Nêu và phân tích các cách thức tổ chức một nền kinh tế

Hiện nay, một nền kinh tế có thể đi theo ba xu hướng hay nói cách khác là có ba cách thức tổ chức chính sau: • Kinh tế thị trường Free economy: là nền kinh tế mà trong đó các quyết định

KINH TẾ VĨ MÔ

Xuyên suốt tiến trình lịch sử, mọi xã hội đều phải đối mặt với một vấn đề kinh tế cơ bản là việc quyết định phải sản xuất cái gì và cho ai trong một thế giới mà các nguồn tài nguyên bị hạn chế Trong thế kỷ 20, nhìn chung có hai cơ chế kinh tế đối chọi nhau đã mang những kết quả rất khác nhau, đó là: nền kinh tế chỉ huy được định hướng từ chính phủ trung ương và nền kinh tế thị trường được dựa trên doanh nghiệp tư nhân.

A Nêu và phân tích các cách thức tổ chức một nền kinh tế?

Cách thức tổ chức một nền kinh tế là cách sắp đặt và điều tiết các nhân tố kinh tế,

tác nhân kinh tế, thể chế kinh tế, chính sách kinh tế,… để vấn đề sản xuất cái gì, như thế nào và cho ai được định hướng theo một hình thức nhất định

Dưới thời Công xã nguyên thủy, đã từng tồn tại nền kinh tế tập quán truyền thống,

hay bản năng Trong xã hội này, các vấn để sản xuất được quyết định theo tập quán truyền thông và truyền từ thế hệ trước cho thế hệ sau

Hiện nay, một nền kinh tế có thể đi theo ba xu hướng hay nói cách khác là có ba cách thức tổ chức chính sau:

• Kinh tế thị trường (Free economy): là

nền kinh tế mà trong đó các quyết định

của các cá nhân về tiêu dùng các mặt

hàng nào, các quyết định của các doanh

nghiệp về sản xuất cái gì (mặt hàng

đem lại lợi nhuận cao nhất), sản xuất

cho ai (các hộ gia đình)và sản xuất như

thế nào (bằng những kĩ thuật sản xuất

rẻ nhất) cùng với các quyết định của

người công nhân về việc làm cho ai đều

được thực hiện dưới sự tác động của giá

cả thị trường

• Kinh tế chỉ huy (Command economy):

là nền kinh tế mà trong đó chính phủ

đưa ra mọi quyết định về sản xuất và

phân phối Cơ quan kế hoạch của chính

phủ quyết định sẽ sản xuất ra cái gì, sản

xuất như thế nào và phân phối cho ai

Sau đó, các hướng dẫn cụ thể sẽ được phổ biến tới các hộ gia đình và các doanh nghiệp

Nền kinh tế thị trường không mang lại các giải pháp lý tưởng và chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp khắc phục những vấn đề

mà bản thân cơ chế thị trường tự nó không thể giải quyết được triệt để Ngoài ra, cơ chế thị trường không thể tránh khỏi sức ép từ các vấn

đề về chính sách công trong nền kinh tế toàn cầu hiện nay – các vấn đề như lạm phát, thất nghiệp,

ô nhiễm, nghèo đói và các rào cản thương mại quốc tế Tuy nhiên, nếu so sánh với sự thiếu thốn kinh niên và tính không hiệu quả vốn có của nền kinh tế chỉ huy thì cơ chế kinh tế thị trường

tự do mang lại các cơ hội tốt hơn cho việc phát triển kinh tế, tiến bộ công nghệ và sự thịnh vượng.

Người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường và kinh tế chỉ huy phải đưa ra nhiều loại quyết định giống nhau: họ mua thực phẩm, quần áo, nhà cửa, phương tiện đi lại và giải trí trong giới hạn khả năng tài chính của mình, và họ mong muốn

có khả năng mua nhiều hơn nữa Tuy nhiên, người tiêu dùng có vai trò quan trọng hơn trong

cơ chế hoạt động tổng quát của nền kinh tế thị trường so với vai trò của họ trong nền kinh tế chỉ huy

