phân loại dịch vụ với sản phẩm

2002, International provision of trade services, trade, and fragmentation, WB Research Working Paper, No... Rõ ràng đây là thách th c không nh... T tr ng đúng gúp c a khu v c d ch v vào

1

PHÁT TRI N KHU V C D CH V

M T S V N LÝ THUY T V D CH V VÀ VAI TRÒ C A KHU V C D CH V TRONG PHÁT TRI N KINH T - XÃ H I

I nh ngh a d ch v và cách phân lo i d ch v

I.1 nh ngh a d ch v

“D ch v ” th ng đ c đ c p đ n v i v trí là m t trong ba khu v c c a n n kinh t (cùng v i “Nông nghi p” và “Công nghi p”) Trong c c u c a m t n n kinh t hi n đ i, khu v c d ch v có vai trò ngày càng quan tr ng Chính vì v y mà

có r t nhi u tài li u nghiên c u đã bàn đ n các khía c nh khác nhau c a khu v c

d ch v Tuy nhiên, có m t th c t là cho đ n nay ch a có m t đ nh ngh a th ng

nh t v d ch v đ c th a nh n trên ph m vi toàn c u Th c t này có th b t ngu n

t nh ng đ c đi m ch y u c a d ch v Tính nhi u khi vô hình và khó n m b t c a

d ch v , tính đa d ng, phong phú và ph c t p c a các lo i hình d ch v đã làm cho

vi c nêu ra m t đ nh ngh a rõ ràng v d ch v tr nên khó kh n H n n a, các qu c gia khác nhau, ph thu c vào trình đ phát tri n kinh t , có cách hi u khác nhau v

d ch v rõ h n s khó kh n trong vi c đ nh ngh a d ch v , chúng ta có th th y ngay c Hi p đ nh chung v Th ng m i d ch v (GATS) c a WTO c ng không

đ a ra đ nh ngh a d ch v mà ch li t kê d ch v thành 12 ngành l n và 155 phân ngành khác nhau (xem M c I.2)

B t ch p s khó kh n nêu trên, có th c n c vào nh ng đ c đi m n i b t và

nh ng khác bi t gi a d ch v v i hàng hoá đ đ a ra đ nh ngh a v d ch v Theo cách ti p c n này, m t s nhà nghiên c u c a Vi t Nam đã đ a ra đ nh ngh a có th chuy n t i đ c nh ng n i dung c b n và t ng đ i đ y đ v d ch v TS Nguy n Th M (2005) đ nh ngh a r ng: “D ch v là các ho t đ ng c a con ng i

đ c k t tinh thành các lo i s n ph m vô hình và không th c m n m đ c”1

C ng theo cách ti p c n t ng t , TS H V n V nh (2006) đã đ a ra đ nh ngh a: “D ch

v là toàn b các ho t đ ng nh m đáp ng nhu c u nào đó c a con ng i mà s n

ph m c a nó t n t i d i hình thái phi v t th ”2 Quan ni m ph bi n khác cho

2

r ng: “D ch v là nh ng ho t đ ng mang tính xã h i, t o ra các s n ph m hàng hoá không t n t i d i d ng hình thái v t th , nh m tho mãn k p th i, thu n l i và hi u

qu h n các nhu c u trong s n xu t và đ i s ng con ng i”3

.Các đ nh ngh a nêu trên v d ch v v c b n gi ng nhau, b i vì chúng đ u nêu ra nh ng đ c đi m c b n c a d ch v Th nh t, d ch v là m t “s n ph m”, là

k t qu c a quá trình lao đ ng và s n xu t nh m tho mãn m t nhu c u nào đó c a con ng i Th hai, khác v i hàng hoá là v t h u hình, d ch v nhi u khi là vô hình,

là phi v t th

Vi c đ a ra m t đ nh ngh a v d ch v là r t quan tr ng, b i vì nó là n n t ng

c b n d a vào đó có th đi sâu phân tích nh ng v n đ lý thuy t và nh ng khía

c nh th c ti n c a d ch v c bi t, trong b i c nh th ng m i qu c t v d ch v phát tri n m nh nh hi n nay, vi c đ a ra đ nh ngh a rõ ràng v d ch v không ch

có ý ngh a quan tr ng trong vi c xác đ nh c s cho các khái ni m khác nh đãi ng

qu c gia (NT) hay đãi ng t i hu qu c (MFN) trong th ng m i d ch v , mà còn giúp h n ch nh ng khái ni m có tính ch quan mà các đ i tác th ng m i có th áp

- Th hai, quá trình s n xu t (cung ng) d ch v và tiêu dùng d ch v th ng

khác theo cung, c u c a th tr ng Khác v i hàng hoá, quá trình cung ng d ch v

th ng g n li n v i tiêu dùng d ch v Trong nhi u tr ng h p, vi c cung ng d ch

v đòi h i s ti p xúc tr c ti p gi a ng i cung ng và ng i tiêu dùng d ch v

- Th ba, d ch v không l u tr đ c:

Do s n xu t và tiêu dùng d ch v th ng di n ra đ ng th i nên nói chung không th s n xu t d ch v hàng lo t và l u gi trong kho sau đó m i tiêu dùng

V i cách hi u đó, nói chung d ch v là s n ph m không l u tr đ c và trong cung

ng d ch v không có khái ni m t n kho ho c d tr s n ph m d ch v

Trên đây là nh ng đ c đi m c b n đ phân bi t s n ph m d ch v v i s n

ph m hàng hoá khác Tuy nhiên, c n ph i th y r ng, s phân bi t y ch mang tính

ch t t ng đ i Trong các ho t đ ng kinh t , d ch v và hàng hoá có m i quan h

ch t ch v i nhau H u nh trong m i ho t đ ng cung ng d ch v đ u có s xu t

hi n c a các s n ph m h u hình nh là các y u t ph tr Ng c l i, khi ti n hành

s n xu t, trao đ i b t k hàng hoá h u hình nào c ng đ u c n đ n các d ch v h

tr Do v y, quá trình hình thành và phát tri n d ch v g n li n v i s phát tri n c a phân công lao đ ng xã h i và c a s n xu t hàng hoá S n xu t hàng hoá càng phát tri n và phân công lao đ ng di n ra càng sâu r ng thì các ngành d ch v c ng càng hình thành và phát tri n m nh m h n, đa d ng h n

I.3 Phân lo i d ch v

Trên lý thuy t, tu theo cách ti p c n và m c đích nghiên c u mà có nhi u cách phân lo i d ch v khác nhau Còn trên th c ti n, c ng có nhi u cách phân lo i

d ch v khác nhau, ch y u d a trên ph ng pháp th ng kê các ho t đ ng d ch v

di n ra trong th c t Ph n này đ c p đ n m t s cách phân lo i d ch v đi n hình

1.3.1 D ch v mang tính th ng m i và d ch v không mang tính th ng m i

C n c theo tính ch t th ng m i c a d ch v , ng i ta phân bi t d ch v mang tính ch t th ng m i và d ch v không mang tính ch t th ng m i

- D ch v mang tính ch t th ng m i là d ch v đ c th c hi n, đ c cung

ng nh m m c đích kinh doanh đ thu l i nhu n Thí d , d ch v th ng nghi p,

d ch v tài chính, d ch v vi n thông, d ch v t v n

- D ch v không mang tính ch t th ng m i (d ch v phi th ng m i) là

nh ng d ch v đ c cung ng không nh m m c đích kinh doanh, không vì thu l i nhu n Lo i d ch v này bao g m các lo i d ch v công c ng th ng do các đoàn

th , các t ch c xã h i phi l i nhu n cung ng ho c do các c quan nhà n c khi các c quan này th c hi n ch c n ng, nhi m v c a mình Thí d , d ch v giáo d c

và đào t o, d ch v y t c ng đ ng, d ch v hành chính công C ng có m t s d ch

v thu c lo i này, tu t ng n c và t ng chính sách qu c gia, có mang tính th

tr ng trong m t b ph n nào, m t ch ng m c nào

Có m t cách phân lo i khác c ng d a vào tính ch t th ng m i c a d ch v

là phân chia d ch v thành ba lo i: d ch v kinh doanh có tính th tr ng, d ch v s nghi p và d ch v qu n lý hành chính công Trong đó:

- D ch v kinh doanh có tính th tr ng là gi ng v i d ch v mang tính ch t

th ng m i nh đã nêu trên đây

- D ch v s nghi p bao g m các ho t đ ng cung c p phúc l i xã h i thi t

y u cho ng i dân nh giáo d c, v n hoá, khoa h c, ch m sóc s c kho , an sinh xã

v công c ng Vì v y, vi c phân lo i giúp các nhà ho ch đ nh chính sách phân tích

và đánh giá th tr ng d ch v m t cách thu n l i c ng nh xây d ng các chính sách v m c a th tr ng d ch v , xã h i hoá cung ng d ch v

ki n trúc công trình, d ch v k toán ki m toán, d ch v pháp lý

- D ch v xã h i: d ch v s c kho , y t , giáo d c, d ch v v sinh, d ch v

b u đi n, vi n thông, các d ch v nghe nhìn và các d ch v xã h i khác

và buôn bán các s n ph m, hàng hoá trong n n kinh t Các d ch v này còn đ c

g i là “d ch v trung gian” D ch v xã h i và d ch v cá nhân đ c x p vào các

“d ch v v tiêu dùng”, là nh ng d ch v đ c tiêu dùng tr c ti p b i các cá nhân, các t ch c nh m ph c v các nhu c u xã h i và th ng không liên quan đ n

th ng m i hàng hoá nh ng v n mang tính th ng m i Các d ch v này còn đ c

g i “d ch v cu i cùng” Tuy nhiên, cách phân lo i này ch mang tính t ng đ i, b i

vì trong nhi u tr ng h p cùng m t lo i d ch v v i ng i này thì là d ch v trung gian nh ng v i ng i khác thì l i là d ch v cu i cùng, thí d nh d ch v vi n thông Ý ngh a c a nó là giúp phân bi t đ c d dàng d ch v v hàng hoá mang tính ch t th ng m i v i các d ch v v tiêu dùng mang tính ch t th ng m i và không mang tính ch t th ng m i, t o c s cho vi c ho ch đ nh chính sách phát tri n d ch v nói chung và phát tri n th ng m i d ch v nói riêng

