Nêu và phân tích các cách thức tổ chức của một nền kinh tế.So sánh và phân tích vai trò của thị trường và chính phủ trong việc thực hiện các chức năng cơ bản của một nền kinh tế

Nguyễn Linh Anh Đề tài thảo luận: Nêu và phân tích các cách thức tổ chức của một nền kinh tế.So sánh và phân tích vai trò của thị trường và chính phủ trong việc thực hiện các chức năng

KINH TẾ VĨ MÔ Nhóm thực hiện: F.A.T

1 Nguyễn Ngọc Trâm

2 Nguyễn Việt Anh

3 Nguyễn Huyền Anh

4 Phạm Yến Ngọc

5 Trần Thùy Dương

6 Vũ Ngọc Liên

7 Vũ Thị Khánh Linh

8 Lê Kim Cương

9 Dương Quế Thu

10 Lê Hiền Trang

11.Hoàng Thị Hải Yến

12 Nguyễn Vân Chi

13 Hoàng Chi Mai

14 Phạm Hương Giang

15 Nguyễn Linh Anh

Đề tài thảo luận:

Nêu và phân tích các cách thức tổ chức của một nền kinh tế.So sánh và phân tích vai trò của thị trường và chính phủ trong việc thực hiện các chức năng cơ

bản của một nền kinh tế.Liên hệ với thực tiễn củaViệt Nam.

I Các cách thức tổ chức nền kinh tế

Nền kinh tế

truyền thống

Nền kinh tế hành chính – mệnh lệnh

Nền kinh tế thị trường tự do

Nền kinh tế hỗn hợp

Khái

niệm

và

đặc

trưn

g

- Một hệ thống

kinhtếtruyềnthốn

glàmột nền kinh

tế được xây dựng

trên hình

thứcnông nghiệp

vàtrao

đổitrựctiếpvới các

thành viêntrong

cộngđồngvà hàng

xóm, kiểu tự cung

tự cấp

Vídụnhững

ngườiInuithoặcnh

ững ngườitrồng

chèở miền

namẤnĐộ

- Các quốc gia có

nền kinh tếđã

phát triểnqua hệ

thống kinh tế

truyềnthốngthườn

ghướng đến

pháttriểntheo cơ

chế kinh tếmệnh

lệnh và nền kinh

tế thị trường

- Là nền kinh tế

mà Chính phủ đề

ra mọi quyết định

về sản xuất và tiêu dùng, tư nhân không có vai trò

gì Cơ quan quản

lý nhà nước sẽ quyết định sẽ sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào

và sản xuất cho

ai Sau đó các hướng dẫn cụ thể

sẽ được phổ biến tới các hộ sản xuất gia đình, các doanh nghiệp

- Trong nền kinh tế thị trường tự do, các đơn vị cá biệt được tự do tác động lẫn nhau trên thị trường Các đơn

vị kinh tế có thể mua sản phẩm từ đơn vị kinh tế này hoặc bán sản phẩm cho đơn vị kinh tế khác Trong một thị trường, các giao dịch có thể thông qua trao đổi bằng tiền hay trao đổi bằng hiện vật (hàng đổi hàng)

- Vấn đề giá cả quyết định việc mua cái gì và bán cái gì Việc phân

bổ nguồn lực cũng được thực hiện thông qua hệ thống giá cả Quá trình điều chỉnh giá cả

- Là nền kinh tế kết hợp cả yếu

tố thị trường tự

do lẫn yếu tố vai trò của chính phủ Hầu hết các quốc gia hiện nay đều sử dụng cách thức này, khác nhau chỉ ở mức độ thể hiện vai trò của hai yếu tố kể trên

- Ở trường phái kinh tế chính hiện đại, Samuelson đã cho rằng, “điều hành một nền kinh tế không

có chính phủ hoặc thị trường thì cũng như vỗ tay bằng một

sẽ khuyến khích xã

hội phân bố lại các

nguồn lực để phản

ánh được sự khan

hiếm đã tăng lên

của một loại hàng

hóa nào đó

- Do không có sự

can thiệp của nhà

nước nên nó mang

cái tên thị trường

tự do Các cá nhân

trên thị trường tự

do theo đuổi quyền

lợi của riêng mình

bằng cách cố gắng

làm lợi càng nhiều

cho mình càng tốt

tùy theo khả năng,

không có sự trợ

giúp từ người khác

hay sự can thiệp

của Chính phủ

Những động lực cá

nhân như vậy đã

làm cho xã hội khá

giả lên bằng cách

tạo ra những việc

làm và những cơ

hội mới, và điều đó

bàn tay” Để đối phó với những khuyết tật của thị trường đã nêu ở phần trên, thì một nền kinh tế hiện đại phải phối hợp giữa bàn tay vô hình – các quy luật kinh tế khách quan, và bàn tay hữu hình, như thuế khóa, chi tiêu và luật

