Khi quay mat phdng xung quanh A thi dudng thdng d sinh ra mdt mat trdn xoay vd dugc ggi Id mat ndn trdn xoay dinh 0 ngUdi ta thudng ggi tat la mat ndn.. • GV ndu dinh nghla : Dien tich x
Trang 1Chi/dNq 2
MAT NON, MAT T R U , MAT CAU
P h a n 1
G\d\ THliu CHLfdNG
I CAU TAO CHUONG
§ 1 Khai niem vd mat trdn xoay
§2 Mat ciu
On tap chuang II
1 Muc dich cua chuong
• Chuang II nhim cung cap cho hgc sinh nhiing kie'n thiic co ban vd khai nidm cac khdi trdn xoay trong khdng gian ma chii ye'u la mat ndn, mat tru va mat ciu Mat ndn trdn xoay : Day, dudng sinh va dudng trdn day
Dien tfch xung quanh va dien tich toan phin ciia mat ndn
Thd tfch ciia khdi ndn trdn xoay
• Mat tru trdn xoay la gi ?
Didn tfch xung quanh va dien tfch toan phan eua mat tru
The tfch ciia khdi tru trdn xoay
• Mat cau la gi ?
Didn tfch ciia mat ciu
The tfch ciia khdi cau
Trang 2I I - MUC TIEU
1 Kien thufc
Nim dugc toan bd kien thiic ca ban trong chuong da neu tren
- Hidu eac khai niem cac mat trdn xoay: Mat ndn, mat tru va mat cau
Nim dugc eac cdng thitc tfnh didn tfch, thd tfch ciia cac khdi trdn xoay
Kit ludn:
Khi hgc xong chuang nay hgc sinh cin lam tdt cac bai tap trong sach giao khda va lam dugc cae bai kidm tra trong chuang
Trang 31 Khai niem chung vd mat trdn xoay
2 Hidu va van dung tfnh the tfch binh tru va binh ndn
3 Dien tfch xung quanh va toan phin ciia mat tru va mat ndn
2 KT nang
• Ve thanh thao cac mat tru va mat ndn
• Tinh nhanh va chfnh xac didn tfch va the tfch hinh tru va hinh ndn
• Phan chia mat tru va mat ndn bing mat phang
3 Thai do
• Lien he dugc vdi nhidu van dd thue te trong khdng gian
• Cd nhidu sang tao trong hinh hgc
• Hiing thii trong hgc tap, tfch cue phat huy tfnh ddc lap trong hgc tap
Trang 42 Chuan bi ciia HS :
Dgc bai trudc d nha, cd thd lien he cac phep bie'n hinh da hgc d Idp dudi
ra PHAN DHOI TH6I LUONG
Bai dugc chia thanh 5 tiet:
Tiet 1: Tii dau de'n he't phan 1
Tie't 2: Tie'p theo de'n he't muc 3 phin II
Tidt 3: Tie'p theo de'n he't phin II
Tie't 4: Tie'p theo de'n bet muc 3 phin III
Tie't 3: Tidp theo den bet phin III
IV TlfN TDiNH DAY HOC
I sir TAG THANH MAT TRON XOAY
GV neu cau hoi :
HI Lg hoa thdng thudng ed phai mat trdn xoay hay khdng?
H2 Chie'c ndn Hue la mat trdn xoay?
Trang 5• GV sir dung hinh 2.1 trong SGK va dat va'n dd:
H3 Hay dgc ten cac hinh d hinh 2.1
H4 Em hinh dung dugc each lam lg hoa
H5 Trong cac mat trdn xoay, cd mat nao chic chin la mat phing?
H6 Trong hinh 2.2, khi cit qua A mdt mat phing bat ki ta cd dugc dudng ^ hay khdng?
