Vị trí của đạo hồi trong lịch sử trung đại

Bán đảo A-Rập trớc đây bị phân tán thành nhiều quốc gia nhỏ, không có sựthống nhất trong một quy mô lãnh thổ cũng nh là quy mô kinh tế- chính trị nhất định v.v… Chỉ đến khi có sự xuất hi

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

Tìm hiểu tôn giáo nói chung, đạo Hồi nói riêng là một điều cần thiết và đầyhứng thú, bổ ích đối với tất cả những ai quan tâm Đó là vấn đề vừa có ý nghĩakhoa học vừa có ý nghĩa thực tiễn và luôn là vấn đề có tính thời sự

Bán đảo A-Rập trớc đây bị phân tán thành nhiều quốc gia nhỏ, không có sựthống nhất trong một quy mô lãnh thổ cũng nh là quy mô kinh tế- chính trị nhất

định v.v… Chỉ đến khi có sự xuất hiện của Mohamet và đạo Hồi thì bán đảo Rập bắt đầu có sự khởi sắc về tất cả các mặt, chấm dứt cảnh chiến tranh cốt nhụctơng tàn, và mở ra một môi trờng buôn bán rộng lớn

Cũng nh đạo Kitô, đạo Phật, đạo Hồi là đối tợng nghiên cứu của nhiều nhàkhoa học trên thế giới Các nhà nghiên cứu đang tập trung phân tích, mổ xẻnhững giáo lý , giáo luật của Hồi giáo và những vấn đề liên quan

Hồi giáo là một trong ba tôn giáo lớn trên thế giới và cũng không thể phủnhận đợc phần lớn các điểm nóng an ninh quốc tế hiện nay nh ở Tresơnia(LiênBang Nga), Pakixtan, Apganixtan, vụ khủng bố 11 tháng 9 v.v…đều có liên quan

đến tín đồ đạo Hồi Do vậy, nghiên cứu đạo Hồi là vấn đề rất cần thiết

Với t cách là một sinh viên , một thầy giáo giảng dạy ngành lịch sử tơng lai,chúng tôi muốn thông qua việc tìm hiểu, khai thác tài liệu về đạo Hồi và tìnhhình kinh tế- chính trị- xã hội của các nớc A-Rập trong lịch sử trung đại, để nhậnthức một cách sâu sắc hơn về vị trí của đạo Hồi nhằm góp phần giảng dạy tốtnhững vấn đề liên quan đến thế giới Hồi giáo sau này

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài : “Vị trí của đạo Hồitrong lịch sử trung đại” làm khoá luận tốt nghiệp

2 Lịch sử vấn đề.

Nghiên cứu về đạo Hồi từ trớc tới nay đã có nhiều công trình khoa học đềcập một cách khá chi tiết về hoàn cảnh ra đời, các giáo lý, giáo luật của Hồi giáo.Mỗi công trình nghiên cứu đã phản ánh một khía cạnh riêng về đạo Hồi Xin đơn

cử một số công trình khoa học nh:

- Trong cuốn “Lịch sử thế giới trung đại”- quyển 1 của Đặng Đức Phạm Hồng Việt, đã trình bày một cách khái quát về nội dung đạo Hồi và sựtruyền bá của tôn giáo này

An Trong tác phẩm “Lịch sử ba tôn giáo thế giới” của Lơng Thị Thoa, đãtrình bày khá chi tiết về nội dung giáo lý, giáo luật của đạo Cơ đốc giáo, đạo Phật

và đạo Hồi

- Trong cuốn “Lịch sử văn hoá thế giới cổ- trung đại” do Lơng Ninh chủbiên, đề cập chi tiết về những thành tựu văn hoá của ngời A-Rập trong thời kỳphát triển của quốc gia phong kiến.

- Trong tác phẩm “Tôn giáo thế giới và Việt Nam” của Mai Thanh Hải,cũng đề cập đến các tôn giáo lớn trên thế giới, trong đó có đạo Hồi và ảnh hởngcủa Hồi giáo đối với dân tộc Chăm

- Trong tác phẩm “Mời tôn giáo lớn trên thế giới” của Hoàng Tâm Xuyên,cũng đã dành một phần lớn viết về đạo Hồi, về nội dung và quá trình truyền bácủa tôn giáo này

- Trong cuốn “Đại cơng lịch sử thế giới trung đại”, Tập 2 của Nguyễn GiaPhu- Nguyễn Văn ánh- Đỗ Đình Hãng, cũng đề cập đến đạo Hồi, nội dung vàquá trình truyền bá của Hồi giáo trong thời kỳ lịch sử trung đại

Ngoài ra còn có các tài liệu chuyên khảo khác nh: “Ba tôn giáo thế giới”,

“Đạo Hồi: một số đặc điểm và ảnh hởng quốc tế” v.v…

Lấy vấn đề này làm đề tài nghiên cứu, chúng tôi hy vọng sẽ góp thêm sứcmình vào việc làm sáng tỏ vị trí của đạo Hồi trong thời kỳ lịch sử trung đại đợcthể hiện qua các mặt chính trị, kinh tế, văn hoá của thế giới A-Rập

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tợng nghiên cứu của đề tài này là đạo Hồi Cụ thể là vị trí của đạo Hồitrong lịch sử trung đại đựơc thể hiện qua chính trị, kinh tế, văn hoá ở bán đảo A-Rập và những nớc chịu ảnh hởng của Hồi giáo trong thời kỳ lịch sử này

Phạm vi nghiên cứu của đề tài :

- Về không gian, các quốc gia Hồi giáo và phạm vi ảnh hởng của đạo Hồi

- Về thời gian, trong thời kỳ lịch sử trung đại

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu.

Nguồn tài liệu đợc sử dụng chủ yếu trong khoá luận tốt nghiệp này là cácgiáo trình đại học về lịch sử , các tác phẩm, các cuốn sách viết về tôn giáo v.v…

do NXBCTQG, NXBGD, NXBCAND ấn hành

Phơng pháp nghiên cứu đợc sử dụng trong đề tài này là: phơng pháp lôgiclịch sử kết hợp với phơng pháp phân tích, so sánh, tổng hợp và đi đến những kếtluận cụ thể

5 Bố cục của đề tài.

Đề tài này bao gồm 79 trang, ba phần và ba chơng

Mở đầu

1 1 Lý do chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề

2 3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3 4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

4 5 Bố cục của đề tài

Nội dung

Chơng 1 : Khái quát về bán đảo A-Rập và đạo Hồi.

1 1.1 Khái quát về bán đảo A-Rập

1.2 Vài nét cơ bản về đạo Hồi

Chơng 2 : Khái quát về quá trình truyền bá đạo Hồi.

2.1 Giai đoạn từ đầu thế kỷ VII đến giữa thế kỷ VIII 2.2 Giai đoạn từ giữa thế VIII đến giữa thế kỷ XI 2.3 Giai đoạn từ giữa thế kỷ XI đến giữa thế kỷ XIII 2.4 Đối với khu vực Đông Nam á

Chơng 3 : Vị trí của đạo Hồi trong lịch sử trung đại.

3.1 Về chính trị

3.2 Về kinh tế

3.3 Về văn hoá

Kết luận.

Nội Dung

Chơng 1

Khái quát về bán đảo A-Rập và đạo Hồi

1.1 Khái quát về bán đảo A-Rập

Ngời A-Rập vốn gốc Sê-Mít, tập hợp nhau theo từng bộ lạc làm nghề chănnuôi du mục, gọi là ngời Bêđuin

Ngời Bêđuin đứng giữa hai trung tâm văn minh cổ đại là Ai Cập và Lỡng

Hà, nhng ta cảm thấy không hề có ảnh hởng gì đáng kể Sự tiến bớc của họ hếtsức chậm chạp có nguyên nhân của nó Gần nh toàn bộ bán đảo rộng lớn này lànúi non và sa mạc Đế quốc Hồi giáo A-Rập hùng mạnh và rộng lớn sau này vốn

có cội nguồn từ bán đảo A-Rập huyền bí

Bán đảo A-Rập bao gồm : A-Rập- xê-út, Baharain, Quatar, Oman, Yemen,các tiểu vơng quốc A-Rập thống nhất Trong đó các tiểu vơng quốc A-Rập thốngnhất bao gồm bảy tiểu quốc nh : Abudhabi, Ajman, Dubai v v…

Đây là một bán đảo rộng lớn với diện tích gần ba triệu Km2, gồm chủ yếu

là những vùng thảo nguyên khô cằn và sa mạc cháy bỏng khô khan và hoangvắng ; quanh năm hầu nh không có một trận ma nào Diện tích canh tác cũng thật

ít ỏi Giữa sa mạc nóng bỏng, thỉnh thoảng có những ốc đảo, phía Tây – Nambán đảo là vùng Yêmen đợc mệnh danh là : “Xứ A-Rập hạnh phúc”, vì ở đây cónguồn nớc phong phú, có nhiều đất đai để canh tác nông nghiệp và trồng các loạicây nhiệt đới nh chà là, cà phê v v… Đây là nơi dừng chân của các thơng nhâncùng các đoàn lạc đà sau những chặng đờng dài Thêm nữa, Yême lại nằm trêncon đờng buôn bán giữa Tây á và Bắc Phi nên có điều kiện phát triển về thơngnghiệp

Bán đảo A-Rập nói riêng và Trung Cận Đông nói chung có sự gắn bó, hoàquyện và tác động lẫn nhau của các yếu tố địa lý, lịch sử và văn hoá

Không có vùng nào khác trên thế giới có một vị trí chiến lợc đặc biệt nhbán đảo A-Rập cũng nh Trung Cận Đông : ba châu lục gặp nhau và hoà nhậpquanh một biển trung gian – biển Địa Trung Hải, nơi có thể nối liền hoặc chia

cắt ba đại dơng ( Đại Tây Dơng, ấn Độ Dơng và Thái Bình Dơng) Vì vậy, yếu tố

địa lý có vai trò đặc biệt lớn trong lịch sử khu vực này

Những yếu tố địa lý đã tạo ra mọi vấn đề chiến lợc liên quan đến sự liênlạc giữa các vùng, giữa các châu lục và giữa các Đại Dơng thông qua việc kiểmsoát các eo biển và các hòn đảo chiến lợc trên Địa Trung Hải Các nhà chinhphục vĩ đại trong lịch sử thế giới đều có quan điểm chung về ý nghĩa chiến lợccủa khu vực này

Piere Đại đế và Napôlêông đều đánh giá : Ai kiểm soát đợcConstantinople1 ngời đó cai trị đợc thế giới Theo eisenhao – tổng thống nớc

Mỹ thì : “Không có vùng nào trên thế giới quan trọng hơn vùng này về mặt chiếnlợc”{15,9} Bản thân ngời A-Rập cũng đã từng tự hào rằng đó là “bán đảo củangời A-Rập ”

Khí hậu ở đây nói chung khô, nóng Các nớc gần biển có khí hậu ĐịaTrung Hải với mùa hè khô nóng, ít ma và mùa đông mát hơn