lệ của chính phủ

khiến đường giới hạn khả năng sản xuất dịch ra xa hơn

Ưu

điểm

Dựa vào phong

tục tập quán nên

được các thành

viên trong nền

kinh tế tự giác

chấp hành, làm

theo Mô hình

đơn giản, dễ quản

lí

Tận dụng được tối đa các nguồn lực kinh tế khi các nguồn lực khan hiếm Bên cạnh đó là có sự chỉ đạo của chính phủ, có kế hoạch

về sản xuất và tiêu dùng – các cơ quan chính phủ lập kế hoạch về việc sản xuất cái

gì sẩn xuất như thế nào và sản xuất cho ai, trong

đó không chỉ xác định số lượng hàng hóa mà còn giúp ổn định giá

cá hàng hóa

Trong nền kinh tế thị trường, nếu lượng cầu hàng hóa cao hơn lượng cung, thì giá cả hàng hóa sẽ tăng lên, mức lợi nhuận cũng tăng khuyến khích người sản xuất tăng lượng cung Người sản xuất nào có cơ chế sản xuất hiệu quả hơn, thì cũng có tỷ suất lợi nhuận cao hơn cho phép tăng quy mô sản xuất,

và do đó các nguồn lực sản xuất sẽ chảy về phía những người sản xuất hiệu quả

Những người sản xuất có cơ chế sản xuất kém hiệu quả

sẽ có tỷ suất lợi nhuận thấp, khả năng mua nguồn lực sản xuất thấp, sức cạnh tranh kém

Trong một nền kinh tế hỗn hợp, khu vực nhà nước và khu vực tư nhân tương tác với nhau trong việc giải quyết các vấn đề cơ bản của nền kinh tế Chính phủ kiểm soát một phần đáng

kể của sản lượng thông qua việc đánh thuế, thanh toán chuyển giao cung cấp các hàng hóa

và dịch vụ như lực lượng vũ trang, cảnh sát Chính phủ cũng điều tiết mức độ theo đuổi lợi ích cá nhân Ngoài ra, Chính phủ

sẽ bị đào thải Nhờ

tính cạnh tranh này

mà nền kinh tế có

thể phát triển

nhanh chóng

cũng có thể đóng vai trò là nhà sản xuất các hàng hóa tư nhân thông qua các doanh nghiệp có vốn chi phối của nhà nước

Hạn

chế

Khó có thể phát

triển và tăng

trưởng kinh tế,

dựa quá nhiều

vào thiên nhiên

nên bấp bênh

Rất khó tồn tại một nền kinh tế mệnh lệnh hoàn chỉnh mà trong đó tất cả các quyết định về phân bổ nguồn lực đều được tiến hành theo phương pháp này Tất nhiên việc xây dựng một kế hoạch như vậy, trong đó không chỉ xác định chính xác số lượng từng loại sản phẩm phải sản xuất mà còn

ấn định cả giá cả

để theo đó các sản phẩm này được bán cho người tiêu dùng là một công việc khổng lồ Chỉ cần nhà quản lý phạm sai lầm là có thể dẫn đến tình trạng

dư thừa hay thiếu hụt to lớn một

Các vấn đề ô nhiễm môi trường

mà doanh nghiệp không phải trả giá cho sự hủy hoại

đó, tình trạng độc quyền phá hoại cơ chế tự do cạnh tranh Cơ chế phân

bổ nguồn lực trong nền kinh tế thị trường có thể dẫn tới bất bình đẳng

Chưa kể vấn đề thông tin không hoàn hảo có thể dẫn tới việc phân

bổ nguồn lực không hiệu quả

Do một số nguyên nhân, giá cả có thể không linh hoạt trong các khoảng thời gian ngắn hạn khiến cho việc điều chỉnh cung cầu không suôn sẻ, dẫn tới khoảng cách giữa tổng cung và tổng cầu Đây là