H7 Ndu mdt sd hinh anh thuc te vd hinh tru va hinh ndn
HOATDQNG 2
II MAT NON TRON XOAY
1 Dinh nghla
• GV eho HS tu phat bidu dinh nghia cua minh va sau dd kdt luan:
Trong mat phdng (P) cho hai dudng thdng d vd A cdt nhau tgi 0 tgo thdnh gdc nhgn /? Khi quay mat phdng xung quanh A thi dudng thdng d sinh ra mdt mat trdn xoay vd dugc ggi Id mat ndn trdn xoay dinh 0 ngUdi ta thudng ggi tat la mat ndn Dudng thang A ggi Id true, dudng thdng d ggi Id dudng sinh, gdc 2/3 ggi Id gdc d dinh cua mat ndn dd Six dung hinh 2.3 va dat ra eac cau hdi:
H8 Phai chang mat ndn cd gidi ban bdi hai mat phang song song vdi nhau
H9 Gdc giiia dudng sinh va true ludn ludn khdng ddi
HIO Cd mdt phep ddi xitng tam O bid'n mdi diem ciia mat ndn thanh mdi didm ciia mat ndn
2 Hinh ndn trdn xoay va khdi ndn tron xoay
• Sit dung hinh 2.4 va md ta:
Trang 6• GV neu dinh nghia ;
Cho tam gidc vudng lOM Khi quay nd xung quanh mgt cgnh gdc vudng
01 ta dugc mgt tgo thdnh mdt hinh dugc ggi Id hinh ndn trdn xoay Ta thudng ggi tdt Id hinh ndn
• GV cd thd dat cau hdi:
HI 1 Hai tam giac lOM va lOM' ed bing nhau khdng?
HI2 Hay neu tap hgp didm ciia M
• GV ndu tiep khai niem:
O ggi la dinh cua hinh ndn
IM ggi la dudng sinh ciia hinh ndn
10 ggi Id dudng cao ciia hinh ndn
Tap hgp diemM la dudng trdn tdm I bdn kinh IM ggi Id ddy ciia hinh ndn Phdn hinh ndn bd di mat ddy ggi Id mat xung quanh cua hinh ndn
H13.10 vudng gdc vdi day Diing hay sai
H14 Gdc tao bdi dudng sinh va dudng cao bing bao nhieu Ian gdc d dinh
• GV ndu dinh nghia khdi ndn trdn xoay:
Khdi ndn trdn xoay Id phdn khdng gian gidi hgn bdi hinh ndn trdn xoay
vd cd hinh ndn
Trang 7N la diem trong ne'u N thudc khd'i ndn
N Id diem ngodi niu N khdng thugc khd'i ndn
H15 Hay neu khai niem dinh, day, dudng sinh, dudng cao ciia khdi ndn
3 Dien tich xung quanh cua hinh ndn trdn xoay
HI6 Hay ve mdt hinh chdp cd tat ca eac dinh cua day hinh chdp la da giac ndi tie'p dudng trdn day cia hinh ndn Dinh cua hinh chdp trimg vdi dinh ciia hinh ndn
H17 Tam ciia da giac va tam ciia dudng trdn day ludn triing nhau diing hay sai?
• GV ndu dinh nghla :
Dien tich xung quanh cua hinh ndn trdn xoay la gidi hgn cua dien tich xung quanh cua hinh chdp deu ndi tiep hinh ndn dd khi sd cgnh ddy tdng len vd hgn
HI8 Didn tfch xung quanh ciia hinh chdp ddu ndi tie'p hinh ndn Idn ban hay nho ban didn tfch xung quanh cua hinh ndn?
H19 Khi nao dien tfch hinh chdp va hinh ndn nhu tren triing nhau?
H20 Nhic lai cdng thiic tfnh dien tfch xung quanh cua hinh ndn
• GV nhic lai cdng thiie : S = — pq trong dd q la khoang each tit O de'n mdt
canh p la chu vi day
H21 Khi n ^^co thi p din de'n sd nao ?
