Thị trường tài chính và vai trò của thị trường tài chính trong việc góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn tài chính

Thị trường tài chính và vai trò của thị trường tài chính trong việc góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn tài chính Thị trường tài chính và vai trò của thị trường tài chính trong việc góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn tài chính Thị trường tài chính và vai trò của thị trường tài chính trong việc góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn tài chính

Luận văn

Thị trường tài chính và vai trò của thị trường tài chính trong việc góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn

LỜI NÓI ĐẦU

Thị trường tài chính - một thị trường đang trên đà hình thành là nơi diễn ra cáchoạt động luân chuyển, đầu tư các nguồn lực xã hội, cung ứng các nguồn vốn chohoạt động kinh tế Điều này đã góp phần làm thay đổi sâu sắc, từ những thói quentiêu dùng, tiết kiệm tiền nhãn rỗi trong tiêu dùng đến những bước phát triển vĩ môđánh dấu sự hoàn thiện của nền kinh tế thị trường Nó góp một phần đắc lực chocông cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước tạo thế và lực mới cho dân tộc tabước vào thế kỷ XXI

Tuy vậy, sau 15 năm đổi mới, thị trường tài chính còn là một vấn đề khá mới

mẻ khi mà phát triển và hoàn thiện thị trường tài chính là một tất yếu khách quancho phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam Những hình thành ban đầu còn nhỏ bé,manh mún, chưa thực sự tạo được động lực cho phát triển Chúng ta không chỉ tụthậu so với sự phát triển hàng trăm năm của thị trường tài chính thế giới mà còn sovới cả sự phát triển của khu vực

Đặc biệt, cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ trong khu vực năm 97 xảy ra còn

để lại nhiều hậu quả nặng nề buộc chúng ta phải nhận thấy rằng vấn đề phát triển vàhoàn thiện thị trường tài chính càng trở nên quan trọng hơn, cấp thiết hơn cho việcxây dựng một thị trường tài chính lành mạnh, ổn định, năng động

Để có thể góp một ý kiến chung vào việc tìm hiểu, đánh giá nghiên cứu phạmtrù "Thị trường tài chính" cũng là để nâng cao hơn nữa khả năng về chuyên ngành

mình đang học, em đã chọn đề tài " Thị trường tài chính và vai trò của thị trường tài chính trong việc góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển và nâng cao hiệu quả

sử dụng các nguồn tài chính"

Bài viết chủ yếu đưa ra các vấn đề xung quanh thị trường tài chính từ đó cónhững đánh giá, nhìn nhận và các giải pháp cho sự phát triển hoàn thiện thị trườngtài chính Việt Nam

2

Đề tài gồm có các phần như sau (Mục lục):

Lời nói đầu

Nội dung

Phần I: Tổng quan về TTTC:

I/ Khái niệm chung về TTTC

1 Tiền đề ra đời, tồn tại của TTTC

2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của TTTC

3 Cấu trúc TTTC

4 Các công cụ trên TTTC

II Thị trường tài chính thế giới

Phần II TTTC Việt Nam

I Khái quát sơ lược về TTTCVN

III Phát triển hoàn thiện TTTCVN giai đoạn hiện nay

1 Hoàn thiện TTTC là tất yếu khách quan

2 Các giải pháp chung cho phát triển, hoàn thiện TTTC

3

TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

1 Tiền đề ra đời và tồn tại của thị trường tài chính.

Tài chính, thị trường tài chính (TTTC) chỉ ra đời và tồn tại trong những điềukiện lịch sử nhất định, khi mà những hiện tượng kinh tế xã hội khách quan xuấthiện, tồn tại

Như vậy, phạm trù TTTC cần được đánh giá xem xét như là một vấn đề kinh

tế xã hội khách quan, nó có tính kinh tế và lịch sử

Cùng với sự tan rã của chế độ công xã nguyên thủy, phân công lao động xã hội

và chế độ tư hữu phát triển bước đầu hình thành nên một nền kinh tế hàng hoá giảnđơn Tiền tệ cũng xuất hiện như một đòi hỏi khách quan để có thể trao đổi, mua bánhàng hoá

Chủ nghĩa tư bản trải qua quá trình hình thành và phát triển đã đưa kinh tếhàng hoá lên thành kinh tế thị trường, đưa ra những tiền đề cần thiết để nảy sinh,hình thành TTTC Như vậy sự phát triển của kinh tế thị trường sự tham gia của tiền

tệ vào hoạt động kinh tế, sự tích lũy tập trung tư bản là những tiền tệ quan trọnghình thành TTTC