Do kết hợp hai yếu tố thị trường và chính phủ nên hạn chế của cách thức tổ chức kinh tế này là rất ít Chủ yếu nhược điểm nằm ở quá trình triển khai và thực hiện trong thực tế mà thôi

loại sản phẩm nào đó.Thêm vào đó

là tình trạng quan lieu tham nhũng cũng góp phần không nhỏ khiến cho sản xuất lâm vào tình trạng đình đốn, trì trệ

nguyên nhân của các hiện tượng thất nghiệp và lạm phát

II So sánh và phân tích vai trò của thị trường và chính phủ trong thực

hiện chức năng cơ bản của một nền kinh tế

Ưu điểm - Thị trường là nơi kết nối

giữa các chủ thể trong nền kinh tế, tạo ra môi trường thuận lợi cho sản xuất hàng hóa phát triển cũng như giúp phân bố nguồn lực hiệu quả, giải quyết 3 câu hỏi mà kinh tế học đặt ra: sản xuất cái gì?

Cho ai? Như thế nào?

- Thị trường tác động lên các chức năng cơ bản của nền kinh tế thông qua hệ thống các quy luật kinh tế khách quan, độc lập với suy nghĩ chủ quan của con người do đó vừa đáp ứng được nhu cầu xã hội, vừa tránh con người sa vào lợi ích

cá nhân

- Kích thích sự phát triển của thị trường thông qua việc ban hành các chính sách công phù hợp với quy luật kinh tế khách quan, tạo hành lang pháp lí cho

sự phát triển kinh tế theo hướng tự do cạnh tranh, xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển giáo dục nền tảng, đảm bảo an ninh trật

tự xã hội cho các hoạt động kinh tế diễn ra

- Giám sát sự vận hành của các quy luật kinh tế thị trường Chính phủ là những người trực tiếp

- Nhờ đặc trưng cạnh tranh mà thị trường được coi là động lực phát triển của nền kinh tế nói riêng và cả xã hội nói chung

thẩm địch, đánh giá và hoạch định xem quy luật kinh tế nào phù hợp với xã hội nào để áp dụng phù hợp

- Sửa chữa các thất bại của thị trường như phân bố của cải xã hội đồng đều, công bằng hơn, giảm thiểu ô nhiễm, vực dậy nền kinh tế trong khủng hoảng bằng chính sách tài khóa, tiền

tệ, thuế…

Nhược điểm - Thị trường được coi là

xương sống của nền kinh tế nhưng nếu để nó vận hành đơn độc thì dễ dẫn đến các hệ quả gọi là thất bại thị trường như ô nhiễm, khủng hoảng, bất bình đẳng, ảnh hưởng lớn tới toàn

xã hội

- Các quy luật kinh tế được đưa ra trong lịch sử luôn có sự mâu thuẫn, nếu không được thẩm định thì khó áp dụng trong thực tiễn

-Yếu tố cạnh tranh của thị trường nếu không được giám sát có thể dẫn đến gian lận,

- Công cụ tác động của chính phủ tới các chức năng chính của nền kinh tế

đó chính là chính sách công và pháp luật Vì vậy khi khả năng của chính phủ hạn chế (do chỉ là con người), các chính sách đi ngược lại với các quy luật kinh tế sẽ kìm hãm sự phát triển kinh tế nói chung, thậm chí gây tác hại ngược lại, tạo sự bất ổn

- Khi chính phủ can thiệp quá sâu vào nền kinh tế, sẽ

thâm hụt thương mại, ảnh hưởng tới quyền lợi trực tiếp của người tiêu dùng

gián tiếp làm hạn chế quá trình vận động của thị trường, yếu tố cạnh tranh

bị giảm sút Đồng thời, bản thân chính phủ cũng là tập hợp các cá nhân nên không tránh được hành động vì lợi ích cá nhân theo lí thuyết hành vi, dễ dẫn đến hiện tượng tham nhũng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới nền kinh tế

Kết luận: Chính phủ và thị trường đều có những mặt mạnh, mặt yếu trong việc thực hiện chức năng cơ bản của nền kinh tế Vận dụng các yếu tổ này cùng một lúc thích hợp sẽ phát huy được tối đa năng lực thực chất của một nền kinh tế, đưa tới sự phát triển toàn diện.