1.3.3 Phân ngành d ch v theo h th ng tài kho n qu c gia (SNA) c a Vi t Nam

Theo h th ng SNA c a Vi t Nam, các ngành kinh t đ c phân chia d a vào ch c n ng ho t đ ng ch y u c a các đ n v s n xu t, kinh doanh H th ng ngành kinh t qu c dân hi n hành đ c quy đ nh t i Ngh đ nh s 75/CP ngày 27/10/1993 c a Chính ph Theo Ngh đ nh này, h th ng các ngành kinh t đ c chia thành 20 ngành c p I, trong s đó có 14 ngành d ch v Trong m i ngành d ch

v l i đ c chia thành các phân ngành khác nhau C th nh sau:

(1) Th ng nghi p và s a ch a xe đ ng c và đ dùng cá nhân, g m c ho t

đ ng xu t kh u, nh p kh u hàng hoá và d ch v

(2) Khách s n, nhà hàng

(3) V n t i, thông tin liên l c, bao g m nhi u lo i ho t đ ng nh : v n t i

đ ng b , đ ng s t, đ ng thu (sông, bi n, c ng ), hàng không, đ ng ng,

b ng truy n, b c vác, ; ho t đ ng b u chính vi n thông; ho t đ ng d ch v (ch tính riêng ph n h ng d n du l ch)

(4) Ho t đ ng tài chính, ngân hàng, b o hi m Ho t đ ng tài chính bao g m:

x s , ti t ki m, trung tâm đánh b c, phát hành tín phi u, th tr ng ch ng khoán,

m t ph n ho t đ ng c a kho b c (n u có cho vay, đi vay) Ho t đ ng ngân hàng

g m ho t đ ng cho vay, đi vay c a các doanh nghi p (không bao g m ho t đ ng cho vay, đi vay gi a các h gia đình) Ho t đ ng b o hi m g m t t c ho t đ ng c a các công ty b o hi m tr b o hi m xã h i

(5) Ho t đ ng khoa h c và công ngh , bao g m t t c các ho t đ ng khoa

h c c b n, khoa h c ng d ng và chuy n giao công ngh

Vi c phân chia khu v c d ch v thành nh ng ngành và phân ngành nh trên

là t ng đ i c th và chi ti t Tuy nhiên, so v i h th ng phân ngành qu c t (trong khuôn kh WTO), thì h th ng c a Vi t Nam có nh ng ch ch a phù h p Hi n nay, T ng c c Th ng kê đang nghiên c u xây d ng H th ng phân ngành kinh t

m i đ phù h p v i thông l qu c t

1.3.4 Phân ngành d ch v theo WTO

Vi c phân ngành d ch v c a WTO d a trên ngu n g c ngành kinh t Toàn

b khu v c d ch v đ c chia thành 12 ngành, m i ngành d ch v l i đ c chia ra thành các phân ngành, trong các phân ngành có li t kê các ho t đ ng d ch v c th

có th tham gia vào th ng m i qu c t C th các ngành và phân ngành nh sau:

(1) Các d ch v kinh doanh

a Các d ch v kinh doanh chuyên ngành

b Các d ch v liên quan đ n máy tính

c Các d ch v nghiên c u và phát tri n (R&D)

a T ng công trình xây d ng nhà cao c

b T ng công trình xây d ng cho các công trình dân s

vi c li t kê t t c các lo i hình d ch v có kh n ng tham gia vào th ng m i qu c

t là h t s c khó kh n do tính đa d ng, phong phú và ph c t p c a khu v c d ch v

B t k d ch v nào đang t n t i ho c các d ch v m i s xu t hi n trong t ng lai,

dù không đ c li t kê trong danh m c c a WTO, c ng s thu c ph m vi đi u ch nh

c a WTO n u d ch v y tham gia vào th ng m i qu c t

II Vai trò c a khu v c d ch v trong phát tri n kinh t , xã h i

II.1 Vai trò c a khu v c d ch v trong phát tri n kinh t th tr ng

Có nhi u b ng ch ng cho th y phát tri n d ch v và phát tri n n n kinh t th

tr ng có m i quan h ch t ch v i nhau Thông th ng, nh ng n c có n n kinh

t th tr ng phát tri n, khu v c d ch v chi m t tr ng cao h n trong GDP và có tính đa d ng, phong phú cao h n so v i nh ng n c có n n kinh t th tr ng kém phát tri n h n Khu v c d ch v phát tri n h tr t t cho kinh t th tr ng, và đ n

l t mình, kinh t th tr ng phát tri n thúc đ y khu v c d ch v phát tri n Vai trò

c a khu v c d ch v trong phát tri n kinh t th tr ng th hi n m t s đi m chính sau đây:

- Th nh t, s phát tri n c a các d ch v thúc đ y phân công lao đ ng, do

v y h tr cho phát tri n kinh t hàng hoá (kinh t th tr ng) Ngay t khi n n kinh

đ y kinh t th tr ng phát tri n trên ph m vi toàn c u

- Th hai, s phát tri n c a các d ch v h tr cho s phát tri n c a các lo i

th tr ng trong n n kinh t Trong b t k th tr ng nào, k c th tr ng hàng hoá

và d ch v , các d ch v giúp cho các y u t th tr ng nh cung- c u, ng i bán-

ng i mua, các ch th qu n lý th tr ng, ho t đ ng có hi u qu h n, nh v y c

ch th tr ng phát huy có hi u qu h n c bi t, trong nh ng th p k g n đây, các

th tr ng d ch v đóng vai trò ngày càng quan tr ng nh th tr ng tài chính, th

tr ng khoa h c và công ngh , và các th tr ng đ i v i các d ch v khác nh vi n

thông, d ch v kinh doanh, du l ch, v n t i, th m chí m t ph n nào đ i v i c giáo

d c- đào t o và v n hoá Trong t ng lai, khi xu t hi n thêm các d ch v m i s m

ra các th tr ng m i

- Th ba, các d ch v phát tri n giúp nâng cao đ i s ng c a con ng i, c v

v t ch t, v n hoá và tinh th n Con ng i đ c s ng trong môi tr ng t do, dân

ch h n, nh v y có đi u ki n t t h n đ t do sáng t o, t do kinh doanh, t do phát huy n ng l c c a b n thân mình ây là nh ng y u t then ch t đ thúc đ y kinh t th tr ng phát tri n

II.2 Vai trò c a khu v c d ch v trong th c hi n công nghi p hoá, hi n đ i hoá

đ t n c (đ i v i các n c đang phát tri n)

L ch s đã ch ra r ng h u h t các n c ti n hành công nghi p hoá, hi n đ i hoá đ u tr i qua phát tri n kinh t th tr ng Ngày nay, h u nh t t c các n c trên th gi i đ u đi theo kinh t th tr ng, các trình đ phát tri n và d ng th c khác nhau Kinh t th tr ng là con đ ng có hi u qu đ các n c đang phát tri n

đ y m nh quá trình công nghi p hoá, hi n đ i hoá nh m đu i k p các n c có trình

đ phát tri n cao h n Do v y, phát tri n khu v c d ch v (thúc đ y kinh t th

tr ng phát tri n) góp ph n đ y m nh quá trình này

V m t lý lu n, đ i v i m t n c đang phát tri n, quá trình công nghiêp hoá,

hi n đ i hoá bao g m hai n i dung l n g n bó v i nhau là: công nghiêp hoá và hi n

đ i hoá C th h n, có th nhìn nh n quá trình này t hai m t th ng nh t v i nhau: (i) th nh t, đó là quá trình xây d ng n n kinh t hi n đ i trong đó có n n công nghi p hi n đ i, ; và (ii) th hai, khá nhi u n c, đó là quá trình c i bi n h th ng

th ch kinh t , t n n kinh t hi n v t, khép kín sang n n kinh t th tr ng, h i

nh p i v i c hai n i dung nêu trên, khu v c d ch v đ u đóng vai trò quan

c nh tranh cao thì ph i có m t ph m vi r ng ngu n đ u vào là các d ch v có ch t

l ng cao Theo Deardorff (2002), các d ch v đ u vào tr nên đ c bi t quan tr ng

n u mu n t ng giá tr gia t ng trong s n xu t công nghi p và nâng cao n ng l c

11

c nh tranh c a các ngành đ nh h ng xu t kh u4

Các ngành d ch v phát tri n c ng tác đ ng tích c c đ n nh ng ngành kinh t có hàm l ng tri th c cao trong n n kinh

t hi n đ i, đáng chú ý là các d ch v nh tài chính, vi n thông, giáo d c và đào t o, khoa h c và công ngh , và m t s d ch v kinh doanh

i v i vi c làm thay đ i th ch c a các qu c gia theo đ nh h ng th

tr ng và h i nh p kinh t qu c t , s phát tri n c a m t s ngành d ch v giúp cho

vi c nghiên c u, ho ch đ nh và th c thi pháp lu t đ c thu n l i và có hi u qu

h n Thí d , các d ch v vi n thông và công ngh thông tin đã h tr đ c l c cho các ho t đ ng nghiên c u, ho ch đ nh và th c thi pháp lu t, đ c bi t là giúp các ch

th liên quan ti p c n đ c các ngu n thông tin m t cách d dàng và k p th i

Nh ng d ch v này c ng góp ph n làm thay đ i các cách th c hành trong qu n lý nhà n c; m t s mô hình qu n lý m i, phù h p v i th c ti n, ch ng h n nh chính

ph đi n t , đã đ c sáng t o và ng d ng ngày càng sâu r ng D ch v t v n c ng đóng vai trò quan tr ng trong các ho t đ ng này

