Hành vi vi phạm chế độ kế toán dẫn đến khai gian trốn thuế

Cùng với vấn đề quản lý tổ chức thu thuế một cách hiệu quả thì vấn đề đặt ra là các tổ chức và cá nhân kinh doanh phải chấp hành nghiêm chỉnh Pháp lệnh về chế độ kế toán thống kế được cô

LỜI MỞ ĐẦU

Thuế là một trong những chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta Thuế

là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước (NSNN) nhằm đáp ứng các nhu cầu chi cho quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế, trả lương cho cán bộ công chức trong bộ máy nhà nước Ngoài việc đảm bảo chi tiêu thường xuyên, nhà nước có điều kiện chi cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội, chi cho các chương trình mục tiêu của Nhà nước Bên cạnh đó, thuế cũng là công cụ kiểm tra, kiểm soát sắc bén của Nhà nước đối với lĩnh vực sản xuất kinh doanh, cung ứng dịch vụ và phân phối thu nhập quốc dân

Trong kỳ họp thứ 11 của Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá IX đã thông qua hai luật thuế mới là: Luật thuế giá trị giá tăng và Luật thuế thu nhập doanh nghiệp Các luật thuế này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/1999 với mục tiêu phát huy tác dụng trong quá trình tổ chức quản lý thu thuế Cùng với vấn đề quản lý tổ chức thu thuế một cách hiệu quả thì vấn đề đặt

ra là các tổ chức và cá nhân kinh doanh phải chấp hành nghiêm chỉnh Pháp lệnh

về chế độ kế toán thống kế được công bố theo lệnh số 06 - LCT/HĐNN ngày 20/5/1998 của Hội đồng Nhà nước (nay được thực hiện theo Luật kế toán mới ban hành) và Điều lệ tổ chức kế toán Nhà nước ban hành theo Nghị định số 25-HĐBT ngày 18/3/1989 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ)

Đối với Nhà nước, kế toán là công cụ quan trọng để tính toán xây dựng và kiểm tra việc chấp hành ngân sách nhà nước, để tiến hành quản lý nền kinh tế quốc dân Đối với các tổ chức, xí nghiệp, kế toán là công cụ quan trọng để điều hành quản lý các hoạt động tính toán kinh tế và kiểm tra việc bảo vệ sử dụng tài sản, vật tư tiền vốn nhằm đảm bảo quyền chủ động trong sản xuất kinh doanh và chủ động tài chính của tổ chức, xí nghiệp Trong quá trình thực hiện cơ chế hạch toán kinh doanh, các đơn vị sản xuất kinh doanh có quyền tự chủ về lĩnh vực kinh tế tài chính, có tư cách pháp nhân trong việc tổ chức hoạt động sản xuất

kinh doanh của đơn vị mình, đồng thời thực hiện tự trang trải các khoản chi phí trong hoạt động sản xuất kinh doanh bằng nguồn thu nhập của đơn vị và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đối với nhà nước, thực hiện chế độ trách nhiệm vật chất và khuyến khích vật chất, thực hiện kiểm tra tài chính đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị Điều này đặt ra cho các đơn vị và Nhà nước phải củng cố tăng cường hạch toán kế toán trong các đơn vị hạch toán đầy đủ, thực hiện chế

độ kế toán bắt buộc đối với các doanh nghiệp, chế độ ghi chép của các hộ kinh doanh

Thực tế trong thời gian qua cho thấy công tác quản lý thuế của Nhà nước thông qua việc hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc, tuyên truyền giám sát các đối tượng nộp thuế thực hiện chế độ mở sổ kế toán ghi chép, phản ánh cập nhật hàng ngày và sử dụng hoá đơn chứng từ theo chế độ quy định bước đầu đã thu được một số kết quả xong vẫn bộc lộ những mặt còn hạn chế, bất cập chưa đáp ứng được yêu cầu của kế toán đặt ra Đó là tình trạng vi phạm chế độ kế toán ở

hộ kinh doanh thuộc khu vực kinh tế ngoài quốc doanh có xu hướng gia tăng đáng báo động và có chiều hướng diễn biến ngày càng phức tạp, đa dạng tinh vi trên tất cả các ngành nghề kinh doanh Vì thế các nhà quản lý và thực thi pháp luật (cụ thể là những cán bộ công chức trong ngành thuế) phải có những giải pháp hữu hiệu nhằm ngăn chặn những tình trạng trên, góp phần lập lại những kỷ cương phép nước công bằng và bình đẳng cho sản xuất kinh doanh, đưa nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước vào cuộc sống, qua đó thúc đẩy nền sản xuất phát triển ổn định và lành mạnh nền tài chính quốc gia hiện nay

Xuất phát từ những lý do nêu trên, sau thời gian được học tập lớp bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước chương trình chuyên viên chính, tôi nhận thấy tình trạng trên đã và đang xảy ra khá nhiều trên địa bàn thành phố Hà Nội Đây là vấn đề rất khó khăn cho việc thực hiện chế độ kế toán hộ kinh doanh, vì vậy tôi chọn đề tài viết về tình huống quản lý nhà nước trong lĩnh vực thuế giá

trị gia tăng là: "Hành vi vi phạm chế độ kế toán dẫn đến khai gian trốn thuế"

Với trình độ và khả năng lập luận có hạn nên bài viết không tránh khỏi những thiếu sót, tôi thành thật rất mong nhận được sự giúp đỡ và góp ý của các

I NỘI DUNG TÌNH HUỐNG

Ông Trần Thành Vinh ở phường Khương Trung, Quận Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội là chủ hộ kinh doanh vật liệu xây dựng đã được Uỷ ban nhân dân quận Thanh Xuân cấp giấy phép đăng ký kinh doanh số 77/2001 ngày 15/9/2001 và thực hiện nộp thuế khoán (ấn định) hàng tháng là 700.000 đồng

Ông Trần Thành Vinh đã chấp hành tốt luật thuế của Nhà nước Tháng 3 năm 2002, Chi cục thuế quận Thanh Xuân thông báo mời một số hộ kinh doanh trong đó có cửa hàng của ông Vinh lên tập huấn hướng dẫn nội dung: Thực hiện chế độ kế toán trong kinh doanh đối với những hộ có đủ điều kiện sau khi đã khảo sát, kiểm kê và xem xét đánh giá phân loại hộ kinh doanh thì các hộ này thực hiện chuyển từ phương pháp nộp thuế khoán sang phương pháp nộp thuế theo kê khai, thực hiện chế độ kế toán trong kinh doanh theo Quyết định số 169-2000/QĐ-BTC của Bộ Tài chính

Sau buổi tập huấn trên, ông Vinh nhận được một quyết định kế toán hộ kinh doanh ghi rõ thời gian mở sổ sách kế toán và sử dụng hoá đơn chứng từ kể

từ ngày 1/4/2002, đồng thời có kèm theo bản thông báo về ưu đãi thuế trong 3 tháng, thời gian ông Vinh thực hiện chế độ kế toán trong kinh doanh (với điều kiện chủ hộ phải chấp hành nghiêm chỉnh chế độ kế toán quy định)

Qua 3 tháng thực hiện theo chế độ ghi sổ kế toán kết quả ghi sổ kế toán cửa hàng ông Vinh được cụ thể chi tiết như sau:

Đơn vị: 1.000 đồng

Tháng

kinh

doanh

Số liệu quản lý Số liệu ghi Sổ Thông báo thuế

Ghi chú Doanh

thu Thuế

Doanh

5 28.000 700 30.000 750 280 420 700

Sau khi kiểm tra xem xét hoạt động kinh doanh của hộ ông Vinh, tổ kế hoạch - kế toán thuộc Chi cục thuế quận Thanh Xuân căn cứ vào biên bản kiểm tra đối tượng nộp thuế theo kê khai của đội quản lý thu thuế phường Khương Trung ghi rõ:

Ông Trần Thành Vinh mở sổ sách kế toán, ghi chép đầy đủ cập nhật hàng ngày doanh thu bán hàng và các chứng từ hoá đơn xuất hàng phát sinh Hàng ngày, ông kê gửi tờ khai theo đúng chế độ quy định Vì vậy ông Vinh được hưởng ưu đãi về thuế theo bản Thông báo số 125CT/NVT của Cục thuế thành phố Hà Nội Cụ thể số thuế ông Vinh phải nộp vào ngân sách nhà nước theo thông báo thuế của Chi cục thuế là:

- Tháng 04: Mức nộp là 700.000 đồng Trong đó thuế GTGT là 280.000 đồng, thuế TNDN là 420.000 đồng.

- Tháng 05: Mức nộp là 700.000 đồng Trong đó thuế GTGT là 280.000 đồng, thuế TNDN là 420.000 đồng.

- Tháng 06: Mức nộp là 700.000 đồng Trong đó thuế GTGT là 280.000 đồng, thuế TNDN là 420.000 đồng.

Từ tháng 07/2002, ông Vinh phải nộp thuế theo số liệu ghi sổ kế toán cụ thể 3 tháng tiếp đó số liệu được ghi trên bảng sau:

Đơn vị: 1.000đ

Tháng

kinh

Số liệu ghi Sổ Số liệu kiểm tra

của cơ quan thuế

Số thuế phải nộp

Số thuế đã

doanh Doanh thu Thuế Doanh thu Thuế nộp

Sau khi thực hiện nộp thuế theo chế độ kế toán kinh doanh được 3 tháng,

từ tháng 07 đến tháng 09 năm 2002, ông Vinh đã suy tính và so sánh như sau: từ chỗ mỗi tháng chỉ nộp 700.000đ nay cửa hàng của ông phải nộp mức thuế cao gấp 2 lần và nếu cứ đà này vào các tháng cuối năm 2002 số lượng các công trình, nhà ở, xây dựng tăng vọt trên địa bàn thành phố thì chắc chắn rằng số thuế ông phải nộp cho nhà nước sẽ cao hơn rất nhiều so với mức thuế khoán tháng trước đây Ông Vinh suy nghĩ và nghĩ ngay ra ý định giấu thuế một cách hợp pháp bằng cách không lập hoá đơn bán hàng để điều tiết ổn định mức doanh thu trong tháng dao động từ 28.000.000 đồng/tháng đến 35.000.000 đồng/tháng chắc

sẽ ổn

Ngày 15 tháng 11 năm 2002, lúc 15 giờ, đồng chí Nguyễn Chiến Thắng thuộc tổ kiểm tra Chi cục thuế Thanh Xuân trên đường đi công tác trở về đã phát hiện 1 chiếc xe tải mang biển số 29K - 3761 đỗ ngay trước cửa hàng của ông Vinh Đồng chí Thắng đã điện thoại về cơ quan Chi cục thuế quận Thanh Xuân

và xin ý kiến lãnh đạo cho phép được kiểm tra hiện trường mua bán vật liệu liên quan tới chiếc ô tô trên Theo nguồn tin cho hay, chiếc ô tô này đã lấy vật liệu nhiều lần ở cửa hàng ông Vinh và có nhiều biểu hiện khả nghi Đúng 15 giờ 30 phút, ba đồng chí trong tổ kiểm tra của Chi cục thuế Thanh Xuân đã có mặt tại hiện trường Sau khi đồng chí Minh đọc quyết định kiểm tra đột xuất cửa hàng kinh doanh vật liệu xây dựng của ông Vinh do đồng chí Chi cục trưởng Chi cục thuế Thanh Xuân ký, tổ kiểm tra tiến hành kiểm tra sổ sách kế toán và quyển

hoá đơn bán hàng trong ngày 15 tháng 11 năm 2002 của ông Vinh do cơ quan thuế cấp Đối chiếu với số hàng hoá đã nằm gọn trên chiếc xe tải mà chủ hàng là anh Nguyễn Văn Định địa chỉ tại phường Thành Công, quận Ba Đình, thành phố

Hà Nội Số lượng hàng hoá mà anh Định đã mua của ông Vinh có trên xe tải không hề ghi trên hoá đơn bán hàng gồm:

- Sắt Φ6 là 300 kg, với giá 4.600đ/kg = 1.380.000đ

- Xi măng Hoàng Thạch số lượng là 3,5 tấn * 755.000/tấn = 2.265.000đ

Tổng: 3.645.000đ

Tổng số hàng trên xe sau khi tổ kiểm tra làm việc và lấy tờ khai của ông Vinh (Chủ cửa hàng - người bán hàng) và anh Định (người mua hàng) đều thừa nhận là không ghi hoá đơn khi xuất hàng để bán Thay mặt tổ kiểm tra, đồng chí Minh tiến hành lập biên bản về hành vi vi phạm trên đây của ông Vinh về chế độ

kế toán, bán hàng không ghi hoá đơn trả cho khách hàng của ông nhằm mục đích khai gian trốn thuế nhà nước

II PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ TÌNH HUỐNG

1 Mục tiêu cần đạt được khi giải quyết câu chuyện tình huống này

Chi cục thuế Thanh Xuân yêu cầu ông Trần Thành Vinh lập ngay hoá đơn bán hàng ngày 15 tháng 11 năm 2002 theo mặt hàng, số lượng, đơn giá, thành tiền số vật liệu sắt và xi măng đã bán để trả lại cho anh Định là khách mua hàng

Phù hợp với điều 13 chế độ kế toán hộ kinh doanh ghi “mọi nghiệp vụ kinh tế tài chính phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ đều phải lập chứng từ kế toán”.

Qua vụ việc gian lận thuế của ông Vinh do không lập hóa đơn bán hàng

và bị cơ quan thuế Thanh Xuân phát hiện, xử lý kịp thời đã góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, duy trì kỷ cương phép nước ngăn ngừa và chặn đứng mọi hành vi làm bừa, làm ẩu, coi thường pháp luật thuế, bảo vệ được lợi ích chính đáng của những hộ kinh doanh trên địa bàn quận Thanh Xuân cũng như trên địa bàn thành phố Hà Nội Đảm bảo sự đóng góp công bằng về nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước, đồng thời giải quyết phù hợp các lợi ích kinh tế của ngân sách nhà nước, ngân sách địa phương và thu nhập cá nhân cho người lao động

2 Phân tích xử lý tình huống

2.1 Nguyên nhân gây ra tình trạng thất thoát thuế

a) Thứ nhất, do thiếu sót từ tổ chức hoạt động hành chính trong các cơ

quan nhà nước, nhiều cấp, nhiều ngành còn thiếu sự phối kết hợp chặt chẽ và thường xuyên với nhau như: Uỷ ban nhân dân quận, phường, các cơ quan bảo vệ pháp luật, các cơ quan quản lý thị trường, công an,

b) Thứ hai, do chức năng nhiệm vụ của cơ quan thuế còn hạn chế đặc biệt

là chức năng điều tra, kiểm soát các hành vi trốn lậu thuế của các đối tượng kinh doanh có quy mô lớn, mặt khác còn thiếu các phương tiện quản lý tiên tiến; ngoài ra, sự hiểu biết của các chủ hộ kinh doanh về chế độ chính sách của Nhà nước còn hạn chế, dẫn đến kém hiểu biết về pháp luật thuế của người kinh

doanh cũng như nhân dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình đối với Nhà nước đưa đến hậu quả làm bừa, làm ẩu, thiếu tôn trọng pháp luật nhà nước

c) Thứ ba, do một số cán bộ công chức trong ngành thuế trình độ năng

lực chuyên môn còn hạn chế, đôi lúc còn ngại va chạm ẩu đả xô xát, do đó rất khó khăn trong việc phát hiện và xử lý các trường hợp gian lận trốn thuế trong kinh doanh

d) Thứ tư, các quy định về pháp luật thuế cũng như các chế tài xử phạt

các hành vi vi phạm pháp luật của Nhà nước ta còn thiếu và chưa chặt chẽ đã tạo

ra những kẽ hở cho các đối tượng kinh doanh càng có cơ hội tìm cách trốn thuế

Nhìn chung có rất nhiều nguyên nhân cả chủ quan và khách quan dẫn đến hiện tượng khai gian, trốn thuế của các đối tượng tham gia kinh doanh Những hành vi này đã gây ra những tổn thất về kinh tế xã hội

2.2 Thiệt hại về kinh tế xã hội

Hành vi gian lận thuế của ông Vinh gây thất thu cho ngân sách nhà nước

mà nguồn thu chủ yếu hiện nay là nguồn thu từ thuế (Năm 2000, theo thống kê nguồn thu từ thuế chiếm trên 90% trên tổng thu ngân sách nhà nước, hơn thế năm 2001 nguồn thu từ thuế chiếm 95% tổng thu ngân sách nhà nước)

Thuế thất thu thì sẽ không có nguồn kinh phí để đầu tư cho các công trình phúc lợi công cộng như điện, đường, trường, trạm, kênh mương Làm chậm kế hoạch thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn hiện nay Thất thu thuế không những gây thiệt hại cho Nhà nước về kinh tế - xã hội mà nó còn làm ảnh hưởng và mất uy tín của cơ quan nhà nước, giảm sút lòng tin của nhân dân đối với cán bộ thuế đang quản lý đối tượng nộp thuế, gây bất bình trong dân, đặc biệt là các hộ trong kinh doanh từ trước đến nay luôn gương mẫu chấp hành chính sách, pháp luật thuế của Nhà nước Mặt khác, còn ảnh hưởng xấu đến đời sống xã hội như kỷ cương phép nước, giảm sút pháp chế XHCN, giảm sút công quyền của Nhà nước XHCN Việt Nam

3 Biện pháp giải quyết tình huống

Dựa trên các quy định hiện hành về pháp luật thuế của Nhà nước và bằng những kinh nghiệm thực tế, đối với hành vi vi phạm chế độ kế toán dẫn đến hành vi gian lận thuế của hộ kinh doanh Trần Thành Vinh, chúng ta có thể giải quyết, xử lý theo một trong ba phương án sau:

3.1 Phương án thứ nhất

Căn cứ vào các văn bản pháp luật thuế quy định và các sai phạm của hộ kinh doanh, cơ quan thuế ra quyết định thu hồi quyển hoá đơn bán hàng, mã số thuế và đề nghị các cơ quan chức năng thu hồi giấy phép đăng ký kinh doanh, đình chỉ việc kinh doanh của ông Vinh và xử lý theo pháp luật hiện hành

- Theo phương án này, chúng ta sẽ góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, làm gương cho các hộ kinh doanh khác trên địa bàn quận Thanh Xuân nói riêng và trên địa bàn thành phố Hà Nội nói chung

- Song để thực hiện phương án 1 là cả một quá trình khá phức tạp, liên quan đến nhiều cơ quan đơn vị khác, không mang tính giáo dục thuyết phục tuyên truyền, gây ra những dư luận không đúng đối với cơ quan quản lý thuế, số người đồng tình ủng hộ ít Mặt khác, hộ kinh doanh này sẽ gặp nhiều khó khăn

về vốn, bạn hàng và làm ảnh hưởng không nhỏ đến nguồn thu ngân sách nhà nước

3.2 Phương án thứ hai

Căn cứ vào các văn bản sau đây: Luật thuế Giá trị gia tăng, Quyết định

169 ngày 25/10/2000 của Bộ trưởng Bộ Tài chính, Nghị định 22/CP ngày 17/4/1996 của Chính phủ, Thông tư 89/2000/TT-BTC ngày 28/8/2000 của Bộ Tài chính, Chi cục thuế quận Thanh Xuân xử lý ông Trần Thành Vinh như sau:

Truy thu số thuế trốn lậu do không lập hoá đơn bán hàng, cụ thể trong trường hợp này, số thuế phải truy thu là 91.000 đồng và xử phạt tiền 200.000 đồng, tổng hai khoản là 291.000 đồng

Phương án này đảm bảo kỷ cương phép nước, xử lý đúng các quy định của pháp luật hiện hành, được dư luận đồng tình ủng hộ, tạo niềm tin trong nhân dân, làm tốt vai trò quản lý của Nhà nước trong quản lý thuế, không ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội; Đảm bảo quá trình kinh doanh hoạt động bình thường

và hộ kinh doanh vẫn thực hiện được nghĩa vụ của mình đối với Nhà nước Tạo điều kiện cho hộ kinh doanh nhận thức đầy đủ hơn về ý thức chấp hành pháp luật thuế và thực hiện tính công bằng của thuế đối với mọi thành phần kinh tế, đồng thời mức xử phạt kinh tế vừa phải, có thể chấp nhận được

Song phương án hai vẫn còn hạn chế đó là việc ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật về chế độ kế toán, sử dụng hoá đơn chứng từ chưa cao do một số

tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh vẫn coi thường pháp luật và dễ tái phạm

3.3 Phương án thứ ba

Căn cứ vào các văn bản pháp luật thuế quy định và mức sai phạm của hộ kinh doanh, cơ quan thuế yêu cầu viết hoá đơn bán hàng số liệu xây dựng mà ông Vinh đã bán cho anh Định và phạt 100.000 đồng

Ưu điểm của phương án này là giữ được kỷ cương pháp luật và thực hiện đúng theo chế độ chính sách hiện hành (Theo xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế điều 14 phần II tại thông tư số 128/1998/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn)

Tuy nhiên, phương án này còn có nhược điểm là sẽ gây cho đối tượng kinh doanh hoang mang dao động bởi mức phạt quá nặng, ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý sản xuất kinh doanh của các tầng lớp dân cư trên địa bàn và tính giáo dục, thuyết phục không cao

Sau khi xem xét những ưu điểm và hạn chế của ba phương án đưa ra, theo tôi nên chọn phương án hai để giải quyết tình huống vi phạm trên vì phương án này sẽ đáp ứng được nhiều mục tiêu đề ra, khắc phục được nhiều nhược điểm

và tính khả thi cao, hơn nữa cách giải quyết này vừa đạt được lý, thấu tình, được