Các nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển vàhoàn thiện TTTC, từ việc in ấn, phát hành đều lưu thông, huy động tiền tệ và cácnguồn lực sản xuất quốc gia đến việc phân bổ các nguồn lực tài chính ra toàn xã hội

và còn vượt qua khỏi phạm vi quốc gia hình thành nên TTTC quốc tế

Những nhân tố trên đã tạo điều kiện cho sự phát triển của TTTC và ngược lại,đến lượt mình, TTTC đã làm cho nền kinh tế xã hội phát triển ở bước cao hơn

Ngày nay, trong tiến trình hội nhập và toàn cầu hoá các nền kinh tế, TTTC đã

mở rộng ra phạm vi toàn thế giới và đang ngày càng đóng góp và nền kinh tế thếgiới Chính xu thế toàn cầu hoá đã hội nhập các TTTC lại với nhau biến các TTTCnhỏ bé độc lập thành những TTTC khổng lồ, hoạt động phụ thuộc lẫn nhau và tạođộng lực cho nhau cùng phát triển

Việt Nam chúng ta cần đánh giá đúng bản chất ra đời, tồn tại của TTTC từ đó

mà dựa trên các quy luật khách quan để xây dựng một TTTC hợp lý, từng bước pháttriển, hội nhập vào quốc tế, khu vực

2 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của TTTC.

TTTC là nơi diễn ra các hoạt động luân chuyển vốn trực tiếp từ các tổ chức cánhân có vốn sang các tổ chức cá nhân cần vốn đảm bảo cho các hoạt động kinh tế

xã hội hàng ngày

Mọi nền kinh tế đều có nhu cầu to lớn về vốn để vận hành và phát triển vào cóthể được huy động từ nhiều nguồn nhà nước, ngân hàng và cuối cùng là qua trunggian TTTC - một công cụ hết sức quan trọng của nền kinh tế thị trường về phươngdiện cung cấp và luân chuyển vốn

Nếu như trên thị trường hàng hoá, đối tượng mua bán là các loại sản phẩmhàng hoá dịch vụ thì trên TTTC, đó là vốn, một loại hàng hoá đặc biệt Người bán

dư thừa tiền đem nhượng đi với tư cách là vốn - hàng hoá nhằm thu một khoản tiềnlãi nhất định đáp ứng được vốn cho người mua để phát triển mở rộng kinh doanh,đầu tư hoặc tiêu dùng Thực chất của mua, bán trên TTTC là mua bán quyền sửdụng vốn

Giá cả trên TTTC chính là lợi tức tiền cho vay hay lợi tức cổ phần và giá cảnày nhiều khi không được xác định trước (như lợi tức cổ phần) và đem lại sự hấpdẫn cũng như rủi ro là rất cao

Như vậy, TTTC là một thực thể trừu tượng gắn liền với việc phân bổ sử dụngcác nguồn lực tài chính với các loại hàng hoá đặc biệt, đó là vốn, quyền sử dụngvốn Các công cụ chủ yếu trên TTTC là các loại chứng khoán có giá đưa lưu hànhqua lại trong các hoạt động tài chính

Thị trường tài chính có một số vai trò chủ yếu sau:

+ TTTC đóng vai trò to lớn trong việc thu hút các nguồn lực tài chính nhàn rỗitrong xã hội tài trợ cho nhu cầu phát triển kinh tế xã hội Vốn là tiền đề, là cơ sở chohoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, là một trong ba yếu tốđầu vào quan trọng nhất của sản xuất (lao động, kỹ thuật), thiếu vốn lại là trở ngạichính kìm hãm sự phát triển kinh tế đất nước, đặc biệt là giai đoạn CNH, HĐH Nềnkinh tế phát triển nhanh đòi hỏi phỉa sử dụng tối đa các nguồn lực tài chính Thôngqua cơ chế hoạt động của TTTC đã thu hút tất cả những nguồn vốn nhỏ bé, phân tánrải rác thành những nguồn lực to lớn tài trợ kịp thời cho nhu cầu phát triển kinh tế

+ TTTC đóng vai trò quan trọng nâng cao hiệu quả vốn tài chính, tạo điều kiệnthuận lợi dễ dàng cho việc luân chuyển vốn từ lĩnh vực kém hiệu quả sang lĩnh vựckinh doanh đạt hiệu quả cao

5

Sử dụng vốn - hàng hoá luộn phải trả một giá nhất định, điều đó buộc người sửdụng vốn phải quan tâm đến hiệu quả sử dụng đồng vốn đảm bảo phương án kinhdoanh tối ưu, đưa ra các biện pháp từ đa giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất

và trả lãi của vốn Mặt khác, do sự tự do lựa chọn hình thức đầu tư, sự dễ dàng mua

