ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG KẾT QUẢ THỬ NGHIỆM VI SINH

CÁC BIỆN PHÁP ĐBCL CHO TỪNG ĐỢT THỬ NGHIỆM VI SINH • Sử dụng đối chứng trắng • Sử dụng mẫu chuẩn RM – reference material • Sử dụng mẫu âm tính • Sử dụng mẫu dương tính • Phân tích mẫu lặ

ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG KẾT QUẢ THỬ NGHIỆM VI SINH

TS NGUYỄN TIẾN DŨNG

TRUNG TÂM CHẤT LƯỢNG NÔNG LÂM THỦY SẢN VÙNG 4

NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG ĐBKQTN

• Thực hiện so sánh liên phòng (PT)

• Thử nghiệm thành thạo và kiểm tra tay nghề nhân viên theo định kỳ

• Các biện pháp đảm bảo chất lượng cho từng đợt thử nghiệm

• Đánh giá dữ liệu phân tích ban đầu

• Thống kê và đánh giá xu hướng kết quả phân tích

THỬ NGHIỆM LIÊN PHÒNG (PT)

• Tất cả các chỉ tiêu phân tích tại PTN cần phải tham gia PT

• Lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ PT có uy tín, nhiều PTN tham gia

• Lựa chọn chương trình có nền mẫu phù hợp với

đa số chủng loại mẫu đang phân tích tại PTN

• Có thể tham gia PT với các nền mẫu khác nhau

cho cùng một chỉ tiêu

• Khi có kết quả PT không đạt, cần phải phân tích nguyên nhân và tìm biện pháp khắc phục

THỬ NGHIỆM THÀNH THẠO VÀ KIỂM TRA TAY NGHỀ

• Tất cả các nhân viên phân tích của PTN phải tham gia

kiểm tra tay nghề định kỳ theo qui định của PTN

• Phải kiểm tra tay nghề tất cả các chỉ tiêu được giao

phân tích

• Nhân viên mới phải được kiểm tra sự thành thạo

trước khi giao phân tích mẫu

• Tiêu chí kiểm tra

– Kiểm tra độ lặp lại (S r – repeatability) – Kiểm tra độ tái lập (S R - Reproducibility) – Độ chính xác

– Mức chấp nhận được qui định bởi từng PTN

• Chỉ giao nhiệm vụ phân tích cho những nhân viên có

chỉ số kiểm tra đạt yêu cầu

CÁC BIỆN PHÁP ĐBCL CHO TỪNG ĐỢT

THỬ NGHIỆM VI SINH

• Sử dụng đối chứng trắng

• Sử dụng mẫu chuẩn (RM – reference material)

• Sử dụng mẫu âm tính

• Sử dụng mẫu dương tính

• Phân tích mẫu lặp lại

• Xem xét dữ liệu phân tích ban đầu với các

mẫu cùng chủng loại và cùng điều kiện

ĐBCL CHO CÁC CHỈ TIÊU VI SINH PHÂN

TÍCH ĐỊNH LƯỢNG

• Sử dụng đối chứng trắng :

– Đĩa môi trường không cấy mẫu hoặc cấy dịch pha loãng vô trùng

– Sử dụng đối chứng trắng cho các bước thử

nghiệm khẳng định: không cấy chủng VSV vào các môi trường thử nghiệm

– Tần suất: mỗi lần phân tích, hoặc một mẫu đầu ca

và một mẫu cuối ca

ĐBCL cho các chỉ tiêu vi sinh phân tích

định lượng

• Sử dụng đối chứng âm tính

– Chọn mẫu âm tính: mẫu tự nhiên được khẳng định âm tính với VSV mục tiêu

– Khẳng định âm tính: phân tích định tính lặp lại 3-5 lần vi sinh vật mục tiêu

– Ghi mã số cho mẫu được chọn

– Chia nhỏ mẫu âm tính thành các phần nhỏ để bảo quản (mỗi mẫu chính xác 10g)

– Tần suất sử dụng mẫu âm tính: theo từng lô mẫu phân tích, hoặc theo tần suất qui định của từng PTN VD: 1lần/ tuần

ĐBCL cho các chỉ tiêu vi sinh phân tích

định lượng

• Sử dụng chủng VSV đối chứng dương thuần khiết

– Qui trình thực hiện với chủng chứng dương thuần khiết

• Tăng sinh chủng chuẩn trong MT thích hợp

• Pha loãng đến nồng độ thích hợp sao cho khi cấy lên đĩa môi trường xuất hiện 10 -100 khuẩn lạc

• Thực hiện phân tích trên dịch pha loãng đã chọn tương tự với qui trình phân tích mẫu

• Ghi nhận đặc điểm khuẩn lạc xuất hiện trên môi trường phân tích

• Thực hiện việc khẳng định các khuẩn lạc trên đĩa đối chứng tương tự như trên mẫu