• Kinh tế hỗn hợp (Mixed economy): là nền kinh tế mà trong đó chính phủ vận hành

nền kinh tế theo tín hiệu thị trường Trong nền kinh tế hỗn hợp, chính phủ có thể hạn chế được những khiếm khuyết cũng như phát huy những ưu điểm của nền kinh

tế kế họach hóa tập trung và nền kinh tế thị trường, thông qua những tác nhân kích thích về tài chính và tiền tệ Bên cạnh đó, thể chế tư nhân kiểm soát thông qua bàn tay vô hình của cơ chế kinh tế thị trường Do những tính ưu việt đó mà hầu hết các quốc gia trên thế giới đều áp dụng mô hình kinh tế hỗn hợp Tùy theo mức độ chính phủ can thiệp vào nền kinh tế mà một nền kinh tế có thể lệch về hướng thị trường hay kế hoạch tập trung

Có thể thấy hiện nay một số quốc gia trên thế giới đều tổ chức nền kinh tế theo những

xu hướng trên Ví dụ:

- Kinh tế Bắc Triều Tiên vì tính cô lập của nó rất khó khăn để đánh giá một cách

toàn diện và chính xác Có nhiều nhận định, đánh giá từ phương Tây cho rằng, nền kinh

tế Bắc Triều Tiên là một nền kinh tế yếu kém, tồi tệ và bị cô lập một số khác nhận định rằng đây là một nền kinh tế lao đao vì lệnh trừng phạt và cấm vận của Liên Hợp Quốc cũng như khó khăn do ảnh hưởng từ sự sụp đổ của Liên Xô cũ trong giữa những năm

1990 Bắc Triều Tiên áp dụng chính sách điều hành kinh tế bằng những mệnh lệnh từ cấp cao, ít chịu ảnh hưởng của thị trường Và thực tế, có những sai lầm về chính sách cũng như yếu kém trong đánh giá, chỉ đạo, điều hành đã khiến Bắc Triều Tiên từng lâm vào nạn đói tràn lan những năm 1990 và dẫn đến Bắc Triều Tiên, vốn từng có thời phát triển hơn Hàn Quốc, nhưng với một số chính sách chưa sát thực tế đã phá hỏng nền kinh tế tới mức theo phương Tây là không còn khả năng nuôi sống người dân của mình.

- Chính phủ Cuba tuân theo các nguyên tắc xã hội chủ nghĩa trong tổ chức nền kinh

tế kế hoạch hóa to lớn do nhà nước kiểm soát của họ Đa số các phương tiện sản xuất thuộc sở hữu và sự điều hành của chính phủ và đa số lực lượng lao động làm việc cho các công ty nhà nước Những năm gần đây, đã có xu hướng chuyển dịch lao động sang lĩnh vực tư nhân

- Nền kinh tế Việt Nam đang chủ trương hướng tới nền kinh tế thị trường theo định

hướng xã hội chủ nghĩa Thực tế, nền kinh ttế Việt Nam vẫn bị chi phối bởi chính sách của chính phủ Tuy nhiên trong một số năm trở lại đây, có thể thấy nền kinh tế Việt Nam đang có những bước chuyển mình trở nên độc lập hơn, thúc đẩy sự tự do phát triển của các doanh nghiệp tư nhân từ đó nâng cao sức cạnh tranh trong thị trường.

Như vậy, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều chịu sự tác động không ít thì nhiều từ chính phủ, kể cả Hoa Kì, Liên Xô, Nhật, Trung Quốc… Rõ ràng các quốc gia ngày nay không mang một hình thức thuần túy nêu trên mà là sự kết hợp của các cách thức tổ chức khác nhau, hay còn gọi là nền kinh tế hỗn hợp

B Vai trò của thị trường trong việc thực hiện các chức năng cơ bản của một nền kinh tế :

Thị trường:

Là nơi mua bán trao đổi các loại hàng hoá; nói cách khác đây là nơi gặp gỡ giữa cung và cầu Thị trường cũng là nơi tập trung nhiều nhất các mâu thuẫn của nền kinh tế, là nơi khởi điểm và kết thúc của quá trình kinh doanh

Thông qua giá cả thị trường, thị trường thực hiện các chức năng điều tiết và kích thích của mình trong đó cung- cầu là hai phạm trù kinh tế lớn bao trùm lên thị trường, quan hệ cung- cầu trên thị trường đã quyết định giá cả trên thị trường

Thị trường, kinh tế thị trường là một kiểu quan hệ giữa người với người trong sản xuất, trao đổi và tiêu dùng, nên mang đậm dấu ấn của quan hệ xã hội, của thể chế chính trị mà nền kinh tế đó tồn tại

Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, mối quan hệ giữa mục tiêu tăng cường

tự do cá nhân và mục tiêu công bằng xã hội, giữa đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống Thị trường có vai trò trực tiếp hướng dẫn các đơn vị kinh tế, các doanh nghiệp và người tiêu dùng lựa chọn lĩnh vực hoạt động, định ra các phương án kinh doanh đạt hiệu quả kinh tế cao

Vai trò của thị trường đối với nền kinh tế thị trường:

Trong nền kinh tế thị trường, thị trường có vai trò trung tâm Nó vừa là mục tiêu của nhà sản xuất kinh doanh, vừa là môi trường của hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hoá Quá trình sản xuất bao gồm 4 khâu: Sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng thì thị trường sản phẩm bao gồm 2 khâu phân phối và trao đổi Đây là những khâu trung gian vô cùng cần thiết là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng

Thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp là thị trường mà ở đó doanh nghiệp giữ vai trò là người bạn Nó là bộ phận trong tổng thể thị trường của ngành và nền kinh

tế

Cụ thể vai trò của thị trường hàng hoá trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thể hiện ở các mặt sau:

-Thị trường là nơi tiêu thụ hàng hoá dịch vụ của doanh nghiệp

-Thị tường định hướng cho hoạt động sản xuất kinh doanh Các nhà sản xuất căn vào mối quan hệ giữa người mua và người bán để giải quyết các vấn đề kinh tế cơ bản

-Thị trường chính là thước đo để đánh giá, kiểm tra, chứng minh tính đúng đắn của các chủ trương, chiến lược, kế hoạch và các biện pháp sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

-Thị trường gắn doanh nghiệp với tổng thể nền kinh tế và có khả năng hoà nhập vào nền kinh tế thế giới

Vai trò chung của thị trường:

Hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp góp phần vào việc thoả mãn các nhu cầu của thị trường, kích thích sự ra đời của các nhu cầu mới và nâng cao chất lượng nhu cầu Tuy nhiên, trong cơ chế thị trường thì thị trường có vai trò đặc biệt quan trọng đối với

hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Thị trường vừa là động lực, vừa là điều kiện, vừa là thước đo kết quả và hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp

- Là động lực: Thị trường đặt ra các nhu cầu tiêu dùng, buộc các doanh nghiệp nếu

muốn tồn tại được phải luôn nắm bắt được các nhu cầu đó và định hướng mục tiêu hoạt động cũng phải xuất phát từ những nhu cầu đó Ngày nay, mức sống của người dân được tăng lên một cách rõ rệt do đó khả năng thanh toán của họ cũng cao hơn Bên cạnh đó, các đơn vị, các tổ chức kinh tế trong mọi lĩnh vực hoạt động kinh doanh đua nhau cạnh tranh dành giật khách hàng một cách gay gắt, bởi vì thị trường có chấp nhận thì doanh nghiệp mới tồn tại được nếu ngược lại sẽ bị phá sản Vậy thị trường là động lực sản xuất, cũng như kinh doanh thương mại của doanh nghiệp

- Là điều kiện: Thị trường bảo đảm cung ứng có hiệu quả các yếu tố cần thiết để

doanh nghiệp thực hiện tốt nhiệm vụ hoạt động kinh doanh của mình Nếu doanh nghiệp

có nhu cầu về một loại yếu tố sản xuất hay một loại hàng hóa nào đó thì tình hình cung ứng trên thị trường sẽ có ảnh hưởng trực tiếp tiêu cực hoặc tích cực tới hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Vậy thị trường là điều kiện của mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

- Là thước đo : Thị trường cũng kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của các phương

án hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Trong qua trình hoạt động kinh doanh thương mại, các doanh nghiệp luôn phải đối mặt với các trường hợp khó khăn đỏi hỏi phải có sự tính toán cân nhắc trước khi ra quyết định Mỗi một quyết định đều ảnh hưởng đến sự thành công hay thất bại của các doanh nghiệp Thị trường có chấp nhận, khách hàng có

ưa chuộng sản phẩm hàng hoá của doanh nghiệp thì mới chứng minh được phương án kinh doanh đó là có hiệu quả và ngược lại Vậy thị trường là thước đo hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Như vậy thông qua thị trường (mà trước hết là hệ thống giá cả), các doanh nghiệp có thể nhận biết được sự phân phối các nguồn lực Trên thị trường, giá cả hàng hoá và dịch

vụ, giá cả các yếu tố đầu vào (như máy móc thiết bị, nguồn sản phẩm hàng hóa, đất đai, lao động, vốn ) luôn luôn biến động nên phải sử dụng có hiệu quả các nguồn lực để tạo

ra các hàng hoá và dịch vụ đáp ứng kịp thời nhu cầu hàng hoá của thị trường và xã hội