đi bán lại giúp luân chuyển vốn trong nền kinh tế được linh hoạt hơn

+ TTTC đóng vai trò quan trọng để thực hiện các chính sách tiền tệ và chínhsách tài chính, điều hoà các hoạt động kinh tế xã hội, thực hiện giám sát điều chỉnhnền kinh tế vĩ mô

Thông qua việc sử dụng các công cụ tài chính trên thị trường, các hệ thốnggiám sát của nhà nước có thể theo dõi sát sao các hoạt động không chỉ trong lĩnhvực tài chính tiền tệ mà cả sản xuất kinh doanh

Chính phủ có thể điều tiết lượng cung - cầu tiền tệ đảm bảo bình ổn hoạt độngcủa nền kinh tế, bù đắp thâm hụt kích cầu tiêu dùng Mặt khác, nhà nước có thểthông qua chính sách lãi suất hướng hoặc hạn chế vào một số lĩnh vực sản xuất, ưutiên các ngành hướng về xuất khẩu, mũi nhọn v.v

+ TTTC tạo điều kiện thuận lợi trong hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư nướcngoài

Do việc hình thành và phát triển TTTC quốc gia hàng năm ngoài xu thế quốc

tế hoá TTTC tạo điều kiện cho nền kinh tế quốc dân hoà nhập vào nền kinh tế thếgiới, giúp các nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn mua cổ phiếu trực tiếp trên thị trường,góp vốn liên doanh đầu tư sản xuất Thông qua hệ thống luật hoàn chỉnh và tínhchất "mở cửa" có thể cho phép nới lỏng, thu hẹp hoạt động đầu tư nước ngoài Điều

đó đảm bảo tính hợp lý cho phát triển kinh tế đối ngoại

Như vậy, TTTC đóng một vai trò hết sức to lớn trong phát triển kinh tế xã hộivai trò đó chỉ được phát huy khi nó được hình thành trong một điều kiện thích hợp

và hoạt động trong một cơ chế linh hoạt, lành mạnh

Tuy vậy, bản thân nền KTTT cũng như TTTC đều có những khuyết tật của nóđòi hỏi phải nắm vững cơ chế vận hành của TTTC, có những biện pháp hữu hiệugiám sát và thúc đẩy hoạt động của nó

3 Cấu trúc của TTTC.

Là một thực thể trừu tượng, đa dạng, TTTC có thể được xem xét, đánh giádưới nhiều góc độ khác nhau Mỗi góc độ đưa ra một đặc trưng riêng trong sự đadạng của TTTC

1 Dựa trên phương thức huy động vốn: Thị trường nợ và thị trường vốn cổ phần:

a Thị trường nợ:

Là một bộ phận của TTTC, ở đó diễn ra việc trao đổi mua bán các công cụ nợ.Công cụ nợ là sự thoả thuận có tổ chức như một hợp đồng vay mượn mà người đivay cam kết trả

Trên thị trường nợ, người đi vay sẽ cam kết trả cho người cho vay cả gốc vàlãi trong một kỳ hạn nhất định với phương thức thoả thuận

Thông qua cơ chế hoạt động của các tổ chức tài chính trung gian, các công cụ

nợ được huy động từ những nguồn lực tài chính nằm rải rác, thậm chí là rất nhỏ bé

về mặt giá trị Từ những nguồn vốn huy động được, tổ chức tài chính cho vay đốivới doanh nghiệp sản xuất, tiêu dùng của chính phủ, dân chúng, việc cho vay đượcdựa trên sự thoả thuận của hai bên và cung cầu trên thị trường là cơ sở ấn định giácủa vốn - hàng hoá

Tuỳ vào mục đích vay mà có thể có những kỳ hạn khác nhau, mỗi kỳ hạn

thường có lãi suất ổn định cho cả kỳ vay Tuy vậy, các khoản vay dài hạn thường cólãi suất cao hơn các khoản vay ngắn hạn do được sử dụng đầu tư vào các ngành lâudài và ổn định lực, tuy vậy rủi ro cũng cao hơn Các khoản vay dài hạn (thường từtrên 3 đến 5 năm) cần được khuyến khích để đầu tư vào xây dựng các công trình lớnđòi hỏi vốn lớn, dài hạn, chậm thu hồi nhưng rất cần thiết cho nền kinh tế

