chgn dap an D
Trang 27Hogt dpng cua GV Hogt dpng cua HS
- Khai niem peptit
- Khai niem lien ket peptit
GV chieu cdng thirc sau len man hinh
yeu cau HS chi ra dau la lien kit
GV thdng bao cho HS: phan tir peptit
hgp thanh tir cac a-amino axit bdng
lien ket peptit theo mgt trat tu nhdt
dinh
- Amino axit dau N cdn nhdm NH2
- Amino axit dau C cdn nhdm COOH
Yeu cau HS chi ra amino axit ddu N,
dau C trong cac peptit sau day:
HS nghien cim SGK va nhan xet:
- Pepth la loai hgp chat chiia tir 2-50 gdc a-amino axit lien ket vdi nhau bang lien ket peptit
Lien ket peptit la lien ket C O N H giira hai don vi a-amino axit Nhdm
C O N H giiia hai don vi a amino axit ggi la nhdm peptit
HS quan sat, thao luan va nhan xet
Lien ket peptit
N H C H C O N H R'
-HS lang nghe
R^
CO-NH-'-CH2CH-CO- R^
HS quan sat thao luan va nhan xet Amino axit dSu N Amino axit dAu C NH2- C H - C O - N H - C H - C O O H
Trang 28Hogt dpng cua GV
GV gidi thieu: phan tir peptit chiia
2,3,4 a-amino axit dugc ggi la di-,
tri-, tetra peptit nhiing phan tir peptit
cd nhieu hon 10 a-amino axit ggi la
polipeptit
GV yeu cau HS viet cdng thiic va ggi
ten thudng mdt sd a-amino axit don
gian
GV thdng bao ngudi ta thudng bieu
dien cau"tao cac peptit bang each ghep
tir ten viet tat cac a-amino axit theo
trat tu ciia chung Yeu cau HS cho vi
HS lang nghe, ghi bai
HS viet cdng thirc va ggi ten amino axit CH2-COOH CH3-CH-COOH NH2 NH2 Glyxin Alanin NH2-[CH2]4CH-COOH Lysin
NH2
HS neu vi du: Ala-Gly, Gly-Ala-Lys
Hogt dpng 3
2 TINH C H A T H O A HOC
GV thdng bao cho HS peptit cd hai
phan ling dac trung la phan iing thiiy
phan va phan iing mau biure
GV cho HS nghien cim SGK va yeu
cau HS viet phuong trinh hda hgc
thuy phan cac peptit sau:
Trang 29Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS
GV bd sung:
- Ngoai ra peptit cdn bi thuy phan khi
cd enzim xuc tac
- Khi thiiy phan peptit thudng cho
nhieu san pham nhu: amino axit, di
peptit, tri peptit,
GV lam thi nghiem:
Cho 1 - 2 ml dung dich peptit vao dng
nghiem dung Cu(OH)2 mdi dieu che
sau dd lac nhe Yeu cau HS quan sat,
neu hien tugng, giai thich
GV hudng dan HS nghien ciiu SGK
de giai thich hien tugng
GV bd sung: phan img nay ggi la phan
ling mau biure, dugc dimg de nhan
biet hgp chat cd 2 lien ket peptit trd
len
NH2-CH-CO-NH-CH-CONH-CH R- R^ R^
l-COOH + + 2H2O H* hoac OH"
NH2CHCOOH + NH2CHCOOH
+ NH2CHCOOH
HS quan sat va nhan xet
Hien tugng: Cu(OH)2 tan cho dung dich
mau tim dac trung
Gidi thich: Do pepth cd nhdm
- C O - N H - phan ung vdi Cu(0H)2 cho hgp chat mau tim dac trung
- Khai niem protein
- Cach phan loai protein
HS cho HS nghien ciiu SGK va nhan xet:
- Protein la nhung polipeptit cao phan tir
cd khdi lugng tir vai chuc nghin den vai trieu
- Protein dugc phan lam 2 loai
+ Protein don gian la protein dude cau
Trang 30Hogt dpng cda GV Hogt dpng cua HS
tao tir cac a-amino axit nhu: abuinin ciia Idng trang tning, fibroin cua ta tam + Protein phirc tap la protein dugc tao thanh tir protein don gian vdi cac thanh phan ''phi protein" Nhu nucleoprotein lipoprotein
2 CAu TAO P H A N TU"
GV cho HS nghien cim SGK va yeu
cau HS nhan xet ve cau tao cua
protein
GV chilu hinh 3.4 SGK cho HS quan
sat ve cau tao cua phan tir insulin
(hoac cho HS quan sat true tiep SGK)
HS nghien ciiu SGK va nhan xet
Protein cd cau tao tuong tu peptit (nhieu lien ket peptit) nhung phiic tap hon nhieu Thudng cau tao tir 50 gdc a-amino axit trd len
Hogt dpng 5
3.TiNHCHAT
a) Tinh chat vat li