M t đi m đáng quan tâm n a là vai trò c a ngu n nhân l c trong quá trình công nghi p hoá, hi n đ i hoá Mu n công nghi p hoá thành công, các qu c gia

ph i có ngu n nhân l c kho m nh, đ c đào t o t t đáp ng yêu c u này, các

d ch v v y t , giáo d c và đào t o đóng vai trò đ c bi t quan tr ng Ng i ta đã xác đ nh đ c r ng nh ng n c đã công nghi p hoá thành công và có m c thu

nh p cao, nh Nh t B n ch ng h n, v n con ng i chi m t i h n 80% t ng tài s n

qu c gia5

II.3 Vai trò c a khu v c d ch v trong phát tri n nông nghi p, nông thôn và đ i

v i nông dân

Trong c c u c a n n kinh t , vi c t ng t tr ng c a các ngành d ch v không có ngh a là gi m v trí c a các ngành khác, mà phát tri n d ch v h tr cho các ngành khác phát tri n i v i nông nghi p và kinh t nông thôn, d ch v đóng vai trò đ c bi t quan tr ng không ch trong vi c nâng cao n ng su t, ch t l ng c a các s n ph m nông nghi p, làm thay đ i các mô hình s n xu t nông nghi p, mà còn giúp m r ng th tr ng nông s n, đa d ng hoá c c u ngành, ngh nông thôn, nâng cao đ i s ng c a ng i nông dân

S n xu t nông nghi p đòi h i đ u vào nhi u ngành d ch v , t các d ch v

v v n, gi ng, thu l i, canh tác cho đ n các d ch v h tr khâu ch bi n và tiêu

4

Deardorff A (2002), International provision of trade services, trade, and fragmentation,

WB Research Working Paper, No 2548

5

Vi n Kinh t và Chính tr Th gi i (2005), M t s l a ch n và ki n ngh cho Chi n l c

t ng th phát tri n khu v c d ch v c a Vi t Nam trong b i c nh h i nh p qu c t , Báo cáo

s b , tr 8

12

th nông s n nh đóng gói, v n t i, kho bãi, phân ph i, marketing c bi t, trong

xu h ng các n c đ u ti n hành công nghi p hoá, hi n đ i hoá nông nghi p nh

hi n nay thì các d ch v giáo d c và đào t o, khoa h c và công ngh đóng vai trò then ch t, b i vì chúng có tác đ ng tr c ti p đ n ngu n nhân l c c ng nh vi c áp

d ng khoa h c và công ngh m i vào nông nghi p, trong đó ph i k đ n công ngh sinh h c6 Trong vài th p k v a qua, vi c ng d ng m nh m công ngh sinh h c

đã t ng b c làm cho nông nghi p có s nh y v t v ch t Bên c nh vi c nâng cao

n ng su t s n xu t, nâng cao ch t l ng s n ph m và t o ra nhi u s n ph m m i, công ngh sinh h c còn giúp tranh th các c h i m i trong m i quan h đ i tác mang tính toàn c u gi a nh ng n c phát tri n có ti m l c công ngh m nh và

nh ng n c đang phát tri n giàu tài nguyên sinh v t nh ng thi u v n và ki n th c

đ khai thác các tài nguyên đó

V kinh t nông thôn, bên c nh nông nghi p, đã xu t hi n ngày càng nhi u các ngành, ngh phi nông nghi p nh ti u th công nghi p, công nghi p và d ch v Các ho t đ ng s n xu t ti u th công nghi p và công nghi p đòi h i ph i có các

d ch v đ u vào c ng nh các d ch v h tr Vì v y, các d ch v nh tài chính, v n

t i, kho bãi, vi n thông, th ng m i, có đi u ki n phát tri n t t nhi u vùng nông thôn Trong quá trình đô th hoá, nhi u vùng nông thôn tr thành v tinh c a các đô

th l n trong vi c cung ng hàng hoá và d ch v Ch ng h n, nhi u thành ph trên

th gi i, ng i dân th ng có thói quen tìm đ n các đi m vui ch i, gi i trí, các khu

du l ch ngo i thành trong các d p cu i tu n hay ngày ngh đ ngh ng i, th giãn

c bi t, chính quy n nhi u đ a ph ng đã bi t phát huy l i th c a mình đ t p trung phát tri n m nh các ngành d ch v v i vai trò là các ngành kinh t chính c a

đ a ph ng (ch không ph i là nông nghi p), đáng chú ý là các d ch v du l ch, v n hoá và gi i trí Quá trình đô th hoá kéo theo các giao d ch v đ t đai, m t b ng s n

xu t, nhà , vì v y nó kích thích các d ch v nh b t đ ng s n, cho thuê, t v n

S đa d ng hoá các ngành, ngh c a kinh t nông thôn nh nêu trên đây đã

d n t i s đa d ng hoá ngh nghi p c a nh ng ng i dân nông thôn S ng i dân nông thôn không làm nông nghi p ngày càng t ng c v s l ng tuy t đ i và v t

tr ng trong dân s nông thôn Quá trình d ch chuy n lao đ ng này là t t y u và ch c

ch n ti p t c di n ra m nh m trong th i gian t i V t ra ngoài ph m vi kinh t ,

hi n t ng này làm n y sinh các v n đ c n l u tâm v c c u dân c , c c u xã

h i, các m i quan h xã h i, đ i s ng xã h i, v n hoá nông thôn Vì th , ng i dân nông thôn c n đ c đáp ng nhu c u v các d ch v xã h i, môi tr ng, v n

6

Công ngh sinh h c nói m t cách đ n gi n là quá trình s d ng các ki n th c truy n

th ng và công ngh hi n đ i nh m làm thay đ i gien trong th c v t, đ ng v t, vi sinh v t

và t o ra các s n ph m m i

hoá và gi i trí Th c t trong nh ng n m g n đây, nh ng d ch v này đã phát tri n khá m nh các vùng nông thôn

II.4 Vai trò c a khu v c d ch v trong phát tri n công nghi p

Nh đã nêu trong M c II.2 trên đây, vai trò c a khu v c d ch v đ i v i phát tri n công nghi p tr c tiên th hi n ch khu v c d ch v cung ng các đ u vào cho ngành công nghi p Có th nói r ng, ngành công nghi p s d ng đ u vào t

ph n l n các ngành d ch v , t các d ch v đ u vào “th ng ngu n” (nh nghiên

c u và phát tri n, nghiên c u kh thi, thi t k s n ph m, đào t o nhân viên), cho đ n các d ch v đ u vào “trung ngu n” (nh k toán, d ch v pháp lý, k thu t, ki m nghi m, các d ch v máy tính, b o d ng và s a ch a thi t b , tài chính, vi n thông)

và các d ch v đ u vào “h ngu n” (nh qu ng cáo, phân ph i, v n t i, kho bãi) S không th phát tri n đ c m t n n công nghi p c nh tranh n u không có các d ch

v đ u vào ch t l ng cao i u này có ngh a là, m t khi các th tr ng đ c h p

nh t, ch t l ng và m c đ s n có c a các đ u vào d ch v càng tr nên quan tr ng

h n đ i v i n ng l c c nh tranh c a n n công nghi p c ng nh c a c n n kinh t

M c đ s n có c a các d ch v đ u vào ch t l ng cao c ng góp ph n nâng cao thu hút FDI

Bên c nh vi c thu hút đ u vào t các ngành d ch v , ngành công nghi p c ng cung ng đ u ra cho h u h t các ngành d ch v ho t đ ng bình th ng, các doanh nghi p d ch v ph i có c s v t ch t, ph ng ti n, máy móc, trang thi t b làm vi c , vì v y ph i s d ng các s n ph m công nghi p nh nh ng đ u vào thi t

y u Ngoài ra, khu v c d ch v là n i h p th ph n l n s lao đ ng dôi d phát sinh

t quá trình tái c c u các doanh nghi p công nghi p các n n kinh t , nh t là đ i

v i khu v c DNNN các n n kinh t đang chuy n đ i M t s ngành d ch v có đ linh ho t cao, chi phí gia nh p th tr ng th p, nh bán l , s a ch a xe đ ng c và

đ dùng cá nhân, v n t i, làm thuê trong h gia đình, d ch v ph c v cá nhân ho c

c ng đ ng, đ i lý bán báo đã t o vi c làm cho ph n l n ng i lao đ ng dôi d t quá trình tái c c u các doanh nghi p công nghi p Nh có s d ch chuy n lao đ ng này mà các n n kinh t đang chuy n đ i có th tránh đ c các v n đ xã h i, đ ng

th i gi m đ c m c đ gay g t c a áp l c gi i quy t vi c làm

II.5 Vai trò c a khu v c d ch v trong phát tri n kinh t tri th c

Trong kho ng h n m t th p k tr l i đây, kinh t tri th c đã đ c bàn đ n

nh m t mô hình kinh t m i th i k h u công nghi p V m t lý lu n, m c dù v n còn nh ng ý ki n ch a th ng nh t, song có s th a nh n r ng rãi r ng kinh t tri

th c là n n kinh t trong đó s s n sinh, truy n bá và s d ng tri th c là đ ng l c

ch y u c a s t ng tr ng, t o ra c a c i, t o vi c làm trong t t c các ngành kinh

t M t s n c trên th gi i, c n c phát tri n và đang phát tri n, đã xây d ng các

14

chi n l c phát tri n kinh t tri th c c a mình Nghiên c u nh ng chi n l c này,

có th th y r ng các n c th ng nh n m nh vào các bi n pháp chính sách ch y u sau đây:

“- Xây d ng m t môi tr ng kinh t có tính c nh tranh cao, m c a v i s c

c nh tranh toàn c u

- C i thi n s c c nh tranh c a n n kinh t

- Xây d ng m t n n v n hoá ng h tinh th n kinh doanh và đ i m i, sáng

t o

- Xây d ng m t m ng l i vi n thông liên l c ph c p, hi u qu và r

- C i cách n n giáo d c, phát tri n ngu n l c con ng i, chú tr ng vào vi c

h c su t đ i

- Xây d ng h th ng đ i m i qu c gia có hi u l c

- i m i chính ph ”7

Nh ng chính sách nêu trên có tác đ ng tr c ti p đ n phát tri n m t s ngành

d ch v h a h n đóng vai trò t i quan tr ng trong n n kinh t tri th c ó là các

d ch v vi n thông, giáo d c và đào t o, khoa h c và công ngh , và các d ch v kinh doanh Nh ng d ch v này phát tri n không ch t o d dàng cho vi c s n sinh, truy n bá tri th c, mà còn thúc đ y vi c s d ng tri th c cho các m c tiêu phát tri n