Ngoài ra vai trò của thị trường đối với nền kinh tế còn được hiểu là:

- Thị trường là yếu tố quyết định sự sống còn đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp:

Trong nền kinh tế hàng hoá, mục đích của các nhà sản xuất hàng hoá là sản xuất ra hàng hoá ra để bán, để thoả mãn nhu cầu của người khác Vì thế các doanh nghiệp không thể tồn tại một cách đơn lẻ mà mọi hoạt động sản xuất kinh doanh đều phải gắn với thị trường Quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra không ngừng theo chu kỳ mua nguyên vật liệu, vật tư, thiết bị… trên thị trường đầu vào, tiến hành sản xuất ra sản phẩm, sau đó bán chúng trên thị trường đầu ra

Doanh nghiệp chịu sự chi phối của thị trường hay nói cách khác thị trường đã tác động

và có ảnh hưởng quyết định tới mọi khâu của quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Thị trường càng mở rộng và phát triển thì lượng hàng hoá tiêu thụ được càng nhiều và khả năng phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp càng cao và ngược lại Bởi thế còn thị trường thì còn sản xuất kinh doanh, mất thị trường thì sản xuất kinh doanh bị đình trệ và các doanh nghiệp sẽ có nguy cơ bị phá sản Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, có thể khẳng định rằng thị trường có vai trò quyết định tới sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp

- Thị trường điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá :

Thị trường đóng vải trò hướng dẫn sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường Các nhà sản xuất kinh doanh căn cứ vào cung cầu, giá cả thị trường để quyết định sản xuất kinh doanh cái gì? Như thế nào ? và cho ai? Sản xuất kinh doanh đều phải xuất phát

từ nhu cầu của khách hàng và tìm mọi cách thoả mãn nhu cầu đó chứ không phải xuất phát từ ý kiến chủ quan của mình Bởi vì ngày nay nền sản xuất đã phát triển đạt tới trình

độ cao, hàng hoá và dịch vụ được cung ứng ngày càng nhiều và tiêu thụ trở nên khó khăn hơn trước Do đó, khách hàng với nhu cầu có khả năng thanh toán của họ, bộ phận chủ yếu trong thị trường của doanh nghiệp, sẽ dẫn dắt toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Thị trường tồn tại một cách khách quan nên từng doang nghiệp chỉ có thể tìm phương hướng hoạt động thích ứng với thị trường Mỗi doanh nghiệp phải trên cơ sở nhận biết nhu cầu của thị trường kết hợp với khả năng của mình để đề ra chiến lược, kế hoạch và phương án kinh doanh hợp lý nhằm thoả mãn tốt nhất nhu cầu của thị trường và xã hội

- Thị trường phản ánh thế và lực của doanh nghiệp :

Mỗi doanh nghiệp hoạt động trên thương trường đều có một vị thế cạnh tranh nhất định Thị phần ( phần thị trường mà doanh nghiệp chiếm lĩnh được ) phản ánh thế và lực của doanh nghiệp trên thương trường

Thị trường mà doanh nghiệp chinh phục được càng lớn chứng tỏ khả năng thu hút khách hàng càng mạnh, số lượng sản phẩm tiêu thụ được càng nhiều và do đó mà vị thế của doanh nghiệp càng cao

Thị trường rộng giúp cho việc tiêu thụ thuận lợi hơn dẫn tới doanh thu và lợi nhuận nhanh hơn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tái đầu tư hiện đại hoá sản xuất, đa dạng hoá sản phẩm, tăng thêm khả năng chiếm lĩnh và mở rộng thị trường Khi đó thế và lực của doanh nghiệp cũng được củng cố và phát triển

 Liên hệ nền kinh tế thị trường Việt Nam:

Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa

Khái niệm

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực chất là kiểu tổ chức nền

kinh tế – xã hội vừa dựa trên những nguyên tắc và quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựa trên những nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội

Mục đích của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

- Việt Nam là một nước nghèo, kinh tế – kỹ thuật lạc hậu, trình độ xã hội còn thấp, lại

bị chiến tranh tàn phá nặng nề Lựa chọn mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sự nắm bắt và vận dụng xu thế vận động khách quan của kinh tế thị trường trong thời đại ngày nay, nhằm sử dụng kinh tế thị trường để thực hiện mục tiêu từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội

- Phát triển lực lượng sản xuất hiện đại gắn liền với xây dựng quan hệ sản xuất mới phù hợp trên tất cả ba mặt: sở hữu, quản lý, phân phối nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Bản chất, đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

- Chế độ đa sở hữu và đa thành phần kinh tế:

+ Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa dựa trên nhiều hình thức sở hữu nhưng chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu đóng vai trò nền tảng của nền kinh tế quốc dân

+ Từ các hình thức sở hữu cơ bản hình thành nhiều thành phần kinh tế với các hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh đa dạng, đan xen, hỗn hợp Trong đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo

- Kết hợp nhiều hình thức phân phối, trong đó phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế là chính để nền kinh tế thị trường không ngừng nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm tốt các vấn đề xã hội và thực hiện công bằng xã hội

+ Kết hợp vấn đề lợi nhuận với vấn đề xã hội

+ Kết hợp chặt chẽ những nguyên tắc phân phối của chủ nghĩa xã hội và nguyên tắc của kinh tế thị trường

+ Nhà nước chủ động điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư

- Nhà nước xã hội chủ nghĩa là Nhà nước của dân, do dân, vì dân thực hiện chức năng quản lý nền kinh tế thị trường dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

+ Bảo đảm tính định hướng, điều khiển hướng tới đích xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế theo phương châm: nhà nước điều tiết vĩ mô, thị trường hướng dẫn doanh nghiệp

+ Nhà nước xã hội chủ nghĩa quản lý nền kinh tế bằng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách, pháp luật, và bằng cả sức mạnh vật chất của lực lượng kinh tế nhà nước; đồng thời sử dụng cơ chế thị trường, áp dụng các hình thức kinh tế và phương pháp quản lý của kinh tế thị trường để kích thích sản xuất, giải phóng sức sản xuất, phát huy

mặt tích cực, hạn chế và khắc phục mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động, của toàn thể nhân dân

Làm thế nào để phát triển được kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ?

- Phải tiếp tục thực hiện một cách nhất quán chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần Trong đó, kinh tế nhà nước phải phát huy được vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân

- Tiếp tục tạo lập đồng bộ các yếu tố thị trường; đổi mới và nâng cao hiệu lực quản lý kinh tế của Nhà nước

- Giải quyết tốt các vấn đề xã hội

- Giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

C Vai trò của chính phủ trong việc ổn định các chức năng cơ bản của một nền kinh tế

Khi đề cập đến vai trò của chính phủ trong nền kinh tế, chúng ta đương nhiên chấp

nhận rằng chính phủ là người đề ra các luật lệ Hơn thế nữa chính phủ cũng có những

chức năng có tính chất đặc biệt trong nền kinh tế

Trong nền kinh tế thị trường, chính phủ có 3 chức năng kinh tế cơ bản: Hiệu quả, công bằng và ổn định

I Chức năng hiệu quả:

Cơ chế thị trường có thể dẫn đến một số thất bại làm giảm hiệu quả của sản xuất và tiêu dùng Tình trạng này xuất hiện do cạnh tranh không hoàn hảo hoặc có nhân tố độc quyền Khi sức mạnh độc quyền có khả năng tác động đến giá cả ở một thi trường nào đó thì chúng ta sẽ thấy giá cả thị trường cao hơn mức hiệu quả, làm méo mó yêu cầu và tạo

ra lợi nhuận siêu ngạch Những lợi nhuận này có thể được sử dụng để mua chuộc ngành lập pháp đề ra hàng rào thuế quan có lợi cho tập đoàn độc quyền Để khắc phục tình trạng này, chính phủ có thể đưa ra các đạo luật chống độc quyền

Một biểu hiện khác của tính không hiệu quả là “Tác động bên ngoài” - Chỉ những tác động, những ảnh hưởng diễn ra bên ngoài thị trường hoạt động của doanh nghiệp hoặc cá nhân nào đó mà doanh nghiệp hoặc cá nhân này không phải trả đúng chi phí hoặc nhận đúng số tiền cần được trả của những hành động này

VD: một nhà máy điện chạy bằng than nhả khói làm ô nhiễm môi trường xung quanh

mà không phải lệ phí cho những người sống quanh đó

 Chính phủ đề ra luật lệ điều tiết nhằm ngăn chặn các tác động tiêu cực (tác nhân bên ngoài: thải khí, chất phóng xạ, …)

• LUẬT CHỐNG ĐỘC QUYỀN:

Là một đạo luật, một chế định, một số điều luật hoặc một điều luật cụ thể nhằm cấm hoặc hạn chế hành vi cạnh tranh bất hợp pháp với ý đồ xác lập tư cách độc quyền của các thành viên tham gia thị trường

Mục đích: khuyến khích và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh.