GV lam thi nghiem: Diing dng nhd
gigt cho vao dng nghiem 1 ml Idng
trang tning, sau dd cho them 2-3 ml
nude cat, lac nhe dng nghiem Dun sdi
dng nghiem tren den cdn
Yeu cau HS nhan xet ve tinh chat vat
li cua protein
GV giai thich hien tugng protein ddng
tu la do cdu tnic ciia protein bi thay
ddi khi dun ndng
HS quan sat va nhan xet:
Protein tan trong nude tao thanh dung dich keo
Khi dun ndng Idng trang tning bi ddng
tu
b) Tinh chdt hoa hgc
GV yeu cdu HS du doan tinh chat hda
hgc ciia protein
HS thao luan va nhan xet
Protein cd cau tao tuong tu peptit nen cd cac phan iing
Trang 31Hogt dpng cua GV Hogt dpng cua HS
- Phan ling thiiy phan khi cd xiic tac
• axit, baza, enzim
Phan ling mau biure
GV nhan xet va bd sung:
- Phan img mau biure diing de nhan
biet protein
- Protein cd phan img vdi dung dich
HNO3 dac cho ket tiia mau vang (dd la
phan irng nitro hda vao vdng benzen
cd trong gdc amino axit)
4 VAI TRO CUA PROTEIN DOI v O l SU SONG
HS nghien ciiu SGK va nhan xet
- Protein tao.ra nhan te bao va nguyen
GV cho HS nghien ciiu SGK tir dd
neu tam quan trgng cua protein ddi
vdi sir sdng sinh chdt la thanh phan chinh ciia te bao
vay protein la ca sd tao nen sir sdng, co protein mdi cd sir sdng
- Protein la thiic an quan trgng vi nd bo sung protein cho ca the, mdt phan khac bxi hda cung cap nang lugng cho hoat dgng ciia ca the
Hogt dpng 6
III K H A I N I E M V E E N Z I M V A A X I T NUCLEIC
1 ENZIM
a) Khdi niim
GV cho HS nghien ciiu SGK tir dd
neu khai niem enzim
HS nghien ciiu SGK va nhan xet
Enzim la nhung chat hau bet cd ban chat
protein, cd kha nang xiic tac cho cac qua trinh hda hgc, dac biet trong co the sinh vat
Trang 32Hogt dpng cua GV
b) Dgc diim xiic tdc cda enzim
GV gidi thieu cho HS biet dac diem
xiic tac ciia enzim
- Hoat ddng xuc tac cua enzim cd tinh
chgn lgc rat cao (mdi enzim chi xuc
tac cho mdt chuyen hda nhat dinh)
- Tdc do phan iing nhd xuc tac enzim
rat Idn (thudng gap lO^-lO" lan xiic
tac hda hgc)
Hogt
2 AXIT
a) Khdi niim
GV ggi mdt HS dgc phan khai niem
axit nucleic trong SGK
GV tdm tat khai niem axit nucleic:
- Axit nucleic la polieste cua axit
photphoric va pentozo (mono saccarit
cd 5 C) mdi pentozo lai lien ket vdi 1
nguyen tir N tao thanh cac hgp chat di
vdng (ki hieu la A, X, G, T, U)
- Axit nucleic la thanh phan quan
trgng nhdt ciia nhan te bao
- Axit nucleic la polime cd tinh axit
- Axit nucleic cd 2 dang la: ADN va
Vi du: enzim amilaza
HS lang nghe va ghi bai
dpng 7
NUCLEIC
HS dgc phan khai niem axit nucleic cac
HS khac lang nghe
Trang 33Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS
tdm tat vai trd cua axit nucleic
HSl dgc phdn vai trd ciia axit nucleic
trong SGK
HS2 trinh bay vai trd cua axit nucleic:
- Tdng hgp protein, sir chuyen cac thdng tin di truyen
- AND chira cac thdng tin di truyen, ma hda cho boat ddng sinh trudng va phat trien cua co the sdng
- ARN tham gia vao qua trinh giai ma thdng tin di truyen
Hogt dpng 8
CUNG CO B A I - B A I T A P V E N H A
GV phat cac phieu hgc tap de HS tra
ldi ciing cd kien thirc da hgc:
Phieu I De tdng hgp cac protein tir
cac amino axit, ngudi ta diing phan
img:
A Triing hgp B Triing ngung
C Trung boa D Este hoa
Phieu 2 Cho polime
-f NH-(CH2)5-CO ]n tac dung vdi dung
dich NaOH trong dieu kien thich hgp
San pham thu dugc la
Trang 34Hogt dpng cda GV
Phieu 3 Thuy phan mdt doan peptit
dugc tao ra tir cac a-amino axit A,
B,C,
D, E cd cdu tao la ADCBE Hdi thu
dugc tdi da bao nhieu hgp chat cd lien
ket peptit?