Về kinh tế – xã hội : Đầu thế kỷ VII, các quan hệ kinh tế – xã hội ở bán

đảo A-Rập đã trải qua nhiều biến đổi lớn

Dân c bán đảo chủ yếu chia thành hai nhóm : nông dân định c và nhữngngời chăn nuôi du mục Các bộ lạc định c chủ yếu sống ở miền Nam bán đảo –một trong những cái nôi cổ xa nhất của văn minh nông nghiệp ở đó đã hìnhthành và phát triển những quốc gia chiếm hữu nô lệ đầu tiên Còn các bộ lạc dumục vẫn tiếp tục sống cuộc đời tự do, nay đây, mai đó, gắn bó với thiên nhiênhùng vĩ nhng khắc nghiệt Họ chăn nuôi lạc đà, ngựa, cừu và gia súc lớn Họcũng tự làm mọi thứ cần thiết cho đời sống cũng nh chế tạo các vũ khí thô sơ.Buôn bán cũng là nghề đợc dân bán đảo a chuộng Nhờ vị trí địa lý của mình, bán

đảo A-Rập trở thành trạm trung chuyển trên con đờng buôn bán thế giới giữa

Đông Phi, ấn Độ và vùng ven Địa Trung Hải Những ngời dân sa mạc dũng cảmtrở thành những ngời dẫn đờng cho các thơng đoàn, có ngời trở thành thơng gia.Những hoạt động thơng mại đã đa đến những thay đổi trên bán đảo

Đến khoảng đầu thế kỷ VII, các quan hệ chiếm nô ở bán đảo Miền Nam đãbắt đầu tan rã Chế độ công xã nguyên thuỷ tồn tại dai dẳng trong các bộ lạc dumục cũng lâm vào khủng hoảng do sự xuất hiện của các mâu thuẫn Điều này đ-

ợc quy định bởi sự phát triển của nền sản xuất hàng hoá lúc bấy giờ trên bán đảo

A-Rập Cơ cấu xã hội của ngời A-Rập dần dần tan rã, quan hệ thị tộc, bộ lạc đợcthay thế bằng những quan hệ mới dựa trên sự bất bình đẳng về tài sản Trong các

bộ lạc, thị tộc xuất hiện những ngời giàu thờng là các tộc trởng, trởng lão v v…Dựa vào thế lực của mình, họ chiếm những bãi chăn nuôi tốt nhất, những ốc đảotốt tơi, nơi có nguồn nớc thuận tiện cho việc canh tác ở nhiều nơi trên bán đảo

đã xuất hiện những ngời tự xng là các nhà Tiên tri Họ kêu gọi dân chúng tin theomột đấng tối cao duy nhất Hiện tợng này phản ánh nhu cầu về một nhà nớcthống nhất của ngời A-Rập

Về mặt tín ngỡng – tôn giáo : Trớc khi đạo Hồi ra đời, c dân A-Rập theotín ngỡng đa thần, họ thờ những hòn đá trên sa mạc, cây cối trong các ốc đảohoặc các động vật, thực vật, các hiện tợng tự nhiên Tại ngôi đền Caaba ở trungtâm Mecca có rất nhiều tợng thần của các bộ lạc, trong đó có một phiến đá đendài khoảng 20 cm (Tơng truyền trớc đây là phiến đá màu trắng nhng về sau do tội

ác của loài ngời nhiễm vào làm nó đen đi), đợc coi là biểu tợng sùng bái chungcủa các bộ lạc

Nh vậy, đến cuối thế kỷ VI, đầu thế kỷ VII, trên bán đảo A-Rập có nơi đãthành lập nhà nớc, có nơi đang đứng trớc ngỡng cửa của xã hội có giai cấp, cònnơi chậm tiến nhất thì công xã nguyên thuỷ cũng đang trong quá trình tan rã

1.2 Vài nét cơ bản về đạo Hồi.

Chúng ta biết rằng, đến đầu thế kỷ VII, con đờng buôn bán Đông – Tâychuyển sang vùng vịnh Ba T, thuộc quyền kiểm soát của đế quốc Ba T Việc mấtquyền kiểm soát này đã ảnh hởng nặng nề đến nền kinh tế của c dân trên bán đảoA-Rập Các thành phố lớn nh Mecca, Yatơrep v v… trở nên tiêu điều Bọn quýtộc chủ nô, bọn nhà giàu có thế lực trong vùng mất đi một nguồn lợi lớn (dựa vàoviệc thu thuế của đoàn thơng nhân), bắt đầu chuyển sang cho vay nặng lãi và bótlột lao động nô lệ, dân nghèo thậm tệ hơn Mâu thuẫn trong nội bộ các thị tộc,

bộ lạc ngày càng gay gắt Trong khi đó, bán đảo A-Rập đang đứng trớc nguy cơ

bị xâm lấn bởi đế quốc Bidantium từ phía Tây và đế quốc Ba T từ phía Đông.Tình hình đó đòi hỏi phải có một chính quyền tập trung vững mạnh, có khả năngthống nhất các bộ lạc, duy trì nền thống trị, để khôi phục con đờng buôn bán

phục các nớc láng giềng Song tín ngỡng đa thần của các bộ lạc không nhữngkhông đáp ứng đợc mà còn gây trở ngại cho khuynh hớng trên Trong hoàn cảnhxã hội ấy, vũ khí t tởng thích hợp để tập hợp, đoàn kết các bộ lạc trên bán đảophải là một tôn giáo mới, tôn giáo độc thần Đạo Hồi – một tôn giáo nhất thần

đã ra đời đáp ứng nhu cầu đó

Đến thế kỷ VII, toàn bộ bán đảo A-Rập đã đợc thống nhất, một nhà nớc đãthực sự ra đời trên bán đảo này

Một điều dễ nhận thấy, quá trình ra đời nhà nớc A-Rập vào thế kỷ VII gắnliền với quá trình hình thành và truyền bá đạo Hồi, gắn liền với tên tuổi, cuộc đời

và sự nghiệp của giáo chủ Môhamet – ngời sáng lập ra đạo Hồi

Môhamet (570-632) sinh ra trong một gia đình thuộc bộ lạc có thế lực ởMecca Mồ côi cha mẹ từ rất sớm, sau đợc ông nội nuôi Khi ông nội mất,Môhamet chuyển sang ở với ngời chú

Thuở thiếu thời, Mohamet phải sống lận đận, thiếu thốn, phải đi chăn giasúc thuê, dẫn đờng cho những thơng khách băng các sa mạc nguy hiểm để kiếmsống Cũng giống nh mọi ngời A-Rập, Mohamet chấp nhận mọi nỗi khổ hạnh,nuôi chí quật cờng, sẵn lòng cu mang kẻ yếu hơn, không nể vì kẻ mạnh

Mời năm lặn lội đây đó trên khắp các nẻo đờng, tiếp xúc với đủ hạng ngời

đã giúp Mohamet thấu hiểu đời sống con ngời Cứ mỗi lần đến một miền đất mới,Mohamet lại chăm chú, quan sát mọi việc xảy ra Mohamet nói ít, nghe nhiều,luôn đặt ra những câu hỏi thông minh và trầm lặng kiếm tìm câu trả lời hợp lý.Tuy chẳng đợc cắp sách tới trờng, nhng giờ đây trờng học của Mohamet là cuộcsống sôi động thiên hình vạn trạng Sách của Mohamet là thiên nhiên vĩ đại, là vũtrụ bao la v v… chứa đựng bao điều bí ẩn Mohamet khát khao chân lý, đồng cảmvới những kiếp ngời cần lao, đồng cảm với những ngời lao khổ, trăn trở tìm kiếmcon đờng giải thoát con ngời Mới 18 tuổi, Mohamet đợc mọi ngời kính trọng gọi

là : “Con ngời chân chính”

Năm 25 tuổi, Mohamet làm thuê ở thành Mecca cho một nữ thơng gia giàu

có tên là Khađia buôn bán ở Syria Chủ nhân thấy Mohamet là con ngời khônngoan, thông minh và giàu nghị lực, có thể đem lại cho bà những món lợi kếch

xù, nên ngỏ lời muốn lấy chàng Và thế là chàng trai trẻ tuổi Mohamet đã bớc lên

xe hoa, trở thành chồng bà quả phụ 40 tuổi Khađia giàu có Từ đó Mohamet thoátkhỏi cảnh sống bần hàn, ổn định về vật chất và tinh thần.

Với bản tính suy t, lại ham hiểu biết Ngay khi còn là ngời dẫn đờng chocác thơng khách cũng nh trong quãng đời buôn bán cùng bà Khađia, Mohamet có

điều kiện tiếp xúc với những ngời theo đạo Do Thái, đạo Kitô, nghe họ nói tớimột thợng đế duy nhất và ông bị lôi cuốn vào thuyết thờ độc thần Chính sự tíchluỹ những kinh nghiệm xã hội phong phú và sự nhạy cảm về chính trị v v… Tấtcả những nhân tố đó đã đặt cơ sở vững chắc cho Mohamet trở thành ngời sáng lập

đạo Hồi – một trong ba tôn giáo lớn trên thế giới Mohamet đã dơng cao lá cờtôn giáo của mình Ông tự xng là “nhà tiên tri”, công khai phất lá cờ “Hồi giáo”hay còn gọi là “ixlamgiáo” có nghĩa là “hoà bình”, là “thuần phục” nhằm tập hợplực lợng thuộc tất cả các giai tầng có cùng chung nguyện vọng “hoà bình”,

“thống nhất”, “an ninh” v v…

Theo truyền thuyết, năm 610, khi Mohamet 40 tuổi Vào một buổi chiều tàtrong lúc đang chìm đắm trong suy t ông nghe tiếng thiên thần Gabrien gọi :

“Mohamet, ông đợc Thợng đế chọn làm xứ giả của ngời” Từ đó, ông tự

x-ng là xứ giả của Thánh Ala và bắt đầu đi vào truyền đạo

Mở đầu, Mohamet truyền giáo rất bí mật Tham gia quá trình truyền giáovới ông lúc này chỉ có vợ ông, một ngời em họ, một ông bạn thân và bà nhũ mẫu

Đến năm 613, tín đồ đạo Hồi đã có trên 30 ngời Lúc này, Mohamet công khaitruyền giáo trong quảng đại quần chúng thành Mecca Mohamet tôn Ala- vị thầnsáng tạo trong số các thần mà dân thành Mecca thờ phụng làm vị thần duy nhất

Ông yêu cầu mọi ngời từ bỏ việc sùng bái đa thần giáo, việc thờ cúng các vậtthiêng Ông nói : “Ngoài Thánh Ala không còn bất cứ vị thần nào khác” Ông hôhào mọi ngời hãy tin vào đấng Ala, vị chân thần toàn năng duy nhất

Giáo lý nhất thần luận tuyệt đối đó của Mohamet về căn bản phù hợp vớilợi ích của giai tầng quý tộc dân tộc và quý tộc thơng nghiệp, song lại xúc phạm

đến hoạt động sùng bái đa thần, đến quan điểm tôn giáo và lợi ích kinh tế củagiai tầng quý tộc và phú thơng Do đó, bọn quý tộc chủ nô và những kẻ có thế lựcphản đối quyết liệt, sợ việc truyền bá tôn giáo mới sẽ phá vỡ việc thờ phụng cáctợng thần của các bộ lạc, mất đi một nguồn lợi lớn từ việc thu thuế tín ngỡng và

Mohamet và các tín đồ bằng cách phá các cuộc giảng đạo, hành hung và tàn sátcác tín đồ