Hoạt động trên thị trường nợ phản ánh mối quan hệ giữa người cho vay vàngười đi vay, tuy vậy mối quan hệ đó là rất phức tạp, chồng chéo và có thể diễn ranhiều lần cho cùng một khoản vốn Một cá nhân, tổ chức có thể vừa là người đi vay,cũng lại là người cho vay, chẳng hạn như các tổ chức tài chính trung gian, các công

ty sản xuất

Lãi suất trên thị trường tác động lớn vào hoạt động của thị trường nợ, nó quyếtđịnh đến cung cầu vốn nợ và cả thời hạn của các khoản vay Điều chỉnh một mức lãisuất ổn định, hợp lý sẽ làm cơ sở cho tính ổn định thị trường

b Thị trường vốn cổ phần

Là một bộ phận của TTTC, hoạt động thông qua việc phát hành mua bán cổphiếu, trái phiếu Các cổ phiếu, trái phiếu là các chứng từ công nhận quyền góp vốncủa cổ đông

Thông qua cơ chế hoạt động huy động vốn của các công ty cổ phần, các công

ty này phát hành cổ phiếu, trái phiếu mà hiện nay chủ yếu là trên TTCK, các nguồn

7

vốn nhãn rỗi sẽ trực tiếp đầu tư vào hoạt động ở các công ty Vốn được thu hút từmọi nguồn cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp và được thu hút vào các công ty cổ phầncác ngân hàng, tổ chức tài chính và cả chính phủ.

Đặc trưng của cổ phiếu trái phiếu là không có một thời hạn cụ thể, sự đónggóp vốn vào công ty có thời hạn phụ thuộc vào việc lưu giữ cổ phiếu của người sởhữu và cả tình hình kinh doanh của công ty, thông thường sau một kỳ hạn nhất định(thường là một năm) chủ sở hữu cổ phần được chia lợi tức

Hoạt động trên thị trường vốn cổ phần không phản ánh mối quan hệ giữa

những người đi vay và người cho vay về ở đây không được đặc trưng bởi sự vaymượn các công cụ nợ Nó là mối quan hệ giữa những người chủ sở hữu trong công

ty cổ phần họ cùng tham gia góp vốn đầu tư vào các công ty và thu lợi nhuận Điều

đó lý giải tại sao cổ phiếu, trái phiếu không có một thời hạn cụ thể

Như vậy, mỗi cá nhân, tổ chức mua cổ phiếu, trái phiếu sẽ là một nhà đầu tư

do đó, họ sẽ không được hưởng lợi đầu tư như những nhà cho vay Lợi nhuận sauthuế được phân bổ trả lãi thuế vốn, tài sản, tái đầu tư, thuê lao động sau đó mớichia cho các cổ đông Nếu có rủi ro xảy ra, họ phải cùng liên đới chịu trách nhiệmhữu hạn ứng với phần vốn đã đóng góp

Diễn biến kinh tế trên thị trường vốn cổ phần phụ thuộc vào lợi nhuận kinhdoanh của công ty Lãi suất chỉ có tác động gián tiếp vì mỗi mức lãi suất sẽ tác độngđến đầu tư, thu nhập và lợi nhuận ròng của công ty Còn lợi nhuận ảnh hưởng trựctiếp đến trị giá cổ phiếu mà mỗi cổ đông có thể nhận được khi đầu tư vào công ty cổphần Nếu tình hình kinh doanh thấp kém, các nhà đầu tư để đồng loạt bán ra cổphiếu, trái phiếu ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn vốn công ty

Như vậy, việc huy động vốn trên thị trường nào, nợ hay vốn cổ phần là tuỳthuộc vào tình hình mỗi công ty cũng như sự quy định của luật doanh nghiệp

Thông thường, các doanh nghiệp huy động vốn cơ bản chủ yếu là trên thị trường nợđảm bảo nguồn vốn lớn, tập trung cho đầu tư sản xuất Còn khi muốn mở rộng sảnxuất, tăng vốn điều lệ hoặc để nâng cao hình ảnh của mình thì có thể thamgia huyđộng trên thị trường vốn cổ phần

2 Dựa vào kỳ hạn của các công cụ tài chính: Thị trường tiền tệ và thị

trường vốn.

a Thị trường tiền tệ

Là một bộ phận của TTTC mua bán các công cụ ngắn hạn

Các công cụ nợ ngắn hạn có đặc trưng cơ bản là: Có tính lỏng cao, thời gianlưu hành luân chuyển ngắn và chi phí chuyển về tiền mặt thấp.