Hi n nay, ng i ta th ng đ c p đ n m t xu h ng n a đang n i lên trong

xu h ng phát tri n kinh t tri th c, đó là xu h ng xu t hi n các công ty o và nhà

n c o ( thu t ng “ o” trong ti ng Vi t đã đ c ch p nh n và s d ng r ng rãi: hình nh o, th c t o, công ty o, nhà n c o…, song th c t cho th y nh ng th

o y v n có s t n t i th t) Th c ch t, đó là s ph n ánh vi c tách bi t gi a các

ho t đ ng ch t o và các ho t đ ng d ch v c a các công ty và các n n kinh t Các công ty và các n n kinh t này t p trung m nh vào phát tri n các ngành d ch v Ngày càng xu t hi n nhi u công ty o, là các công ty ch có “đ u” mà không có

“thân” Các công ty này có các b ph n nghiên c u và phát tri n, thi t k , marketing, tài chính, lu t pháp và các b ph n ch huy khác, nh ng có r t ít ho c không h có các c s s n xu t Công vi c s n xu t đ c dành cho các công ty chuyên môn hoá khác S xu t hi n c a các công ty o s d n đ n gi m quy mô

n ng l c s n xu t c a các n n kinh t qu c gia đ ch y u t p trung phát tri n d ch

v nh ng n n kinh t đi đ u v phát tri n kinh t tri th c hi n nay, khu v c d ch

7

CIEM (2006), T ng b c phát tri n kinh t tri th c: kinh nghi m qu c t và m t s ki n ngh v gi i pháp c a Vi t Nam, có t i: http://www.vnep.org.vn, c p nh t ngày 27/3/2006,

tr 8

v chi m t tr ng cao trong GDP, th ng trên 70%, trong đó đáng chú ý là nh ng

d ch v cao c p

Tóm l i, hi n nay xu h ng phát tri n kinh t tri th c v n còn nh ng ý ki n

gây tranh cãi v m t lý lu n và còn không ít khía c nh c n đ c ch ng minh trong

th c t , tuy nhiên vi c u tiên phát tri n các ngành d ch v là yêu c u thi t y u B i

l , các ngành d ch v không ch đóng vai trò là nh ng ngành then ch t trong n n

kinh t , mà chúng còn h tr cho s phát tri n c a các ngành và l nh v c khác

II.6 Vai trò c a khu v c d ch v trong toàn c u hoá và h i nh p kinh t qu c t

Trong nh ng n m qua, các d ch v đã hi n di n ngày càng t ng trong các

ho t đ ng kinh t qu c t , k c th ng m i, đ u t c ng nh ho t đ ng c a các

công ty xuyên qu c gia i u đó có ngh a là vai trò c a khu v c d ch v trong toàn

c u hoá và h i nh p kinh t qu c t ngày càng t ng

V th ng m i qu c t , n m 1995, th ng m i d ch v trên th gi i ch đ t

h n 1.200 t USD, nh ng đ n n m 2003 còn s này đã t ng lên h n 1.800 t USD,

t ng đ ng 20% t ng giá tr th ng m i th gi i (B ng 1) Nh ng d ch v có t c

đ t ng tr ng nhanh v th ng m i là các d ch v kinh doanh (k toán, thi t k

công trình, t v n, máy tính, R&D, ), d ch v vi n thông, d ch v xây d ng, d ch

v giáo d c và y t , d ch v tài chính, và các d ch v gi i trí/v n hoá/th thao Khu

v c d ch v ngày nay đang phát tri n trong m t môi tr ng toàn c u hoá cao đ

V đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI), trong nh ng n m v a qua FDI vào các

ngành d ch v có s gia t ng nhanh chóng Xu h ng này đ c kích thích b i s c

ép c nh tranh th tr ng trong n c, bu c các công ty xuyên qu c gia ph i tìm

ki m các th tr ng m i và phát huy các l i th c nh tranh c a h M t xu h ng

Phát tri n ang phát

tri n

Trung và ông Âu

Xu h ng gia t ng th ng m i qu c t và FDI trong d ch v đ c kích thích

b i s ho t đ ng c a các công ty xuyên qu c gia trong các ngành d ch v Các công

ty này chi m t i 52% trong s 100 công ty l n nh t trên th gi i (Top 100) tính theo

doanh thu n m 2003 (B ng 3) Các công ty này th m chí còn v t các nhà s n xu t

hàng hoá v m t doanh thu, l i nhu n, tài s n và v n t có ( c 4 s li u này đ u

tính theo đ u nhân công)

B ng 3 S li u th ng kê v Top 100 công ty d n đ u, 2003

Tính trung bình (tri u USD)

Tính trên m t nhân công (USD)

Doanh thu trên m t nhân công 662.197 866.183 768.270

L i nhu n trên m t nhân công 35.103 60.953 44.622

Ngu n: Vi n Kinh t và Chính tr th gi i (2005)

M t l c đ y quan tr ng n a đ i v i th ng m i qu c t và FDI d ch v là

quá trình t do hoá ti p c n th tr ng các ngành d ch v Cùng v i quá trình toàn

c u hoá và h i nh p kinh t qu c t thì vi c t do hoá này c ng di n ra m nh m

i v i t ng qu c gia, nh ng cam k t t do hoá ti p c n th tr ng có th đ c

th c hi n trong các khuôn kh h i nh p song ph ng, khu v c và đa ph ng M c

dù vi c th c hi n nh ng cam k t t do hoá đ c đánh giá là có th có tác đ ng tiêu

c c đ n các n n kinh t đang phát tri n trong ng n h n, tuy nhiên trong dài h n nó

s giúp khu v c d ch v c a các n c này tr nên có tính c nh tranh h n WTO d

báo r ng th ng m i d ch v s chi m kho ng g n m t n a th ng m i th gi i vào

n m 2020 Do tác đ ng c a t do hoá ti p c n th tr ng, nên m t s d báo đ a ra

là d ch v s ti p t c t ng t tr ng trong GDP t t c các m c đ phát tri n (B ng

4)

Hi n nay, c nh tranh qu c t đã chuy n t c nh tranh giá c sang c nh tranh

ch t l ng và kh n ng linh ho t, và đi u này có ngh a là ch t l ng c a ngu n

nhân l c là l i th quan tr ng hàng đ u đ nâng cao n ng l c c nh tranh Vì v y,

các qu c gia đ u n l c t p trung phát tri n ngu n nhân l c c a mình Trong s các

gi i pháp thì phát tri n giáo d c và đào t o đ c coi là qu c sách hàng đ u ây là

ngành d ch v có tác đ ng tr c ti p đ n phát tri n ngu n nhân l c Nh ng n c

phát tri n có m t l c l ng lao đ ng trình đ và k n ng cao, có kh n ng làm vi c

t t trong môi tr ng qu c t , b i vì nh ng n c này có n n giáo d c r t phát tri n

Ng c l i, nhi u n c đang phát tri n và đang chuy n đ i l i không có đ c l c

l ng lao đ ng có k n ng thích h p do h th ng giáo d c c a các n c này th ng

t p trung vào vi c ti p nh n thông tin m t cách máy móc và b h n ch b i n ng l c

đào t o trong n c K t qu là ho t đ ng kinh doanh kém hi u qu do ng i thuê

lao đ ng không th tìm đ c lao đ ng có ch t l ng đáp ng đ c yêu c u công

vi c

Bên c nh giáo d c và đào t o, s phát tri n c a ngu n nhân l c c ng ch u

nh h ng tích c c t nhi u d ch v khác, đ c bi t là nh ng d ch v có liên quan

đ n FDI, ODA, chuy n giao công ngh M c II.6 trên đây đã ch ra r ng FDI vào

khu v c d ch v trong nh ng n m g n đây gia t ng nhanh chóng, nh t là vào các

ngành d ch v tài chính, d ch v kinh doanh, d ch v th ng m i và d ch v giao

thông/liên l c c làm vi c trong các doanh nghi p FDI, ng i lao đ ng có đi u

ki n t t đ nâng cao k n ng, nghi p v chuyên môn, trình đ qu n lý, c ng nh tác

phong làm vi c Vì v y, rõ ràng FDI có tác đ ng lan to tích c c đ n phát tri n

ngu n nhân l c Tác đ ng c a ODA th hi n rõ nét nh ng d án t ng c ng n ng

l c h tr cho các vi n nghiên c u, các tr ng đ i h c và các c quan ho ch đ nh

chính sách c a các n c đang phát tri n Tác đ ng tích c c này không ch thông

qua s h tr tài chính cho các ho t đ ng nghiên c u và phân tích chính sách mà

còn thông qua s h c h i và chia s kinh nghi m gi a cán b c a n c ti p nh n và

các chuyên gia qu c t Nh ng ho t đ ng trên góp ph n hình thành và m r ng

thông l h c t p t i n i làm vi c r t h u ích trong vi c nâng cao n ng l c c a ng i

lao đ ng

V phát tri n con ng i, ngoài tác đ ng c a d ch v giáo d c và đào t o,

trình đ phát tri n con ng i c a các qu c gia còn ch u s tác đ ng c a d ch v y t

và h u h t các d ch v khác N u đánh giá d a trên ch s phát tri n con ng i

(HDI), thì trình đ phát tri n con ng i ph thu c vào ba y u t ch y u là tu i th ,

ki n th c và m c s ng ( c nhiên, c v m t khoa h c và th c t đ i s ng, 3 y u t

này ch a toàn di n, ch a đ đ đánh giá th t đúng trình đ phát tri n con ng i c a

t ng qu c gia Song HDI v n là m t ch s có th tham kh o) Các ch s đo l ng

nh ng y u t này có m i quan h t l thu n v i HDI Qu c gia nào có các ch s

v tu i th , ki n th c và m c s ng cao thì s có HDI cao và ng c l i B ng 5 minh

ho các ch s c a Vi t Nam trong giai đo n 1995-2006

B ng 5 Ch s phát tri n con ng i (HDI) c a Vi t Nam, 1995-2006

Ch

s

GDP bình quân

đ u

ng i (USD-PPP)