• GV neu dinh If:
Dien tich xung quanh cua hinh ndn bdng nda chu vi ddy nhdn vdi do ddi dudng sinh
Trang 8• GV ndu tidp dinh nghla:
Tdng cua dien tich xung quanh vd dien tich ddy ggi Id dien tich todn phdn cua hinh ndn
4 The tich cua hinh ndn trdn xoay
• GV neu dinh nghia :
The tich cua hinh ndn trdn.xoay Id gidi hgn cua the tich cUa hinh chdp diu ndi tie'p hinh ndn dd khi sd cgnh ddy tdng len vd hgn
H22 Ndu cdng thiic tfnh the tfch hinh chdp
5 Vi du
•GV cho HS tdm tit vf du:
Trang 10Hoat ddng ciia GV
Cdu hdi 1
Tfnh chu vi niia dudng trdn ldn
Cdu hdi 2
So sanh chu vi ciia dudng trdn
day va niia chu vi dudng trdn ldn
Cdu hdi 3
Tfnh r
Hoat ddng cua HS
Ggi y trd ldi cdu hdi 1
Niia chu vi ciia dudng trdn ldn la chu
vi dudng trdn nhd va bing 27IT
Ggi y trd ldi cdu hdi 2
Trang 11H24 So sanh OM va O'M'
H25 So sanh OO' va MM'
H26 Hinh OO'M'M la hinh gi?
• GV neu dinh nghia:
Trong mat phdng (P) cho hai dudng thdng A vd I song song vdi nhau, cdch nhau mdt khodng r Khi quay mat phdng (P) xung quanh A thi dudng thdng I vgch ra mdt mat tru trdn xoay Ngudi ta thudng ggi tdt mat tru trdn xoay Id mat tru Dudng thdng A ggi la tru, dudng thdng I ggi
Id difdng sinh cua mat tru
Hll Hay lay mdt sd hinh anh thuc te vd mat tru trdn xoay
2 Hinh tru trdn xoay
H28 Phai chang mat tru dugc gidi ban bdi hai mat phang song song?
GV neu nhan xet:
Khi ta cit mat tru bdi hai mat phing song song va vudng gdc vdi true thi ta dugc mdt hinh try trdn xoay
H29 Hay neu dinh nghia hinh tru trdn xoay
a) Hinh tru trdn xoay
• GV neu dinh nghla:
Khi quay mdt hinh chit nhdt chung qugnh mot cgnh cua hinh chii nhdt do
ta dugc mdt hinh tru trdn xoay
Cgnh diing de quay ggi la true
Cgnh ddi dien ggi Id dudng sinh
Hai cgnh cdn lgi Id hai bdn kinh ddy cua hai mat ddy
Trang 12H30 Hai day cua hinh tru la hinh gi?
H31 Khi cit hinh tru bdi mdt mat phing song song vdi hai day ta dugc hinh gi? H32 Khi cat hinh tru bdi mat phing di qua tmc ta dugc hmh gi?
H33 Hay md ta mat xung quanh cua mat tru
H34 Hay ndu chidu cao cua hinh tru
H35 So sanh dudng cao va dudng sinh
H36 So sanh hai day
b) Khdi tru trdn xoay
GV ndu cac khai niem:
- Khdi tru la gi ?