Ngày 16 tháng Bảy năm 622, Mohamet cùng các tín đồ của mình phải rờiMecca chạy lên thành phố Yatơrep ở phía Bắc, cách Mecca chừng 400Km.Mohamet đổi tên thành phố Yatơrep là Media (Tiếng A-Rập có nghĩa là “Thànhphố của nhà tiên tri”) Năm 622 đợc gọi là năm Media, nghĩa là năm “chạy trốn”.Sau này cách ngày ấy 17 năm khi Omar xây dựng lực lợng Hồi giáo đã lấy nămMohamet và các tín đồ Hồi giáo đến Media làm năm bắt đầu kỷ nguyên Hồi giáo

và ngày 16 tháng Bảy là ngày nguyên đán

Lúc này, bọn quý tộc và thơng nhân ở Yatơrep (Media) thấy có thể lợidụng đợc Hồi giáo làm công cụ thống nhất bán đảo A-Rập và tổ chức chiến tranhxâm lợc nên đã tiếp thu tôn giáo mới và giúp đỡ Mohamet Tại đây, Mohametthành lập một hội Thánh vừa làm công việc tôn giáo, vừa là một tổ chức chính trị– xã hội, vừa tích cực chuẩn bị lực lợng quân sự để đánh chiếm Mecca

Mohamet thờng xuyên tổ chức các cuộc tập kích vào các đội buôn ởMecca, chiến tranh giữa đội quân đạo Hồi với Mecca đã diễn ra nhiều lần Năm

628, Mohamet kí hoà ớc ngừng chiến với Mecca trong vòng 10 năm Năm 629,

ông dẫn 2000 tín đồ từ Media đến Mecca, viếng thần đền Caaba Nhiều ngời ởMecca và các vùng xung quanh đã đi theo đạo Hồi

Năm 630, Mohamet thấy mình có đủ lực lợng để đánh chiếm Mecca, và

ông quyết định kéo quân đến chân thành Mecca Dới áp lực quân sự hùng mạnh

nh nớc vỡ bờ, giới quý tộc Meccca buộc lòng phải chấp nhận Hồi giáo Mohametphế bỏ tất cả mọi vật thiêng trong các đền miếu, chỉ còn giữ lại “Tảng đá đen ”coi nh Thánh vật để các tín đồ Hồi giáo cúng lễ Nhà thờ đa thần giáo đợc đổithành nhà thờ Hồi giáo và quyết định là trung tâm cúng lễ của đạo Hồi ĐềnCaaba trở thành thánh thất chính và Mecca trở thành thánh địa chủ yếu của tôngiáo này

Trong đại hội Hồi giáo vào năm 632, tụ họp có tới 10 vạn tín đồ, lần đầutiên cũng là lần cuối cùng, Mohamet nhân danh Thánh Ala, tự hào tuyên bố:

“Hôm nay, ta đã thành lập xong một tôn giáo cao cả cho tất cả các ngời, ta

đã dâng trọn một ân huệ cho các ngời, ta đã lựa chọn đạo Hồi làm tôn giáo chotất cả các ngời ”

Kể từ ngày đó, bán đảo A-Rập bấy lâu chia năm xẻ bảy, giờ thống nhất dớilá cờ Hồi giáo Mohamet trở thành ngời đứng đầu nhà nớc A-Rập mới thành lập.

Trở về Media đợc ít ngày, Mohamet lâm bệnh Ngày 8 tháng 6 năm 632Mohamet qua đời và an táng tại Media, hởng thọ 63 tuổi

Mohamet, tiếng A-Rập có nghĩa là “con ngời hy vọng” Và chính Ngời đợcthừa nhận là nhà t tởng tâm linh lớn trong lịch sử trung cổ của đạo Hồi

Đạo Hồi, tiếng A-Rập là “ixlam” có nghĩa là “thuận tòng” , “tuân theo”,tức là thuận tòng Thánh Ala tối thợng và duy nhất, tuân theo vị sứ giả của ThánhAla : Mohamet Về sau do ngời Hồi Hột truyền vào Trung Quốc nên quen gọi là

đạo Hồi

Trong ba tôn giáo lớn trên thế giới là đạo Cơ Đốc, đạo Phật và đạo Hồi thì

đạo Hồi là trẻ nhất và có sức sống mạnh mẽ Ngời sáng lập ra đạo Hồi làMohamet Một con ngời từng trải trong xã hội, cùng với việc nhận thức đợc tìnhhình xã hội và tôn giáo, đã có sự quan sát thể nghiệm đối với chứng bệnh của xãhội A-Rập và yêu cầu của quần chúng lúc đó Hơn thế, bị trào lu lịch sử của xãhội thúc đẩy, ông đã bớc lên võ đài lịch sử to lớn Trải qua những thai nghén vàchuẩn bị, ông đã bắt tay vào việc sáng lập một tôn giáo mới Dới ngọn cờ cáchmạng tôn giáo, ông đã lãnh đạo và tổ chức quần chúng tiến hành một phong tràocách mạng biến đổi xã hội A-Rập với ý nghĩa vạch thời đại Kinh điển chính của

đạo Hồi là kinh Koran Các tín đồ Hồi giáo, tiếng A-Rập gọi là Muslim; ngời kếtục giáo chủ Mohamet gọi là Khalipha

Đạo Hồi chính là sản phẩm của thời kỳ quá độ từ xã hội thị tộc sang xã hội

có giai cấp, của sự đổi thay về kinh tế, chính trị – xã hội Mecca lúc ấy thainghén những điều kiện khách quan cho sự ra đời của đạo Hồi v v… C.Mác vàF.Enghen, những ngời thầy của cách mạng đã gọi đó là “cuộc cách mạng tôngiáo” của Mohamet

Đạo Hồi ra đời nó mang những nội dung cơ bản sau :

1.2.1 Giáo lý.

Kinh thánh.

- Kinh Koran : Giáo lý của đạo Hồi đợc trình bày trong kinh Koran(nguyên nghĩa tiếng A-Rập là “đọc”, “tụng”, “ngâm”) Kinh Koran không phải là

công trình su tập của các nhà truyền giáo của đạo Hồi, nhằm thâu góp tất cảnhững lời giao huấn của Thợng đế cho loài ngời mà Mohamet đã nhận đợc quathiên thần Gabrien trong vòng 22 năm (610 - 632) Những lời rao giảng, nhữnglời dạy của Mohamet cho tín đồ lúc này, đợc các môn đệ ghi lại trên lá chà là, đátrắng và học thuộc lòng Sau này, khi Mohamet qua đời, những ngời kế tục sựnghiệp truyền giáo của ông nh Khalipha Abu Beka và Omar thu thập, sắp xếpchỉnh lý một cách hệ thống thành bộ Kinh Koran Toàn bộ Kinh Koran gồm 30quyển, 114 chơng, 6236 tiết Tên các chơng cũng nh thứ tự các tiết đợc chia làmnhiều đoạn dài, ngắn khác nhau; có chơng dài nhất 200 đoạn, có chơng chỉ cómột vài đoạn Sự sắp xếp các chơng theo nguyên tắc dài để trên, ngắn để dới

Đạo Hồi đặc biệt đề cao ý nghĩa linh thiêng và vĩnh cửu của Kinh Koran,coi đó là cuốn kinh sách duy nhất đúng bao gồm tất cả những điều về giáo lý,luật lệ, lễ nghi, sự thờ phụng, cách thức hành đạo, điều kiện nhập đạo v v… Tómlại là cả việc đạo lẫn việc đời đều đợc Thánh Ala giáo huấn, răn dạy cặn kẽ Ngờitheo đạo Hồi thờng lấy Kinh Koran để thề nguyền trong những phiên toà, trongcác cuộc tranh chấp, xung đột Thậm chí họ còn cho rằng : Nếu trong nhà cóKinh Koran thì ngôi nhà và cuộc sống của họ đợc bảo vệ tránh đợc mọi tai họa vàbất hạnh

Kinh Koran đợc viết bằng tiếng A-Rập, là sự tổng hợp nhiều tri thức khoahọc, mọi nguyên tắc pháp luật và đạo đức v v… Do đó có ý nghĩa rất lớn trongviệc tìm hiểu lịch sử và văn minh A-Rập trong thời kỳ trung đại Kinh Koran đãlàm cho ngôn ngữ A-Rập đợc thống nhất và bảo tồn Kinh Koran trở thành nguồncảm hứng dạt dào cho biết bao thế hệ nhà thơ, nhà văn, hoạ sĩ v v… Nói về KinhKoran, đại thi hào W Goethe viết :

“Kinh Koran là một bộ sách đọc mãi không thấy chán Cứ mỗi lần đọc lạicảm thấy nó nh luôn luôn mới mẻ, cuốn hút con ngời, làm rung động lòng ngời,thúc dục con ngời … Do nội dung cũng nh giáo lý đa dạng, lời văn nghiêm túc,lúc đờng hoàng, lúc trang trọng … Bộ kinh này sẽ toát ra một sức mạnh vĩ đại!”

- Sách Sunna : Sunna theo tiếng A-Rập có nghĩa là đức tin, phép xử thếmẫu mực Sách đợc soạn dựa trên những đức tin và cách xử thế của giáo chủMohamet, tín đồ lấy đó làm gơng để noi theo Sách Sunna bao gồm những lờigiải thích các điều luật Ixlam sau thánh Kinh Koran

- Sách Hadish : Theo tiếng A-Rập, Hadish có nghĩa là truyền thống, là cáctập quán cổ truyền Đó là cuốn sách su tập những lời nói, cử chỉ, hành động củagiáo chủ Mohamet và những ngời bạn của ông

Nh mọi tôn giáo, giáo lý đạo Hồi bao gồm những quan niệm về thế giới vàcon ngời, do ba bộ phận cấu thành đó là : tín ngỡng tôn giáo, nghĩa vụ tôn giáo

và thiện hành Tín ngỡng thuộc về phơng diện lý luận thế giới quan và t tởng,nghĩa vụ tôn giáo và hành thiện thì thuộc về phơng diện thực tiễn và hành vi Haiphơng diện này kết hợp lại cấu thành giáo lý cơ bản của đạo Hồi Là một Muslim(tín đồ) phải hiểu biết và thừa nhận tín điều cơ bản của đạo Hồi, về hành vi phảituân thủ 5 chế độ tôn giáo hơn thế còn phải hành thiện, trừ ác

Đạo Hồi có 6 tín ngỡng lớn gọi là “Lục tín”, bao gồm :

Tin chân thánh, tức là tin rằng “ngoài Thánh Ala không còn vị Thần nào

khác”, “Thánh Ala là duy nhất, là độc nhất”, “Vạn vật không phải là Chúa, chỉ cóchân Chúa”, Mohamet là sứ giả của Chúa Điều này, nó làm nổi bật lên hai đặc

điểm của đạo Hồi Thứ nhất, tỏ ra đạo Hồi là tôn giáo một Thần độc nhất, tín chủ

là Ala Mặc dù có sự tiếp thu thuyết độc Thần của đạo Do Thái, đạo Kitô, hình

ảnh Thánh Ala có nhiều nét giống với Thần Hiêhôva của đạo Do Thái, Chúa trờicủa đạo Kitô, nhng nguyên tắc nhất thần trong đạo Hồi là tuyệt đối và nhất quán.Thứ hai, Mohamet là con ngời xuất hiện với sứ mạng là sứ giả của Ala, bản thân

ông không phải là thần mà chỉ là ngời “báo tin vui”, “truyền cảnh cáo” củaThánh Ala cho nhân gian Tín điều căn bản này cũng đã thể hiện mục đích hiệnthực của việc sáng lập ra đạo Hồi Việc xác lập Thần thống nhất tối cao là sựphản ánh khúc xạ qua thần học, thể hiện con ngời mong muốn chấm dứt sự cát cứcủa bộ tộc, xây dựng quốc gia thống nhất Mặt khác, trong một xã hội thịnh hànhthờ phụng đa thần thì sự tín ngỡng một thần mà đạo Hồi sáng lập ra là một tiến

bộ to lớn, có ý nghĩa trọng đại

Tin thiên sứ, đây là tín điều thứ hai của đạo Hồi Theo Kinh Koran thì có

rất nhiều thiên sứ Thiên sứ đó do Ala sáng tạo ra, là một loại linh hồn và diệu thểthuần tuý, không phân ra tính biệt, có đôi cánh, bay nhanh nh gió, biến ảo vô l-ờng, ngời trần mắt thịt không thể nhìn thấy đợc Họ không có tính thần, chỉchuyên chịu sự sai phán của Ala, các công việc: có ngời quản lý vờn trái, hoả

ngục, có ngời chuyên quản việc thêm bớt nhân mạng, có ngời ghi chép nhữnghành vi thiện, ác của loài ngời.