III Liên hệ thực tiễn với Việt Nam

Cách thức tổ chức của nền kinh tế:

Nền kinh tế Việt Nam lấy năm 1986 làm mốc để nghiên cứu thì có thể chia làm 2 giai đoạn.Giai đoạn trước 1986, trong và sau cuộc chiến tranh chống Mĩ, cách thức

tổ chức của nền kinh tế là nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung (hành chính-mệnh lệnh), đi lên từ nền kinh tế truyền thống tự cung tự cấp lấy nông nghiệp làm chủ đạo.Cách thức tổ chức này chỉ phù hợp vào thời kì chiến tranh cần thiết quốc hữu hóa nền kinh tế, nhưng đến giai đoạn hòa bình thì bộc lộ nhiều thiếu sót bởi cách thức tổ chức quan liêu bao cấp

Sau 1986, nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế hỗn hợp, cụ thể là kinh tế thị trường nhưng định hướng xã hội chủ nghĩa, tự do cạnh tranh và doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế Việc chuyển sang cách thức tổ chức mới

này đem lại nhiều thuận lợi và kết quả trông thấy cho sự phát triển của đất nước, song cũng vạch ra rất nhiều thử thách mới với nhà nước, chính phủ

Vai trò của thị trường (công cụ tác động là các quy luật kinh tế)

- Với những chức năng đã đề cập ở phần trên, soi vào thực tiễn Việt Nam ta thấy rất đúng đắn Minh chứng rõ nhất về vai trò của thị trường đó là vào thời kì những năm 1986 Trước 1986, Việt Nam thi hành chính sách kinh tế

kế hoạch hóa tập trung, vai trò của thị trường gần như không có mà tất cả do nhà nước điều hành Thế nhưng sau 1986, đất nước mở cửa, thị trường với lí thuyết bàn tay vô hình của nó đã thực sự phát huy rất nhiều tác dụng: tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội, tăng phúc lợi, mức sống của nhân dân, khả năng sản xuất và cạnh tranh của doanh nghiệp tăng

- Chứng minh bằng các bảng số liệu sau: (đính kèm file excel)

Vai trò của chính phủ (công cụ tác động là hệ thống pháp luật, chính sách công)

- Lấy mốc là năm 1986, ta lại thấy trước 1986, nhược điểm của chính phủ rất

rõ ràng: can thiệp quá sâu vào nền kinh tế dẫn đến trì trệ, kém phát triển Nhưng kể từ khi đổi mới, tiến hành mở cửa, những chính sách đưa ra đã tạo được cơ hội phát triển cho nền kinh tế phát triển Đây là sự kết hợp tuyệt vời của “bàn tay vô hình” với “bàn tay hữu hình”

- Trong nền kinh tế Việt Nam, sự định hướng của chính phủ thể hiện rất rõ: nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Cụ thể là có 3 hình thức

sở hữu: nhà nước, tập thể, tư nhân trong đó nhà nước chiếm chủ đạo

- Chính phủ tạo mọi điều kiện cho sự phát triển hợp lí của nền kinh tế thị trường: hệ thống hành lang pháp lí, các chính sách tài khóa, tiền tệ, tài chính… Nhà nước cũng gia nhập thêm các tổ chức kinh tế lớn trên thế giới nhằm mở rộng thị trường, để phát huy tốt nhất khả năng của thị trường như ASEAN, AFTA, WTO,… Chính phủ cũng cho xây dựng cơ sở hạ tầng, các khu công nghiệp tập trung, đảm bảo an ninh xã hội…

- Chính phủ duy trì sự ổn định và phát triển lâu dài Điều này thị trường

không làm được mà cụ thể biểu hiện chính là nếu để thị trường tự vận hành, thì khủng hoảng sẽ khiến cho tình trạng xã hội trở nên bất ổn Vì thế chính phủ bằng hệ thống pháp luật, chính sách thuế, tài khóa… đảm bảo cho sự phát triển bền vững trong thời gian dài, lái nền kinh tế đi theo đinh hướng XHCN

- Chính phủ cũng đảm bảo cho sự phân bố nguồn lực trong xã hội công bằng hơn, giảm phần nào sự phân hóa giàu nghèo do bàn tay vô hình gây ra: điều chỉnh mức lương tối thiểu, thuế thu nhập cá nhân,…Với một trong những thất bại thị trường gây ra như là ô nhiễm môi trường, chính phủ đóng cũng đóng vai trò là người phân xử VD: vụ án VEDAN năm 2008