Các công cụ này tham gia trên thị trường tiền tệ ít rủi ro do thời gian ngắn Do

đó, giá cả trong thị trường tiền tệ là khá ổn định

Trong thị trường tiền tệ, tiền là một hàng hoá đặc biệt, nó phụ thuộc vào sựphát triển của kinh tế thị trường mà ngân hàng và các tổ chức tài chính trung giancùng tham gia hoạt động Lãi suất của nó phụ thuộc vào cung cầu tiền tệ trên thịtrường và kiểm soát tiền tệ luôn luôn là công việc của chính phủ và mọi ngân hàngtrung ương

Tham gia vào thị trường tiền tệ gồm có các ngân hàng thương mại, các tổ chứctài chính phi ngân hàng, kho bạc, NHTW, các doanh nghiệp, chính phủ

Thị trường tiền tệ đóng vai trò:

+ Tạo môi trường đầu tư sinh lời cho các cá nhân và các tổ chức tài chính đầu

tư ngắn hạn

+ Đảm bảo tính hiệu quả hệ thống, ổn định của các ngân hàng thương mại+ Giúp NHTW thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia

Các bộ phận chủ yếu của thị trường tiền tệ

Thị trường tín phiếu kho bạc chủ yếu là chính phủ phát hành trái phiếu nhằm

bù đắp phần bội chi ngân sách và nhu cầu chi tiêu của mình

Thị trường nội tệ - liên ngân hàng nhằm đảm bảo điều hoà về vốn hoạt độngtrong hệ thống ngân hàng

Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng tổ chức mua bán ngoại tệ giữa các ngânhàng được kinh doanh ngoại tệ

Thị trường tín dụng thể hiện quan hệ vay mượn sử dụng vốn lẫn nhau giữa cácpháp nhân, thể nhân trong nền kinh tế

Ngoài ra còn thị trường thương phiếu, kỳ phiếu ngân hàng chủ yếu tham giaphát hành các công cụ vay ngăn hạn

b Thị trường vốn:

Là một bộ phận của TTTC diễn ra việc mua bán, trao đổi các công cụ nợtrung, dài hạn và cổ phiếu

9

Các công cụ lưu hành có tính lỏng kém, thời gian lưu hành dài Do đó hoạtđộng trên thị trường vốn mang tính rủi ro cao và giá cả biến đổi phức tạp do kỳ hạndài.

Thị trường vốn xét về mặt bản chất phản ánh các quan hệ mua bán không phải

là số lượng nhất định các khoản tiền mặt, các tư liệu sản xuất mà là các quyền sởhữu về tư liệu sản xuất và vốn tiền mặt Như vậy, thị trường vốn là một bộ phận củaTTTC được chuyên môn hoá đối với các nguồn lực tài chính và trao quyền sử dụngdài hạn Do đó, các nguồn lực tài chính này chủ yếu là được đầu tư dài hạn vào đầu

tư sản xuất kinh doanh

Khi lãi suất không ổn định, xu hướng lạm phát cao, hoạt động của thị trườngvốn bị thu hẹp và phải nhường chỗ cho thị trường tiền tệ vì lúc đó tham gia thị

trường vốn có độ rủi ro rất cao Do đó, tính ổn định của nền kinh tế thị trường ảnhhưởng lớn đến hoạt động của thị trường vốn

Vai trò của thị trường vốn:

Đảm bảo nguồn tài trợ vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế, cho các tổ chức tíndụng ngân hàng đầu tư vào các lĩnh vực dài hạn

Tạo cơ hội kinh doanh cao cho các nhà đầu tư

Nhà nước có thêm vốn đầu tư vào các công trình lớn, cơ sở hạ tầng Các bộphận của thị trường vốn:

+ Thị trường trái phiếu chính phủ chủ phát hành các công cụ nợ có mệnh giácao, khối lượng lớn của chính phủ, lãi suất thấp không có rủi ro

+ Thị trường trái phiếu công ty do các công ty phát hành trái phiếu, lãi suất tuỳthuộc vào tình hình công ty song có độ rủi ro cao

+ Thị trường cổ phiếu bằng các công ty cổ phần phát hành cổ phiếu trên

TTCK, lãi suất hấp dẫn song không cố định, rui ro rất cao

3 Dựa vào cơ chế hoạt động của TTTC: Thị trường tài cấp I và cấp II.

10

ngân hàng, các công ty kinh doanh chứng khoán, các nhà môi giới và các nhà kinhdoanh khác.

Phát hành trên thị trường sơ cấp mới là mục đích tài trợ cho nhu câùa vốn củacông ty phát hành Tuy nhiên, phạm vi trên thị trường sơ cấp thường diễn ra hẹp,thông tin mua bán ít và chủ yếu là dành cho các nhà chuyên môn kinh doanh ở thịtrường sơ cấp Hoạt động phát hành không diễn ra ở một trụ sở cố định và hầu nhưmang tính nội bộ

Tuy vậy, giá cả, số lượng trên thị trường cấp I lại là cơ sở cho thị trường cấp IIhoạt động vì các công cụ tài chính không chỉ được phát hành một lần, nó còn đượctiếp tục mua đi bán lại trên thị trường cấp II