Tin kinh điển , các tín đồ phải tin rằng, Kinh Koran là một bộ kinh Thần

Thánh do đấng Ala khải thị cho nhà Tiên tri Mohamet, từ đó xây dựng uy quyềntuyệt đối của Kinh Koran Thấm nhuần đức tin này, các tín đồ Hồi giáo tin rằng

dù là về nội dung hay mặt hành văn, Kinh Koran là một “kỳ tích”, có một khônghai, không tiền tuyệt hậu, không có gì có thể so sánh, không có gì có thể bắt trớc

đợc

Tin sứ giả : sứ giả đợc coi là “quan khâm sai” của Thánh Ala, nhận mệnh

lệnh của Thánh, truyền bá nhất thần giáo cho ngời đời Tín điều này đòi hỏi cáctín đồ Hồi giáo tôn sùng Mohamet - sứ giả và nhà Tiên tri của Thánh Ala Việcxác nhận vai trò Mohamet là vị sứ giả của Thánh Ala, không còn nghi ngờ gì nữa

là để đề cao uy quyền của ông, có lợi cho sự lãnh đạo và thúc đẩy sự thay đổi tôngiáo và xã hội lúc đó

Đạo Hồi cho rằng, trong những thời kỳ khác nhau, Ala đã từng cử sứ giảtới từng dân tộc : “đấng Ala phái đến một sứ giả…” Trong đạo Hồi có nhiều nhàTiên tri và nhiều vị sứ giả Theo tuần tự thời gian, trong số các sứ giả đó,Mohamet là ngời đứng sau cùng, tức là “phong ấn chí Thánh” chứng tỏ ông làngời xuất sắc nhất, một vị sứ giả “không tiền tuyệt hậu” Tuy nhiên, ở đây cũngcần phải thấy rằng : mặc dù Mohamet có sứ mệnh cao cả, địa vị hiển hách, nhngcuối cùng vẫn là thụ mệnh ở Ala, do đó không thể trở thành đối tợng đợc cácMuslim sùng bái

Tin kiếp sau, đạo Hồi chủ trơng linh hồn của con ngời là bất diệt, cuối

cùng sẽ có một ngày thế giới này bị huỷ diệt Sau ngày tận cùng của thế giới tấtthảy mọi sinh mệnh đều hoàn toàn kết thúc, tất thảy mọi ngời đã sống trong thếgiới này đều đợc sống lại tiếp nhận sự phán quyết của Thánh Ala Căn cứ vàohành vi của từng ngời ở trên thế gian mà quyết định Ngời thiện sẽ đợc lên Thiên

đàng, kẻ ác thì bị đày xuống hoả ngục Thế giới hiện thực chỉ là phần thời gianngắn ngủi, thế giới mai sau mới trờng tồn, là mái nhà chân chính mà mọi ngời sẽtrở về Trên Thiên đàng đó có “dòng sông sữa mà mùi vị của sữa không bao giờthay đổi”, “có bóng cây râm mát”, “không nhìn thấy ánh mặt trời chói chang,cũng không nhìn thấy mùa đông giá lạnh…” Dới hoả ngục thì tràn đầy sợ hãi,

nặng nề Con ngời ở đó bị giam cầm, “mặc áo lửa”, “đắp chăn lửa”, “nằm đệmlửa”v v… Nh vậy, qua đây ta thấy rằng : Sự miêu tả nh vậy về Thiên Đàng và hoảngục hiển nhiên có liên quan mật thiết tới các điều kiện tự nhiên và xã hội lúc đótrên bán đảo A-Rập, cũng rất có thể là làm cho nhân dân trên bán đảo lúc đó cảmnhận đợc thiên đàng chẳng qua là sự miêu tả và khắc hoạ cuộc sống xa xỉ củaquý tộc, chủ nô lệ và lòng mong mỏi cuộc sống tốt đẹp trong tơng lai của nhândân ; là hình ảnh thu nhỏ của khu vực xanh về những điều kiện tự nhiên, tốt đẹptrên bán đảo Đối với những ngời ý thức đợc đủ vị chua cay, nhục nhã thì cuộcsống Thiên Đàng này không còn nghi ngờ gì nữa có sức hấp dẫn rất lớn, có tácdụng an ủi tinh thần Hình ảnh hoả ngục chính là sự tái hiện tập trung của cửaquan tù ngục, và những hình phạt tàn khốc trong xã hội có giai cấp, cũng là sựphản ánh điều kiện tự nhiên và khí hậu khắc nhiệt của vùng nhiệt đới khô cằntrên bán đảo Với tâm lý kinh sợ hoả ngục, tất yếu sẽ hình thành một loại áp bức

to lớn về tinh thần, từ đó dẫn tới những chế ngự đối với hành động

Tin tiền định : Đây là hạt nhân của thuyết định mệnh Hồi giáo Các tín đồ

Hồi giáo tin rằng : Số phận con ngời do Thánh Ala an bài Trớc khi chào đời, tấtcả đợc sắp đặt xong xuôi, con ngời không có cách gì cỡng lại “Không ai đợcchết, nếu không đợc Thánh Ala cho phép, chính Ngời đã định sẵn tuổi thọ củamỗi ngời Nếu Ngời muốn ai đó gặp điều tai họa thì ngoài Ngời không ai có thểgiải trừ tai họa Nếu Ngời muốn ai đó gặp điều may mắn thì không một ai có thể

đảo ngợc ý định của Ngời !” Đây là một điều hết sức quan trọng đối với các tín

đồ Nó chi phối tới những ý nghĩa, việc làm và hành động của các tín đồ mộtcách cuồng nhiệt Bản thân Kinh Koran đã dạy rằng : “Cuộc sống trần gian chỉ làtrò chơi, trò tiêu khiển, là sự phô trơng khoái lạc và ganh đua về của cải, con cái,chỉ có cuộc sống nơi Thiên Đàng con ngời mới có căn nhà để lu lại mãi mãi”

1.2.2 Giáo luật.

Giáo luật của đạo Hồi có nhiều, song tựu trung lại thể hiện ở 5 nghĩa vụcủa Muslim, còn gọi là “Ngũ trụ” Đó là : Biểu lộ đức tin, cầu nguyện, ăn chay,

bố thí và hành hơng

- Biểu lộ đức tin : Tuyệt đối tin vào đạo Hồi, thừa nhận chỉ có một Chúa

trời là Ala và Mohamet là đấng Tiên tri - sứ giả của Ala Tín đồ dùng một ngón

- Cầu nguyện : Hằng ngày tín đồ phải cầu nguyện 5 lần vào sáng, tra,

chiều, tối và đêm Mỗi tuần một lần đến nhà thờ cầu nguyện

- Ăn chay : Mỗi năm một tháng (tháng 9 – lịch Hồi giáo - Ramandan),

các tín đồ nhịn ăn ban ngày từ lúc mặt trời mọc cho đến lúc mặt trời lặn Trongthời gian ăn chay mọi tín đồ phải suy nghĩ về tội lỗi của mình và những lời răndạy của Thánh Ala và Tiên tri Mohamet Tín đồ đạo Hồi cũng tin rằng : Cầunguyện trong tháng ăn chay, nhất là ba ngày cuối sẽ đợc nhiều phúc vì suốt thờigian đó Thiên Đàng luôn mở rộng Một số đối tợng đợc miễn trong tháng ăn chay

là ngời già, ngời đau yếu, phụ nữ có thai, trẻ em dới 10 tuổi Những ngời thamgia thánh chiến hoặc đợc tạm hoãn sẽ ăn chay bù vào dịp thuận tiện khác

- Bố thí : Mỗi năm, tín đồ theo đạo Hồi phải trích 1/10 thu nhập hàng năm

để bố thí cho ngời nghèo, ngời goá bụa, trẻ mồ côi, ngời mắc nợ vì hiếu thảo,

ng-ời mới nhập đạo v v… Mohamet dạy tín đồ mình rằng : “Ngng-ời không có đức tinthì không biết cầu nguyện và ngời không có phúc cầu nguyện là kẻ có tiền màkhông chịu bố thí ” Đây là một nghĩa vụ có tính chất bắt buộc nên việc bố thí trởthành một thứ thuế tín ngỡng Ngoài việc bố thí cho các đối tợng kể trên, số thuế

đó dùng vào xây cất Thánh đờng và các cơ sở từ thiện, bù đắp các khoản chi tiêucủa chính quyền

- Hành hơng : Giáo luật buộc tất cả các tín đồ theo đạo Hồi, ít nhất một lần

trong đời, tuỳ theo điều kiện cụ thể (có đủ tiền bạc, sức khoẻ …) phải đến hành

h-ơng, viếng thăm thánh địa Mecca, đền Caaba

Trong tất cả các tín đồ và giáo sỹ đều đợc lấy vợ, lấy chồng, đàn ông đợclấy nhiều nhất là 4 vợ, nhng không đợc cới hai chị em cùng một lợt, cấm việc lấynàng hầu (trừ Mohamet có tới 10 vợ và 2 nàng hầu)

Ngoài năm cốt đạo nói trên, tín đồ đạo Hồi còn có bổn phận quan trọng làtham dự các cuộc thánh chiến (Jihad) nhằm bành trớng thế lực và truyền bá tôngiáo Theo họ thì chiến tranh mở rộng đất Thánh là cuộc chiến tranh hợp lý,không phải chỉ bằng lời khuyên răn mà còn cần đến biện pháp “cứng rắn” đối vớingời ngoài đạo, phải chiến đấu dọn đờng cho Thợng đế, đặc biệt phải khuất phụccác nớc láng giềng đã từng đợc chiêu dụ mà không chịu cải đạo Kinh Koran đãdạy rằng : “Khi các con gặp những kẻ ngoại đạo, các con hãy giết chúng đi” và

“hễ bọn ngoại đạo tấn công các con thì các con phải tắm trong máu chúng” Đạo

Hồi luôn đề cao địa vị độc tôn của mình Một thuyết gia đạo này làIbakhadounviết :

“Tất cả các giáo lý khác đều sai- chính Kinh Koran viết vậy- Chúng takhông tranh luận với họ, chúng ta chỉ cho họ chọn Hồi giáo, sự đầu hàng hay làchết ”

Jihad là một thứ mệnh lệnh bắt buộc cho cả cộng đồng, mọi tín đồ phảituân theo nếu đạo Hồi bị xâm phạm Ai chết trong cuộc chiến đấu này sẽ trởthành một “nhân chứng” chắc chắn đợc giải thoát vĩnh viễn “ Mặc dù cho đếnnay có nhiều ý kiến khác nhau về vụ phá huỷ trung tâm thơng mại thế giới vàcuộc tấn công Lầu Năm Góc, nhng rõ ràng với sự kiện này (11 tháng 9 năm2001) thì tinh thần Jihad là rất nổi bật Toàn thế giới bị một cú sốc hiếm thấy từtrớc tới nay Những chiếc máy bay dân dụng bị bắt làm con tim đã lao thẳng vàohai chiếc tháp sóng đôi của trung tâm thơng mại thế giới và NewYork, làm chúng

bị tiêu huỷ hoàn toàn, trong khi chiếc khác sà xuống Lầu Năm Góc Sau sự kiệnnày, tổng thống Mỹ tuyên bố “đặt nớc Mỹ trong tình trạng chiến tranh” và mởcuộc “chiến tranh trả đũa” Còn Taliban và Binladen thì tuyên bố sẽ tiền hành

“cuộc Thánh chiến Hồi giáo chống Mỹ đến ngời lính cuối cùng” Sự sụp đổ tháptiền WTC có tác động nh một “cú đấm nốc ao” làm cho đối phong khó dễ tỉnhlại Đánh sụp WTC không chỉ là hạ bệ và làm nhục hình ảnh và vai trò siêu cờng

số 1 mà còn là sự răn đe ngạo mạn đến nhiều nớc đặt biệt là các nớc thânMỹ”{4}

Trong luật Hồi giáo, còn những quy định rất khắc nghiệt nh : Hành độnggiết ngời hay đánh ngời gây thơng tích mà không phải trách nhiệm đạo dao thì sẽ

áp dụng hình phạt đối với tội phạm, tơng tự nh hành vi mà y đã gây cho nạnnhân, nhng phải qua việc xét xử Tội ăn cắp, bị chặt bàn tay phải Tội ăn cớp tửhình Tội ngoại tình bị đánh 100 roi (gậy)v v…

Đạo Hồi đánh giá thấp vai trò, vị trí của ngời phụ nữ trong gia đình và xãhội, xem phụ nữ nh một “thực thể không hoàn hảo” Kinh Koran cho rằng : “Đàn

bà chỉ là quần áo của đàn ông”, “Đàn bà là thửa ruộng để khai khẩn”, “Đàn ôngcao hơn đàn bà về nguồn gốc ”v v… Phụ nữ đạo Hồi ra đờng phải mặc áo dàithùng, trùm mạng che mặt, không đợc tự ý tiếp xúc với đàn ông, không đợc chủ

động ly hôn v v… Nếu làm trái với những quy định đó sẽ bị xử lý rất nặng theoluật đạo Hồi, có khi bị tử hình

“Tín đồ đạo Hồi khi chết phải chôn ở nghĩa địa Hồi giáo, đặt ngời chếtnằm nghiêng bên phải, quay đầu về phía Thánh địa Mecca Luật Hồi giáo cònquy định nhiều ngày lễ hội quan trong nh : Lễ kỷ niệm ngày Mohamet đếnMedia mở đầu kỷ nguyên Hồi giáo vào ngày 6 tháng 1 Hồi lịch ; lễ tự hành hạ(vào ngày 10 tháng 1 Hồi lịch) kỷ niệm ngày vị cháu của Mohamet bị kẻ ngoại

đạo hành hạ ; lễ sinh nhật Mohamet (12 tháng 3 Hồi lịch) ; lễ kết thức ăn chay v.v…Ngày thứ 6 dơng lịch là ngày nghỉ hàng tuần của các quốc gia Hồigiáo”{11,199}

Nh vậy, giáo luật của đạo Hồi rất nhiều, rất chi tiết và khắt khe, nó vợtkhỏi phạm vi tôn giáo, trở thành những tiêu chuẩn pháp lý trong đời sống xã hội,chi phối hoạt động của tín đồ ở những nớc đạo Hồi là quốc đạo, luật ixlam đợc

áp dụng ở những mức độ khác nhau nhng có vai trò đặc biệt quan trọng nh phápluật của nhà nớc ở một số nớc cho phép các cơ quan pháp luật sử dụng Ixlamsong song với dân luật, hình luật do nhà nớc soạn ra

Giáo lý, giáo luật đạo Hồi tạo ra phong tục, tập quán, tâm lý, lịch sử, đạo

đức riêng biệt Mặc dù nó tiếp thu khá nhiều quan niệm của các tôn giáo khác,nhất là đạo Do Thái, nh lịch sử sáng chế, về thiên thần và ma quỷ, về thiên đàng,

địa ngục v v… nhng nó vẫn mang những nét riêng biệt rất Ixlam Đó là sự bảothủ, cuồng tín và hiếu chiến Những tín đồ Ixlam có lòng tự trọng và có tinh thần

tự hào về nền văn minh lâu đời của mình Do đó, họ không thích các loại vănhoá, hệ t tởng ngoại lai du nhập vào đất nớc mình “Đạo phật đã du nhập vào khuvực A-Rập năm 255 trớc công nguyên(đánh dấu bằng việc hoạt động của Asôkalúc đó cử xứ thần đến Ai-Cập và cử các phái bộ hoà bình đến đây và đến Sirya đểtruyền bá đạo Phật), đạo Thiên Chúa, đạo Do Thái sinh ra và phát triển ngay sátnách ngời A-Rập nhng các đạo này đều không bành trớng đợc ”{4} Chính sựbảo thủ và lạc hậu của một số dân tộc, nơi đạo Hồi truyền đến sẽ là miếng đất tốtcho sự nẩy mầm và phát triển của đặc tính nói trên

Nh vậy, về hình thức, đạo Hồi đơn giản hơn các tôn giáo đã có trớc nh đạoCơ Đốc, đạo Do Thái Lễ nghi không phiền phức, luật lệ không gò bó và nhất làkhông có tầng lớp tăng lữ đông đảo bóc lột, nhũng nhiễu tín đồ nh đạo Cơ Đốc

Xét về bản chất, đạo Hồi lúc đầu phù hợp với nguyện vọng của quần chúng nhândân đông đảo, bảo vệ quyền lợi cho những ngời nghèo trong các thành thị, thônxóm, dân du mục trong các sa mạc, những ngời bị áp bức nh phụ nữ, nô lệ v v… ,phù hợp với nguyện vọng thống nhất đất nớc, yêu chuộng hoà bình của quầnchúng Vì thế đạo Hồi đã bành trớng ra nhanh chóng không những ngời A-Rập,

mà các dân tộc ở Bắc Phi, Trung Cận Đông và nhiều khu vực khác đều đã tiếp thu

đạo Hồi

Chơng 2

KHái QUát Về Quá trình truyền bá đạo Hồi.

Ngay sau khi xuất hiện, đạo Hồi đã cùng với các nhà chinh phục A-Rập

v-ợt qua biên giới nhiều nớc, bắt đầu truyền bá vào các dân tộc khác

Từ một tôn giáo quốc gia trở thành tôn giáo của nhiều nớc trên thế giới Sựtruyền bá của đạo Hồi đã trải qua các giai đoạn sau :

2.1 Giai đoạn từ đầu thế kỷ VII đến giữa thế kỷ VIII

Trong giai đoạn này, gắn liền với quá trình A-Rập xâm lợc các nớc khác,trở thành một đế quốc có lãnh thổ rộng lớn: phía Đông đến Tây Bắc ấn Độ,Trung á; Tây đến Bắc Phi; Bắc đến Tây Ban Nha ở những vùng bị chinh phục cdân dần dần đi theo đạo Hồi, và dần dần hình thành những tập tục mang nhữngnét đặc trng riêng của đời sống sinh hoạt xã hội Hồi giáo nh : cùng ăn chay thángRamandan, cùng kiêng kỵ, y phục riêng v v… Ngời A-Rập còn tạo ra một khônggian Hồi giáo với những thánh thất có vòm tròn nhọn độc đáo Trên đờng chinhphục các nớc, mọc lên hàng loạt các thành phố, các khu doanh trại làm chỗ dừngchân cho các đội quân Tại các thành phố đều có những thánh thất làm khu vựctrung tâm của cộng đồng Hồi giáo Thánh thất Đa Mát đợc xây dựng năm 705 đãtrở thành khuôn mẫu chung cho thánh thất của đạo Hồi

Dới triều đại Ômayat (661 -750), các vị Khalipha đã có nhiều công sức đểtập hợp các di sản văn hoá A-Rập một cách có hệ thống, trong đó quan trọng nhất

là chú giải Kinh Koran

Kinh Koran đợc viết bằng tiếng A-Rập là sự tổng hợp nhiều tri thức khoahọc, mọi nguyên tắc pháp luật và đạo đức v v… do đó có ý nghĩa rất lớn trongviệc tìm hiểu lịch sử và văn minh A-Rập thời trung đại

Đạo Hồi đặc biệt đề cao ý nghĩa linh thiêng và vĩnh cửu của Kinh Koran,coi đó là cuốn kinh sách duy nhất đúng Ngời theo đạo Hồi thờng lấy Kinh Koran

để thề nguyền trong những phiên toà, trong các cuộc tranh chấp, xung đột Thậmchí họ còn cho rằng : Nếu trong nhà có cuốn Kinh Koran thì ngôi nhà và cuộcsống của họ đợc bảo vệ tránh đợc mọi tai hoạ và bất hạnh

2.2 Giai đoạn từ giữa thế kỷ VIII đến giữa thế kỷ XI

Giai đoạn này bắt đầu bằng sự kiện Abulơ Abát lật đổ triều Ômayat (750),lập triều Abát Trung tâm hành chính của đế quốc A-Rập đóng ở Bátđa, trên sôngTigrơ

Đây là thời kỳ đạo Hồi chuyển sang một giai đoạn mới : vai trò chính nằmtrong tay ngời Ba T Ngời Ba T còn muốn phủ nhận vị trí độc quyền của ngời A-Rập trong giai đoạn đầu về việc bảo vệ văn hoá, ngôn ngữ Hồi giáo

Trung tâm Hồi giáo nhích thêm một bớc nữa sang phơng Đông Đặt thủ ở

đô Batđa, tức là đặt các trung tâm Hồi giáo vào nơi truyền thống văn hoá Ba T cổ

đại, nên từ đó Hồi giáo mang sắc diện mới Bátđa trở thành khuôn mẫu chonhững thành phố, cung điện sẽ xây dựng sau này Một loạt đô thị phơng Đôngmọc lên trên biển cả và nông thôn rộng lớn ở vùng Địa Trung Hải mọc lên cácthành phố nổi tiếng nh Cairô, Tiaret, Cacđuê v v… làm thay đổi hẳn bộ mặt xứ

sở Tiếp theo là những thành phố dọc theo hai sông lớn ở Lỡng Hà, những thànhphố ốc đảo trên đờng đi của các đoàn buôn ở Trung á, những thành phố công x-ởng ở Xu Đăng, những thành phố lớn ở bờ Địa Trung Hải hay vịnh Ba T, nhữngthành phố trung chuyển ở cửa ngõ các con đờng phía Bắc sa mạc Xahara

Trung tâm Hồi giáo nằm ở ngã t đờng buôn bán thế giới, nơi gặp gỡ củanhiều luồng văn minh khiến cho nó vừa mang tính chất cổ điển, vừa mang tínhchất hỗn hợp, vừa đóng vai trò trung tâm, vừa là môi giới giữa các nền văn minhthế giới

Ngôn ngữ A-Rập đóng vai trò quan trọng, trở thành công cụ giao tiếp phổbiến, rất thông dụng, làm cho việc truyền bá đạo Hồi thêm thuận lợi

2.3 Giai đoạn từ giữa thế kỷ XI đến giữa thế kỷ XIII

Đầu thế kỷ XI, ngời Tuốc vào đợc Ba T Ngời Tuốc tiếp nhận đạo Hồi.Năm 1055, ngời Tuốc đợc vị Khalipha ở Bátđa đến để đánh đuổi thế lực của dòng

họ Bui vẫn kiềm chế mình Nhờ đó, vị Khalipha A-Rập thoát khỏi bàn tay thaotúng của dòng họ Bui, nhng cũng từ đó họ đánh mất luôn quyền thống trị thế giớiHồi giáo vào tay các Xuntan ngời Tuốc

Theo bớc chân chinh phục của ngời Tuốc, thế giới Hồi giáo bành trớng,Tây đến áo, Đông sang tận Trung Quốc, Nam xuống ấn Độ rồi tràn vàoInđônêsia, và Tây Nam xuống tận Châu Phi

Từ 1096 đến 1270, ngời Tuốc phải đơng đầu với những cuộc tấn công củaquân Thập tự chinh Cơ đốc giáo để giành khu mộ Thánh Jêruzalem Quân Thập

tự chinh thất bại, thế giới Hồi giáo đợc củng cố

Vào thế kỷ XIII, thế giới Hồi giáo lại bị những đoàn kỵ binh Mông cổ tấncông Năm 1258, quân Mông cổ chiếm Bátđa Từ 1380 đến 1400 Timua Lang từTrung á kéo quân tràn xuống ấn độ, sang tận Xiri Thế giới Hồi giáo liên tiếp bị

đe dọa, tởng chừng bị tiêu diệt, nhng ngợc lại, ảnh hởng của đạo Hồi lại càng đợc

mở rộng Trung á trở thành một trong những trung tâm quan trọng của đạo Hồisuốt mấy thế kỷ Sự xuất hiện của ngời Tuốc Ôttôman ở Tiểu á trong một thờigian dài là chỗ dựa cho thế giới Hồi giáo Thời Ôttôman là đỉnh cao của bản thânthế giới Hồi giáo Tuốc, và “là thời kỳ phát triển quan trọng của lịch sử đạoHồi”{12,247}

2.4 Đối với khu vực Đông Nam á.

Sự du nhập đạo Hồi vào khu vực Đông Nam á khá sớm: từ khoảng thế kỷX- XI, đạo Hồi đã truyền đến đảo Malắcca và Bắc Inđônêsia Nơi tiếp nhận đạoHồi muộn nhất là vùng phía Đông Inđônêsia vào giữa thế kỷ XX

Việc truyền bá đạo Hồi vào Đông Nam á chủ yếu bằng con đờng “hoàbình”, thông qua các thơng nhân A-Rập Điều này khác hẳn với đạo Hồi ở nhữngnơi đạo quân Hồi giáo bành trớng bằng những cuộc chiến tranh chinh phục

Theo giáo s Lơng Ninh, vào những thế kỷ VIII – XII, khi mà Hồi giáo bắt

đầu đợc truyền bá rộng rãi thì ở Đông Nam á dờng nh không còn mảnh đấttrống nào để nó bắt rễ và phát triển Thế nhng, từ thế kỷ XIII, Đông Nam á đãchuyển mình Với sự giàu có về khoáng sản và hơng liệu, Đông Nam á đã thuhút đợc sự chú ý của châu Âu Mặt khác, giới cầm quyền vì nhiều lý do cũng sẵnsàng mở cửa cho các thờng nhân đến buôn bán và truyền giáo Các thơng cảng vàcác trung tâm buôn bán đã đợc mở mang và phát triển dọc theo các bờ biển ĐôngNam á Đó là một môi trờng hết sức thuận lợi cho những thơng nhân Hồi giáo

đến đây buôn bán và truyền đạo

Theo các tài liệu Trung Hoa, năm 1281, Malayu đã cử hai sứ thần theo đạoHồi tên là Xulâyman và Chamxudin sang triều cống nhà Nguyên Cũng trongthời gian này, Hồi giáo đã đợc truyền bá ở Xumatơra Bia Ký năm 1296 có nói vềmột Hồi vơng (Xuntan) ở Samuđra (Bắc Xumatơra) chứng tỏ Samuđra đã quytheo Hồi giáo và các thơng nhân Hồi giáo đã làm chủ hải cảng này Đến cuối thế

kỷ XIV – đầu thế kỷ XV, hàng loạt tiểu quốc Hồi giáo đã ra đời ở Đông Nam á

mà tiêu biểu là Malacca Việc cải giáo sang đạo Hồi của Sumađra, Malacca, BắcGiava và các vùng khác ở quần đảo Mã Lai đã góp phần thúc đẩy việc buôn bánquốc tế với phơng Tây và sự lớn mạnh của các Hồi quốc ở khu vực này Dần dầnHồi giáo đã đợc truyền bá vào Inđonêsia, Malaixia, Xingapo, Philippin, Thái Lan,Cămpuchia, Nam Việt Nam và Mianma “Ngày nay, ở Đông Nam á, Hồi giáo cókhoảng trên 165 triệu tín đồ”{9,270}

Mỗi tôn giáo có một vai trò nhất định trong giai đoạn lịch sử của khu vực,song không tôn giáo nào đã đến đây mà lại ra đi không để lại dấu ấn của mình.Trên thực tế, khi ảnh hởng về chính trị, kinh tế của một tôn giáo không còn nữathì ảnh hởng về văn hoá xã hội của nó vẫn còn sâu đậm và giai dẳng Đạo Hồi làmột tôn giáo nh thế

Sự hình thành các cộng đồng Hồi giáo thờng gắn liền với những biến cốlịch sử của một số quốc gia : sự suy vong của nhà nớc Chiêm Thành ở Việt Nam(thế kỷ XV) và các quốc gia cổ ở Malacca(thế kỷ XVI), sự xuất hiện chủ nghĩathực dân Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Anh, Pháp ở khu vực Đông Nam á Trongtrờng hợp những ngời dân đang chống xâm lợc thì đạo Hồi đã có điều kiên ănsâu, bán dễ hơn nh ở : Inđônêsia, Malaixia v v… đạo Hồi đợc sử dụng nh mộtngọn cờ tập hợp nhân dân trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, chống chủnghĩa thực dân

Nói đến đạo Hồi ở Việt Nam, hầu nh không thể không nói đến dân tộcChăm Thực tế lịch sử đã tạo ra tình hình dân tộc Chăm vốn sinh tụ miền Trung,nay chia thành ba bộ phận ở phân cách thành nhiều vùng khác nhau, với ba tôngiáo khác nhau, không kể các tín ngỡng cổ truyền

“Tính riêng ngời Chăm theo đạo Hồi có khoảng 50 000 ; nếu tính cả nhómIxlam không phải là Chăm(nhóm Ixlam Malai, nhóm Ixlam gốc ấn Độ, nhóm

hơn 60.000 ngời, không kể đến ngời theo đạo Hồi nằm trong các cơ quan nớcngoài nh Inđônêsia, Malaixia, Libi v v…”{8,169}

Về đại thể, ngời Việt Nam theo đạo Hồi có hai khối khác nhau, tạm gọi làkhối Ixlam cũ và khối Ixlam chính thống, với nhiều sự khác biệt

ở khối “Ixlam cũ”( còn gọi là Ixlam không chính thống), nhiều tập quántín ngỡng cũ xa còn đợc lu giữ, pha trộn nhiều yếu tố của đạo Bà La Môn, đặcbiệt là còn khá đậm nét tàn d chế độ mẫu hệ ý thức Ixlam có nhiều pha tạp : tiêntri Mohamet đợc đặt ngang hàng với các tiên nữ, nhiều ngời coi Thánh Ala vớitiên tri Mohamet là một, và là đấng thợng đế sinh ra dân tộc Chăm Sinh hoạt tôngiáo chỉ khép kín theo đơn vị nhà thờ, không có tổ chức giáo hội chung cả vùng

và cũng không có một mối quan hệ nào với đạo Hồi thế giới, không có một ngờinào, kể cả chức sắc, biết chữ và tiếng A-Rập, thuộc Kinh Kôran v v… Do tàn dcủa chế độ mẫu hệ, ngời của khối Ixlam cũ không coi thờng vai trò phụ nữ, màphụ nữ còn là ngời quyết định về vật chất trong các buổi lễ ; phụ nữ ở đây không

“cấm cung”, không phải trùm khăn che mặt khi ra đờng, ngợc lại, phụ nữ còn cóquyền đi hỏi chồng, chọn và cới chồng v v…

Khối “Ixlam chính thống” (dân gian quen gọi là Chăm Ixlam) là hậu duệcủa các nhóm Chăm rời bỏ xa bản địa cách đây 300 năm sang Cămpuchia, rồikhông gặp thuận lợi nên lại thiên di xuôi dòng Mê Công Sinh hoạt tôn giáo củangời thuộc khối Ixlam chính thống khá chặt chẽ Luật lệ, lễ nghi của đạo đợctuân thủ đầy đủ có mối liên hệ với thế giới Ixlam bên ngoài, qua việc đi hành h-

ơng Thánh địa Mecca và gửi con em đi học ở A-Rập –Xê-út

Ngời Chăm Ixlam sinh hoạt tôn giáo theo lịch Ixlam, lấy tháng 9 của lịchnày (thờng rơi vào tháng 3 hoặc tháng 4 dơng lịch )để kiêng kỵ nghiêm ngặt

Nên nhớ kỹ rằng cội nguồn du nhập và nuôi dỡng đạo Ixlam trong khốingời Chăm Ixlam này là từ bên ngoài Tuy số lợng ngời gốc Mãlai sống trongvùng Chăm Ixlam không đông lắm và cũng đã Chăm hoá đi khá nhiều, nhng ảnhhởng nguồn gốc của họ không chỉ đợc giữ chặt mà còn lan toả khá sâu và rấtmạnh sang những ngời đồng đạo Kinh Koran ở đây đợc đọc bằng tiếng A-Rập,nhng lại đợc bình giảng bằng tiếng Mãlai ; các chức sắc, thầy dạy kinh sách,phần lớn ngời gốc Mãlai Các ấn phẩm cơ bản nhất và hiện đại nhất cũng đều đợc

đa từ Malaixia sang Gần đây có một xu thế canh tân đạo Ixlam cũng là đi từ

Malaixia vào ; “trào lu này” vẫn đều đều đợc tiếp sức bằng tiền bạc, tài liệu, vàcả về đào tạo bồi dỡng Tất nhiên, một đặc điểm lớn hơn, cần dành nhiều côngsức hơn cho những ai quan tâm đến đạo Ixlam ở Việt Nam, là vấn đề tôn giáo hoàquyện với vấn đề dân tộc với không ít khía cạnh và màu sắc hết sức tế nhị cảtrong quá khứ lẫn trong hiện tại.

Đó là một vài nét nổi bật của quá trình truyền bá và phát triển của đạo Hồi

ở Đông Nam á

Nh vậy, sự du nhập đạo Hồi với mức độ đậm nhạt khác nhau, ở các nớckhác nhau, thậm chí các vùng trong một quốc gia tuỳ thuộc vào các nhà truyềngiáo và các hệ phái, vào điều kiện xã hội của từng nơi

Quá trình truyền bá đạo Hồi đã mất không ít thời gian Trong nhiều vùng,

sự phổ biến việc cỡng bức c dân theo đạo Hồi kéo dài hàng trăm năm Nhng,những hành động cỡng bức không hoàn toàn bảo đảm cho sự truyền bá tôn giáomới Những biện pháp khuyến khích vật chất, kinh tế – xã hội, sức ép tinh thần

và tâm lý, những sự tuyên truyền dai dẳng, sự suy tàn của các tín ngỡng địa

ph-ơng, sự trùng hợp quyền lợi của các giap cấp thống trị với quyền lợi của kẻ xâmlợc v v… tất cả các nhân tố đó đều nằm trong sự liên hệ chồng chéo giúp cho sựtruyền bá đạo Hồi một cách rộng rãi

Chơng 3

Vị trí của đạo Hồi trong lịch sử trung đại.

Ngay sau khi xuất hiện, đạo Hồi đã khẳng định đợc vị trí của mình, đãcùng các nhà chinh phục A-Rập vợt qua biên giới nhiều nớc, bắt đầu truyền bávào các dân tộc khác

3.1 Về chính trị

Mohamet lâm chung, đạo Hồi đã chiếm vị trí chủ đạo trên toàn bộ bán đảoA-Rập, đại đa số c dân các bộ tộc, xuất phát từ ý thức về chính trị và kinh tế đãlần lợt quy y đạo Ixlam hoặc là tiếp nhận sự lãnh đạo của chính quyền Mendia

Nó có vai trò, vị trí quan trọng trong việc xác lập quyền thống trị của giai cấpquý tộc và việc thành lập nhà nớc A-Rập thống nhất Khi Mohamet tạ thế, bởikhông có con nối dõi và không kịp để lại di chúc cho ngời kế nghiệp nên đã dẫntới cuộc đấu tranh dành quyền kế vị trên thợng tầng giáo hội Cuối cùng, thôngqua tuyển lựa bốn đệ tử có đức cao vọng trọng và là bạn thân của Mohamet làAbubak( tại vị năm 632- 634), Omor (tại vị năm 634 - 644), Uthman (tại vị năm

644 - 656) và Aly (tại vị năm 656 - 661) trớc sau đã đảm nhiệm Khalipha, trởthành lãnh tụ nắm giữ đại quyền chính giáo đạo Hồi Bốn vị đó thay nhau nắmquyền trong 29 năm Trong thời gian này, phong trào Ridda và các cuộc đấutranh khác ở các nơi đã bị dập tắt Dới ngọn cờ của đạo Hồi, ngời ta đã nêu cao ýchí dân tộc và tôn giáo Muslim, tăng cờng đợc sự liên minh của các bộ tộc.Muslim bị sự chi phối của lực lợng tinh thần và thúc đẩy của lợi ích vật chất nênbắt đầu các hoạt động chinh phục mới

Nếu nh sự lôi cuốn của Kitô giáo đối với các tín đồ đó là sự hi sinh đờisống của Chúa cho nhân loại, khiến cho Kitô giáo dễ phổ biến và quyến rũ tin đồhơn nhiều tôn giáo thần bí khác ; đó là sức mạnh của Chúa ở tình yêu không phải

là sự khiếp sợ, rằng con ngời phải nói theo Chúa trong tình yêu cuộc sống, yêu

đồng loại, yêu sự nghiệp của toàn thể loài ngời Nếu nh sự lôi cuốn của đạo Phật

đối với các tín đồ bởi lòng “từ bi, hỷ xả” v v… thì sự lôi cuốn của đạo Hồi đối vớicác tín đồ của mình đó là tinh thần “tử vì đạo”, tinh thần thánh chiến – “Jihad

để mở rộng đất thánh” “Tất cả các giáo lý đều sai- chính Kinh Koran viết

vậy-chúng ta không tranh luận với họ, vậy-chúng ta chỉ cho họ chọn Hồi giáo, sự đầuhàng hay là chết”.

Những ngời A-Rập trong cơn cuồng giận đẹp đẽ của lòng nhiệt tâm tôngiáo và với một năng lực năng động đã tràn ra ngoài biên giới của mình

Dới ngọn cờ của đạo Hồi, ngời ta đã nêu cao ý chí dân tộc và tôn giáo tín

đồ, tăng cờng đợc sự liên minh của các bộ tộc Muslim bị sự chi phối của lực

l-ơng tinh thần và sự thúc đẩy của lợi ích vật chất nên bắt đầu các hoạt động chinhphục mới Họ chiến đấu anh dũng, trong thời gian không dài lắm đã mau chóng

đánh bại đợc đế quốc Bidantium và đế quốc BaT nhu nhợc và suy yếu Năm 640,

đánh chiếm toàn bộ Xiry, Plextin v v… ; năm 642 tiêu diệt vơng triều Xasan ; cùng năm đó tiến hành đánh AiCập, chiếm lĩnh cảng Alexanđri Biên giới củanhà nớc Khalipha mở rộng, Đông tới Apganixtan, Tây giáp AiCập, Libi ; c dân dịgiáo ở các khu vực bị chinh phục, họ bị áp lực về chính trị và kinh tế (không phảiMuslim thì phải nộp thuế theo đầu ngời, Muslim thì đợc miễn, thuế đất đai củangời không phải là Muslim nặng gấp hai lần v v… ) nên phần lớn đã theo đạoHồi Các phần tử lớp trên ở nơi đó vì bảo vệ lợi ích của bản thân nên đã đua nhaungả theo bọn thống trị A-Rập

BaT-Trong quốc gia Khalipha, các chính sách của nhà nớc bắt đầu đợc xâydựng, dần dần hoàn thiện từng bớc ở vùng đất mới chinh phục, Khalipha đặtquan tổng đô và quan thuế vụ tiến hành quản lý, hơn vậy, để bảo đảm tổ chứcquân sự của mình đã nhanh chóng xây dựng trật tự thống trị mới Đồng thời với

điều đó, mâu thuẫn với giai cấp thống trị A-Rập với các dân tộc đã không ngừngbiến đổi, bốn vị Khalipha, ngoài Abubaker ra còn ba vị kia đều bị quần chúng lớpdới bất mãn sát hại Đến khi Ali chấp chính, do tranh nhau quyền vị trong nội bộ,

đã công khai xuất hiện những phái chính trị khác nhau, nổ ra ba lần nội chiến

Năm 661, sau khi Ali bị đâm chết, tổng đốc Xiri thuộc tộc Ômayat đợc cácquý tộc A-Rập các nội ở Xiri lập nên làm Khalipha, dựng lên vơng triều

Ômayat(661 -750) rời thủ đô từ Madia về Đamat Khalipha từ đó đã đổi thành thếtập Bọn thống trị của vơng triều mới bớc lên vũ đài trong cuộc nội chiến ác liệt

Để ổn định cục thế, mở rộng thế lực, một mặt chúng trấn áp tàn khốc các lực ợng khác, mặt khác phát động cuộc chiến tranh với bên ngoài quy mô ngày càng

l-ở phơng Đông từ giữa thế kỷ VII đến đầu thế kỷ VIII, ngời A-Rập theo

g-ơng BaT tiếp tục tiến lên, xây dựng nền thống trị ở đại bộ phận Trung á

và Apganixtan, thế lực kéo dài đến cao nguyên Pamia, chinh phục đợc tỉnh Xinh

và Nam Pungiáp ở Tây ấn Độ

ở phơng Tây, ngời A-Rập đã hoàn toàn chinh phục đợc Almaghrich, tiêudiệt đợc tàn d của đế quốc Bidantium ở Bắc Phi, ngời Banbari là nghề du mục ởnơi đó tuy phần lớn tôn thờ đạo Cơ đốc, nhng bởi trình độ phát triển xã hội và ph-

ơng thức sống gần với ngời A-Rập nên đã nhanh chóng tiếp nhận đạo Ixlam

Năm 711, quân đội A-Rập mà phần lớn là ngời Banbari đã vợt qua eo biểnGibranta, đánh vào vơng quốc Xinđơ của Tây Ban Nha Trong thời gian cha đầy

10 năm đã chinh phục đợc tất cả bán đảo Piret Quần chúng ở nơi đó bị sự nôdịch của chúa phong kiến giáo hội Cơ đốc, mong muốn đợc giải phóng nên xemngời A-Rập là ngời đến giải phóng Đạo Hồi theo đó truyền vào Tây Nam Âu

Ngời Ômayat cũng đã từng liên tiếp đánh đế quốc Bidantium, ba lần tấncông dinh luỹ Constantinople nhng không chiếm đợc, cũng không dừng chân đợcTiểu á

Giữa thế kỷ VIII, đế quốc A-Rập cũng dần dần hình thành, khu vực biên

c-ơng phía Đông từ lu vực sông ấn, Tây tới Đại Tây Dc-ơng, Bắc tới Lý Hải, Nam ápsát sông Nin, là một đế quốc lớn rộng rãi khắp ba châu Âu, châu á và châu Phi

Nh vậy, từ đầu thế kỷ VII đến giữa thế kỷ VIII, cùng với quá trình bành ớng lãnh thổ ra bên ngoài, A-Rập trở thành một đế quốc rất rộng lớn và cùng với

tr-nó là vị trí của đạo Hồi đã đợc xác lập một cách rõ nét Trớc hết với bán đảo Rập nói riêng và khu vực Trung Cận Đông nói chung, đạo Hồi đã có tác dụng cấukết các dân tộc trong toàn bộ khu vực Đó là sự tiếp cận lẫn nhau về văn hoá vàngôn ngữ làm mất dần đi sự khác biệt, thậm chí không còn tồn tại sự khác biệtgiữa mọi ngời

A-Chúng ta đều biết rằng, một trong những đặc điểm của thời trung đại là sựxuất hiện hoặc truyền bá các trào lu t tởng tôn giáo và các giáo phái khác mà

điều kiện tiên quyết là ở chỗ một số cộng đồng dân tộc ra sức bảo vệ phong tục,tập quán của mình với vị trí tự thân hoàn toàn khác với các tộc thể ở xung quanh

Tự ý thức tôn giáo phần lớn là mạnh về tự ý thức dân tộc Mặc dù thuộc tính tôngiáo vẫn không thể bài trừ hoàn toàn thuộc tính dân tộc của con ngời ở thời trung

đại Chính vì vậy mà một trong những nguyên nhân làm cho A-Rập độc lập làkết quả của sự truyền bá đạo Hồi đến với ngời BaT, kèm theo là những cuộc đấutranh giành độc lập về tôn giáo và chính trị của nhân dân các nớc bị chiếm đóng.

ảnh hởng của tôn giáo đối với dân tộc không chỉ biểu hiện ở sự thúc đẩylàm nẩy sinh quần thể tôn giáo dân tộc mà nó còn biểu hiện việc nảy sinh ra mộtloại hình quần thể khác, có thể gọi đó là “siêu tập đoàn tôn giáo tộc ngời ” Loạitập đoàn này tập hợp mọi thành viên trong dân tộc theo một tôn giáo đồng nhấtmang đặc trng văn hoá cộng đồng và làm nảy sinh ý thức đồng nhất trong dântộc Đạo Hồi là một tôn giáo nh vậy

Đến đầu thế kỷ VII, c dân ở bán đảo A-Rập mặc dù đang sống thành từngthị tộc, bộ lạc nhng sự phân hoá giai cấp đã biểu hiện một cách rõ nét : Nhữngthế lực lớp trên nh quý tộc thị tộc, bộ lạc đã dùng “uy quyền” của mình khốngchế nhân dân quanh vùng và dành lấy những bãi cỏ tốt nhất để trồng trọt ; các thếlực đều có điều kiện phát triển mạnh về kinh tế, quân sự Tuy nhiên lúc bấy giờ,toàn bộ bán đảo A-Rập đang còn nằm trong tình trạng phân liệt cha có một nhànớc thống nhất Các thế lực mạnh, yếu bên nhau Điều này nó có khả năng chiphối rất nhiều đến đời sống chính trị tại nơi đó bởi mỗi nơi có một thứ tín ngỡngriêng, có một hình thức thờ phụng riêng

Do có một vị trí quan trọng về mặt thông thơng từ phơng Tây sang phơng

Đông nên từ thế kỷ VII A-Rập đã trở thành đối tợng tranh giành giữa Bidantium

và BaT Cuộc chiến diễn ra hàng chục năm trời Năm 72, BaT chiếm đợc vùngYemen, khống chế đợc con đờng buôn bán từ Yemen qua miền Tây A-Rập đếnXiri và kiểm soát đợc con đờng đi lại giữa vùng Địa Trung Hải với ấn Độ, BaTbắt buộc các đội buôn từ ấn Độ đến Bidantium phải đi qua Iran, cấm đi qua ngã

đờng Yemen Điều này đã làm cho việc buôn bán ở A-Rập sút kém đi Những bộlạc trớc kia làm nghề chở hàng thuê và bảo vệ các đội buôn nớc ngoài, nay không

có việc làm nên mỗi ngày một nghèo đi Quý tộc ở các thành phố lớn phải giảmbớt việc buôn bán và chuyển sang nghề cho vay nợ lãi mà con nợ chính là thànhviên của các bộ lạc bị bần cùng hoá Điều này dẫn tới mâu thuẫn giai cấp ở A-Rập phát triển rất gay gắt Để chống lại sự nổi dậy của nô lệ và dân nghèo, quýtộc ở các thị tộc, bộ lạc thấy cần phải liên kết với nhau trong việc bảo vệ quyền

lợi thơng nghiệp Thêm nữa, dân du mục cũng muốn phá vỡ phạm vi bộ lạc nhỏ

để đi tìm những “bãi cỏ mới”

Rõ ràng, đến thế kỷ VII trên bán đảo A-Rập không những đã có cơ sở đểbớc sang xã hội có giai cấp mà còn có một yêu cầu đặt ra là : liên hợp thành mộtquốc gia thống nhất Chính trong điều kiện lịch sử đó, đạo Hồi – một tôn giáomới chủ trơng thờ nhất thần, chủ trơng tất cả mọi ngời không phân biệt bộ lạc

đều là anh em đã ra đời và đóng vị trí hạt nhân trong việc thống nhất bán đảo Rập

A-Môhamet đã biết kết hợp chặt chẽ và công nhiên các mặt đạo và đời, tôngiáo và chính trị Đầu tiên Môhamet đã điều hoà những mâu thuẫn trong bộ lạcngời A-Rập, chỉnh đốn đội ngũ Muslim, loại bỏ những nguy cơ do thù oán cũ cóthể dẫn tới Ông đề xuất “Muslim là anh em”, không phân biệt bộ tộc, khôngphân biệt ngời từ nơi khác đến (chỉ những Muslim từ Mecca đến Media) và ngờigốc bản xứ (chỉ những Muslim của Media), bảo đảm sự đoàn kết thống nhất dớingọn cờ của đạo Hồi, lấy tín ngỡng tôn giáo và lợi ích cộng đồng làm xuất phát

điểm và nguyên tắc tối cao để xử lý mọi vấn đề thế tục, phế bỏ quan hệ huyếtthống của xã hội thị tộc trong quá khứ Môhamet đặt ra “hiến chơng Media”, xác

định rõ nguyên tắc xử lý và cách làm trong nội bộ Muslim cùng với những việcdân sự v v… Trên cơ sở tự do tín ngỡng và liên minh đoàn kết, cùng với các bộlạc ngời Do Thái đã thành lập hiệp ớc thực hành chung sống hoà bình Thông quahàng loạt biến pháp hữu hiệu, Môhamet đã thực hiện đợc sự thống nhất Media

Trong thời gian này, Môhamet đã giành rất nhiều tâm sức để xử lý các vấn

đề cụ thể vấp phải trong cuộc sống thờng ngày của xã hội Ông đề xuất hàng loạtchủ trơng, cải cách đời sống xã hội, những quy phạm luân lý đạo đức và nhữngnguyên tắc pháp luật thông qua sự khúc xạ thần học, dần dần hình thành một hệthống giáo qui của đạo Hồi, dùng sức mạnh tinh thần của tôn giáo và những thủ

đoạn có sức mạnh của chính quyền để thúc đẩy Để hoà hoãn nhng mâu thuẫn xãhội, Môhamet đề xuất chủ trơng giảm nhẹ gánh nặng cho nô lệ, và “cân đong”bất công giúp đỡ ngời già yếu, tàn tật, cô quả, hiếu kính với cha mẹ v v… Đểcũng cố chính quyền non trẻ, làm cho nó ngày càng vững mạnh, tiến thêm một b-

ớc truyền bá đạo Hồi, Môhamet đã tổ chức võ trang Muslim ở Media Dới khẩuhiệu “chiến đấu vì đạo của Ala”, Môhamet còn cho phép những ngời chết trận đ-

ợc trực tiếp bớc lên thiên đàng, động viên các chiến sỹ anh dũng chiến đấu, đề ớng tinh thần tiến thủ, chủ động xuất kích trinh phạt các môn đồ dị giáo trongcác năm từ 624 đến năm 627

x-Các Muslim đợc kích thích tinh thần “Jihad”, cũng đã bắt đầu tiến hành đãkích các tín đồ đạo Do Thái và những kẻ nguỵ tín, tiêu diệt những thế lực đối

địch ở xung quanh Đối mặt với lực lợng Muslim ngày càng lớn mạnh, các tín đồ

đạo Do Thái thật sự cảm thấy bất an, đã phải sử dụng các thủ đoạn lừa đảo để pháhoại sự đoàn kết giữa các Muslim nhằm làm suy yếu ảnh hởng của nó Trớc tìnhhình đó, Môhamet đã cải biến cầu nguyện ban đầu, nhấn mạnh và nêu bật đặc

điểm dân tộc A-Rập của đạo Hồi Nh tháng 7 năm 623, Môhamet quyết địnhchuyển sự triều bái từ Giêruzalem về Mecca

Sau cuộc chiến liên minh và thanh trừ thế lực, thực lực của Muslim lớnmạnh hơn bao giờ hết, tạo nên tình thế vô cùng thuận lợi Do đó, chinh phụcMecca trở thành một mục tiêu chính trị trọng đại của Môhamet Môhamet đãnhìn thấy rằng : nếu cứ kéo dài tình trạng chiến tranh thì sẽ làm chậm quá trìnhtruyền bá đạo Hồi Thêm vào đó sẽ gây ảnh hởng lớn đến việc củng cố một lực l-ợng thống nhất để truyền bá tín ngỡng ra bên ngoài Môhamet đã sử dụng mu lợcchính trị của mình Năm 628 ông cử tín đồ của mình thực hiện lễ hành hơng đếnMecca Mục đích của Môhamet là nhằm thuyết phục giới quý tộc Côrenxơ về ý

định hoà bình của những ngời Media, chứng minh cho những ngời Côrenxơ rằngtín đồ của tôn giáo mới không có ý định dành vai trò trung tâm tôn giáo ở Mecca

Nhờ việc làm đó, Môhamet đã thuyết phục đợc nhiều ngời ở Mecca vànhững vùng xung quanh từ bỏ những tín ngỡng trớc đây để theo đạo Hồi Cácgiáo lý của đạo Hồi đã bắt đầu ăn sâu vào tâm linh của mỗi ngời Họ tìm thấy ở

đây thứ tôn giáo thống nhất chung, cần thiết để tạo dựng chung một xã hội mới

Sau khi tiến vào Mecca, Môhamet hô to : “chân lý đã tới đay rồi, h vong đã

bị tiêu diệt, h vong quả thật là dễ dàng bị tiêu diệt ” Mecca đã bị khuất phục

A-Rập từ chỗ một bán đảo phân tán, chia năm sẻ bảy bởi các bộ lạc dumục với những tín ngỡng đa thần giáo riêng lẻ, không có sự thống nhất về mặtchính trị bởi nó đang tồn tại trong một giai đoạn phân chia giai cấp Bây giờ, dớitác động của đạo Hồi đã trở thành một thể thống nhất Lúc này, uy thế của đạo

ngời sáng lập ra đạo Hồi mà còn là quan t pháp tối cao, ngời đứng đầu lập pháp,

đầu não của chính quyền mới và là thống soái tối cao của đạo quân Muslim Sựhng khởi của đạo Hồi đối với sự thức tỉnh của dân tộc A-Rập và tiến trình của xãhội A-Rập đã sản sinh ra ảnh hởng tích cực to lớn, đã mở thêm một trang mớitrong lịch sử

Một điều dễ nhận thấy, đế quốc A-Rập bành trớng tới đâu đã kéo theo sựgia nhập của đạo Hồi tới đó Trong quá trình chinh phục, Hồi giáo là tác nhânkích thích, kêu gọi mở đờng cho ngời A-Rập mở rộng chiến tranh, đồng thờitrong quá trình chinh phục những lý thuyết của đạo Hồi lại có vai trò kích thíchtính hiếu chiến của các chiến binh Hồi giáo – là yếu tố tạo nên sự khuất phụccủa các quốc gia xung quanh và nghiễm nhiên nó trở thành một thứ tôn giáo siêudân tộc

Thực ra, xa cũng nh nay, một tôn giáo ngoại nhập muốn tồn tại ở một dântộc đều phải thích nghi với nếp sống dân tộc thờng đợc thể hiện thành một giáophái hay biểu hiện trong một hình thức kiến trúc, nghi thức, lệ hội, thậm chí cảgiáo lý Đạo Hồi đã làm đợc điều đó

Từ thế kỷ VII đến thế kỷ VIII thuộc về Khalipha Ôman(661- 750) Lãnhthổ trải dài từ sông ấn (Idus) ở phía Đông đến bờ Đại Tây Dơng ở phía Tây Thời

kỳ này quốc gia Hồi giáo càng hoàn thiện, có khả năng cai trị cả đế quốc rộg lớn.Với những chính sách của mình nh : thu nạp ngời A-Rập vào bộ máy nhà nớc,coi trọng chữ viết A-Rập , cải cách quân đội , giáo dục v v…đã thúc đẩy sản xuất

và phát triển quan hệ kinh tế giữa các vùng trong bán đảo A-Rập với nhau

Trong khi phải đơng đầu với các dân tộc vốn có nền văn minh cao hơnmình, đạo Hồi rất khôn ngoan bổ sung thêm Kinh Koran, một bộ giáo luật mangtên “Sunna”(luật lệ), ghi lại các chuyện xử thế và hành vi của Môhamet cùng bạn

bè của ông Thực chất “Sunna” là sách viết về luật tục của ngời theo đạo Hồi.Giáo luật đạo Hồi thờng vợt xa khỏi phạm vi tôn giáo và trở thành tiêu chí pháp

lý đạo đức trong đời sống xã hội Sự thực đã chứng minh điều đó ở những vùng

bị chinh phục, c dân dần dần đi theo đạo Hồi và dần dần hình thành những tậptục mang những nét đặc trng riêng rất Hồi giáo nh : cùng ăn chay tháng Ramanda

; cùng kiêng kỵ, không uống rợu, không thích ăn thịt chó, thịt lợn ; y phục riêng(chiếc khăn trùm đầu, chiếc áo khoác rất dài và rất rộng, phụ nữ dùng mạng che