Ở một số nước có LCĐQ, dù nội dung trong hệ thống pháp luật của từng quốc gia có khác nhau, song nhìn chung chúng đều đề cập đến ba vấn đề cơ bản:

1) Cấm cacten, cacten là những khế ước của các doanh nghiệp hay nghị quyết của một hiệp hội

doanh nghiệp nhằm thoả thuận những điều kiện thống nhất về sản xuất, kinh doanh và vì vậy, nó triệt tiêu cạnh tranh giữa các thành viên trong cacten Thông thường, có những cacten về giá cả, về lĩnh vực hoặc mức độ sản xuất kinh doanh hay về phân chia thị trường tiêu thụ

2) Kiểm tra, giám sát việc sáp nhập doanh nghiệp Việc sáp nhập doanh nghiệp dẫn đến hai hậu

quả là giảm bớt số lượng các thành viên tham gia cạnh tranh và hình thành những doanh nghiệp lớn và những doanh nghiệp này có thể lớn đến mức các doanh nghiệp khác không đủ sức cạnh tranh với họ

3) Giám sát về sự lạm dụng của các doanh nghiệp có địa vị thống trị thị trường Trong quá

trình phát triển có thể có doanh nghiệp trở nên lớn mạnh và có sức mạnh thống trị thị trường đối với một hàng hoá nào đó Nếu doanh nghiệp này lạm dụng vị thế của mình để thực hiện những hành vi hạn chế cạnh tranh như đặt điều kiện đối xử giữa những người bạn hàng của mình, tẩy chay hoặc bao vây kinh tế đối với các doanh nghiệp khác thì những hành vi đó đều bị cấm.

Ở Việt Nam, hiện nay các nhà làm luật đang quan tâm và tính toán phải ban hành các quy phạm pháp luật về chống độc quyền, đặc biệt là trong Bộ luật hình sự (chương các tội phạm về kinh tế)

Ngoài ra, theo tờ trình của Chính phủ, sự cần thiết ban hành Luật Cạnh tranh nhằm tạo công cụ pháp lý hạn chế cạnh tranh không lành mạnh, đảm bảo sự công bằng, bình đẳng

trong kinh doanh

Luật Cạnh tranh đã quy định các hành vi gây hạn chế cạnh tranh bị cấm như: thoả thuận ấn định giá, phân chia thị trường lạm dụng vị thế độc quyền, vị trí thống lĩnh thị trường (chiếm trên 30% thị phần) để áp đặt giá mua, bán bất hợp lý

Tuy nhiên, trên thực tế, năm 2008 đã liên tiếp xảy ra các vụ việc khá điển hình về các

vi phạm trên như vụ Hiệp hội Thép Việt Nam ra nghị quyết ấn định giá bán (yêu cầu các thành viên 13,7- 14 triệu đồng/tấn thép), vụ Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam thống nhất nâng mức phí bảo hiểm lên 3,95%/năm cho tất cả các đối tượng khách hàng

Thủ tục điều tra khá phức tạp và dài dòng nên không phải doanh nghiệp nào cũng muốn đâm đơn khiếu kiện

Chống độc quyền ở Việt Nam phức tạp hơn nhiều so với các quốc gia khác, vì các công ty có được vị trí độc quyền không từ quá trình cạnh tranh, mà do sự ủng hộ của Nhà nước

• LUẬT LỆ ĐIỀU TIẾT

- Điều 7 Chương 1: Tổ chức, cá nhân sử dụng thành phần môi trường vào mục đích sản xuất,

kinh doanh trong trường hợp cần thiết phải đóng góp tài chính cho việc bảo vệ môi trường.

- Điều 11.Chương 2: Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân trong việc sử

dụng và khai thác hợp lý thành phần môi trường, áp dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ sạch, tận dụng chất thải tiết kiệm nguyên liệu, sử dụng năng lượng tái sinh, chế phẩm sinh học trong nghiên cứu khoa học, sản xuất và tiêu dùng.