- Chính phủ phát triển giáo dục, làm nền tảng cho sau này

- Hạn chế đáng kể: thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn chưa được xây dựng đồng bộ, vận hành suôn sẻ; quản lý nhà nước về kinh tế còn nhiều bất cập; chưa có giải pháp mang tầm đột phá để kinh tế nhà nước thực sự hoàn thành tốt chức năng chủ đạo trong nền kinh tế; kinh tế tập thể còn rất yếu kém; năng lực cạnh tranh của nền kinh tế thấp; chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường…Ta có thể ví

dụ qua vụ Vinashin gây thất thoát rất lớn cho Việt Nam với khoản nợ trên 4

tỷ đô la Nguyên nhân là do một số quan chức chính phủ đã làm trái quy định nhà nước để đầu tư, sử dụng nguồn ngân sách Nhà nước không đem lại hiệu quả, gây thất thoát hàng nghìn tỉ đồng

Dưới đây là một số các con số cụ thể và chi tiết thể hiện kết quả đạt được khi kết hợp bàn tay vô hình với bàn tay hữu hình trong kinh tế Việt Nam:

Thực tiễn phát triển nền kinh tế thị trường hơn 20 năm đổi mới cho thấy, tốc độ tăng trưởng kinh tế, nhìn chung, không ngừng được nâng cao: thời kỳ 1986 –

1990, tăng trưởng GDP bình quân đạt 4,5%/năm; 1996 – 2000: 7%/năm; 2001 – 2005: 7,5%/năm; năm 2007 đạt 8,48% Năm 2008, dù phải đối mặt với không ít khó khăn, nhưng Việt Nam vẫn đạt mức tăng trưởng GDP là 6,23%

Nhà nước đã có nhiều chính sách về giáo dục – đào tạo để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Số lao động tốt nghiệp phổ thông trung học từ 13,5% năm 1996 tăng lên 19,7% năm 2005 Năm 1996 mới có 12,31% lực lượng lao động được đào tạo, đến nay, tỷ lệ này đạt 31% Về nỗ lực nâng cao tích lũy từ nội bộ nền kinh tế: năm 1990, tỷ lệ tích lũy so với GDP mới đạt 2,9%, năm 2004 là 35,15% và những năm gần đây đều có xu hướng tăng lên…

Nhà nước đã hoàn thiện Luật Đầu tư, thu hút được nhiều vốn ODA, FDI,… Từ năm 1988 đến hết năm 2006, có hơn 8.000 dự án đầu tư FDI với tổng vốn đăng ký

74 tỉ USD Năm 2006, khu vực FDI đóng góp gần 30% cho tăng trưởng kinh tế; xuất khẩu của khu vực này chiếm khoảng 50% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước; cung cấp việc làm cho khoảng 50 vạn người và việc làm gián tiếp cho 2,5 triệu người; đào tạo được 8.000 cán bộ quản lý, 30.000 cán bộ kỹ thuật Năm

2007, nguồn vốn ODA từ các nước, các tổ chức tài chính quốc tế cấp cho Việt Nam đạt hơn 40 tỉ USD, trong đó, 80% là nguồn vốn vay ưu đãi Năm 2008, dù kinh tế thế giới suy thoái, nhưng nguồn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam lại tăng

kỷ lục: vốn đăng ký 64 tỉ USD, trong đó các dự án mới chiếm 60,2 tỉ USD

Nhìn lại hơn 20 năm đổi mới, thu nhập của nhân dân đã có bước cải thiện đáng kể Năm 1995, GDP bình quân đầu người mới đạt 289 USD; năm 2005: 639 USD; năm 2007: 835 USD Năm 2008, GDP bình quân theo đầu người đã đạt trên 1.000 USD Với mức thu nhập này, Việt Nam vượt qua ngưỡng nước thu nhập thấp(2)…

Nhà nước đã đưa ra 8 nhóm giải pháp cấp bách, và bằng việc tổ chức thực hiện có hiệu quả các giải pháp đó, Nhà nước đã góp phần tích cực vào việc kiềm chế lạm phát, chỉ số giá tiêu dùng không ngừng giảm: tháng 9-2008 tăng 0,18%, tháng 10 giảm 0,19%, tháng 11 giảm 0,76%, tháng 12 giảm 0,68% Kinh tế vĩ mô ổn định: thu chi ngân sách được cân đối; tổng thu ngân sách nhà nước vượt mức dự toán cả năm, tăng 26,3% so với năm 2007 Kim ngạch xuất khẩu đạt 62,9 tỉ USD, vượt kế