Lúc này, người bán là các nhà đầu tư đầu tiên, người mua là tất cả các cá nhân,

tổ chức muốn đầu tư, kinh doanh kiếm lời

Phát hành trên thị trường cấp II nói chung không có mục đích tài trợ vốn chocông ty phát hành, nhưng phạm vi diễn ra rộng lớn và thông tin phong phú, phổbiến Thị trường cấp II như là một dấu hiệu theo dõi công việc kinh doanh khôngchỉ của doanh nghiệp mà còn của cả nền kinh tế Hoạt động đã diễn ra khỏi nội bộcác nhà kinh doanh và liên quan đến hoạt động, chú ý của dân chúng

Cả hai thị trường phụ thuộc vào nhau Thị trường cấp II ảnh hưởng đến thịtrường cấp I, việc định giá cả, khối lượng ở thị trường cấp II vừa quy định, vừa phụthuộc vào hoạt động của thị trường cấp I

Thông thường không tồn tại ranh giới rõ rệt giữa hai thị trường, các hoạt độngđan xen hoà lẫn vào nhau Thị trường cấp I là cơ sở cho thị trường cấp II, còn thịtrường cấp II lại là động lực cho thị trường cấp I

4 Các công cụ trên TTTC:

a Các công cụ của thị trường tiền tệ:

+ Trái phiếu kho bạc là công cụ vay nợ ngắn hạn do chính phủ phát hành

nhằm bù đắp thâm hụt ngân sách tạm thời và tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của mình

Trái phiếu kho bạc có độ an toàn cao nhất vì khả năng vỡ nợ của chính phủ làgần như không thể xảy ra, tuy vậy lại có lãi suất thấp nhất và được trả cùng với gốc(lãi suất chính phủ là lãi suất cơ sở của thị trường) Khách hàng của trái phiếu khobạc là nhân dân, ngân hàng thương mại, NHTW các tổ chức tài chính trung gian.

+ Các chứng chỉ tiền gửi là việc chứng nhận cho tiền gửi vào các ngân hàngthương mại của các nhân, tổ chức

Phổ biến nhất là hình thức sổ tiết kiệm, séc thanh toán có thể dùng các

chứng chỉ này để thanh toán, tuỳ thuộc vào mức độ chấp nhận thanh toán của dân

cư, nền kinh tế và quy định của các tổ chức

+ Các thương phiếu kỳ phiếu do các ngân hàng thương mại phát hành chủ yếu

là để huy động vốn tạm thời, ngắn hạn, đáp ứng nhu cầu vốn cấp bách của các ngânhàng, lãi suất cao song thời gian rất ngắn

b Các công cụ của thị trường vốn:

+ Cổ phiếu là một chứng chỉ chứng nhận quyền góp vốn của các cổ đông, nókhông phải là một công cụ vay nợ trên TTTC

Cổ phiếu có mệnh giá trên cổ phiếu song không có lãi suất, tỷ lệ lợi tức cốđịnh mà hoạt động dựa trên khả năng thu lợi nhuận của công ty vào một giai đoạnnhất định Cổ phiếu có khả năng thu lợi tức cao, hấp dẫn song cũng có mức độ rủi

ro rất cao

Gồm có cổ phiếu ký danh, vô danh, ưu đãi và thông thường Mỗi loại có

những thuận lợi kvà ràng buộc riêng

+ Trái phiếu là công cụ vay nợ dài hạn của chính phủ, doanh nghiệp trái phiếuchính phủ, vay để thu hút nguồn vốn trung và dài hạn, đặc biệt là dài hạn cho nhucầu xây dựng, đầu tư các công trình lớn của nền kinh tế, lãi suất cao hơn lãi suất tráiphiếu kho bạc do vay dài hạn và củng cố độ an toàn khá cao Đầu tư vào trái phiếuchính phủ là đầu tư mang tính dài hạn và an toàn

Trái phiếu doanh nghiệp do các công ty phát hành, lãi suất hấp dẫn nhưng có

độ rủi ro khá cao Đây cũng là khoản đầu tư dài hạn của những người cho vay mạohiểm

Các loại trái phiếu gồm có: trái phiếu vay đơn, tiền gốc và lãi được thanh toánmột lần khi vào ngày đáo hạn

Trái phiếu trả cố định sẽ thanh toán các khoản cố định đều nhau cho ngườimua trong suốt kỳ hạn trái phiếu

12

Trái phiếu coupon, tiền lãi trả hàng năm, tiền gốc trả vào ngày đáo hạn sẽđược thanh toán theo mệnh giá.