- Điều 15 Chương 2: Tổ chức, cá nhân phải bảo vệ nguồn nước, hệ thống cấp nước, thoát nước,

cây xanh, công trình vệ sinh, thực hiện các quy định về vệ sinh công cộng ở đô thị, nông thôn, khu dân cư, khu du lịch, khu sản xuất.

- Điều 16 Chương 2: Tổ chức, cá nhân trong sản xuất, kinh doanh và các hoạt động khác phải

thực hiện các biện pháp vệ sinh môi trường, phải có thiết bị kỹ thuật để xử lý chất thải, bảo đảm

tiêu chuẩn môi trường, phòng, chống suy thoái môi trường, ô nhiễm môi trường, sự cố môi trường.

Chính phủ quy định danh mục tiêu chuẩn môi trường, phân cấp ban hành và kiểm tra việc thực hiện các tiêu chuẩn đó.

II Chức năng công bằng:

Trong nền kinh tế thị trường, hàng hóa được phân phối cho những ng có nhiều tiền nhất chứ không phải theo nhu cầu lớn nhất Như vậy, ngay cả khi một cơ chế thị trường đang là hiệu quả thì nó cũng có thể dẫn tới sự bất bình đẳng lớn Người ta có nhiều tiền

ko chỉ do lao động chăm, lao động giỏi mà còn có thể có nhiều yếu tố như hưởng tài sản thừa kế, trúng xổ số,…

Do vậy, cần phải có chính sách phân phối lại thu nhập như sử dụng thuế lũy tiến- đánh thuế người giàu theo tỷ lệ cao hơn người nghèo*, xây dựng hệ thống hỗ trợ thu nhập nhằm giúp đỡ cho ng già, người tàn tật, bảo hiểm thất nghiệp, trợ cấp y tế… Tức là biện pháp thu thuế sẽ lấy đi một số hàng hóa và dịch vụ của một nhóm người, thu hẹp khả năng mua sắm của họ và việc chi tiêu các khoản thuế sẽ tăng thêm việc tiêu dùng hàng hóa và dich vụ của nhóm cư dân khác Do đó biện pháp thu thuế và chi tiêu của Chính phủ sẽ ảnh hưởng đến việc phân phối cho ai trong nền kinh tế

• CHÍNH SÁCH PHÂN PHỐI LẠI THU NHẬP:

Phân phối lại thu nhập xã hội là sự can thiệp của Nhà nước thông qua các quy định của pháp luật, của các chính sách để vận động, thuyết phục những người có thu nhập cao đóng góp để cùng nhà nước giúp đỡ cộng đồng và những người có thu nhập thấp Đây là một trong những đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN Trong điều kiện kinh tế khó khăn hiện nay, phân phối lại thu nhập là chính sách rất cần thiết và có ý nghĩa Phân phối lại thu nhập có thể thực hiện bằng nhiều cách:

• Thứ nhất, thông qua chính sách thuế: Gần như tất cả các quy định pháp luật đều có tác dụng phân phối lại thu nhập nhưng cụ thể và rõ nhất là thuế thu nhập cá nhân và thuế tiêu thụ đặc biệt Thuế thu nhập cá nhân động viên thu nhập của những người có thu nhập ở một mức khá cao so với mặt bằng

xã hội Thuế tiêu thụ đặc biệt đánh vào người mua sắm, sử dụng một số hàng hóa, dịch vụ thuộc diện xa

xỉ Trong lúc toàn xã hội đang triệt để tiết kiệm thì có thể tính đến việc tăng loại thuế này đồng thời giảm một số loại thuế khác.

• Thứ hai, thông qua các chính sách an sinh xã hội vĩ mô Bằng luật pháp và các chính sách cụ thể khác, nhà nước có thể tạo ra cơ chế, hành lang pháp luật để thực hiện các sự chăm lo, hỗ trợ các đối tượng đặc biệt trong xã hội, như trẻ em, người già yếu, người có công, đồng bào dân tộc thiểu số, bà con vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn…

Chẳng hạn, chính sách về y tế, giáo dục, bảo hiểm xã hội… mặc dù luôn đảm bảo quyền lợi cho tất

cả mọi thành phần trong xã hội nhưng thường có xu hướng ưu tiên cho những người khó khăn.