T

l đi

h c (6-

24

tu i) (%)

Ch

s

Giá tr HDI

Th

h ng so

v i các

n c có trong báo cáo

2004 2002 69,0 0,73 2300 0,52 90,3 64 0,82 0,691 112/177

2005 2003 70,5 0,76 2490 0,54 90,3 64 0,82 0,704 108/177

2006 2004 70,8 O,76 2745 O,55 90,3 63 0,81 0,704 109/177

Ngu n: Ch ng trình Phát tri n Liên h p qu c (UNDP)

D a trên m i quan h nêu trên, có th k t lu n r ng m t s d ch v nh y t , giáo d c và các d ch v t o nhi u vi c làm và thu nh p có tác đ ng r t quan tr ng

đ n phát tri n con ng i, b i vì chúng là nh ng y u t then ch t đ nâng cao tu i

th , ki n th c c ng nh thu nh p c a ng i dân Vi c phát tri n m t s d ch v khác c ng có tác đ ng tích c c đ n đ i s ng c a con ng i nh d ch v v n hoá và

gi i trí, d ch v môi tr ng, d ch v nghe nhìn và các d ch v xã h i khác

II.8 Vai trò c a khu v c d ch v trong phát tri n xã h i và gi i quy t các v n đ

xã h i

Tác đ ng c a khu v c d ch v đ n phát tri n xã h i đ c th hi n m t s khía c nh sau đây:

- Th nh t, d ch v góp ph n phát tri n kinh t , gi ng nh nông nghi p và công nghi p, do v y góp ph n phát tri n xã h i Vai trò c a d ch v nh th nào trong m i quan h so sánh v i nông nghi p và công nghi p tu thu c vào c c u ngành kinh t c th c a m i qu c gia Thông th ng, các n c phát tri n, d ch

v gi v trí u tr i do nó chi m t tr ng cao h n đáng k so v i nông nghi p và công nghi p trong GDP Còn các n c đang phát tri n, hi n nay d ch v th ng

có v trí ngang v i công nghi p nh ng cao h n đáng k so v i nông nghi p Nói tóm l i, b t k qu c gia nào, d ch v đóng vai trò quan tr ng trong phát tri n kinh

t , và vì v y nó c ng đóng vai trò quan tr ng trong phát tri n xã h i

- Th hai, các ngành d ch v tác đ ng tr c ti p đ n phát tri n xã h i, nh t là

nh ng ngành có liên quan nhi u nh t đ n các y u t xã h i nh : các d ch v xã h i

và liên quan đ n s c kho ; các d ch v v n hoá và gi i trí; các d ch v giáo d c; các

d ch v môi tr ng; d ch v vi n thông và nghe nhìn Nh ng d ch v này phát tri n lành m nh giúp cho xã h i phát tri n lành m nh

- Th ba, các ngành d ch v góp ph n gi i quy t các v n đ xã h i, nh t là

gi i quy t vi c làm, xoá đói gi m nghèo và đ m b o công b ng xã h i Trong vòng

h n b n th p k qua, t l lao đ ng làm vi c trong khu v c d ch v đã t ng lên đ u

đ n t t c các khu v c trên th gi i Tính trung bình toàn th gi i, t l này đã

t ng t 19% h i đ u nh ng n m 1960 lên 40% n m 1980 và lên 48,5% h i cu i

nh ng n m 1990 (Hình 1) c bi t, t l trung bình các n c công nghi p phát

tri n và các n c M Latinh- Caribê đ t m c r t cao, đ u là 64,5% h i cu i th p k

Ti u vùng Sahara - Châu Phi

Châu M tinh & Caribê

la-Châu Á và Thái Bình

D ng

Các n c đang chuy n

đ i

N c công nghi p phát tri n

u th p k 60 1980 Cu i th p k 90

Ngu n: UNCTAD (2004)

u th c a khu v c d ch v trong gi i quy t vi c làm đã giúp khu v c này

h p th ph n l n l c l ng lao đ ng dôi d c a khu v c nông nghi p và khu v c công nghi p trong quá trình công nghi p hoá, đô th hoá và tái c c u doanh nghi p

c a các qu c gia i u này đã giúp gi m b t nh ng áp l c xã h i phát sinh t tình

tr ng th t nghi p gia t ng trong n n kinh t Gi i quy t vi c làm, t o thu nh p n

đ nh là ph ng cách h u hi u nh t đ xoá đói gi m nghèo các n c đang phát tri n

Khu v c d ch v c ng có tác đ ng tích c c đ n đ m b o công b ng xã h i

Tr c h t, nh phân tích trên đây, khu v c d ch v mang l i nhi u c h i vi c làm

và t o thu nh p cho ng i nghèo; đây là đi u ki n tiên quy t đ đ m b o gi m thi u

s chênh l ch v thu nh p gi a các nhóm dân c trong xã h i Th hai, trong các nhóm ngành d ch v , ngo i tr nhóm d ch v kinh doanh có tính th tr ng, còn nhóm d ch v s nghi p và nhóm d ch v qu n lý hành chính công ít ch a đ ng các nhân t gây ra s b t bình đ ng trong xã h i v vi c ti p c n d ch v Nhi u trong

s nh ng d ch v này do nhà n c cung ng, do v y y u t công b ng xã h i đ c

đ t lên hàng đ u Ngay c khi chính ph nhi u n c th c hi n d ch chuy n vi c cung ng m t s d ch v công cho khu v c t nhân, thì m c tiêu công b ng xã h i

v n đ c bi t đ c chú tr ng

21

S TI N TRI N C A KHU V C D CH V TRÊN TH GI I TRONG

NH NG TH P K G N ÂY VÀ KINH NGHI M C A M T S N C

V PHÁT TRI N D CH V

I S ti n tri n c a khu v c d ch v trên th gi i

I.1 Tình hình phát tri n c a khu v c d ch v trên th gi i

Trong vài th p k v a qua, n n kinh t th gi i đã ch ng ki n s ti n tri n

m nh m c a khu v c d ch v Có th nói, các ngành d ch v đã làm thay đ i nhi u

n n kinh t các trình đ phát tri n khác nhau Trong quá trình ti n tri n y đã n i lên m t s xu h ng thay đ i r t rõ ràng, ch ng h n nh xu h ng gia t ng t tr ng

d ch v trong GDP, xu h ng gia t ng t l lao đ ng làm vi c trong khu v c d ch

v , xu h ng gia t ng th ng m i d ch v và đ u t qu c t vào d ch v Bên c nh

Xu h ng này di n ra rõ r t nh t các n c phát tri n và ít rõ r t h n các n c đang phát tri n và kém phát tri n T tr ng d ch v trong GDP c a kh i các n c phát tri n đã t ng t 59,36% n m 1980 lên 64,58% n m 1990 và 71,99% n m 2002 Các con s t ng ng c a kh i các n c đang phát tri n là 41,06%, 48,82% và 52,22%; và các con s t ng ng c a kh i các n c kém phát tri n là 41,05%, 43,06% và 43,22% (Hình 1) Nh v y, trong vòng h n 20 n m t 1980 đ n 2002, t

tr ng d ch v trong GDP đã t ng thêm 12,63 đi m ph n tr m các n c phát tri n,

t ng thêm 11,16% các n c đang phát tri n, và t ng thêm 2,17% các n c kém phát tri n

Hình 1 T tr ng d ch v trong GDP c a kh i các n c chia theo trình

(ngoài OECD)

3,4 2,0 27,6 22,4 54,0 64,7

ông Á và TBD 29,4 22,8 16,2 25,5 29,4 31,0 33,5 36,5 40,5 Châu Âu và Trung Á 17,3 12,1 36,4 50,5

M Latinh và Caribê 12,5 10,2 8,1 27,8 28,6 21,7 49,4 49,4 59,0 Trung ông và B c Phi 11,3 12,5 13,5 8,9 10,3 12,9 35,6 45,6 46,2 Nam Á 41,0 33,6 29,0 15,1 16,1 16,3 37,2 41,1 44,8 Vùng c n Sahara 20,2 18,6 17,8 15,8 16,6 15,7 48,0 46,7 50,5

Ngu n: Clemes M D., Arifa A và Gani A (2001)

23

S li u c a B ng 1 cho th y r ng, h u h t các vùng, t tr ng c a khu v c

d ch v trong GDP không ch gia t ng theo th i gian mà còn v t tr i so v i t

tr ng c a khu v c nông nghi p và công nghi p trong GDP t đ c k t qu đó là

do trong nhi u n m, nh t là trong th p k 90 c a th k tr c, khu v c d ch v đ t

t c đ t ng tr ng cao h n so v i t c đ t ng tr ng c a khu v c nông nghi p và

khu v c công nghi p (B ng 2), do v y c ng cao h n t c đ t ng tr ng c a GDP

1979

1980-

1989

1990-

1999

1970-

1979

1980-1989

1990-

1999

1970-

1979

1980-

1989

1990-

1999 Các n c phát tri n

Phi

4,4 4,2 3,4 5,8 3,0 10,6 2,9 4,0

Ngu n: Clemes M D., Arifa A và Gani A (2001)

Là khu v c kinh t đóng góp nhi u nh t cho t ng tr ng, trong nh ng n m

qua, h u h t các n c, khu v c d ch v c ng là n i t o nhi u vi c làm cho n n

kinh t Nh v y, t l lao đ ng làm vi c trong khu v c d ch v các n c đã t ng

lên nhanh chóng, đ c bi t là nh ng n c đang phát tri n và đang chuy n đ i, n i

quá trình công nghi p hoá, hi n đ i hoá đang di n ra m nh m Tính trung bình toàn

th gi i, t l lao đ ng làm vi c trong khu v c d ch v đã t ng t 19% t ng s lao

đ ng đang làm vi c đ u nh ng n m 1960 lên 40% n m 1980 và lên 48,5% cu i

nh ng n m 1990, t c là t ng 29,5 đi m ph n tr m trong vòng g n 40 n m Nh ng

n c có t tr ng lao đ ng d ch v cao nh t là các n c công nghi p phát tri n và

các n c vùng M Latinh và Caribê, cùng đ t 64,5% vào cu i nh ng n m 1990

Vùng có t l lao đ ng d ch v th p nh t là vùng C n Sahara- châu Phi, đ t 28%

vào cu i nh ng n m 1990, nh ng c ng t ng 15 đi m ph n tr m so v i h i đ u

nh ng n m 1960 (B ng 3)

B ng 3 T l lao đ ng làm vi c trong khu v c d ch v c a các vùng và

toàn th gi i ( t l trong t ng s lao đ ng làm vi c)

S phát tri n c a khu v c d ch v trên quy mô toàn c u c ng nh t ng

vùng và t ng qu c gia đ c kích thích b i s gia t ng m nh m c a FDI vào d ch

v Trong vài th p k tr l i đây, đã di n ra xu h ng d ch chuy n các dòng FDI

sang các ngành d ch v Theo Báo cáo u t n m 2004, t ng l ng v n FDI vào

các ngành d ch v đã t ng g p h n b n l n trong kho ng th i gian t n m 1990 đ n

2002, t kho ng 950 t USD lên trên 4 nghìn t USD (d a vào s li u c a 61 n c

chi m h n b n ph n n m l ng FDI th gi i) T tr ng FDI d ch v trong t ng FDI

c a th gi i đã t ng lên kho ng 60% n m 2002, so v i m c ch a đ y 50% n m

1990 và ch 25% h i đ u nh ng n m 1970 V c c u FDI theo ngành d ch v , đ n

n m 1990, FDI t p trung ch y u vào các d ch v th ng m i và tài chính, chi m

t ng ng 25% và 40% t ng FDP vào khu v c d ch v Cho đ n nay, hai ngành này

v n thu hút m t l ng l n FDI, v i th ng m i chi m 18% và tài chính chi m 29%

t ng FDI vào d ch v n m 2002 Tuy nhiên, k t đ u nh ng n m 1990 tr l i đây,

FDI đã b t đ u đ m nh vào các ngành d ch v khác, đáng chú ý là đi n, vi n

thông, c p n c và các d ch v kinh doanh Thí d , trong th i gian 1990-2002,

l ng FDI vào l nh v c phát và c p đi n đã t ng t i 14 l n, chi m kho ng 3% t ng

l ng FDI vào khu v c d ch v n m 2002; FDI trong l nh v c vi n thông, kho bãi

và v n t i t ng g n 16 l n, chi m 11%; và FDI trong các d ch v kinh doanh t ng 9

l n, chi m 26%8

Cùng v i s gia t ng c a FDI, th ng m i qu c t v d ch v trong nh ng

n m qua c ng gia t ng r t m nh m Trong nh ng n m qua, t c đ t ng tr ng

8

UNCTAD (2004), World Investment Report: The Shift towards Services, UN, New York

and Geneva, p 97, 98, 99

th ng m i d ch v đ c ghi nh n là cao h n t c đ t ng tr ng th ng m i hàng hoá Tính t n m 1980 tr l i đây, t c đ t ng tr ng xu t kh u d ch v th gi i luôn luôn cao h n t c đ t ng tr ng xu t kh u hàng hoá th gi i (Hình 2) Trung bình trong th i gian 2000-2005, t c đ t ng tr ng xu t kh u d ch v th gi i đ t 10%/n m, trong khi đó t c đ t ng tr ng xu t kh u hàng hoá th gi i ch đ t 4,5%/n m C ng trong th i gian y, t ng tr ng nh p kh u d ch v th gi i đ t bình quân 10%/n m, trong khi t ng tr ng nh p kh u hàng hoá th gi i ch đ t 5%/n m9

n v : Tri u USD (giá hi n hành)

Ngu n: WTO Statistics Database, có t i: http://www.wto.org/english/res_e/

statis_e/statis_e.htm

Có nhi u nhân t quan tr ng kích thích s phát tri n c a khu v c d ch v

t ng qu c gia c ng nh trên toàn th gi i, trong đó ph i k đ n m t s nhân t sau

đây:

- Th nh t, s m c a th tr ng d ch v n i đ a các n c t o nhi u c h i cho các doanh nghi p phát tri n các d ch v m i, đáp ng nhu c u đang t ng m nh

và gia t ng s lao đ ng làm vi c trong khu v c d ch v Vi c m c a th tr ng n i

đ a c ng khuy n khích các doanh nghi p đ i m i và nâng cao n ng su t, hi u qu

d ch v “t xa”, t c là không c n s ti p xúc tr c ti p gi a ng i cung ng và

ng i tiêu dùng d ch v , ch ng h n nh trong các l nh v c giáo d c, y t , ngân hàng, th ng m i ICT còn đóng vai trò đ c bi t quan tr ng trong quá trình s n sinh và truy n bá tri th c- là nh ng ho t đ ng u tr i c a n n kinh t m i, kinh t tri th c

I.2 Xu h ng phát tri n c a khu v c d ch v trên th gi i trong vài th p

k s p t i

Nhi u nghiên c u đã ch ra r ng phát tri n khu v c d ch v là xu h ng n i

tr i c a n n kinh t hi n đ i Phát tri n khu v c d ch v s h n ch vi c khai thác tài nguyên, b o v môi tr ng, khai thác t i đa n ng l c trí tu c a con ng i Trình đ phát tri n c a khu v c d ch v th hi n trình đ cao c a n n v n minh nhân lo i,

v n minh trí tu Vì v y, khu v c d ch v ch c ch n ti p t c phát tri n m nh trong

nh ng th p k t i ánh giá khái quát, xu h ng phát tri n này có m t s đ c đi m

ch y u sau đây:

- Th nh t, khu v c d ch v phát tri n v i t c đ nhanh c v quy mô, ch ng

lo i và ch t l ng Trong n n kinh t t cung t c p, ho t đ ng d ch v th ng mang tính t phát, các ho t đ ng d ch v ch là ho t đ ng t ph c v D ch v h

tr s n xu t còn m c s khai, d ch v cho nhu c u cá nhân đ c th c hi n ch

y u trong ph m vi gia đình Khi n n kinh t th tr ng ra đ i, đ c bi t t khi có

cu c cách m ng công nghi p và g n đây là cách m ng khoa h c và công ngh thì nhu c u d ch v phát tri n và m r ng r t nhanh Nh m đáp ng s phát tri n nh y

v t c a s c s n xu t c ng nh s c tiêu dùng c a xã h i, h th ng d ch v không còn

th đ ng nh tr c đây mà phát tri n m t cách ch đ ng và tích c c Tính linh ho t

và n ng đ ng c a c ch th tr ng đã làm thay đ i các ho t đ ng d ch v truy n

th ng, đ ng th i làm n y sinh nhi u lo i d ch v m i C ch th tr ng c ng đ t t t

c các ho t đ ng d ch v vào môi tr ng c nh tranh sôi đ ng, khi n các ngành kinh

t d ch v phát tri n nhanh chóng c b r ng l n chi u sâu, trên c s c i ti n k thu t, công ngh và phong cách ph c v v n minh

- Th hai, khu v c d ch v t ng b c chuy n hoá v trí, làm thay đ i c c u kinh t qu c dân các n c kinh t phát tri n, d ch v là khu v c có t c đ t ng

tr ng cao nh t trong c c u GDP, đ ng th i l c l ng lao đ ng làm vi c trong khu

v c này ngày càng chi m t tr ng cao h n so v i các khu v c khác i u đáng quan tâm là xu h ng chung c a đa s các qu c gia trên th gi i đ u chuy n d ch c c u kinh t theo b n giai đo n sau đây:

+ Giai đo n 1: Nông nghi p- Công nghi p- D ch v

+ Giai đo n 2: Công nghi p- Nông nghi p- D ch v

+ Giai đo n 3: Công nghi p- D ch v - Nông nghi p

+ Giai đo n 4: D ch v - Công nghi p- Nông nghi p

Tuy nhiên, các qu c gia khác nhau, trình t v quá trình chuy n d ch c

c u kinh t không nh t thi t ph i l n l t tr i qua t ng giai đo n nêu trên Th c t cho th y nhi u n c đã b qua ho c đi xuyên qua m t hay hai giai đo n và h đã thành công, ch ng h n nh Singapore, Hàn Qu c hay Thái Lan Ngày nay, nhi u

n c đ t khu v c d ch v vào v trí hàng đ u, là m i nh n trong chi n l c phát tri n kinh t , xã h i c a mình

- Th ba, d ch v có hàm l ng trí tu cao(d ch v ch t xám) ngày càng chi m v trí d n đ u Ngày nay, các lo i d ch v nh d ch v thông tin, t v n, tài chính, tín d ng, d ch v ph n m m máy tính, d ch v th ng m i đi n t có v trí