- Didm ngoai va didm trong eiia mat tru
- Mat day, dudng sinh, dudng cao ciia khdi tru
3 Dien tich xung quanh cua hinh tru trdn xoay
a) Hinh ldng tru ndi tie'p hinh tru:
Trang 13• GV neu khai niem lang trii ndi tie'p hinh tru trdn xoay :
Mdt hinh ldng tru ggi Id ndi tie'p hinh tru niu hai ddy ciia hinh ldng tru ngi tiip hai dudng trdn ddy ciia hinh tru
H37 Neu mdt sd vf du vd hinh anh ciia dinh nghla trdn
• GV neu dinh nghia :
Dien tich xung quanh mdt hinh tru trdn xoay Id gidi hgn cUa dien tich xung quanh hinh ldng tru ndi tiep hinh tru dd khi sd'cgnh cua da gidc ddy ddn ra vd cue
b) Cdng thuc tinh dien tich xung quanh ciia hinh tru
H38 Hay nhic lai cdng thiie didn tfch xung quanh cua hinh lang tru
H39 Hay nhic lai cdng thiic dien tfch xung quanh cua hinh lang tru ddu
• GV nhic lai cdng thiic dien tfch xung quanh ciia hinh lang tru ddu :
Sj^q = ph (p lachu vi day, h la dudng cao)
• GV neu dinh nghla :
Trang 14Dim tich xung quanh cua hinh tru Id gidi hgn cua dien tich xung quanh cua hinh ldng tru deu ndi tie'p hinh tru dd khi sd cgnh ddy cua ldng tru ddn ra vd cue
• GV ndu khai nidm dien tfch toan phin :
• GV neu hinh bieu didn didn tfch toan phin ciia mdt hinh tru:
H40 hay chi ra cac phin cd :
- Dd dai bang nhau
Cd didn tfch bing nhau
Trang 15B'
C
Hoat ddng cua GV
Cdu hdi 1
Tfnh ban kfnh ciia dudng trdn day
cua hinh tru
Trang 16Hay chi ra va tfnh ban kfnh day
cua hinh tru
Hay chi ra va tfnh ban kfnh day
ciia hinh tru
Trang 17Cdu hdi 2
Hay cbl ra va tfnh dudng cao ciia
hinh tru
Cdu hdi 3
Tinh thd tfch xung quanh
Ggi y trd ldi cdu hdi 2
2 Cho tam giac vudng lOM Khi quay nd xung quanh mdt canh gdc vudng 01 ta tao thanh mdt hinh duge ggi la hinh ndn trdn xoay Ta thudng ggi tit la hinh ndn
O ggi la dinh ciia hinh ndn
IM ggi la dudng sinh ciia hinh ndn
IO ggi la dudng cao cua hinh ndn
Tap hgp didm M la dudng trdn tam I ban kfnh IM ggi la day ciia hinh ndn
Phan hinh ndn bd di mat day ggi la mat xung quanh cua hinh ndn
3 Khdi ndn trdn xoay la phan khdng gian gidi ban bdi hinh ndn trdn xoay va ca hinh ndn
N la didm trong ne'u N thudc khdi ndn
N la didm ngoai ne'u N khdng thugc khdi ndn
Trang 184 Didn tfch xung quanh cua hinh ndn bing nua chu vi day nhan vdi do dai dudng sinh S^q =: Tir/
5.Tdng cua dien tfch xung quanh va dien tfch day ggi la dien tfch toan phin cua hinh ndn
6 The tieh ciia hinh ndn trdn xoay la gidi ban cua thd tfch ciia hinh chdp ddu ndi tidp hinh ndn dd khi sd canh day tang Ien vd ban
8 Khi quay mdt hinh chu: nhat chung quanh mdt eanh ciia hinh chii nhat dd ta dugc mdt hinh tru trdn xoay
Canh diing dd quay ggi la true
Canh ddi didn ggi la dudng sinh