Trái phiếu vĩnh cưủ: Người mua sẽ nhận một khoản thu nhập hàng năm cốđịnh đến lúc chết và không được rút tiền gốc, không thừa kế

13

THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VIỆT NAM

I KHÁI QUÁT SƠ LƯỢC VỀ TTTC VIỆT NAM:

1 Các điều kiện để hình thành TTTC Việt Nam.

TTTC là một thị trường hàng hoá đặc biệt, là sản phẩm của nền kinh tế pháttriển cao Do đó, để hình thành TTTC Việt Nam cần phát triển một nền kinh tế thịtrường XHCN dựa trên chế độ đa dạng hoá sở hữu, mở rộng phát triển các thànhphần kinh tế

Nền kinh tế thị trường đó phải được phát triển ổn định trong một thời giandài, ổn định cả về kinh tế, chính trị, quốc phòng an ninh

Chuyển sang kinh tế thị trường nhưng phải luôn luôn khẳng định vai trò củanhà nước và thành phần kinh tế nhà nước trong việc định hướng phát triển của nềnkinh tế, tạo điều kiện thực thi các chính sách kinh tế vĩ mô tạo điều kiện thuận lợicho hoạt động tài chính - tiền tệ

Nền kinh tế phải có những chuyển biến tích cực, bắt đầu có tích luỹ và xuấthiện nhu cầu gửi tiền dư thừa cũng như đầu tư trong dân chúng

Đã xây dựng được một mạng lưới cơ sở hạ tầng kinh tế cũng như hệ thốngthông tin liên lạc rộng khắp, hiện đại, đồng bộ trong cả nước tạo thành một thể

thống nhất từ TW đến địa phương

Các doanh nghiệp, các tổ chức tín dụng được phép hoạt động độc lập tự chủ,hoạt động trong phạm vi khuôn khổ pháp luật Nới lỏng và tiến đến tự do hoá lãisuất tín dụng

Đã xây dựng được một hệ thống luật pháp hoàn chỉnh làm cơ sở cho quản lýđiều hành đất nước

2 Đặc điểm của TTTC Việt Nam hiện nay:

Trước hết, cần khẳng định TTTC Việt Nam là một TTTC Xã hội chủ nghĩachính vì vậy mà nó có nhiều điểm tương đồng và khác biệt so với TTTC của thếgiới TBCN

Cơ sở tồn tại và xây dựng TTTC Việt Nam được xây dựng chủ yếu dựa trênchế độ công hữu về TLSX, có mối quan hệ bình đẳng hợp tác cùng có lợi giữa cácloại hình, thành phần kinh tế, giữa doanh nghiệp và người lao động Ngân hàng TW

là chủ thể của cơ cấu tài chính, của TTTC Điều này rất khác biệt so với TTTC

TBCN xây dựng trên chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa, thể hiện ở mối quan hệ ngườibóc lột người.

Thứ hai, mục đích của TTTC Việt Nam là nhằm phục vụ làm sống động cáchoạt động tài chính - kinh tế, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thị trường chủyếu dưới sự chỉ đạo có kế hoạch của nhà nước Trong khi đó TTTC TBCN chịu sựtác động của quy luật giá trị và mục đích là giá trị thặng dư TBCN

Thứ ba, TTTC Việt Nam huy động vốn, lưu thông tiền tệ dưới sự chỉ đạo có

kế hoạch của nhà nước, tự giác vận động các quy luật khách quan đảm bảo ổn địnhcủa nền kinh tế Trong khi đó, TTTC TBCN phát triển nhiều khi mang tính tự pháthay xảy ra khủng hoảng cơ cấu gây nhiều chấn động cho nền kinh tế

Thứ tư, các chủ thể tham gia trên TTTC Việt Nam là độc lập, bình đẳng, toàn

bộ thị trường chịu sự giám sát và quản lý của ngân hàng nhà nước, trong khi đó chủthể trên TTTC TBCN thường là các nhà tư bản, tài phiệt, thị trường hay bị thao túngbởi họ

Thứ năm, TTTC Việt Nam hoạt động căn cứ vào phương châm chính sách củachính phủ, thống nhất được các hoạt động tài chính từ TW đến địa phương CònTTTC TBCN mang tính chất phân tán, nhiều khi không có sự thống nhất, vô kếhoạch

Thứ sáu, TTTC Việt Nam là TTTC độc lập, tự chủ không chịu sự can thiệpcủa bất kỳ tổ chức tài chính quốc tế nào, căn cứ vào nhu cầu xây dựng đất nước để

mở rộng cửa ra bên ngoài song luôn thi hành các biện phaps bảo đảm đúng bản chấtcủa mình Còn TTTC TBCN chịu ảnh hưởng tương đối lớn của TTTC quốc tế