đ c bi t quan tr ng trong phát tri n kinh t c a các qu c gia Các lo i d ch v này

đ c nhi u h c gi g i là “trí tu c a n n kinh t ”, chúng mang l i ngu n thu nh p ngày càng l n trong c c u thu nh p c a các qu c gia Quá trình toàn c u hoá kinh

t th gi i và s hi n di n c a kinh t tri th c đ t ra nh ng yêu c u m i đ i v i khu

v c d ch v các n c đang phát tri n S phát tri n m nh m c a khoa h c và công ngh , s v n đ ng nhanh chóng c a l u thông hàng hoá và s c nh tranh gay

g t gi a các qu c gia đòi h i các n c này t ng hàm l ng trí tu cho các s n

ph m, bao g m các s n ph m d ch v ây c ng là gi i pháp tránh t t h u v kinh

t t t c các n c đang phát tri n

- Th t , d ch v ph c v cho khai thác th tr ng và xúc ti n tiêu th s n

ph m phát tri n nhanh chóng và r t đa d ng Các d ch v marketing, chào hàng,

qu ng cáo, v n t i, b o hành hàng hoá có xu h ng phát tri n r t nhanh Các d ch

v này đòi h i ch t l ng ngày càng cao và s d ng công ngh hi n đ i nh m h

tr và xúc ti n tiêu th s n ph m, t o c h i cho tái s n xu t m r ng n n s n xu t

xã h i Nh có s phát tri n v t b c c a công ngh thông tin và s hi n di n c a

m ng Internet ngày càng nhi u kh p n i trên toàn c u, nhi u hình th c kinh doanh m i đã hình thành nh th ng m i đi n t , m trang web đ qu ng cáo và xúc ti n kinh doanh

- Th n m, d ch v ph c v đ i s ng tinh th n c a con ng i ngày càng đa

d ng và m r ng M t xu th t nhiên là khi đ i s ng v t ch t càng đ c nâng cao thì nhu c u v đ i s ng tinh th n c ng nâng cao h n Do đó, đi đôi v i vi c nâng cao đ i s ng v t ch t là s phát tri n h th ng d ch v đáp ng nhu c u đ i s ng tinh th n c a con ng i, nh : các d ch v vui ch i gi i trí, h c t p, du l ch, ch m sóc s c kho , ch m sóc s c đ p và các d ch v v n hoá khác Hi n nay các n c phát tri n, d ch v ph c v đ i s ng tinh th n chi m m t t tr ng l n trong chi tiêu

c a các h gia đình và cá nhân (kho ng trên d i m t ph n ba thu nh p) Xét v

m t kinh t h c, n u s đàn h i c a c u đ i v i các lo i hàng hoá v t ch t là có gi i

h n thì s đàn h i c a c u đ i v i m t s lo i d ch v l i h u nh không có gi i

h n, thí d nh nhu c u v ch m sóc s c kho , ch m sóc s c đ p i u này lý gi i

t i sao khi đ i s ng càng cao thì nhu c u đ i v i các ngành d ch v làm t ng ch t

l ng cu c s ng càng cao, và càng có nhi u c h i đ phát tri n cho các ngành d ch

v

II Kinh nghi m phát tri n d ch v m t s n c

II.1 Kinh nghi m c a M

Có th nói r ng, n n kinh t M hi n nay là m t n n kinh t d ch v Trong vòng n a th k qua, t tr ng c a các ngành s n xu t hàng hoá trong GDP đã liên

t c gi m xu ng trong khi t tr ng c a các ngành d ch v đã liên t c gia t ng, hi n chi m kho ng h n ba ph n t GDP và chi m m t t tr ng t ng ng v s lao đ ng trong n n kinh t Các ngành d ch v trong nh ng n m qua đ c đánh giá là đ ng

c t ng tr ng c a n n kinh t M Trong th p k 90 c a th k tr c, khu v c d ch

v đã t o ra 19 tri u vi c làm m i, trong khi đó s vi c làm m i đ c t o ra b i các ngành s n xu t hàng hoá là không đáng k Trong nh ng n m đ u c a th k 21, khu v c d ch v đã n i lên là các ngành có t c đ t ng tr ng cao nh t Trong n m

2005, các ngành d ch v đ t t c đ t ng tr ng 4,1%, các ngành s n xu t hàng hoá

ch t ng 2,6% và GDP t ng 3,5% (Hình 3)

Hình 2 T c đ t ng tr ng hàng n m c a GDP, các ngành d ch v và các ngành s n xu t hàng hoá, 1995- 2005

1.5

3.2

4.9

4.1 4.7

Ngu n: C c Phân tích Kinh t M (BEA) (2006)

Trong n i b khu v c d ch v , các ngành d ch v thông tin, d ch v ngh nghi p, d ch v khoa h c và công ngh , và d ch v bán l đóng góp kho ng m t n a

t ng tr ng c a c khu v c C th , n m 2005, ngành d ch v thông tin t ng 9%, nhóm ngành d ch v ngh nghi p, d ch v khoa h c và công ngh t ng 6,8%, và ngành d ch v bán l t ng 5% Do v y, khu v c d ch v c ng đ c đánh giá là m t trong nh ng khu v c n ng đ ng và đ i m i nh t c a n n kinh t M Các d ch v truy n th ng nh d ch v giáo d c, d ch v pháp lu t, d ch v tài chính, d ch v vui

ch i gi i trí, d ch v y t v n ti p t c phát tri n khá nhanh do s gia t ng n ng

su t đ c kích thích b i cu c cách m ng thông tin

Trong m t vài th p k tr c n m 2000, s phát tri n c a khu v c d ch v M

ch u tác đ ng quan tr ng t nh ng ho t đ ng t o ngu n d ch v trong n c c a các công ty M , nh t là nh ng công ty s n xu t hàng hoá Vi c nh ng công ty này đ ng

ra mua ph n l n các d ch v ngh nghi p và kinh doanh v nh d ch v ph n m m,

d ch v thông tin và x lý d li u, d ch v thi t k h th ng máy tính, d ch v ngh nghi p, d ch v khoa h c và công ngh , d ch v hành chính và các d ch v h tr khác đã t o nhi u c h i cho các nhà cung ng d ch v trong n c Xu h ng t o ngu n này th hi n rõ nét t c đ t ng tr ng nhanh c a nhóm ngành d ch v ngh

32

đ c đ ng l c t ng tr ng m nh m

Vi c gia t ng t m quan tr ng c a ho t đ ng xu t, nh p kh u d ch v đ i v i

n n kinh t M đã khi n cho Chính ph M đ c bi t quan tâm đ n v n đ th ng

m i qu c t v d ch v M đang ch tr ng xoá b trên di n r ng nh ng rào c n

th ng m i đ i v i các d ch v nh : tài chính, pháp lu t, vi n thông, chuy n phát nhanh, n ng l ng, giáo d c và môi tr ng Trong khung kh WTO, M đã cam k t

v nh vi n thông, khoa h c và công ngh , giáo d c và đào t o, y t , tài chính, du

l ch, ngh nghi p, đang làm l i cho các chính ph , các doanh nghi p c ng nh

ng i dân trên toàn th gi i

Trong nh ng n m t i, tri n v ng phát tri n c a khu v c d ch v M là r t sáng s a, nh ng c ng có m t s thách th c l n đang ch đ i Khu v c d ch v v n

đ c đánh giá là đ ng l c t ng tr ng c a n n kinh t M và có tác đ ng quan

tr ng đ n n n kinh t toàn c u Tuy nhiên, thách th c l n là khu v c d ch v M có

th ph i đ i m t v i s thi u h t ngu n nhân l c có trình đ chuyên môn k thu t trong th i gian t i S lão hoá c a th h sinh ra trong th i k bùng n dân s sau Chi n tranh th gi i th 2 m t m t s làm t ng m nh nhu c u đ i v i m t s d ch

v nh y t , vui ch i gi i trí, m t khác s gây thi u h t l c l ng lao đ ng trong các ngành d ch v Thách th c l n ti p theo là khu v c d ch v đòi h i ph i có môi

tr ng th ng m i thu n l i S t ng tr ng c a khu v c d ch v M ph thu c nhi u vào môi tr ng th ng m i qu c t bình đ ng và r ng m , đ c bi t là s ti p

c n th tr ng n c ngoài i u này đòi h i M và các qu c gia thành viên WTO

ph i th c hi n thành công các cu c đàm phán đang di n ra liên quan đ n th ng

m i d ch v Rõ ràng đây là thách th c không nh

Th c t trên đ t ra yêu c u n c M ph i theo đu i nh ng chính sách t o

đi u ki n đ các nhà cung ng d ch v trong n c có th ti p c n các th tr ng

n c ngoài m t cách thu n l i và bình đ ng, đ ng th i cho phép các nhà cung ng

d ch v n c ngoài ti p c n th tr ng M trên c s có đi có l i t ng t Bên c nh

đó, n c M c n ph i t ng c ng đ u t cho l c l ng lao đ ng hi n t i và t ng lai đ đ m b o r ng h có đ s l ng và trình đ chuyên môn k thu t đáp ng yêu

c u c a các ngành d ch v

II.2 Kinh nghi m c a Nh t B n

Gi ng nh M và nhi u n n kinh t phát tri n khác, khu v c d ch v

Nh t B n trong nh ng th p k v a qua đ t t c đ t ng tr ng nhanh và đang tr thành đ ng l c t ng tr ng m nh c a n n kinh t D ch v là khu v c quan tr ng

nh t trong n n kinh t đóng góp vào GDP và t o vi c làm c a n n kinh t Nh t B n Trong th p k 90 c a th k tr c, khu v c d ch v đã t o ra kho ng 4 tri u vi c làm m i, trong khi đó khu v c công nghi p ch tác ch t o ra 1,85 tri u vi c làm

m i Khu v c d ch v là n i h p th ph n l n s lao đ ng dôi d t khu v c công nghi p do quá trình tái c c u kinh t T tr ng c a khu v c d ch v trong GDP đã liên t c gia t ng, t 60,7% n m 1992 lên 68,6% n m 2002 T ng t nh v y, t

tr ng l c l ng lao đ ng làm vi c trong khu v c d ch v c ng t ng t 58% t ng l c

l ng lao đ ng c a n n kinh t lên 65,4% trong cùng th i k (Hình 3)

Hỡnh 3 T tr ng đúng gúp c a khu v c d ch v vào GDP và t tr ng lao

Tỷ trọng lao động trong khu vực dịch vụ Tỷ trọng dịch vụ trong GDP

Ngu n: Mitsuzu Mizuno (2005)