A 4 B 5 C 8 D 9
Phieu 4 Sd lugng dipeptit cd the tao
thanh tir hai amino axit alanin va
Bai tap ve nha: 1, 2, 3, 4, 5, 6 (SGK)
D HU'ONG D A N GIAI BAI TAP SGK
\ Hgp chat thudc loai dipeptit: chgn dap an B
2 Cho Cu(0H)2 d nhiet do thudng thi etanol khdng hien tugng, Idng trang triing cho phiic mau tim (phan iing mau biure), glucoza va glixerol cho phiic mau cua ancol da chiic vdi Cu(0H)2
Cho Cu(0H)2 trong mdi trudng kiem dun ndng chat cho ket tiia dd gach la glucoza cdn lai la glixerol
3 Viet cdng thiic cau tao va ggi ten cac tripeptit cd the hinh thanh tir glyxin, alanin, phenylalanin
H2N-CH2-COOH CH3-CH-COOH C6HS-CH2-CH-COOH
NH2 H2N-CH2-CO-NH-CH-CO-NH-CH-COOH
CH3 CH2-CeHs CH3-CH-CO-NH-CH2-CO-NH-CH-COOH
Trang 35H2N-CH2-CO-NH-CH-CO-NH-CH-COOH Gly-Phe -Ala
CH2-CeHs CH3 H2N-CH-CO-NH-CH2-CO-NH-CH-COOH Phe-Gly-Ala CH2-C6H5 CH3
H2N-CH-CO-NH-CH-CO-NH-CH2-COOH Phe -Ala -Gly
6 Uaianin cd trong 500 g A = — = 1,91 (mol)
Khdi luong alanin trong 1 mol A la: '• = 17000 (g)
• ^ ^ 500
naiaiiin CO trong 1 mol A = = 191 (mol) Sd mat xich alanin
= naianin= 191 (mat xi'ch)
E TU" LIEU THAM K H A O
Phuong phap xac dinh trat tu sap xep cac gdc amino axit trong mach peptit:
1 Xac dinh amino axit " dau N"
a) Phuang phdp Sanger (Anh, 1958)
Cho peptit tac dung vdi 2,4-dinitro florobenzen, nhdm amino cua amino axit
"dau N" sau khi phan irng tao thanh dan xuat 2,4-dinitrophenyl ciia peptit, dem thiiy phan trong dung dich axit, thu dugc hdn hgp cac amino axit va dan xuat 2,4-dinitrophenyl ciia amino axit "dau N" Diing phuang phap sac ki de nhan biet, tir dd suy ra gdc amino axit "dau N"
0 2 N - { 0 / '^ "^ / Ri R2
H2N-CH-CO-NH-qH-CO-HF
Ri R2 NO2
02l^^O)-«N-C]H-CO-NH-CjH-CO- " " " ^ ^ f "^^
) Ri R2 NO2
Trang 36" 0 2 > H O ^ N - C j H - C 0 0 H +
H3N-CfH-COO-r ^ R, R2
NO2 Axit N-(2,4-dinitrophenyl) amino
b) Phuong phdp Edman (Thuy Diin, 1950)
Theo phuang phap nay, ngudi ta cho peptit tac dung vdi phenyl isothioxianat (CeH5N=C=S), nhdm amino ciia gdc amino axit "dau N" sau phan img thu dugc dan xuat phenyl isothiocacbamoyl peptit Sau dd cho dan xuat nay tac dung vdi HCl trong dung mdi nitrometan se thu dugc san pham do su phan cat lien ket pettit d sau gdc amino axit "dau N" tao thanh phenyl thiohidantoin va peptit ngan hon Tach lay amino axit va phan tich bang phuong phap sac ki
CeHs-N=C=S + H2N-CH-CO-NH-CH-CO-NH-CH-CO >
Ri R2 R3 Phenyl isothioxinat peptit
-^ CeHj-NH-C-HN-CH-CO-NH-CH-CO-NH-CH-CO- CH'SO, '
S R, R2 R3 Phenyl isothiocacbamoyl
San phdm phenyl thiohidantoin dugc nhan biet bang phuang phap sac ki Phuong phap nay da phan tich dugc nhieu peptit nhu mioglobin cd tdi 60 amino axit
c) Phuong phdp thdy phdn khong hodn todn bdng enzim aminopeptitdaza
Enzim aminopeptitdaza xiic tac cho phan iing thiiy phan tao ra amino axit
"dau N" va phan tir peptit nhd hon
Trang 372 Xac djnh amino axit "duoi C"
Phuong phap nay dua tren su thuy phan peptit nhd chat xuc tac la enzim
cacboxipeptitdaza Day la loai enzim xiic tac, phan cdt chgn lgc lien ket amit
ciia amino axit cudi ciing cd nhdm COO" tu do
Amino axit thu dugc dem phan tich bang phuong phap sac ki Aminoaxit nay
chinh la amino axit "dudi C" Tuy nhien phuang phap nay cdn de lai ban che
la enzim cacboxipeptitdaza khdng tach dugc amino axit "dudi C"cua prolin ra
khdi mach peptit
3 ThQy phan tiJmg phan mach peptit
De tao thanh timg doan peptit ngan, ngudi ta thudng dimg cac enzim tripsin,
chimotripsin va pepsin de xiic tac cho sir phan cat peptit d nhiing vi tri xac
dinh Chang ban, enzim tripsin phan cat lien ket khi nhdm cacboxyl la cua
lysin hay argimin, cdn enzim chimotripsin xiic tac thuy phan phenylalanin,
tryptophan, tyrosin, leuxin, axit aspactic va axit glutamic, nghTa la loai enzim
pepsin phan cat cd tinh chgn lgc kem hon Dem phan tich cac doan peptit
ngan bang phuong phap sac ki, rdi sau dd xac dinh trat tu sap xep cac goc
amino axit trong mdi doan peptit dd theo cac phuong phap trinh bay d tren
Ngoai ra cd the diing bromxian (BrCN) de phan cat mach peptit d sau gdc
Nhu vay, neu dung xiic tac khac nhau de phan cat mat se thu dugc nhiing
doan peptit khac nhau
Trang 38Khi biet dugc trat tu sap xep cua cac gdc amino axit trong timg doan peptit
ngan, ta cd the thiet lap dugc toan bd phan tir peptit
Bai 12 LUYEN TAP:
CAU TAO VA TINH CHAT CUA AMIN, AMINO AXIT VA PROTEIN
A MUC TIEU B A I HOC
1 Kl§n thiFC
HS cung cd kiin thicc vi:
• Cdng thiic cau tao tdng quat va tinh chat hda hgc co ban ciia amin, amino
axit, protein
• Cac each ggi ten, viet ddng phan ciia amin, amino axit
• So sanh, cimg cd kien thirc ve cau tao va tinh chat ciia amin, amino axit,
protein
2 KT nang
• Giai thanh thao bai tap ve amin, amino axit, protein
• Lap bang tdng ket cac chuong
• Vilt cac phuong trinh hda hgc tdng quat cho cac hgp chat: Amin, amino
axit, protein
• Vilt phuong trinh hda hgc dl giai thich tinh chat cua amin, amino axit,
protein
3 Thai do, tinh cam
HS ndm dugc tam quan trgng cua cac hgp chat: amin, amino axit va protein
cimg vdi tam kien thirc ve amin, amino axit va protein dugc hieu kT (cau tao va
tinh chat cua hgp chat ) se tao himg thii cho HS khi hgc bai luyen tap nay
Trang 39B CHUAN B! CUA GV VA HS
• GV - May tinh, may chieu
- He thdng bai tap dn tap, bang he thdng tinh chat hda hgc cua am.in, amino axit, protein
• HS On tap amin, amino axit, protein va xem trudc bai luyen tap
C T I ^ N TRiNH DAY- HOC
Hogt dpng cua GV
GV chia HS thanh 4 - 5 nhdm va giao
cac ndi dung luyen tap cho HS
Tinh chdt hda hoc
+ Phan ung biure
HS nhdm 1 thao luan dudi sir hudng dan, dieu khien ciia GV cho ket qua
Trang 40^ ^ - ^ ^ Chdt
Vdn de ^ ^ - \ , ^
Cong thiic chung
Amin bdc mdt Ankyl amin
-CO the phan iing vdi HCl tao muoi
-Quy hoa xanh
-Tao muoi theo phan iing:
CeH5NH2+ HCl -^ CeH5NH3CI
Khong tac • dung voi ROH nhung CO the phan iing vdi HCl tao muoi
-Phan ling tao ket tiia C6HsNH2 + 3Br2 ^ •
HBr + CeH2Br3NH2 i
- -
-Quy khong doi mau