Hai canh cdn lai la hai ban kfnh day cua hai mat day
9 Mdt hinh lang tru ggi la ndi tidp hinh tru nd'u hai day ciia hinh lang tru ndi tidp hai dudng trdn day ciia hinh tru
Didn tfch xung quanh mdt hinh tru trdn xoay la gidi ban eua dien tfch xung quanh hinh lang tru ndi tie'p hinh tru dd khi sd canh ciia da giac day din ra vd cite
10 Didn tfch xung quanh eiia hinh tru la gidi ban ciia dien tich xung quanh cua hinh lang tru ddu ndi tie'p hinh tru dd khi sd eanh day ciia lang tru din ra vd cue S„„ = 27rr/
Trang 19HOATDQNG 3
MQT SO CflU H6r TR^C NGHl|M
Hay didn diing (D) sai (S) vao cac khang dinh sau :
Cdu 1
(a) Hinh ndn va hinh chdp la nhu nhau
(b) Mat ndn trdn xoay va hinh ndn la nhu nhau
(c) Hinh ndn la mdt phin ciia mat ndn
(d) Ca ba khang dinh trdn ddu sai
(a) Mat ndn trdn xoay la mdt hinh cd tam ddi xiing
(b) Mat ndn trdn xoay khi bi cit bdi mdt mat phang vudng gdc vdi true
ta cd the duge mdt hinh ndn
(e) Hinh ndn cd mdt true ddi xumg
(d) Ca ba khang dinh trdn ddu sai
Trang 20Cdu 3
(a) Mat tru trdn xoay khdng cd gidi ban [_}
(b) Hinh tru cd gidi ban U
(c) Khi cit mdt hinh tru bdi mdt mat phang // true ta dugc hinh chii nhat [J
(d) Ca ba khing dinh trdn ddu sai Ll
(a) Mat tru trdn xoay khi gidi han bdi hai mat phang
song song ta dugc hinh tru
(b) Mat tru trdn xoay khi gidi han bdi hai mat phing
vudng gdc vdi true ta dugc hinh tru
(c) Khi cit mdt hinh tru bdi mdt mat phang ± true ta dugc hinh trdn
(d) Ca ba khang dinh trdn ddu sai
Chgn kh^ng djnh diing trong cac cau sau:
Cdu 5 Cho hinh chdp ndi tidp mdt hinh ndn
Trang 21(a) Hai hinh chdp va hinh ndn cd dudng cao trung nhau;
(b) Thd tfch hinh chdp va thd tfch hinh ndn bing nhau
(c) Thd tfch hinh chdp Idn ban the tfch hinh ndn
Trang 22Didn tfch xuhg quanh ciia hinh chdp la :
Trang 23Dudng sinh la:
Trang 24Didn tfch toan phin ciia hinh ndn la:
Trang 26Cdu 15 Cho hinh lang tru luc giac ddu canh day la 2V3 ndi tie'p mdt hinh tru cd
Trang 27Dien tich xung quanh cua hinh tru la
Trang 28Thd tfch ciia hinh tru la :
Trang 29Hoat ddng cua GV
Cdu hdi 1
Ggi O la tam dudng trdn, A la
dudng thing di qua tam 0 va A ±
(P) m la dudng thing bat ki ai
qua mdt diem thugc dudng trdn
Tim mdi quan he cua m va A
m each A mgt khoang khdng ddi
Ggi y trd ldi cdu hdi 2
Dua vao dinh nghla
Ggi y trd ldi cdu hdi 3
Bai 3 Hudng ddn Dua vao tinh chat cua da didn va hinh lap phuang
Hinh lap phuang cd 8 dinh va 6 mat
Sd canh cua hinh lap phuang la 6
Trang 30Ggi y trd ldi cdu hdi 3
Tam giac SOA la tam giac vudng tai
O Tir dd ta cd dudng sinh
Trang 31Tif dd ta cd IO = 15em
Ggi y trd ldi cdu hdi 3
Dua vao tam giac vudng SOI ta cd
Trang 32Ggi y trd ldi cdu hdi 2