Nguyờn nhõn ch y u d n đ n s phỏt tri n m nh c a khu v c d ch v

Nh t B n cú th đ c quy cho nh ng tỏc đ ng tớch c c t phớa c u và s phỏt tri n cụng ngh M c thu nh p c a ng i dõn Nh t B n liờn t c gia t ng trong nhi u th p

k đó kớch thớch c u v nhi u lo i d ch v , đ c bi t là nh ng d ch v liờn quan đ n giỏo d c, du l ch và vui ch i gi i trớ Ng i tiờu dựng cú nh ng nhu c u và th hi u

đ c thự h n khi thu nh p t ng lờn Trong khi đú, s phỏt tri n cụng ngh cú tỏc

đ ng quan tr ng đ n s phỏt tri n c a khu v c d ch v , nh t là đ i v i nh ng ngành

d ch v d a trờn tri th c nh vi n thụng, tài chớnh, kinh doanh Nh ng d ch v này

đó và đang ti p t c t ng tr ng nhanh, ph n ỏnh nh ng nhu c u kinh doanh ngày càng đa d ng, phong phỳ và ph c t p; đ c bi t, cỏc d ch v d a trờn tri th c đó tr thành m t thành t t i quan tr ng c a l i th c nh tranh, s khu bi t s n ph m và s gia t ng n ng su t đúng vai trũ quan tr ng trong dõy chuy n giỏ tr H n n a, cỏc cụng ngh thụng tin và liờn l c đó làm t ng kh n ng cú th trao đ i c a cỏc ho t

đ ng d ch v d a trờn tri th c

Tuy nhiờn, m c dự đ t t c đ t ng tr ng cao, nh ng t c đ t ng n ng su t

c a khu v c d ch v Nh t B n l i th p h n t c đ t ng n ng su t c a khu v c cụng nghi p ch tỏc (Hỡnh 4) Nguyờn nhõn ch y u là ph n l n cỏc doanh nghi p d ch

35

v Nh t B n có quy mô nh , n ng l c marketing th p, trình đ tiêu chu n hoá l c

h u và h th ng qu n lý y u kém Ngoài ra còn có các nhân t bên ngoài khác nh

s đi u ti t quá m c đ i v i các ngành d ch v So v i M , nhi u ngành d ch v c a

59

74

86 91

Toµn bé khu vùc dÞch vô

DÞch vô ph©n phèi

DÞch vô vËn t¶i vµ liªn l¹c

DÞch vô kinh doanh vµ tµi

chÝnh

DÞch vô nghÒ nghiÖp

DÞch vô tiÖn Ých

Ngu n: Mitsuzu Mizuno (2005)

Tuy nhiên, không ph i t t c các ngành d ch v c a Nh t B n đ u có t c đ

t ng tr ng n ng su t th p M t s ngành d ch v kinh doanh và d ch v có hàm

l ng tri th c cao đã đ t t c đ t ng tr ng nhanh c ng nh t c đ t ng n ng su t nhanh trong nh ng n m qua và đóng vai trò quan tr ng trong vi c kích thích s c

36

c nh tranh công nghi p ây c ng chính là nh ng ngành d ch v có s vi c làm và

n ng su t lao đ ng cùng đ ng th i t ng lên C ng gi ng nh M , đ ng l c phát tri n quan tr ng c a các ngành d ch v kinh doanh Nh t B n là các ho t đ ng t o ngu n d ch v trong n c c a các công ty Nh t B n Xu h ng này đ c d báo s

ti p t c di n ra trong t ng lai trên m t di n r ng h n các ngành d ch v

đ y m nh phát tri n các ngành d ch v trong th i gian t i, Chính ph

Nh t B n đóng vai trò quan tr ng Trong quá kh , Chính ph th ng ít chú ý đ n phát tri n d ch v và không có các chính sách c th và toàn di n đ phát tri n các ngành này V n đ đ t ra hi n nay là Chính ph c n ph i th c hi n các gi i pháp

h u hi u nh m phát tri n d ch v nói chung và n ng su t c a các ngành d ch v nói riêng Tr c h t, Chính ph ph i t ng c ng chính sách c nh tranh nh m c i thi n

hi u qu c a các ho t đ ng qu n lý Th hai, Chính ph ph i ti n hành gi i đi u ti t khu v c d ch v nh m cho phép các nhà cung ng d ch v gia nh p th tr ng m t cách d dàng h n, đ ng th i nh ng nhà cung ng y u kém ph i rút kh i th tr ng

Th ba, t ng c ng ng d ng công ngh thông tin và phát tri n công ngh trong các ngành d ch v Th t , t ng c ng s linh ho t c a th tr ng lao đ ng và đ y

m nh phát tri n ngu n nhân l c cho các ngành d ch v Cu i cùng, Chính ph ph i

có các sáng ki n nh m đ y m nh tiêu chu n hoá các ngành d ch v Nh ng chính sách và bi n pháp này đ c th c hi n s t ng c ng đáng k n ng su t và c h i

vi c làm c a khu v c d ch v , góp ph n hoàn thành h i ph c và đ y m nh phát tri n

n n kinh t Nh t B n

II.3 Kinh nghi m c a Trung Qu c

Khác v i M và Nh t B n là nh ng n c có n n kinh t th tr ng phát tri n, Trung Qu c m i chuy n sang kinh t th tr ng t cu i nh ng n m 70 c a th

k tr c Vào th i gian m i chuy n đ i, khu v c d ch v Trung Qu c có xu t phát

đi m r t th p, nh ng trong vòng g n 30 n m qua khu v c này đ t t c đ t ng

tr ng khá nhanh và đóng vai trò ngày càng quan tr ng trong n n kinh t Tính trung bình trong th i k 1978-2004, khu v c d ch v đ t t c đ t ng tr ng 10%/n m, cao h n m c t ng tr ng trung bình 9,4% c a GDP Trung Qu c Trong

nh ng n m g n đây, t c đ t ng tr ng d ch v có gi m đôi chút nh ng v n m c

r t cao (trung bình trong giai đo n 1999-2004 t c đ t ng tr ng d ch v đ t 9,56%/n m) (Hình 6)

Hình 6 Giá tr gia t ng và t c đ t ng tr ng c a khu v c d ch v Trung Qu c, 1999-2004

Ngu n: Lin Yueqin (2005)

38

Khu v c d ch v c ng là n i t o vi c làm chính c a n n kinh t Trung Qu c

S lao đ ng làm vi c trong khu v c này đã t ng t 55,32 tri u ng i n m 1980 lên 119,79 tri u ng i n m 1990, 198,23 tri u ng i n m 2000 và 227,3 tri u ng i

n m 2004 T c đ t ng lao đ ng trong khu v c d ch v cao g p đôi t c đ t ng lao

đ ng trong khu v c công nghi p Nh v y, t tr ng lao đ ng làm vi c trong khu

v c d ch v c a Trung Qu c đã không ng ng t ng lên t 9% t ng s lao đ ng n m

Ngu n: Lin Yueqin (2005)

M c dù khu v c d ch v đã có nh ng b c t ng tr ng và phát tri n quan

tr ng trong vài th p k qua, tuy nhiên s t ng tr ng và phát tri n này v n b đánh giá là ch a t ng x ng v i ti m n ng c bi t trong nh ng n m g n đây, khu v c

d ch v có xu h ng t ng tr ng ch m l i, k c các ngành d ch v truy n th ng và các ngành d ch v hi n đ i Hai ngành d ch v chi m t tr ng l n nh t trong khu

v c d ch v đ u s t gi m t ng tr ng trong nh ng n m v a qua, d n đ n s s t

gi m t tr ng đóng góp c a hai ngành này cho toàn khu v c d ch v nói chung; đó

là ngành tài chính- b o hi m và bán buôn- bán l (Hình 9)

39

Hỡnh 9 T tr ng đúng gúp giỏ tr gia t ng c a cỏc ngành d ch v Trung

26.7

11.7

5.5 6.8

1.9 0.8

23.5

10.3

5.8 8.6

2.2 0.8

7.9

1.8 0

Bưu chính- viễn thông

Bán buôn và bán lẻ

Vận tải

và kho bãi

Bất

động sản

Giáo dục, văn hoá

Nghiên cứu khoa học

Dịch vụ nông nghiệp

Dịch vụ hành chính

Các dịch vụ khác

Ngu n: Lin Yueqin (2005)

Nguyờn nhõn ch y u là do khu v c d ch v c a Trung Qu c th ng g p

ph i nh ng ràng bu c c phớa cung và phớa c u V phớa cung, trong nhi u n m khu v c d ch v là n i r t khú gia nh p th tr ng đ i v i cỏc doanh nghi p t nhõn trong n c c ng nh cỏc nhà đ u t n c ngoài do nh ng h n ch c a Chớnh ph

K t đ u nh ng n m 1980, FDI ch y u đ vào ngành cụng nghi p ch tỏc và xõy

d ng T tr ng FDI trong cỏc ngành d ch v ch d i 20%, trong nh ng n m g n đõy t ng lờn h n 20% (thớ d , 25% n m 2003) nh ng v n th p h n đỏng k so v i

t tr ng h n 30% đúng gúp c a d ch v cho GDP V phớa c u, c u s d ng d ch v trong xó h i Trung Qu c b h n ch l n do c c u dõn s b t h p lý M c dự là m t

th tr ng l n v i s dõn đụng nh t th gi i, nh ng cú t i h n 60% dõn s t p trung cỏc vựng nụng thụn cú thu nh p th p và ch m đ c c i thi n, cho nờn ph n l n chi tiờu đ c t p trung cho hàng hoỏ nụng nghi p và cụng nghi p, ớt cho d ch v

K t đ u nh ng n m 2000, Chớnh ph Trung Qu c đó nh n th y rừ nh ng

v n đ phỏt sinh t s b t cõn b ng gi a phỏt tri n cụng nghi p và d ch v , và đó cú

ch tr ng t p trung phỏt tri n d ch v h ng t i thay đ i ph ng th c t ng tr ng

c a n n kinh t D a vào ch tr ng này, trong nh ng n m qua, Chớnh ph Trung

Qu c đó th c hi n nhi u bi n phỏp nh m phỏt tri n cỏc ngành d ch v , đỏng chỳ ý là:

40