• Thứ ba, thông qua các cuộc vận động, các phong trào hỗ trợ Các phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “vì người nghèo”, các hoạt động xã hội, từ thiện… một mặt thể hiện tinh thần nhân ái, đoàn kết, giúp đỡ nhau của các tầng lớp nhân dân đồng thời cũng là sự phân chia lại thu nhập Những khoản giúp đỡ người khó khăn của các doanh nghiệp thường được tính vào chi phí để giảm thuế, coi như là một sự khuyến khích của nhà nước đối với việc làm này.

• Thứ tư, thông qua việc hỗ trợ cho các đối tượng khó khăn, thuộc diện chính sách Thời gian qua, việc miễn, giảm phí khám chữa bệnh cho trẻ dưới 6 tuổi hay hỗ trợ cho người già từ 80 tuổi trở lên; miễn, giảm học phí cho con em các hộ gia đình thuộc diện nghèo, hộ gia đình các xã đặc biệt khó khăn, kể cả việc hỗ trợ tiền điện cho các hộ nghèo, trợ cấp cho các đối tượng khó khăn… là những chính sách an sinh xã hội có ý nghĩa thiết thực, có tác dụng an dân sâu sắc Trong điều kiện hiện nay, có thể mở rộng các đối tượng được hưởng trợ cấp xã hội, cả thường xuyên và đột xuất, đồng thời tăng mức chi cho các đối tượng này.

Tóm lại, với xu hướng ngày càng giãn xa về khoảng cách thu nhập và mức độ giàu nghèo hiện nay ở nước ta, nguy cơ về bất bình đẳng trong xã hội ngày một rõ nét Từ đó

có thể phát sinh những vấn đề xã hội phức tạp, ảnh hưởng đến sự phát triển ổn định của đất nước Do đó, một trong những giải pháp mà nhà nước cần quan tâm là nên có các chính sách phân phối lại thu nhập sao cho hiệu quả, thiết thực để đảm bảo công bằng xã hội

Liên hệ đến VN:

Nền kinh tế thị trường ở Việt Nam được xác định là nền kinh tế thị trường định hướng xă hội chủ nghĩa Việc phát triển kinh tế không chỉ nhằm mục đích đơn thuần là tăng trưởng kinh tế mà phải lấy mục tiêu tăng trưởng kinh tế làm cơ sở để phát triển toàn diện con người, giải quyết hài ḥa những vấn đề kinh tế - xă hội, bảo tồn các giá trị truyền thống văn hóa của dân tộc

Nhà nước thực hiện kết hợp các mục tiêu kinh tế với các mục tiêu xă hội ngay trong từng chính sách phát triển Nhà nước giải quyết mối quan hệ lợi ích của các tầng lớp xă hội theo nguyên tắc hiệu suất kinh tế và tăng trưởng, kết hợp với trách nhiệm xă hội nhằm đảm bảo công bằng và ổn định xă hội trên cơ sở phát triển kinh tế Đại đa số nhân dân được hưởng lợi từ thành tựu của kinh tế thị trường và phát triển, khuyến khích người dân cống hiến và hưởng thụ tương xứng với thành quả sản xuất kinh doanh Nhà nước tiến hành đổi mới chính sách tiền lương, chính sách phân phối, điều tiết thu nhập và hoàn chỉnh chính sách đảm bảo cung ứng các dịch vụ công cộng, thiết yếu, b́nh đẳng cho người dân về giáo dục, y tế, văn hóa, việc làm Mặt khác, phát triển kinh tế thị trường để giải phóng các tiềm năng đất đai, tài nguyên nhưng phải khai thác và sử dụng chúng một cách hợp lư, bảo vệ môi trường sinh thái và phát triển bền vững

 Giải pháp của Chính phủ trong việc thực hiện chức năng công bằng đối với nền kinh tế: Phát triển mạng lưới an sinh xã hội, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội,

xây dựng, bảo đảm thực thi có hiệu quả các chính sách xã hội đảm bảo cho các chủ thể thị trường đạt được mục tiêu lợi nhuận cao, vừa tạo ra môi trường chính trị, xã hội ổn định hài hòa, làm nền tảng cho phát triển bền vững kinh tế và từng bước thực hiện mục tiêu định hướng XHCN Cụ thể là, hoàn thiện và thực hiện tốt các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo việc làm, học nghề, đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài; việc triển khai thực hiện các nghị quyết của Chính phủ và Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo, trong đó chú trọng các chính sách giảm nghèo đối với các huyện nghèo; bảo đảm mức tối thiểu về một số dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, thông tin cho người dân, đặc biệt là người lao động có thu nhập thấp, người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn,