luận văn hành chính so sánh

Phần mở đầuHoạt động quản lý ra đời từ khi có xã hội loài người, có lao động tập thể , có sự phân công và hợp tác lao động, xã hội này càng phát triển, cùng với sự phát triển của xã hội

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH

MÔN HÀNH CHÍNH SO SÁNH

ĐỀ BÀI

“Khi bàn tới giải pháp tư nhân hoá, David Osborne và Ted Gaeble đã nhận xét Tư nhân hoá là một mũi tên trong bao đựng tên của chính phủ nhưng hoàn toàn rõ ràng là, tư nhân hoá không phải là toàn bộ sự trả lời nói chung, hãy phân tích nhận định trên”

HÀ NỘI 2011

I Phần mở đầu

Hoạt động quản lý ra đời từ khi có xã hội loài người, có lao động tập thể , có sự phân công và hợp tác lao động, xã hội này càng phát triển, cùng với sự phát triển của xã hội loài người và quy mô của các tổ chức ngày càng

mở rộng, hoạt động quản lý ngày càng phức tạp, nó đòi hỏi những người quản lý phải có trình độ, chuyên môn nhất định, do đó trong quản lý bắt đầu

có sự phân công và chuyên môn hoá lao động ngày càng cao Một xu hướng thay đổi quan trọng trong quản lý phân chia thành hai nhóm hoạt động, nhóm thứ nhất là những hoạt động có tính quyết định đến xứ mệnh của tổ chức, nhóm thứ hai là những hoạt động có tính chấp hành và điều hành của

tổ chức và nhóm này nó đòi hỏi tính chuyên môn hoá cao được gọi là hoạt động hành chính, như vậy hoạt dộng hành chính là một bọ phận của hoạt động quản lý thực tiễn hoạt động hành chính đã đặt ra nhiều câu hỏi cho các nhà khoa học, nhà hành chính là, làm thế nào đẻ chấp hành tốt các quyết định của giới chủ hoặc giới quyền lực, làm thế nào để điều hành một tổ chức hoặc xã hội một cách kinh tế, hiệu lực, hiệu quả và công bằng

Trong quá trình tìm kiếm câu trả lời cho những câu hỏi trên đã xuất hiện hiều công trình nghiên cứu, tổng kết về hành chính như: Nghiêncứu về hành chính của Woodnow Wilson, Hành chính và chính trị của Frank Goodnow, thuyết hành chính chung và trong công nghiệp của Henry Fayol,

lý luận về tổ chức kinh tế và xã hội của Max Weber…Kết quả là sự ra đời một ngành khoa học đó là khoa học hành chính hay hành chính học, với những mô hình hành chính, được áp dụng vào quản lý duy trì trật tự xã hội, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của nền hành chính, mỗi quốc gia khác

nhau, tuỳ thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh mục tiêu chính trị mà có sự vận dụng mô hình có sự khác nhau

II Nội dung

II.1 Các khái niệm tư nhân hóa, xã hội hóa

Quá trình hình thành các khái niệm tư nhân hóa, sự tham gia của khu vực

tư nhân, quan hệ đối tác công tư

Khi mới bắt đầu “mở cửa’ lĩnh vực dịch vụ công cộng đô thị cho khu vực tư nhân vào đầu tư, các nhà làm chính sách gọi đó là quá trình tư nhân hóa Sau một thời gian, người ta nhận thấy cách gọi đó không thích hợp lắm vì kinh doanh hàng hóa công cộng không hoàn toàn giống với kinh doanh hàng hóa tư, và chính quyền vẫn có trách nhiệm bảo đảm cung ứng đầy đủ dịch vụ công cộng đô thị dù rằng việc sản xuất chúng đã chuyển giao cho khu vực tư nhân Do đó người ta thay từ tư nhân hóa bằng từ sự tham gia của khu vực tư nhân Tuy vậy, cụm từ này vẫn chưa phản ánh đúng thực chất của chính sách thu hút tư nhân vào lĩnh vực dịch vụ công cộng nên khoảng vài chục năm gần đây người ta dùng cụm từ quan hệ đối tác công-tư (PPP) Cách gọi này thể hiện quan hệ bình đẳng cùng chia sẻ lợi ích, trách nhiệm và rủi ro (có thể gọi tắt là 3 chia sẻ) giữa chính quyền, bên cung ứng và cộng đồng tiêu dùng dịch vụ

Trong chuyên văn quốc tế người ít dùng từ “xã hội hóa” trong trường hợp tương tự mà dùng chủ yếu trong xã hội học để chỉ quá trình một hiện tượng, hành

vi hay quan điểm từ một số ít người lan rộng ra trong xã hội

II.2 Sự khác biệt giữa tư nhân hóa và quan hệ đối tác công-tư

Tư nhân hóa và xã hội hóa đều đề cập đến quá trình mở cửa một ngành hay một lĩnh vực thuộc sở hữu nhà nước, do Nhà nước nắm độc quyền, cho khu vực phi nhà nước (tư nhân, cộng đồng, thành phần nước ngoài…) tham gia với nhiều

hình thức Tuy vậy giữa hai khái niệm đó vẫn có sự khác nhau rất lớn, không chỉ

vì bên tham gia là khu vực tư nhân mà thôi (trong tư nhân hóa) hay bao gồm nhiều thành phần hơn, kể cả cộng đồng (trong xã hội hóa), mà chủ yếu là ở mối quan hệ giữa chính quyền với bên cung ứng dịch vụ Trong tư nhân hóa, sau khi

đã chuyển giao công việc kinh doanh (đầu tư xây dựng, vận hành công trình và phân phối dịch vụ) cho tư nhân thì chính quyền chỉ còn làm công việc quản lý nhà nước thông qua các công cụ luật pháp, hành chính, tài chính (thuế), mọi rủi ro kinh doanh đều do tư nhân gánh chịu Trong xã hội hóa, mà cụ thể là hình thức đối tác công-tư, ngoài trách nhiệm quản lý nhà nước chính quyền còn là một bên đối tác tham gia có quyền lợi và trách nhiệm rõ ràng Có thể nói thực chất mối quan hệ đó là “quan hệ ba chia sẻ”, tức là cùng chia sẻ lợi ích, cùng chia sẻ trách nhiệm và cùng chia sẻ rủi ro Mức độ chia sẻ trong từng mặt có thể nhiều ít khác nhau tùy theo mô hình PPP được lựa chọn áp dụng, nhưng tựu trung vẫn phải bao gồm cả ba mặt đó

Mô hình PPP cho phép vận dụng cơ chế thị trường vào lĩnh vực cung ứng dịch vụ công cộng Việc lựa chọn đối tác tư nhân thường được thực hiện thông qua đấu thầu để thúc đẩy cạnh tranh

II.3 Tư nhân hóa ở các nước Tây Âu

Tình hình tư nhân hoá ở Tây Âu Khoảng mười năm trước, mọi người đều cho rằng, tư nhân hoá là một phương pháp tốt để cải thiện tình hình kinh tế châu

Âu Các chính phủ thuộc các đảng phái khác nhau đều đã lựa chọn con đường tư nhân hoá do cựu Thủ tướng Margaret Thatcher vạch ra Bằng cách chuyển các tài sản thuộc sở hữu nhà nước sang sở hữu tư nhân, thông qua việc bán các cổ phiếu,

có thể mang lại hiệu quả kinh tế cao và qua đó thu được nhiều tiền cho ngân sách nhà nước

Quá trình tư nhân hoá đã có những tác động rõ ràng Tại Anh, các công ty nhà nước tạo ra 12% GDP năm 1979, nhưng chỉ tạo ra 2% GDP năm 1997 Lúc đó, thậm chí Chính phủ thuộc Đảng Xã hội Pháp cũng chấp nhận tư nhân hoá Trong thời kỳ 1997-2002, Chính phủ của Thủ tướng Jospin thuộc Đảng Xã hội tiến hành tư nhân hoá còn mạnh tay hơn các chính phủ tiền nhiệm Chính phủ Jospin

đã phát hành lần thứ nhất 7,1 tỷ USD cổ phiếu để tư nhân hoá công ty viễn thông nhà nước France Telecom trên thị trường chứng khoán năm 1997, sau đó lại phát hành lần thứ hai 10,4 tỷ USD cổ phiếu để tiếp tục tư nhân hoá công ty này

Tuy vậy, đến nay, số lượng tư nhân hoá ở châu Âu đã giảm Tại một số nước, bao gồm Hà Lan và Đức, các kế hoạch tư nhân hoá cơ sở hạ tầng như bưu điện, sân bay và đường sắt đã bị hoãn hoặc đình chỉ Tại Italia, Chính phủ của Thủ tướng Silvio Berlusconi, một nhân vật nhiệt thành với tư nhân hoá, đã không tham gia vào quá trình tư nhân hoá Qúa trình này đã bị ngăn chặn bởi cuộc tranh luận về các hậu quả chính trị do tư nhân hoá gây ra ở Pháp, việc cánh tả chiếm

đa số trong Nghị viện đã mang lại xung lực mới cho chương trình tư nhân hoá bị ngăn lại, nhưng vẫn có nhiều người lo ngại rằng, chính sách tư nhân hoá sẽ gây tác động không tốt về mặt chính trị

Tư nhân hoá được tiến hành kém tích cực hơn trước là do thái độ của các nước châu Âu đối với tư nhân hoá đã có sự thay đổi đáng kể Anh quốc, là nước đầu tiên tiến hành tư nhân hoá, bị phê phán là đi quá xa trong việc bán hệ thống đường sắt và đề ra các “sáng kiến tài chính tư nhân” trong ngành Dịch vụ y tế và Vận tải Việc bán một phần hệ thống kiểm soát vận tải hàng không cũng gây ra nhiều cuộc tranh luận

Các vấn đề tồn tại trong tư nhân hóa

Việc tiếp tục tư nhân hoá còn gặp khó khăn bởi lợi ích nhà đầu tư đã không được bảo đảm khi họ mua cổ phiếu trong những vụ tư nhân hoá trước đây Chẳng hạn, các nhà đầu tư cổ phiếu viễn thông France Telecom và Deutsche Telecom đã

bị cháy túi đến mức họ có thể không mua cổ phiếu nữa trong thời gian tới Điều này đặt ra câu hỏi các chính phủ có thể làm gì để lấy lại lòng tin của nhà đầu tư Trong khi đó, các chính phủ cũng phải tìm cách giảm bớt cổ phần của mình trong các công ty này Thí dụ, Chính phủ Italy đang xem xét khả năng phát hành loại trái phiếu chuyển đổi để thu hút tiền và đồng thời cho phép các nhà đầu tư có thể chuyển tiền gốc trái phiếu sang cổ phiếu Đây có thể là một cách để tránh lặp lại vấn đề như đã xảy ra đối với Công ty Enel

ở Pháp, Chính phủ cánh hữu mới bầu với Thủ tướng Jean-Pierre Raffarin đã có nhiều kế hoạch tư nhân hóa Bộ trưởng Tài chính Francis Mer đã gợi ý rằng, các phần sở hữu nhà nước trong các công ty Hàng không Air France và công ty Điện

tử Thales có thể được bán đi, để thu về 5 tỷ Euro (4,7 tỷ USD) Lãnh đạo công đoàn nói rằng, Chính phủ đã xem xét khả năng bán một nửa cổ phần của mình trong Công ty Gaz de France, trị giá 7 tỷ USD, và nhà nước chỉ còn nắm giữ 10% cổ phần trong Ngân hàng Crédit Lyonnais, một công ty đã tư nhân hóa năm 1999

Ông Gibbs (Công ty J.P.Morgan) nói rằng, Chính phủ sẽ phải có cách làm phù hợp với từng đối tượng tư nhân hóa, tùy theo đặc điểm kinh doanh của họ Chẳng hạn, Ngân hàng Crédit Lyonnais có thể bị thanh lý thông qua sự chuyển nhượng thương mại cho một định chế tài chính khác, chứ không bán nó trên thị trường chứng khoán Việc tư nhân hóa Công ty Viễn thông Telecom được tiến hành theo các điều kiện thị trường, nhưng việc bán Công ty Air France lại có thể được quy định tùy theo tình hình hoạt động trong những năm vừa qua

Nước Pháp có may mắn là một số tài sản nhà nước là các công ty điện, gas rất được các nhà đầu tư ưa thích Công ty Điện Electricité de France là công ty điện quốc doanh độc quyền, công ty hàng đầu của Tập đoàn Gaz de France, và là một trong những công ty lớn nhất châu Âu, trị giá hơn 60 tỷ Euro đang là đối tượng hàng đầu cho tư nhân hóa các đợt tiếp theo

Để tiến hành tư nhân hóa, cần có báo cáo về dự kiến các đợt tư nhân hoá sẽ tiếp tục thực hiện sau này, nhằm làm giảm sự can thiệp của Chính phủ vào hoạt động của doanh nghiệp tư nhân hoá Việc tư nhân hoá Công ty Gaz de France hiện vẫn chưa được Chính phủ quyết định Chính phủ còn phải cân nhắc việc bán

đi hơn 49% tài sản Công ty Gaz de France Có nhiều ý kiến phản đối vụ tư nhân hoá Công ty Điện EDF vì cho rằng, Công ty này có trách nhiệm bảo đảm an toàn hạt nhân và trách nhiệm này được chấp hành nghiêm chỉnh khi Công ty vẫn thuộc

sở hữu nhà nước

Ngoài ra, nhiều người cho rằng, Nhà nước cần tiếp tục nắm giữ các cổ phần của mình trong các công ty công nghiệp tư nhân hoá một phần, vì các công ty này thuộc loại “chiến lược” Nếu cánh tả thắng cử ở Pháp, Chính phủ mới sẽ cam kết nắm giữ hơn 50% cổ phần của Công ty EDF

Quan điểm cho rằng, Nhà nước cần có cổ phần của mình trong các công ty thuộc loại chiến lược, đã giải thích phần nào câu hỏi tại sao, chỉ có một số nhỏ các vụ tư nhân hóa đã loại bỏ hoàn toàn vai trò của nhà nước trong doanh nghiệp

tư nhân hóa Thực tế có khoảng 24 công ty lớn nhất ở châu Âu, xét theo giá trị thị trường, đều có cổ phần do Chính phủ nắm giữ Điều này cho thấy, tư nhân hóa không phải lúc nào cũng hiển nhiên như nhiều người suy nghĩ

Về vấn đề kiểm soát quản lý, Tổ chức OECD cho biết, các chính phủ ở Tây Âu đã thu được hơn 400 tỷ USD nhờ bán tài sản nhà nước từ năm 1990 Nhưng trong nhiều trường hợp tư nhân hóa, Chính phủ vẫn duy trì quyền kiểm soát doanh nghiệp bằng cách chỉ bán một phần các cổ phiếu khi tư nhân hóa, hoặc là bằng cách duy trì cái gọi là “các cổ phiếu vàng” cho quyền chống lại sự thôn tính quyền kiểm soát của nhà nước trong hoạt động của công ty

Chính phủ của các nước có nhiều cách để can thiệp vào hoạt động quản lý các công ty tư nhân hóa ở Italy, Thủ tướng Berlusconi sắp đặt các giám đốc mới vào các công ty Enel và Eni, là các công ty nhà nước độc quyền về điện và dầu Vai trò của Chính phủ tiền nhiệm chỉ là nhà đầu tư tài chính trong các công ty này Nhưng khi Chính phủ mới muốn thay thế các giám đốc, thì có thể hiểu rằng, Nhà nước là chủ nhân quyết định trong thực tế Các cổ đông thiểu số lẽ ra có thể bầu chọn các giám đốc mới, nhất là ở Công ty Enel, khi ông giám đốc Franco Tato sắp mãn nhiệm Nhưng trong thực tế, các cổ đông này không có vai trò gì trong việc lựa chọn giám đốc

Từ trước đến nay, Italy luôn tỏ ra tích cực trong việc tư nhân hóa Mặc dù hơn 110 tỷ USD đã thu được từ tư nhân hóa trong thập kỷ qua, các chính phủ kế tiếp đã lo lắng về việc nhường lại quyền kiểm soát hoàn toàn Liên đoàn các xí nghiệp công nghiệp Italy đã xuất bản báo cáo về tác động của tư nhân hóa đến nền kinh tế Italy, trong đó, chỉ khoảng 1/3 số xí nghiệp lớn tư nhân hóa mới hoàn toàn thoát khỏi sự kiểm soát của nhà nước

II.4 Hậu quả của quá trình TNH ở Nga Với những bước đi sai lệch trên thì quá trình TNH ở Nga không còn mang mục đích kinh tế xã hội như ban đầu mà

nó đã mang màu sắc chính trị là chủ yếu.Do vậy quá trình này đã dẫn đến một số hậu quả:

- Phần lớn tài sản của quốc gia nằm trong tay một nhóm người,tạo nên một giới kinh tế thượng lưu bao gồm các nhà tài phiệt và các ông trùm kinh tế”đen”.5%dân số thuộc tầng lớp giàu và rất giàu chiếm 73% tích lĩu toàn xã hội

và 80% ngoại tệ lưu hành dưới dạng tiền mặt

1 Roman Abramovich (18,2), chủ nhân của Tập đoàn đầu tư Millhouse Capital, Công ty dầu Sibneft Oil

2 Vladimir Lisin (7), chủ nhân Tập đoàn thép Novolipetsk Steel

3 Viktor Vekselberg (6,1), chủ nhân Tập đoàn Renova

4 Oleg Deripaska (5,8), chủ nhân Tập đoàn nhôm Rusal

5 Mikhail Fridman (5,8), chủ nhân Tập đoàn Alfa

6 Vladimir Yevtushenkov (5,1), chủ nhân Tập đoàn viễn thông, địa ốc Sistema

7 Alexei Mordashov (5,1), chủ nhân Tập đoàn luyện kim Severstal

8 Vladimir Potanin (4,7), đồng chủ nhân Tập đoàn Interros

9 Mikhail Prokhorov (4,7), đồng chủ nhân Tập đoàn Interros

10 Vagit Alekperov (4,1), chủ nhân Tập đoàn dầu hỏa LUKoil

Tạp chí Mỹ Fortune vừa công bố bản danh sách "40 under 40" - 40 người dưới 40 tuổi giàu nhất thế giới không kể nước Mỹ, trong đó có bảy người Nga Theo tài liệu nước ngoài, rất nhiều tỷ phú ở Nga hiện nay đã giàu lên một cách không chính đáng trong quá trình tư nhân hóa ở Nga bắt đầu từ tháng 8-1991

Trong nền kinh tế thị trường nói chung, tư nhân hóa là con đường khó tránh khỏi, nhưng vấn đề là tư nhân hóa được tiến hành như thế nào Tư nhân hóa, nếu không đúng cách sẽ mở đường cho tham nhũng chiếm đoạt tập trung tài sản công vào

tay một nhúm người có mưu đồ và lộng hành chính trị, còn phần lớn người lao động vẫn “trắng tay”, mà “tư nhân hóa” kiểu Nga là một bài học quý giá

- Phân biệt giàu nghèo rõ rệt : chênh lệch trong thu nhập giữa tầng lớp giàu-nghèo

có lúc tới hàng nghìn lần( cụ thể là 1360 lần theo số liệu năm 1997)

- Sự lũng đoạn về chính trị,liên kết bè phái: Xuất thân từ một gia đình công nhân gốc Do Thái ở đất nước Xô-viết, những năm 1989, khi nước Nga ở trong tình cảnh “tranh tối tranh sáng”, Boris Berezovsky đã nhanh chóng trở thành một ông trùm, có trong tay cả “đế chế tài chính riêng” hùng mạnh Nhờ thế lực từ mối quan hệ gần gũi với Tổng thống Yeltsin, Berezovsky phất lên như diều gặp gió Cũng chính đây là một trong những nhân vật “góp sức” cho những sai lầm lớn trong di sản chính trị của ông Yeltsin Nói đầy đủ hơn, Berezovsky đã thu lợi khổng lồ từ những sai lầm của Yeltsin và sau đó cũng chính nhân vật này lại kéo

vị Tổng thống này vào những sai lầm mới

Năm 1996, Yeltsin đã cho bán đấu giá thế chấp, tạo điều kiện cho các triệu phú mua các xí nghiệp và trở thành những nhà tài phiệt Sau một đêm, nước Nga thức giấc với hàng loạt các nhà tài phiệt mới Trong giới phất lên nhờ mua lại các doanh nghiệp quốc doanh với giá bèo, dường như Berezovsky kiếm được nhiều nhất

II.5 Tư nhân hóa: Chơi "dao hai lưỡi"

Theocuốn sách Toàn cầu hóa và những mặt trái : Tư nhân hóa là quá trình tất yếu, mang lại nhiều lợi ích cho cả doanh nghiệp và thị trường Thế nhưng chính nhãn quan hẹp hòi của IMF hay WB đã khiến tư nhân hóa ở nhiều nước trở thành con dao hai lưỡi có tính sát thương cao, không mang lại mấy kết quả tốt đẹp như hứa hẹn