3 Chức năng của TTTC Việt Nam:

+ Tích lũy và huy động tất cả mọi nguồn lực tài chính trong xã hội, từ đó lưuthông vốn cho nền kinh tế điều tiết từ người có vốn sang người cần vốn TTTC ViệtNam tạo nên một chu trình cấp vốn thông qua chức năng của thị trường sơ cấp Từthị trường này, các nguồn vốn nhỏ bé, phân tán của các hộ gia đình, các nguồn vốntrong các tổ chức dư thừa chuyển thành vốn dài hạn cho các xí nghiệp Thực tiễn tạiViệt Nam, nhu cầu vốn là rất lớn, giai đoạn 1996 - 2000 cần 41 tỷ cho đầu tư sảnxuất phát triển kinh tế Trong nhân dân, do đời sống ngày càng được cải thiện, đãxuất hiện lượng tiền dư thừa, nếu lượng tiền này được huy động sẽ là nguồn lực rấtlớn, vừa tạo thu nhập từ nguồn vốn nhàn rỗi cho người dân, vừa giúp nhiều doanhnghiệp thiếu vốn hiện nay có đủ vốn hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt là cácdoanh nghiệp tư nhân

15

Hiện nay, vẫn còn nhiều bất cập trong hoạt động của hệ thống doanh nghiệp tưnhân do những ràng buộc về việc huy động vốn từ ngân hàng thương mại, nếu pháthuy tốt nguồn lực này trong dân chúng sẽ là cơ sở cho các doanh nghiệp này mởrộng, nâng cao năng lực sản xuất.

+ Thông qua việc hoàn trả lãi và vốn, đảm bảo yêu cầu sử dụng vốn có hiệuquả cao, đầu tư vào các ngành trọng điểm

Điều này là rất có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp Việt Nam Đi vào kinh tếthị trường song nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước vẫn còn giữnguyên cơ chế làm việc của nền kinh tế bao cấp kế hoạch hoá, chưa tự hoạch toánthu chi, mà vẫn trông chờ, ỷ lại vào nguồn vốn của nhà nước Thông qua việc vayvốn, hoàn trả lãi buộc các doanh nghiệp phải tự đổi mới hoạt động sản xuất kinhdoanh, sử dụng hạch toán trong kinh doanh lại không làm lãng phí nguồn lực xãhội Mặt khác, cơ chế hoàn trả này giúp chúng ta đầu tư được vào các ngành cótrọng điểm Giai đoạn đầu, áp đặt một tỷ lệ lãi suất khá cao giúp các doanh nghiệpphải sử dụng đầu tư vào các ngành vốn ít, sử dụng nhiều lao động, sau đó hạ dần tỷ

lệ lãi suất đảm bảo đầu tư dài hạn, ổn định, đầu tư vào các ngành yêu cầu hàm

lượng vốn và kỹ thuật cao Có thể hạ lãi suất, áp dụng lãi suất ưu đãi cho các ngànhcông nghệ mũi nhọn, các ngành hướng về xuất khẩu như công nghịep điện tử - tinhọc, chế biến, may mặc

+ Hướng cho nền kinh tế vĩ mô hoạt động an toàn có hiệu quả Nền kinh tế thịtrường ở Việt Nam mới đi vào hoạt động, còn nhiều yếu kém chưa thể khắc phụcđược ngay Thông qua vai trò điều tiết cung cầu tiền tệ bằng lãi suất sẽ đảm bảo chonền kinh tế an toàn, có hiệu quả, từ việc huy động mọi nguồn lực xã hội đến việcyêu cầu sử dụng vốn tối ưu của mọi doanh nghiệp

Thực tiễn ở Việt Nam giai đoạn cuối những năm 80 đầu 90, nền kinh tế ViệtNam bị lạm phát trầm trọng (Năm 87: 429%; Năm 88: 682%; Năm 89: 348% )nhànước đã kịp thời khắc phục bội chi ngân sách, giảm cung ứng tiền tệ đặc biệt làthông qua chính sách lãi suất cao (như lãi suất kỳ hạn 3 tháng giai đoạn 87 - 88:8,0%/tháng, năm 89: 12%/tháng ) từ đó đẩy lùi siêu lạm phát, bình ổn được nềnkinh tế, ổn định đời sống nhân dân

+ Tạo thêm công ăn việc làm, nâng cao và cải thiện tình hình phân phối thunhập cho đại bộ phận dân cư Hoạt động của TTTC Việt Nam có thể trực tiếp hoặcgián tiếp tạo ra công ăn việc làm Các nghiệp vụ hoạt động tài chính yêu cầu có cácnhân viên quản lý, làm việc như tài chính, ngân hàng, bảo hiểm Mặt khác và cũng

là điều chủ yếu là, thông qua các hoạt động thu hút và luân chuyển vốn trong nền