ĐBCL cho các chỉ tiêu vi sinh phân tích

định lượng

• Sử dụng chủng VSV đối chứng dương thuần khiết

– Tần suất sử dụng: sử dụng song song với từng lần

phân tích (hằng ngày)

– Ưu điểm:

• Dễ sử dụng

• Có thể áp dụng cho tất cả các PTN – Nhược điểm:

• Không đại diện cho toàn bộ chỉ tiêu cần phân tích VD: E coli không thể đại diện cho tất cả Coliforms

• Không đại diện cho nền mẫu phân tích

• Không sử dụng để kiểm soát số đếm

ĐBCL cho các chỉ tiêu vi sinh phân tích

định lượng

• Sử dụng mẫu dương tính

– Tầng suất: sử dụng mẫu chứng dương theo từng lô mẫu phân tích hoặc theo qui định của từng PTN

– Có thể lựa chọn mẫu nhiễm tự nhiên hoặc mẫu gây nhiễm

– Lựa chọn mẫu nhiễm tự nhiên theo tiêu chí như sau:

• Chọn những mẫu có tính đồng nhất cao, hoặc dễ đồng nhất

• Kiểm tra lặp lại nhiều lần để xác định mật độ VSV mục tiêu

• Có mật độ VSV mục tiêu phù hợp, nên chọn những mẫu có mật độ VSV mục tiêu trong khoảng 100 – 1000CFU/g

ĐBCL cho các chỉ tiêu vi sinh phân tích

định lượng

• Tạo mẫu gây nhiễm

– Chọn nền mẫu phù hợp, dễ đồng nhất

– Ưu tiên chọn những mẫu không nhiễm VSV mục tiêu hoặc có mật độ VSV mục tiêu thấp

– Xác định sơ bộ mật độ VSV mục tiêu ban đầu trong mẫu

– Gây nhiễm VSV mục tiêu từ chủng chuẩn của PTN sao cho mật độ cuối của VSV mục tiêu trong khoảng 100-1000CFU/g

– Đồng nhất mẫu sau khi gây nhiễm

– Xác định mật độ VSV mục tiêu trong mẫu bằng cách

ĐBCL cho các chỉ tiêu vi sinh phân tích

định lượng

• Bảo quản và sử dụng mẫu dương tính

– Chia mẫu dương tính thành các phần nhỏ phù

hợp (10g)

– Bảo quản trong điều kiện phù hợp VD: mẫu các fillet đông lạnh bảo quản ở < - 18oC

– Thời gian bảo quản tùy thuộc vào tính chất và độ

ổn định của từng nền mẫu

VD: mẫu đông lạnh có thể bảo quản được 2 tháng

đối với mẫu chứa E coli

ĐBCL cho các chỉ tiêu vi sinh phân tích

định lượng

• Ưu và nhược điểm của việc sử dụng mẫu

chứng dương tính

– Ưu điểm:

• Có thể kiểm tra tính ổn định của PTN theo các lần phân tích mẫu

• Có thể sử dụng để đánh giá xu hướng của kết quả phân tích

– Nhược điểm

• Khó khăn trong việc lựa chọn và đồng nhất mẫu

• Thời gia bảo quản mẫu ngắn, PTN phải thường xuyên chuẩn bị mẫu đối chứng dương tính

ĐBCL cho các chỉ tiêu vi sinh phân tích

định lượng

• Sử dụng mẫu lặp lại

– Đánh giá sự lặp lại trong chính mỗi mẫu phân tích

• Mỗi nồng độ cấy 2 đĩa

• Cấy ở các nồng động khác nhau – Nếu phát hiện các bất thường ở các lần lặp lại thì phải kiểm tra lại các yếu tố tham gia vào quá trình phân

tích Vd:

• Thể tích pipette

• Tay nghề nhân viên

• Sự đồng nhất của nhiệt độ tủ ấm

• Sự đồng nhất của MT nuôi cấy

• …

ĐBCL cho các chỉ tiêu vi sinh phân tích

định tính

• Sử dụng đối chứng dương tính

– Đối chứng là chủng chuẩn VSV mục tiêu

– Thực hiện phân tích đối chứng ngay từ bước tăng sinh đầu tiên

– Phân tích đối chứng song song với việc phân tích mẫu

• Tần suất : Theo từng lô mẫu phân tích

ĐBCL cho các chỉ tiêu vi sinh phân tích

định tính

• Sử dụng đối chứng âm tính

– Chủng VSV đối chứng âm tính là những VSV khác với VSV mục tiêu

– Chỉ sử dụng chủng VSV đối chứng âm tính có đặc

điểm gần giống với VSV mục tiêu trong toàn bộ qui trình phân tích

• VD: L innocua làm đối chứng âm cho qui trình phân tích L

monocytogenes

– Xử dụng đối chứng âm tính trong bước xác nhận sinh hóa

– Xử dụng đối chứng trắng trong bước xác nhận sinh

THANK YOU