S^q=2Tirl = 2Ti.5.7 = 707i
Ggi y trd ldi cdu hdi 3
V - 7 i r 2 h = 71.5^7 = 17571
caub
Trang 33Ggi y trd ldi cdu hdi 3
Dudng cao eiia hinh tru la :
SO= aV3
Ggi y trd ldi cdu hdi 4
1 2 S„„ = — 27ta.2a = 2Tia xq 2
Trang 34Cdu hdi 5
Tfnh thd tfch cua hinh tru
Ggi y trd ldi cdu hdi 5
na' N-—na h = —Tta av3
3 3 3
^
Bai 7 Hudng ddn Dua vao dinh nghla hinh tru, tfnh chat ciia hinh tru, dien tfch
xung quanh va the tfch hinh tru
Trang 35Ke AA' // OO' xac dinh mdl
quan he giira 0 0 ' va mp(AA'B)
Ggi y trd ldi cdu hdi 3
La khoang each giiia 0 0 ' va
mp(AA'B) Ke O'H 1 A'B OH ehfnh
hinh tru va hinh ndn
A O"
/ / / /
/.y—[-r / do
M
Trang 36Dd tfnh didn tfch xung quanh ciia
hinh ndn ta cin tfnh gi
= 2r
caub
Hoat ddng ciia GV
Cdu hdi 1
Thd tfch khdi ndn bing bao nhidu
phin thd tfch khdi tru
Cdu hdi 2
Thd tfch phin cdn lai bing bao
nhidu thd tfch khdi tru
Trang 37Bai 9 Hudng ddn Dufa vao dinh nghla, tfnh cha't, dien tfch xung quanh va the tfch
hinh tru va hinh ndn
cau a
Hoat ddng ciia GV
Cdu hdi I
Gia sii khi cit hinh ndn ta dugc
tam giac SAB Xac dinh gdc
vudng va dd dai cae canh
xq 2 2
Trang 38Bai 10 Hudng ddn Dua vao dinh nghla, tfnh chat, dien tfch xung quanh va thd tfch
hinh tru va hinh ndn
D
A ' « 1
-^^ma
Trang 39Ggi y trd ldi cdu hdi I
Hinh chii nhat
Ggi y trd ldi cdu hdi 2
A C = 2r
Ggi y trd ldi cdu hdi 3
Tacd BC'^ = AC^ - AB^ - 4r2 - AB^
Trang 40MOT SO CAU HOI ON TAP HOC Kl 1
(d) Ca ba cau trdn ddu sai
Trang 41B' C
(a) Thd tfch hinh hop la abc
(b) Thd tfch hinh chdp A'.ABCD la abc
(c) The tfch hinh chdp A'.ABCD la - abc
(a) Thd tfch hinh hop la abc
(b) Thd tfch hinh chdp A'.ABD la abc
D
D
D
Trang 42(c) Didn tfch tam giac SBD bing
(d) Ca ba cau trdn ddu sai
Trang 43Cdu 5 Cho hinh lap phuang ABCDA'B'CD' canh a
/ \
A' 1 / B
/ /
/
r
D'
(a) Thd tfch khdi lap phuang la a'
(b) Thd tich khdi chdp A'.ABCD la -a^
(c) Thd tich khdi lang tru ABDA'B'D' la -a^
6 (d) Ca ba cau tren ddu sai
Chgn cdu trd ldi ddng trong cdc bdi tap sau:
Cdu 6 Cho hinh chdp SABCD, day ABCD la hinh thang vudng tai A,
SA l(ABCD), SA = a, AB = 2a, AD = DC = a Khoang each tur B de'n (SAD) la
Trang 44(a) a ; (b) 2a
(c) ayfs ; (d)aV2
Trd ldi (b)
Cdu 7 Cho hinh chdp SABCD, day ABCD la hinh thang vudng tai A,
SA J.(ABCD), SA = a, AB = 2a, AD = DC = a Thd tfch khdi chdp la
(c) (d) Ca ba cau trdn ddu sai
Trd ldi (a)
Trang 45Cdu 8 Cho hinh chdp SABCD, day ABCD la hinh thang vudng tai A,
SA ±(ABCD), SA = a, AB = 2a, AD = DC = a The tfch khdi chdp S.ABC la
(a)
-f (d) Ca ba cau trdn ddu sai
Trd ldi (b)
Cdu 9 Cho hinh chdp SABCD, day ABCD la hinh thang vudng tai A,
SA ±(ABCD), SA = a, AB = 2a, AD = DC = a Khoang each giiia SA va BC la: