Tình hình kinh tế, chính trị xã hội của pakistan trong thập niên đầu thế kỷ XXI luận văn thạc sĩ lịch sử

BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮTACD Diễn đàn đối thoại châu Á ANP Đảng Quốc gia Awami ARF Diễn đàn khu vực ASEAN ASEM Diễn đàn hợp tác Á - Âu ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á CICA Hội nghị về

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHẠM THỊ THU HÀ

TÌNH HÌNH KINH TẾ, CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CỦA PAKISTAN TRONG THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ

XXI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ THẾ GIỚI

Nghệ An - 2012

PHẠM THỊ THU HÀ

TÌNH HÌNH KINH TẾ, CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CỦA PAKISTAN TRONG THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ

Nghệ An - 2012

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn thạc sĩ này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, đề tài

“Tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của Pakistan trong thập niên đầu thế

kỷ XXI” được hoàn thành nhờ sự hướng dẫn tận tình, chu đáo của PGS.TS.

Phạm Ngọc Tân, Trường Đại học Vinh

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa Lịch sử, PhòngSau đại học trường Đại học Vinh và Bộ môn Lịch sử thế giới đã tạo điều kiệngiúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện đề tài này

Tuy nhiên, do hạn chế về nguồn tư liệu và khả năng nghiên cứu của bảnthân cho nên luận văn này sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết cần đượcgóp ý, sửa chữa

Kính mong được sự đóng góp ý kiến của quý thầy cô và bạn đọc đểluận văn này được hoàn chỉnh hơn

Xin chân thành cảm ơn !

Vinh, tháng 10 năm 2012

Tác giả

Phạm Thị Thu Hà

MỤC LỤC

Trang

A.MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 5

4 Phạm vi nghiên cứu 5

5 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 6

6 Đóng góp của luận văn 6

7 Bố cục luận văn 7

B NỘI DUNG 8

Chương 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TÌNH HÌNH KINH TẾ, CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CỦA PAKISTAN TRONG THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ XX 8

1.1 Nhân tố khách quan 8

1.1.1 Nhân tố quốc tế 8

1.1.2 Nhân tố khu vực 13

1.2 Nhân tố chủ quan 18

1.3 Nhân tố lịch sử 18

Tiểu kết chương 33

Chương 2 TÌNH HÌNH KINH TẾ, CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CỦA PAKISTAN TỪ NĂM 2000 ĐẾN 2010 35

2.1 Tình hình kinh tế 35

2.1.1 Nông nghiệp 35

2.1.2 Công nghiệp 41

2.2 Tình hình chính trị và chính sách đối ngoại của Pakistan 47

2.2.1 Tình hình chính trị 47

2.2.2 Chính sách đối ngoại của Pakistan từ năm 2000 đến 2010 64

2.3 Tình hình xã hội 88

2.3.1 Vị trí của người phụ nữ trong xã hội Pakistan 89

2.3.2 Hệ thống giáo dục ở Pakistan 91

2.3.3 Tình trạng nghèo đói ở Pakistan 93

2.3.4.Nạn khủng bố ở Pakistan 95

Tiểu kết chương 96

Chương 3 MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ TÌNH HÌNH KINH TẾ, CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CỦA PAKISTAN TỪ NĂM 2000 ĐẾN 2010 98

3.1 Thành tựu và hạn chế của nền kinh tế, chính trị- xã hội của Pakistan từ năm 2000 đến 2010 98

3.1.1 Thành tựu 98

3.1.2 Hạn chế 102

3.2 Mối quan hệ giữa Việt Nam và Pakistan 106

Tiểu kết chương 112

C KẾT LUẬN 113

D.TÀI LIỆU THAM KHẢO 117

E PHỤ LỤC

BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT

ACD Diễn đàn đối thoại châu Á

ANP Đảng Quốc gia Awami

ARF Diễn đàn khu vực ASEAN

ASEM Diễn đàn hợp tác Á - Âu

ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

CICA Hội nghị về phối hợp hành động và các biện pháp củng cố

lòng tin ở châu Á

ECO Khối hợp tác kinh tế các nước Hồi giáo

EU Liên minh châu Âu

FAO Tổ chức lương thực và nông nghiệp của Liên Hiệp QuốcFBR Hội đồng Liên bang

GDP Tổng sản phẩm quốc nội

IDA Hiệp hội phát triển quốc tế

IMF Qũy tiền tệ quốc tế

KLB Cơ quan lập pháp Kerry – Lugar - Berman

LHQ Liên Hợp Quốc

MMA Liên minh 6 Đảng tôn giáo

MQM Phong trào Muttahida Qaumi

NATO Khối quân sự Bắc Đại Tây Dương

NDT Nhân dân tệ

OIC Tổ chức hợp tác Hồi giáo

PML - N Liên đoàn Hồi giáo Pakistan

PML - Q Liên đoàn Hồi giáo Pakistan

PTI Đảng phong trào vì công lý

PPP Đảng Nhân dân Pakistan

SAARC Hiệp hội hợp tác khu vực Nam Á

SEATO Tổ chức hiệp ước Đông Nam Á

SCO Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (Trung Quốc)

VAT Thuế giá trị gia tăng

UAE Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất

USD Đô la Mỹ

WTO Tổ chức thương mại thế giới

XHCN Xã hội chủ nghĩa

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Pakistan là một đất nước nằm ở phía Tây Bắc tiểu lục địa Ấn Độ Vềphía Đông và Đông Nam Pakistan là Ấn Độ, về phía tây là Iran và phía Bắc làAfghanistan và Trung Quốc Những dãy núi trải dài xuống thấp tới biển Ả Rập

và bên dưới chúng là vùng thung lũng rộng lớn của con sông Indus (sông Ấn).Pakistan là một đất nước đặc biệt, là một trong những cái nôi sản sinh ra loàingười, có nguồn tài nguyên thiên nhiên với trữ lượng dầu mỏ và khoáng sảnlớn Có một nền văn hóa tiêu biểu với đặc trưng của một quốc gia theo đạoHồi Con người Pakistan cũng bền bỉ gan dạ và ở họ luôn toát lên một quyếttâm cao độ về nền độc lập Thế nhưng lịch sử của nó lại gắn liền với lịch sử củanước Ấn Độ và Pakistan mới chỉ biết đến như một quốc gia độc lập từ năm

1947 tới ngày nay Trước đó Pakistan là vùng đất của Ấn Độ thuộc Anh

Đã hơn 60 năm trôi qua, kể từ ngày Pakistan giành được độc lập, nhưng

di chứng của chủ nghĩa thực dân vẫn đang còn tồn tại trên đất nước này Đóchính là hậu quả của sự chia cắt mà thực dân Anh đã cố tình tạo ra Nhữngcuộc xung đột tôn giáo, tộc người, mâu thuẫn dân tộc, sắc tộc, nạn khủng bố vẫn đang tiếp diễn ở Pakistan Vấn đề Kashmir và mối quan hệ căng thẳnggiữa Pakistan - Ấn Độ vẫn luôn là điểm nóng ở khu vực Nam Á Sự đối đầugiữa hai quốc gia có vũ khí hạt nhân này khiến cho nguy cơ chiến tranh rất dễxảy ra Nó đe dọa trực tiếp đến hòa bình an ninh khu vực Nam Á nói riêng vàthế giới nói chung Thêm vào đó, hiện nay, Pakistan cũng là vũ đài tranhgiành ảnh hưởng và quyền lực giữa các cường quốc lớn như: Mỹ, Trung Quốc

và Ấn Độ Tìm hiểu sự phát triển mọi mặt của Pakistan có ý nghĩa thực tiễnsâu sắc và mang tính thời sự cao, giúp chúng ta có thể hình dung được mộtcách tổng quát về một đất nước Pakistan với nhiều biến cố thăng trầm nhưngcũng rất đẹp và thơ mộng

Nam Á là vùng đất có tầm quan trọng về mặt chiến lược Phía Tây khuvực này giáp với vịnh Pecxic - nơi sản xuất nhiều dầu lửa thế giới; Phía Bắclại giáp với khu vực Trung Á - một khu vực có ý nghĩa chiến lược rất lớn, lànơi diễn ra sự tranh giành giữa hai khối Đông - Tây trong thời kỳ Chiến tranhlạnh; Phía Nam là Ấn Độ Dương, phía Đông gần eo biển Malaca - vốn đượccoi là yết hầu chiến lược, là con đường giao thông quan trọng liên kết vớituyến đường giao thông của phương Đông và phương Tây Vì thế, Nam Áluôn được coi là khu vực có ý nghĩa quan trọng Là 1 trong 4 nước của khuvực Nam Á đương nhiên Pakistan cũng có vị trí rất quan trọng đối với khu

vực và thế giới Đánh giá vai trò và tầm quan trọng của đất nước Pakistan trong khu vực là cần thiết, nó giúp chúng ta tìm hiểu rộng hơn về các nước châu Á nói chung và khu vực Nam Á nói riêng Từ đó có những đánh giá khách quan về Pakistan

Đối với bản thân là một giáo viên, việc nâng cao, bổ sung thêm kiếnthức mới nhằm phục vụ trong giảng dạy là điều cần thiết Hơn nữa Pakistan

và Việt Nam đều là những nước thuộc châu Á, Pakistan cũng từng là mộtnước thuộc địa giành độc lập cùng thời điểm lịch sử với Việt Nam Việc tìmhiểu về tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của Pakistan nói chung và ở giai

đoạn từ năm 2000 đến 2010 nói riêng có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc Giúp cho bản thân tác giả có thêm tầm hiểu biết về lịch sử các nước châu Á từ đó có thể truyền đạt thêm những kiến thức đầy bổ ích và lý thú cho học sinh

Nghiên cứu về quá trình xây dựng đất nước, trên các mặt kinh tế, chínhtrị - xã hội không phải là một vấn đề mới mẻ song nghiên cứu về tình hìnhkinh tế, chính trị - xã hội của một quốc gia trẻ tuổi như Pakistan thì ở ViệtNam chưa có để tài nào đề cập đến Chính vì vậy đối với chúng tôi, đây làcông việc khó khăn nhưng không kém phần thú vị

Với những lý do đã nêu trên, cộng với niềm yêu thích và ham muốn tìm

hiểu về đất nước Pakistan, chúng tôi chọn đề tài “Tình hình kinh tế, chính trị

- xã hội của Pakistan trong thập kỷ đầu thế kỷ XXI” làm đề tài luận văn thạc

sỹ lịch sử, với hi vọng đóng góp phần nhỏ của mình vào việc nghiên cứu tìnhhình kinh tế, chính trị - xã hội của Pakistan trong vòng 10 năm từ năm 2000đến năm 2010 Và hi vọng qua đề tài này cũng góp phần bổ sung kinh nghiệmphát triển kinh tế, chính trị - xã hội cho các nước châu Á trong đó có Việt Nam

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Pakistan là một quốc gia trẻ tuổi, nên những công trình nghiên cứu vềđất nước này cũng chưa có nhiều Tuy nhiên cũng đã có những học giả trong

và ngoài nước viết về Pakistan trên một số các lĩnh vực như sau:

1 Cuốn A short History of Pakistan của tác giả Ishtiaq Hussain Qureshi

bao gồm 4 tập Đây là cuốn sách viết về lịch sử hình thành của đất nướcPakistan từ thời tiền sử đến khi ra đời nhà nước Pakistan năm 1947 và quátrình chia cắt Pakistan thành Pakistan và Bangladesh năm 1971 Nhìn chungđây là cuốn sách mô tả được hầu như toàn bộ lịch sử đất nước Pakistan trongquá khứ

2 Cuốn Benazir Bhutto: Hòa giải Hồi giáo, dân chủ và phương Tây

của tác giả Benazir Bhutto là một cuốn sách mang tính thời sự rất cao và bổích, giúp người đọc có thể tham khảo về Hồi giáo, vùng Vịnh, Trung Đông vàNam Á Qua cuốn sách này người đọc cũng có thể tìm hiểu được phần nào vềđạo Hồi, lý giải nguyên nhân xảy ra các cuộc xung đột trong các quốc gia Hồigiáo và tại sao Mỹ và phương Tây vừa là nguyên nhân vừa là nạn nhân củachủ nghĩa khủng bố và trào lưu chống phương Tây vvv…

3 Năm 2002, Nhà Xuất bản Trẻ cho ra đời cuốn sách Đối thoại với các nền văn hóa Pakistan của tác giả Trịnh Huy Hóa Cuốn sách này đề cập

đến những vấn đề về lịch sử, địa lý, ngôn ngữ, lối sống, những tập quán củaPakistan

4 Cuốn Benazir Buttto từ tù nhân đến người đứng đầu đất nước của tác

giả Libby Hughes, được Nhà Xuất bản Trẻ dịch và xuất bản năm 2008 đề cập

đến cuộc đời và toàn bộ sự nghiệp đấu tranh của nhà lãnh đạo trẻ BenazirBhutto và đồng thời qua đó tác giả cũng gửi đến cho độc giả thông điệp vềmột đất nước chứa đựng rất nhiều những thăng trầm và biến động của nềnchính trị Pakistan.

5 Bài viết Hòa giải giữa Ấn Độ và Pakistan của tác giả Đặng Ngọc Hùng đăng trên tạp chí Nghiên cứu Quốc tế số 56 năm 2004, đề cập đến mối

quan hệ của Pakistan và Ấn Độ, tìm hiểu về nguồn gốc của những bất đồng vàtranh chấp là vì sự chia cắt năm 1947, từ đó tác giả cũng làm nổi bật đượcnhững cuộc tranh chấp gay gắt của hai nước nhất là vấn đề Casơmia và cuốicùng tác giả đề cập đến sự hòa giải giữa hai nước, hi vọng về một nền hòabình, bền vững, ổn định sẽ được thiết lập trong quan hệ giữa hai nước

6 Bài viết Chính sách Nam Á của Mỹ sau sự kiện 11/9: cơ hội và thách thức của tác giả Nguyễn Nam Khánh đăng trên tạp chí Nghiên cứu Quốc tế số

56 năm 2004 Đề cập đến những chính sách của Mỹ sau sự kiện 11/9 Tác giả

đã đưa ra những dự báo và tác động về chính sách của Mỹ đối với Nam Átrong thời gian từ năm 2000 đến nay Nội dung của chính sách này chủ yếu đềcập đến mối quan hệ của Mỹ đối với các nước Nam Á nhất là mối quan hệgiữa Ấn Độ với Pakistan và quan hệ hợp tác song phương Mỹ và Pakistan

7 Luận văn thạc sĩ Quan hệ Ấn Độ - Pakistan từ sau chiến tranh lạnh đến nay của tác giả Trần Viết Trung, Hà Nội, tháng 7/2006 đề cập đến mối

quan hệ giữa hai nước Ấn Độ và Pakistan, từ xung đột đến triển vọng hòa bình

Bên cạnh đó còn có rất nhiều những bài viết liên quan đến các vấn đềkinh tế, chính trị - xã hội của Pakistan được đăng tải trên các tạp chí, chuyên

ngành như tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, các bản tin tham khảo hàng ngày của

Thông tấn Xã Việt Nam, tài liệu tham khảo đặc biệt, tin tham khảo haynhững bài trên báo Nhân dân, báo Quân đội Nhân dân, báo Thế giới và ViệtNam vv…

Nhìn chung, trong nhiều năm gần đây những tiến triển mới trong đờisống kinh tế, chính trị - xã hội của Pakistan thu hút được nhiều sự quan tâm

nghiên cứu của những học giả trong và ngoài nước Các bài viết chúng tôi nêutrên ít nhiều có liên quan đến vấn đề nghiên cứu của luận văn Tuy nhiên chưa

có một công trình nào bao quát về tình hình kinh tế, chính trị - xã hội củaPakistan giai đoạn từ năm 2000 đến nay Mặc dù vậy, các công trình trên đãcung cấp cho Luận văn nguồn tư liệu bổ ích, gợi mở cho chúng tôi nhiều vấn

đề để hoàn thành luận văn này

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích

Tìm hiểu Tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của Pakistan từ năm 2000đến 2010, từ đó dựng lên bức tranh tổng thể về đất nước Pakistan trong thậpniên đầu thế kỷ XXI Qua đó khẳng định tầm quan trọng, vị trí và vai trò củađất nước Pakistan ở khu vực và trên thế giới

3.2 Nhiệm vụ

Đề tài luận văn đặt ra một số nhiệm vụ sau:

- Luận văn đi vào tìm hiểu khái quát những nhân tố tác động đến tìnhhình kinh tế, chính trị - xã hội của Pakistan trong thập niên đầu thế kỷ XXI

- Luận văn đi sâu vào tìm hiểu cụ thể tình hình kinh tế, chính trị - xã hộicủa Pakistan, khái quát về chính sách ngoại giao của Pakistan đối với các nướctrong khu vực và trên thế giới từ năm 2000 đến năm 2010

- Luận văn đưa ra những nhận xét về mặt đạt được và hạn chế củaPakistan trong 10 năm đầu thế kỷ XXI trên các lĩnh vực về kinh tế và chínhtrị - xã hội

4 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội của

Pakistan từ thời gian từ năm 2000 đến năm 2010 Đây là thời kỳ ở Pakistanchịu sự ảnh hưởng bởi những biến động về nền chính trị trong nước và thếgiới Đó chính là sự kiện Pervez Musharraf tiến hành cuộc đảo chính lên nắmchính quyền, thành lập nước Cộng hòa Liên bang bán tổng thống từ năm 1999

đến 2008 tác động đến kinh tế, sự thay đổi về chính sách đối nội, đối ngoại ởPakistan

5 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

5.1 Nguồn tư liệu

Trong điều kiện nguồn tư liệu hạn hẹp, để hoàn thành luận văn này tácgiả đã sưu tầm, tập hợp và xử lý các nguồn tư liệu sau:

- Các tác phẩm hồi ký, bài nói chuyện, văn bản của các nhà lãnh đạoPakistan như Benazir Bhutto và Mushrraf

- Các tác phẩm sách chuyên khảo, các bài nghiên cứu của một số nhànghiên cứu Việt Nam về Pakistan

- Các loại tạp chí, sách báo ở các trung tâm nghiên cứu như Viện Thôngtin Khoa học và xã hội, Viện nghiên cứu Đông Nam Á, Viện Sử học vv

- Các bản tin và các bài báo ở các báo Nhân Dân, báo Quân đội nhândân, bản tin của Thông tấn xã Việt Nam

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Đề tài đã được thực hiện bằng cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản ViệtNam về các vấn đề lịch sử

- Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phương pháp lịch sử và lôgíc:nghiên cứu, chứng minh các vấn đề lịch sử bằng các sự kiện lịch sử cụ thể,phân tích dựa trên đặc điểm các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội Tiếp đó sửdụng phương pháp tổng hợp, so sánh, và khái quát để làm nổi bật các vấn đềcần nghiên cứu

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn có những đóng góp sau:

Sưu tầm, tập hợp, hệ thống hóa các nguồn tài liệu mà chúng tôi có khảnăng tiếp cận trong hoàn cảnh rất khan hiếm tài liệu Pakistan ở Việt Nam Từnguồn tài liệu này, dựng lên bức tranh toàn diện về tình hình kinh tế, chính trị

- xã hội của Pakistan trong những năm đầu thế kỷ XXI

Phân tích đường lối, chính sách đối nội, đối ngoại của Pakistan tronggiai đoạn này và qua đó xác định nguyên nhân của sự phát triển cũng như bất

ổn của Pakistan hiện nay

Đưa ra một vài kinh nghiệm trong quá trình phát triển của Pakistan đốivới các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam

7 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung Luận văngồm 3 chương:

Chương 1: Những nhân tố tác động đến tình hình kinh tế, chính trị - xã

hội của Pakistan trong thập niên đầu của thế kỷ XXI

Chương 2: Tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của Pakistan từ năm

2000 đến 2010

Chương 3 Một số nhận xét về tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của

Pakistan từ năm 2000 đến 2010

B NỘI DUNGChương 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TÌNH HÌNH KINH TẾ, CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CỦA PAKISTAN TRONG THẬP NIÊN

ĐẦU THẾ KỶ XXI

1.1 Nhân tố khách quan

1.1.1 Nhân tố quốc tế

Cuộc Chiến tranh lạnh (hình thành năm 1947 và kéo dài đến 1989) đã

có tác động mạnh mẽ tới chính sách đối nội, quan hệ đối ngoại và mậu dịch

của hầu hết các nước trên thế giới Chiến tranh lạnh “không tạo lập tất cả nhưng lại định hình rất nhiều thứ” [18; tr44] Nhà nghiên cứu Mỹ, Thomas L.Friedman, đã chỉ ra rằng: “Với vai trò là một hệ thống quốc tế, Chiến tranh lạnh có cấu trúc quyền lực riêng: cán cân lực lượng giữa Hoa Kỳ và Liên bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô Viết Chiến tranh lạnh có những luật lệ riêng: trong quan hệ đối ngoại, không một siêu cường nào muốn xâm nhập vào vùng ảnh hưởng của một siêu cường khác; trong kinh tế, những nước kém phát triển chú tâm vào việc phát triển những ngành công nghiệp quốc gia của riêng họ, các nước đang phát triển chú tâm tăng trưởng trên cơ sở xuất khẩu, các nước xã hội chủ nghĩa tập trung thắt lưng buộc bụng và phương Tây thì chăm chăm vào việc buôn bán có điều tiết Chiến tranh lạnh

có hệ tư tưởng riêng của nó: cuộc chạm chán giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản, giai đoạn hòa hoãn, không liên kết hay cải tổ (perestroika) Chiến tranh lạnh có khuynh hướng về dân số riêng: di cư từ Đông sang Tây

bị bức màn sắt ngăn trở, nhưng di cư từ miền Nam lên phía Bắc thì đều đặn hơn Chiến tranh lạnh có cái nhìn toàn cầu riêng: thế giới được chia thành phe XHCN, phe TBCN và phe trung lập; nước nào cũng thuộc về một trong những phe này Chiến tranh lạnh sinh ra những công nghệ định hình riêng:

chủ đạo là vũ khí hạt nhân và cuộc cách mạng công nghệ lần thứ hai, nhưng đối với dân chúng ở các nước đang phát triển thì búa liềm vẫn là công cụ gần gũi Chiến tranh lạnh có thước đo riêng: số lượng tên lửa hạt nhân của mỗi bên Và sau cùng, Chiến tranh lạnh tạo ra mối lo riêng: sự hủy diệt hạt nhân”

[18; tr44] Không chỉ có vậy, Thomas L Friedman đã đúng khi khẳng định:

“Trước hết, nói về Chiến tranh lạnh là nói đến sự chia cắt Thế giới bị chia cắt ngang dọc thành nhiều cánh đồng vụn vặt manh mún” [18; tr44] Có thể

nói bức tranh thế giới trong Chiến tranh lạnh thực sự ảm đạm nó đã lôi kéohầu hết các nước lớn nhỏ trên thế giới vào vòng xoáy của sự tranh chấp giữahai siêu cường Khi Chiến tranh lạnh kết thúc bộ mặt thế giới gần như đã thayđổi hoàn toàn, thế giới phát triển nhanh chóng theo chiều hướng từ Trật tựđơn cực chuyển sang Trật tự đa cực, tuy vậy cục diện đa cực chưa hẳn đã hìnhthành mà đang trải qua thời kỳ quá độ từ Trật tự cũ để tiến tới một Trật tựmới Thế giới hiện đang trong tình hình “một siêu cường, nhiều cường quốc”,tức là trong khi Mỹ vẫn giữ vị trí trung tâm ở đỉnh cao quyền lực thì dao độngquanh nó là các cường quốc lớn khác như, Liên minh Châu Âu (EU), NhậtBản, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang ngày càng lớn mạnh Chiến tranhlạnh kết thúc, sự tan rã của Liên Xô đã tạo cho Mỹ một lợi thế Mỹ vươn lên

là một nước có thế lực mạnh cả về kinh tế và chính trị Cùng với sự dồi dào

về tài chính và khả năng làm chủ khoa học công nghệ hiện đại đã cho phép

Mỹ tiến hành những cuộc chiến tranh tuy tốn tiền của nhưng ít tốn sinh mạng.Hơn nữa Mỹ không còn phải đối phó với sự phản đối của nhân dân Mỹ nhưhồi chiến tranh Việt Nam, trong khi đó các cường quốc lớn khác như NhậtBản, Trung Quốc, Ấn Độ đều đã được rút kinh nghiệm từ cuộc đối đầu giữaLiên Xô với Mỹ nên nhìn chung các mối quan hệ của các nước này với Mỹđều đã tỏ ra mềm mỏng hơn để mối quan hệ không xấu đi hoặc không bị đổ

vỡ hoặc tránh được sự đối đầu trực tiếp Nắm bắt lợi thế đó Mỹ vẫn tìm cáchgây những ảnh hưởng của mình trên thế giới trong đó có khu vực Nam Á

Nếu như trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, khu vực Nam Á là nơi diễn ra

sự cạnh tranh quyết liệt giữa hai cực Xô - Mỹ, thì sau Chiến tranh lạnh khuvực Nam Á lại nổi lên những vấn đề nổi cộm gây ảnh hưởng trực tiếp tớiquyền lợi và thanh thế của Mỹ Việc cả Ấn Độ và Pakistan đều tiến hành vụthử vũ khí hạt nhân đầu tiên vào năm 1998 và từ đó đến năm 2000 lại liên tiếpthử các loại vũ khí hạt nhân khác đã khiến cho nguy cơ một “câu lạc bộ” mớicác nước có vũ khí hạt nhân rất có thể hình thành, điều này đi ngược lại với

nỗ lực cấm sử dụng vũ khí hạt nhân của Mỹ Và nó cũng trực tiếp đe dọa đếnđịa vị của Mỹ ở khu vực Nam Á này

Mặt khác, sau vụ đánh bom sứ quán Mỹ tại Kenya và Tanzania năm

1998, chính quyền B.Clinton đã bước đầu nhận thấy sự nguy hiểm của chủnghĩa Hồi giáo cực đoan và chủ nghĩa khủng bố quốc tế được nuôi dưỡng vàphát triển mạnh ở Pakistan và Afghanistan Mỹ lo ngại sự bất ổn chính trị kéodài của Pakistan có thể khiến các nhóm Hồi giáo cực đoan dễ dàng tiếp cận,đánh cắp các vũ khí hạt nhân của nước này rồi dùng vũ khí đó đe dọa lợi íchcủa Mỹ và phương Tây trên phạm vi toàn cầu Xuất phát từ lo ngại đó nên Mỹ

đã có phần nương nhẹ với chính quyền của ông Musharraf, và hi vọng chínhquyền này có khả năng khôi phục và ổn định chính trị tốt hơn chính quyềndân sự trước đó của thủ tướng Naoa Sarip

Có thể nói rằng tất cả các lý do trên đã lý giải tại sao Mỹ lại tìm cáchgây ảnh hưởng mạnh mẽ tới Pakistan đến như vậy Hay nói đúng hơnPakistan là một phần trong chính sách Nam Á của Mỹ Việc Mỹ dùng sứcmạnh kinh tế của mình để ép Pakistan lệ thuộc vào chính quyền Mỹ cộng vớiviệc nhân nhượng chính quyền dân sự của Pakistan cho thấy sự bất lực củanước Mỹ trong việc ngăn chặn chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan ở khu vực Nam

Á này Điều đó đã chứng minh bằng thực tế, ngay trong năm đầu tiên của thế

kỷ XXI, ngày 11/9/2001 nước Mỹ đã bị lực lượng khủng bố Hồi giáo cựcđoan tấn công làm sụp đổ hai tòa tháp Trung tâm thương mại quốc tế gây thiệt

hại lớn về người và của Cũng chính từ đây mối quan hệ giữa Pakistan và Mỹcàng thêm phần lệ thuộc vào nhau

Bên cạnh đó, cuộc cách mạng khoa học - công nghệ từ những năm 70

của thế kỷ XX trở lại đây với nội dung cơ bản là cách mạng về công nghệthông tin, sinh học, năng lương, vật liệu mới phát triển với trình độ cao, làmtăng nhanh lực lượng sản xuất, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơcấu kinh tế thế giới, quốc tế hóa nền kinh tế và đời sống xã hội Các quốc giađang đứng trước những cơ hội để phát triển, nhưng cũng chịu những tháchthức lớn Cuộc cạnh tranh kinh tế - thương mại và khoa học công nghệ đangdiễn ra gay gắt Buộc các nước phát triển, đang phát triển và các nước thuộcthế giới thứ 3 phải có những chính sách kinh tế phù hợp nhằm thúc đẩy nềnkinh tế đồng thời đặt ra phương hướng cho sự phát triển kinh tế của đất nướcdựa trên những thành quả của khoa học kỹ thuật mang lại và mở rộng các mốiquan hệ song phương, đa phương Có thể nói cuộc cách mạng khoa học -công nghệ chính là chiếc cầu nối giúp Pakistan tiến gần với các nước đangphát triển và phát triển, tạo cơ hội và thách thức cho nền kinh tế cũng nhưphát triển những chính sách xã hội của đất nước này

Cùng với sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học công nghệ mới,

xu thế toàn cầu hóa mà đặc biệt là toàn cầu hóa kinh tế đã và đang ngày càngphát triển, mang lại nhiều cơ hội và cũng không ít những thách thức đối vớitất cả các quốc gia trên thế giới

Toàn cầu hoá là một tất yếu lịch sử, khách quan, tác động đến mọi lĩnhvực của đời sống kinh tế văn hoá, xã hội trên thế giới Nó tạo ra những cơ hộiphát triển cho các nước nhưng cũng tạo ra nhiều thách thức đối với tất cả cácquốc gia, dân tộc Trong một thế giới mà tính phụ thuộc lẫn nhau giữa cácnước ngày càng tăng thì không một quốc gia nào có thể phát triển đuợc nếukhông có mối liên hệ nào với bên ngoài Các quốc gia, khu vực đều phải thamgia trào lưu toàn cầu hoá, tham gia quá trình hội nhập ở các mức độ nhất định,nếu không muốn bị tụt hậu, bỏ rơi

Toàn cầu hóa đã và đang góp phần định hình cục diện chính trị thế giới.

Và mặc dù, trong “sân chơi toàn cầu hóa”, luật chơi sẽ chung cho tất cả cácquốc gia, sẽ không ưu đãi cho bất kỳ một quốc gia nào, nhưng có một thực tếrằng những kẻ mạnh vẫn luôn tìm cách trấn áp kẻ yếu trên phạm vi toàn cầu.Khoa học công nghệ ngày một phát triển tới trình độ cao đã đưa đến nhữngthách thức đối với khái niệm truyền thống về chủ quyền trong quan hệ quốc

tế Sự phát triển của xu thế toàn cầu hóa ngày càng mạnh mẽ đã làm cho tínhphụ thuộc lẫn nhau về kinh tế giữa các nước ngày càng tăng lên và lợi íchchung cũng ngày càng lớn thêm Quá trình toàn cầu hóa lấy kinh tế làm trọngtâm đã khiến các nước dễ gần nhau hơn, và vì vậy những mâu thuẫn cũngnhanh chóng được giải quyết hơn bằng con đường đàm phán đối thoại Đốivới một nước như Pakistan chắc chắn sẽ bị chi phối không nhỏ từ quá trìnhtoàn cầu hóa

Trong khi đó chủ nghĩa khu vực đã hình thành và ngày càng phát triểnmạnh mẽ, thậm trí còn phát triển rộng lớn hơn cả về quy mô và hình thức trởthành “chủ nghĩa khu vực mở” Chủ nghĩa khu vực mở đem lại nhiều lợi thếcho tất cả các nước trên thế giới, khiến các nước đang phát triển xích lại gầnhơn các nước phát triển, chủ nghĩa khu vực mở cũng gắn bó sự hợp tác về mọimặt giữa các quốc gia trong cùng khu vực và giữa các quốc gia trong khu vựcvới các nước bên ngoài, không chỉ giới hạn giữa các nước cùng thuộc một hệchính trị mà còn là sự hợp tác giữa các nước không cùng một hệ chính trị vớinhau - điều mà không thể có ở trước thời kỳ Chiến tranh lạnh

Trong bối cảnh đó, Pakistan cũng không nằm ngoài sự tác động của nó,gần 10 năm đầu sau Chiến tranh lạnh Pakistan vẫn là nước phải hứng chịunhiều khó khăn như những cuộc xung đột vũ trang, xung đột sắc tộc, dân tộc,tôn giáo, chạy đua vũ trang, các hoạt động can thiệp lật đổ, khủng bố, đóinghèo v v… Tuy nhiên cũng giống như bao nước thuộc thế giới thứ 3 khác,

là nước phát triển sau nên Pakistan cũng được thừa hưởng thành quả của

những cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, điều đó nó hỗ trợ cho nền kinh tếcủa Pakistan đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp và truyền thông Xu thế toàncầu hóa và khu vực hóa thúc đẩy Pakistan có những chính sách đối ngoại phùhơn, mềm dẻo hơn Tất cả những thuận lợi ấy tạo tiền đề vững chắc choPakistan có thể vững vàng bước vào thế kỷ XXI

1.1.2 Nhân tố khu vực

Khu vực Nam Á bao gồm lãnh thổ của các nước Ấn Độ, Pakistan,Bangladesh, Nêpan, Butan, Xri Lanca và Mandivo Nam Á có diện tíchkhoảng 4 triệu Km2, dân số 1234 triệu người Phía Tây Nam Á giáp với vịnhPecxic - nơi sản xuất nhiều dầu lửa thế giới Phía Bắc lại giáp với khu vựcTrung Á - một khu vực có ý nghĩa chiến lược rất lớn, là nơi diễn ra sự tranhgiành giữa hai khối Đông - Tây trong thời kỳ Chiến tranh lạnh Phía Nam gần

Ấn Độ Dương, phía Đông gần eo biển Malaca - vốn được coi là yết hầu chiếnlược, là con đường giao thông quan trọng liên kết với tuyến đường giao thôngcủa phương Đông và phương Tây Vì thế, Nam Á luôn được coi là khu vực có

ý nghĩa quan trọng Hàng năm, lượng hàng hóa vận chuyển qua Ấn ĐộDương chiếm tới 60% tổng lượng hàng mậu dịch toàn cầu Mỗi năm cókhoảng 62.000 chiếc tàu qua Ấn Độ Dương, trong đó Ấn Độ là nước có tuyếnđường biển kéo dài trên 7600 km có tới 11 cảng lớn và trên 200 cảng vừa vànhỏ Pakistan, Bangladesh, Xri Lanca cũng có không ít cảng thiên nhiên tuyệtvời Có thể nói không quá rằng nếu đường vận chuyển trên Ấn Độ Dương bịgián đoạn, thương mại thế giới sẽ bị tổn thất không thể lường hết, đặc biệt lànếu đường vận chuyển năng lượng từ Trung Đông tới khu vực châu Á - TháiBình Dương xảy ra tranh chấp sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới mạch máu kinh tếcủa rất nhiều nước châu Á

Do vị trí chiến lược quan trọng của khu vực Nam Á nên khu vực nàyngay từ rất sớm đã trở thành nơi tranh chấp của các đế quốc thực dân ngay cảsau khi giành được độc lập, các quốc gia ở Nam Á vẫn không thể tránh khỏi

sự khống chế của các nước lớn

Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, sự can thiệp của Mỹ, Liên Xô và phầnnào Trung Quốc đã làm cho tình hình Nam Á vốn đã rất phức tạp lại càngthêm phức tạp và khu vực này luôn được coi là một trong những tiêu điểmtrong trận tuyến đối đầu Đông - Tây Trong thời kỳ này, Ấn Độ được xem làđồng minh chủ chốt của Liên Xô, Pakistan ngược lại dựa vào sự ủng hộ của

Mỹ và Trung Quốc để đương đầu với sức ép tự phía Ấn Độ Cả Mỹ và Liên

Xô đều cho rằng việc khống chế khu vực Nam Á sẽ giúp họ kiểm soát đượckhông chỉ khu vực Ấn Độ Dương rộng lớn mà còn củng cố vị thế của họ ởkhu vực Trung Đông giàu có về dầu lửa

Có thể khẳng định rằng, chính ý đồ của các cường quốc lớn như Anh,

Mỹ, Liên Xô, Trung Quốc đã trở thành lý do quan trọng khiến cho vấn đề củaKashmir thêm phần phức tạp trong cuộc xung đột Ấn Độ - Pakistan và làmcho mối quan hệ của Ấn Độ - Pakistan ngày càng trở nên căng thẳng

Thời kỳ sau Chiến tranh lạnh, tình hình thế giới biến đổi sâu sắc, môitrường chính trị, an ninh và kinh tế quốc tế đều thay đổi buộc các nước phảiđiều chỉnh chính sách cho phù hợp nhằm mục tiêu phát triển kinh tế, hiện đạihóa đất nước, giành vị trí tối ưu trong trật tự thế giới mới

Một thực tế cho thấy thời kỳ sau Chiến tranh lạnh, sự phát triển kinh tế

và kèm theo nó là sự phát triển nền thương mại trên thế giới đã làm cho sựphụ thuộc lẫn nhau giữa các nước, trước hết là kinh tế sau đó là an ninh vàchính trị ngày càng mạnh mẽ Liên kết toàn cầu và khu vực đã trở thành độnglực phát triển của lực lượng sản xuất toàn thế giới và từng khu vực khiến tất

cả các nước đều bị cuốn vào vòng xoáy của nó nếu không muốn bị tụt hậu

Do đó, Pakistan một đất nước non trẻ vừa tách khỏi Ấn Độ(1947) không tránhkhỏi bị chi phối bởi yếu tố này

Mặt khác trong sự phát triển phức tạp của quan hệ quốc tế, để bảo vệquyền lợi của từng nước và khu vực, chủ nghĩa khu vực đã hình thành vàngày càng phát triển Nhiều tổ chức khu vực đã xuất hiện như: Liên đoàn Ả

Rập (1950), Tổ chức các nước Trung Mỹ (1951); Thị trường chung châu Âu(1957) (hiện nay là Liên minh châu Âu), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á(ASEAN -1967) Trước sự phát triển mạnh mẽ của xu thế khu vực hóa, cácnước ở Nam Á cũng nhận thấy cần phải liên kết với nhau để thúc đẩy nềnkinh tế của khu vực phát triển Vì thế “Hiệp hội hợp tác khu vực NamÁ”(SAARC) cũng được thành lập vào ngày 8/11/1985 bao gồm các nước:Bangladesh, Ấn Độ, Pakistan, Manđivơ, Nêpan, và Sri Lanca.

Pakistan nhận thấy rằng việc tham gia và đẩy mạnh hợp tác khu vựcNam Á có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với các nước Nam Á nói chung vàPakistan nói riêng Việc tham gia vào tổ chức khu vực SAARC không nhữnggiúp Pakistan có thể thúc đẩy được quan hệ hợp tác thương mại giữa các nướcláng giềng mà còn hàn gắn được mâu thuẫn đặc biệt đối với Ấn Độ, tiết kiệmcon đường vận chuyển hàng hóa qua nước Ấn Độ sang Bangladesh từ đó tăngđược lợi nhuận kinh tế Vì thế quốc gia này đã tích cực hoạt động nhằm đưaSAARC sang một giai đoạn hợp tác thiết thực và có hiệu quả hơn Ngược lạiSAARC cũng tạo ra được một môi trường thuận lợi để các nước Nam Á trong

đó có Pakistan hướng tới một sự hòa hợp chung

Như vậy, hội nhập vào xu thế phát triển chung của thế giới và khu vực

là điều cần thiết đối với các nước Đông Nam Á nói chung và Pakistan nóiriêng Hội nhập vào khu vực đồng nghĩa với việc có điều kiện để bảo vệ lợiích kinh tế cũng như an ninh đất nước Từ đó củng cố, phát triển vị thế độclập tự chủ của mình, tạo một chỗ đứng tốt nhất trong trật tự thế giới mới Đâychính là nhân tố tác động đến kinh tế và ngoại giao của Pakistan trong giaiđoạn tiếp theo

1.2 Nhân tố chủ quan

Thực dân Anh cai trị Ấn Độ ngót gần 1 thế kỷ, lúc bấy giờ Pakistan làvùng đất của Ấn Độ thuộc Anh Chính sách cai trị của thực dân Anh đã biếnthành những di chứng và những di chứng ấy ảnh hưởng rất lớn tới các góc

cạnh của Ấn Độ tất nhiên trong đó có cả đất nước Pakistan, trở thành nhân tốảnh hưởng trực tiếp tới đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước này saungày độc lập và cả những thập kỷ tiếp theo Những di chứng ấy bao gồm:

* Di chứng của chủ nghĩa thực dân trong các vấn đề về kinh tế:

Dưới chính sách cai trị của thực dân Anh, nền kinh tế thủ công truyềnthống của cả Ấn Độ và Pakistan bị phá vỡ, nền nông nghiệp thì trì trệ và bịphá hoại, riêng công nghiệp thì không thể phát triển được và phụ thuộc nhiềuvào nông nghiệp Âm mưu chia cắt tiểu lục địa Ấn Độ qua kế hoạchMountbatten năm 1947 đã làm xáo trộn nền công nghiệp của Pakistan… cáckhu kinh tế không bổ xung được cho nhau (bông , đay được trồng ở Pakistantrong khi các nhà máy chế biến thì ở Ấn Độ, ở thành phố Karachi thành phốphát triển nhất của Pakistan sau ngày lập quốc mới chỉ có 4 nhà máy chế biếnsợi đay và bông trong tình trạng cũ kỹ và lạc hậu tồn tại) tình trạng đó làmcho các ngành công nghiệp của Pakistan què quặt Có thể nói kinh tế Pakistanphát triển lạc hậu và yếu kém

* Di chứng của chủ nghĩa thực dân trong các vấn đề về chính trị - xã hội:

Có thể nói, hậu quả nặng nề nhất và lâu dài nhất của chủ nghĩa thực dân

ở Ấn Độ và sau này cả Ấn Độ và Pakistan đều phải hứng chịu chính là nhữngxung đột về tôn giáo, sắc tộc, dân tộc; là sự chia rẽ, chia cắt; là mối thù hậndai dẳng hàng thập kỷ giữa các quốc gia - dân tộc trên tiểu lục địa Ấn Độ; lànhững mâu thuẫn lâu dài với các quốc gia láng giềng

Âm mưu của Anh trong kế hoạch Mountbatten là nhằm khai thác sựkhác biệt về tín ngưỡng, tôn giáo, khoét sâu thêm mâu thuẫn giữa các cộngđồng tín đồ Ấn giáo và Hồi giáo Dựa trên cơ sở đó, tiểu lục địa Ấn Độ đã bịchia tách thành ba quốc gia: Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh Đó chính là điềuđược gọi là “Partition” - nghĩa là sự phân chia

Sự phân chia Ấn Độ theo cơ sở tôn giáo cũng đã để lại cho thuộc địanày những xung đột không thể điều hoà được giữa các tín đồ Hồi giáo và Ấn

giáo Tình trạng đó đã gây nên một sự xáo trộn và náo động “chưa từng có”trong xã hội Ấn Độ cũ sau ngày độc lập Dân chúng náo loạn di cư suốt ngàyđêm, một sự chuyển cư không tiền khoáng hậu đầy đau thương và gian khổ;gồng gánh, dắt díu sau đuôi lạc đà hoặc chồng chất trên các nóc toa tàu hoả.Dòng người theo đạo Hồi di cư về Pakistan còn các tín đồ Ấn giáo chạy về

Ấn Độ Thực dân Anh đã biến những người anh em cũ thành kẻ thù của nhau.Những người trước kia có cùng một dân tộc, cùng một cảnh ngộ bị áp bức, cóchung một mối thù dân tộc và giai cấp, thì nay lại quay mũi súng vào nhautrên hai trận tuyến Hơn thế nữa, những tranh chấp gay gắt về biên giới, sựcuồng tín về tôn giáo, sự phân biệt chủng tộc và ngôn ngữ đã gây nên sự đốiđầu căng thẳng giữa Ấn Độ và Pakistan Kashmir - điểm nóng trong mối quan

hệ này, đã trở thành di chứng lịch sử đau thương và đầy biến động suốt hơnnửa thế kỷ qua

Trong kế hoạch của thực dân Anh, mặc dù phải rời khỏi Ấn Độ songKashmir vẫn là căn cứ quân sự chiến lược để đối phó với phong trào cáchmạng đang lên ở châu Á Kashmir đã trở thành điểm quân sự chiến lược đặcbiệt với vị trí tiếp giáp biên giới của năm quốc gia: Liên Xô (trước đây),Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan và Afghanistan Tuy nhiên, hy vọng về mộtcông quốc độc lập, phụ thuộc vào Anh bị phá tan bởi phong trào phản phongcủa nhân dân Kashmir bùng nổ từ năm 1946 Tình hình đó buộc thực dân Anhphải từ bỏ tuyên bố độc lập cho vùng đất này và bắt đầu xúc tác, chia rẽ quan

hệ giữa Ấn Độ và Pakistan về vấn đề Kashmir

Vì sự can thiệp của Anh, Kashmir đã biến thành điểm nóng trong quan

hệ giữa Ấn Độ và Pakistan Chia cắt đã châm ngòi cho các cuộc xung đột đẫmmáu diễn ra giữa hai quốc gia này trong lịch sử hiện đại Từ sau năm 1947đến nay, quân đội hai bên hầu như luôn phải đối phó với những rắc rối và sựđụng độ, trong đó đã có ba vụ biến thành chiến tranh thực sự (1965, 1971,1999) Bất chấp những nỗ lực vận động ngoại giao của quốc tế, nguy cơ chiến

tranh đang tiềm ẩn giữa hai cường quốc nguyên tử ở châu Á Bản thânPakistan trong những năm qua cũng luôn phải đối diện với hiểm họa khủng

bố, giết chết hàng ngàn người dân vô tội Rõ ràng, xung đột giữa hai dân tộcPakistan và Ấn Độ, và của toàn khu vực Nam Á đang bị giật dây bởi các thếlực phản động phương Tây, biểu hiện sự can thiệp của chủ nghĩa thực dânkiểu mới

xứ Đòi hỏi quyền tự quyết của 10 triệu người Hồi giáo chủ yếu xoay quanhquy chế của họ là một “nhóm dân tộc” sống trên một lãnh thổ quy định mà ởđây họ là đa số Pakistan không phải là nhà của “một chủng tộc” ở phân tánkhắp nơi trên thế giới mà họ chỉ ở trong “xứ sở” của họ [27; tr1] Như vậy,cội rễ sản sinh ra đất nước Pakistan chính là bắt nguồn từ những nhân tố bêntrong nội tình đất nước non trẻ ấy Thực tế, đây là những yếu tố quan trọngquyết định tới sự hình thành và phát triển kinh tế cũng như chi phối đời sốngchính trị của đất nước Pakistan

Về chính trị: Năm 1947 sau khi thực dân Anh thông báo quyết định

chấm dứt cai trị Ấn Độ (6/1947), các lãnh đạo của quốc gia Ấn Độ thuộc Anhgồm cả Nêru và Abul Klam Azad thay mặt cho Đảng Quốc Đại, Jinnah đại

diện cho Liên Đoàn Hồi Giáo và Mastee Tara Singh đại diện cho người Sikhsđồng ý các điều khoản được đề xuất của việc chuyển giao quyền lực và độclập Ngày 14/8/1947 nhà nước Liên bang Hồi giáo Pakistan được thành lập vàđược cắt thành hai khu vực, đa số Hồi giáo ở phía Đông và phía Tây bắc của

Ấn Độ thuộc Anh gồm các tỉnh Bolochistan, East Bengal, tỉnh biên giới phíaBắc, Tây Punjab và Shindh Tổng thống đầu tiên của Pakistan làMuhammadali - Jinnah (1857 - 1948) - người được coi là vị cha đẻ của đấtnước, ông là người đầu tiên đã “giật Pakistan ra khỏi những bàn tay thiếuthiện chí” [27; tr7] là Đảng Quốc Đại và những nhà cầm quyền Anh mà đạidiện là vị phó vương ở Ấn Độ Từ đây, Pakistan xuất hiện trên bản đồ thếgiới với tư cách là một quốc gia độc lập có chủ quyền Thế nhưng, cũng cóthể nói rằng “đất nước Pakistan đã bắt đầu cuộc sống độc lập của mình trongnhững hoàn cảnh đặc biệt bất hạnh” [27; tr7] Bởi lẽ:

Thứ 1: “Pakistan là đất nước độc nhất vô nhị trên thế giới vì nó gồm

hai phần lãnh thổ nằm cách xa nhau cả ngàn cây số, nó bị chia cắt bởi lãnhthổ của Ấn Độ Ở phía tây bắc, các vùng Sinhd, Punjap, biên cương Tây bắc

và vùng Bolochistan trở thành Tây Pakistan ở phía đông bắc, vùng Bengaltrở thành đông Pakistan Dân Bengan cũng theo đạo Hồi như dân TâyPakistan nhưng về nhiều khía cạnh văn hóa và kinh tế thì giữa họ chẳng cómấy điểm chung ngay cả tiếng nói của họ cũng khác nhau Họ cách xa nhauhàng nghìn dặm về nhiều phương diện chứ không phải chỉ là về khoảng cáchđịa lý” [6; 34] Chính vì vậy mà năm 1971 cuộc nội chiến ở hai miền Pakistan

đã diễn ra dẫn đến việc hình thành nhà nước Bangladesh như ngày hôm nay

Thứ 2: Từ chính sách của thực dân Anh, đất nước Ấn Độ được chia cắt

thành hai nước Ấn Độ và Pakistan Cuộc phân vùng cũng đã được quy địnhtheo kế hoạch Mountbatten Đó là những vùng đa số theo Ấn Độ giáo thànhnước Ấn Độ còn những vùng đa số theo Hồi giáo thành nước Pakistan Thếnhưng, trên cả hai vùng lãnh thổ đã được quy định và đặc biệt là vùng

Kashmir cuộc phân chia ranh giới còn gặp nhiều tranh chấp khiến cho cuộc didân ồ ạt lớn nhất thế giới đã diễn ra ở đây Khoảng 7,5 triệu người Hồi giáotrốn chạy sang Pakistan còn khoảng 10 triệu người Ấn giáo trốn chạy khỏiPakistan sang Ấn Độ Người Hồi giáo chặn những đoàn xe lửa chở người Ấngiáo rời Pakistan sang Ấn Độ và giết họ Người Ấn giáo cũng có những cuộctấn công tương tự đối với người Hồi giáo Cuộc ly khai Ấn Độ - Pakistan đãlàm chết hơn 1 triệu người và hàng vạn người phải sống trong cảnh màn trờichiếu đất, không có nước, lương thực và phải đối mặt với nạn thất nghiệp,không biết đến tương lai Cuộc ly khai đã gây những bất ổn trong đời sốngchính trị của hai nước, nhất là Pakistan, đồng thời cũng báo hiệu những dấuhiệu cho cuộc xung đột hai bên có thể xảy ra bất cứ lúc nào Trong bối cảnh

đó, nhà lãnh đạo Jinnah đã phải gồng mình đương đầu với những khó khănđưa đất nước Pakistan bước vào thời kỳ ổn định Tuy nhiên, thành công củaông lại rất ngắn, ông tạ thế ngày 11/9/1948 vì căn bệnh ung thư, để lại đấtnước Pakistan non trẻ với đầy rẫy những “vết thương” chưa kịp hàn gắn

Từ những hoàn cảnh đặc biệt ấy, các nhà lãnh đạo Pakistan kế nhiệmvẫn luôn cố gắng hoàn thiện và đưa đất nước phát triển Tuy nhiên cuộc tranhchấp quyền lực trong nội bộ chính phủ vẫn luôn luôn diễn ra khiến cho tìnhhình chính trị của Pakistan trong suốt một thời gian dài vẫn luôn nằm trongtình trạng báo động Sự biến động ấy được thể hiện trong các giai đoạn sau: Giai đoạn 1: Thời kỳ từ 1948 - 1953:

Đây là thời kỳ nhà nước Pakistan xây dựng đất nước theo hình thứcdân chủ: Năm 1948, sau khi Jinnah mất, quyền lãnh đạo thuộc về Liaquat AliKhan Liaquat Ali Khan sau khi nhậm chức thủ tướng chính phủ đã làm hếtsức mình để chống lại những rối ren chồng chất Nhưng việc ông bị ám sát 3năm sau đó (10/1951) đã mở cửa cho cuộc tranh chấp quyền lực trong nội bộPakistan Đất nước Pakistan rơi vào cảnh “nghẹt thở” bởi những cuộc rối loạn

về chính trị ngày một gia tăng Âm mưu của bọn chính khách vô trách nhiệm

đã giúp cho bọn quan liêu có cơ hội đục khoét, vơ vét tài sản đất nước thànhtài sản cá nhân Liên đoàn Hồi giáo đã tan rã thành nhiều phe phái xung độtlẫn nhau và không có một chính đảng nào có cơ sở trong nhân dân để có thểphản ánh ý nguyện của nhân dân và lãnh đạo nhân dân xây dựng đất nước Ýthức về việc xây dựng một quốc gia Pakistan “dân chủ - tự do- bình đẳng-khoan dung và công bằng xã hội” (nghị quyết ngày 12/3/1949) đã bị tiêu tan

và thay vào đó là một sự “hờ hững về chính trị” [27; tr8] Sau một loạt nhữnghình thức liên hiệp tạm thời ở trung ương, những thủ đoạn bè phái dẫn tới sựrối loạn chính trị cộng với sự rối loạn về kinh tế đã dẫn tới việc quân đội nắmchính quyền vào năm 1958 Sau khi lên nắm chính quyền, chính phủ quân sự

đã thủ tiêu hiến pháp năm 1956 và thay vào đó là một hiến pháp mới, trong đóchính phủ quân sự nắm hầu như mọi quyền hành lãnh đạo đất nước

Hơn nữa việc hai miền Pakistan ở cách xa nhau cả ngàn cây số cộngvới sự cách biệt về ý thức hệ đã khiến cho hai nơi trở nên xa rời nhau và khó

đi vào thống nhất Hai miền Đông và Tây không có khả năng hòa nhập và đó

là lý do năm 1958 tổng thống Mirza (ở miền Tây Pakistan) đã làm cuộc đảochính sa thải tướng Chundriga (ở Đông Pakistan) để rồi áp đặt tình trạng thiếtquân luật đầu tiên ở Pakistan Trong cùng thời gian này, sau khi đình chỉ hiếnpháp và giải thể chính quyền ở Đông Pakistan Tổng thống Mirza đã bổnhiệm tổng tư lệnh quân đội Ayub Khan làm người điều hành chính quyềntrong thời gian thiết quân luật và đồng thời ban hành lệnh cấm tất cả các đảngchính trị khác hoạt động Hai tuần sau khi áp đặt tình trạng thiết quân luật,ngày 24/10/1958 Ayub Khan tự bổ nhiệm mình trở thành thủ tướng củaPakistan và đến ngày 14/2/1960 Ayub Khan đã trở thành tổng thống được bầu

cử đầu tiên tại Pakistan Dưới sự chỉ đạo của Ayub Khan cuộc bầu cử quốchội được tiến hành theo cái gọi là “hệ thống dân chủ cơ sở” (chỉ với 80000 cửchi thuộc đảng Dân chủ được phép tham gia bầu cử tổng thống) đồng thời đề

ra hiến pháp mới vào năm 1962 theo đó Pakistan trở thành nước Cộng hòa

liên bang bán tổng thống Với quyền lực cao nhất nằm trong tay tổng thống,tổng thống có quyền quyết định mọi công việc của đất nước, có quyền giải tánquốc hội và bãi nhiệm các quan chức trong chính phủ

Trong chính sách của Aybu Khan quan hệ với Mỹ được coi là ưu tiênhàng đầu Pakistan gia nhập hai liên minh quân sự do Mỹ sáng lập làSEATO và NATO, đồng thời xúc tiến việc khánh thành ra nhà máy phảnứng hạt nhân đầu tiên của Pakistan vào ngày 22/12/1965 Tuy nhiên trongthời gian cầm quyền Aybu Khan cũng không giải quyết được mối quan hệbất đồng với Ấn Độ

Năm 1969, Aybu Khan đã phải chuyển giao quyền lực cho Yakya Khan

- người đã hứa sẽ tổ chức cuộc tổng tuyển cử vào năm 1970 Tuy nhiên tìnhtrạng thiết quân luật ở Pakistan vẫn tồn tại từ năm 1969 đến 1971, trong thờigian đó chỉ có chính quyền quân sự cai trị với các sỹ quan quân sự cao cấpđược phép điều hành nhiệm vụ của chính phủ

Trong cùng thời gian này sự nổi lên của Đảng Nhân dân Pakistan (PPP)

do Zulfikar Ali Butto đứng đầu đã gây ảnh hưởng rộng rãi ở Tây Pakistan,cuộc tranh giành quyền lực lại diễn ra mạnh mẽ ở hai vùng Pakistan với cácnhân vật lớn như Yahya, Bhutto, và Sheikh Mujibur, các đảng phái, cộng với

sự can thiệp của Ấn Độ vào nội bộ Đông Pakistan đã khiến cho cuộc giaotranh giữa Tây Pakistan với Đông Pakistan và Ấn Độ năm 1971 dẫn tới sựhình thành nhà nước Bangladesh

Cuộc chiến tranh Pakistan - Ấn Độ năm 1971 làm cho tình hình chínhtrị của Pakistan lâm vào cuộc khủng hoảng sâu sắc Tướng Yahya Khan đãbuộc phải chuyển giao quyền lực cho Zulfika Bhutto và Đảng Nhân DânPakistan Bhutto sau khi lên nắm chính quyền đã miễn nhiệm vai trò lãnh đạocủa nhiều tướng lĩnh quân đội, hải quân và lực lượng không quân Nhưngđồng thời trong thời gian này Bhutto cũng phải đối mặt với những thách thứcnghiêm trọng cả trong và ngoài nước

Dưới quyền lãnh đạo của Zulfika Bhutto Đất nước Pakistan trở về vớinền dân chủ như chính mong ước của vị cha già lập quốc Trong thời giancầm quyền của mình, Bhutto đã cố gắng khắc phục nền kinh tế đang lâm vàokhủng hoảng trầm trọng và ổn định nền chính trị rối ren đi vào thống nhất Vềkinh tế, ông cho thực hiện các cuộc cải cách ruộng đất, quốc hữu hóa cácngành công nghiệp, mở rộng hệ thống giáo dục trong cả nước Về chính trị,năm 1973 ông xây dựng và ban hành hiến pháp, xác nhận đất nước có nền dânchủ nghị viện, thành lập bộ tổng tham mưu các ủy ban trong nhà nước, tổchức lại các lực lượng quân sự và thực hiện nền dân chủ hóa v v Về đốingoại, chính phủ của ông chủ trương quan hệ mật thiết với Liên Xô, TrungQuốc, Bắc Triều Tiên và Ả Rập, giảm tối thiểu các mối quan hệ với Mỹ.Đồng thời bắt đầu một dự án chiến lược vào năm 1972 đó là xây dựng chươngtrình sản xuất vũ khí hạt nhân nhằm đối kháng lại các thế lực thù địch Thựchiện lời hứa của chính ông vào năm 1965 “Nếu Ấn Độ xây dựng một quảbom, chúng ta sẽ ăn cỏ và lá, thậm trí đói… nhưng chúng ta sẽ có một đấtnước của riêng chúng ta… Chúng ta buộc phải làm thế…” [75; 6].

Tuy nhiên quyền lực của Ali Bhutto và nền dân chủ một lần nữa lại bịsụp đổ khi tướng Zia ul Haq tiến hành đảo chính và lên nắm chính quyền,thiết lập trở lại sự cai trị của giới quân sự Sau khi lên nắm chính quyền, Zia

ul Haq bắt giữ Bhutto và ban hành tình trạng thiết quân luật Tình hình chínhtrị và kinh tế của đất nước trở nên tồi tệ hơn bao giờ hết

Có thể nói rằng từ năm 1997 đến 2000 Tình hình chính trị của Pakistanluôn đặt trong tình trạng rối ren và phức tạp Với sự thay đổi gần như liên tụccác đời tổng thống, thủ tướng và sự cầm quyền của các đảng phái chính trị.Sau khi Zia-ul-Haq qua đời trong một vụ tai nạn máy bay (1998), con gái củaAli Bhutto là bà Benazir Bhutto và Đảng Nhân dân Pakistan lên nắm chínhquyền Nền dân chủ thứ 3 lại trở lại với Pakistan Benazir Bhutto là người phụ

nữ đầu tiên ở Pakistan trở thành thủ tướng, điều đặc biệt tại một đất nước Hồi

giáo mà người phụ nữ ít được coi trọng Điều này cho thấy chính bản thân bàBhutto cũng sẽ phải hứng chịu những khó khăn mà quan niệm Hồi giáo ápđặt Tuy nhiên, trái với suy nghĩ của những kẻ phản đối trong bộ máy củachính quyền thì nhân dân Pakistan lại ủng hộ bà một cách tuyệt đối, và coi Bànhư một niềm hi vọng mà chính bản thân họ cũng đã mong ước từ rất lâu Đóchính là mong ước xây dựng một đất nước Pakistan bình đẳng tự do và dânchủ Tuy nhiên, dưới sự chống đối của các đảng phái chính trị khiến cho thờigian cầm quyền của Bà không được bao lâu (2/11/1988 - 6/8/1990) Sự thắngthế của Mahamad Khan Junejo đã khiến Benazir Bhutto phải từ chức và sau

đó bà có trở lại đấu trường chính trị một lần nữa vào năm 1993 Cuộc tranhđấu quyền lực trong nội bộ Pakistan lại tiếp tục, từ năm 1990 đến năm 2000

đã liên tiếp bầu lên rồi lại hạ bệ 5 đời tổng thống và 9 đời thủ tướng Đặc biệt

sự kiện năm 1999, Musharraf làm cuộc đảo chính quân sự lật đổ Nawar Sharif

và chính thức lên nắm giữ chức vụ tổng thống, ban hành tình trạng thiết quânluật, bãi bỏ chức vụ thủ tướng và giải tán quốc hội, gây những ảnh hưởng lớntrong đời sống chính trị của Pakistan Từ đây, đất nước Pakistan chính thứcquay trở lại thời kỳ quân đội nắm chính quyền

Sự kiện này cũng có thể khẳng định rằng những cuộc đảo chính, nhữngcuộc đấu đá, sự thay đổi trong nội bộ chính phủ là nhân tố chủ yếu tác độngtrực tiếp đến sự bất ổn của nền chính trị Pakistan trong những năm tiếp theocủa thế kỷ XXI

Về mặt kinh tế: Mặc dù Pakistan là một đất nước với nhiều biến động

chính trị, nhưng những năm đầu sau khi giành độc lập Pakistan đã được đánhgiá là một trong những nước đứng đầu thế giới về tốc độ phát triển kinh tế vàchỉ lâm vào cuộc khủng hoảng trong xu thế toàn cầu từ những cuối nhữngnăm 1990, kinh tế Pakistan đang bước vào giai đoạn phục hồi và phát triển.Pakistan được đánh giá là nước có nền kinh tế đứng thứ 2 ở khu vực Nam Á

Sở dĩ nền kinh tế của Pakistan phát triển mạnh mẽ như thế bởi vì ởPakistan có những thế mạnh như Về mặt địa lý: Pakistan là một đất nước

nằm ở phía Tây Bắc của tiểu lục địa Ấn Độ, về phía Đông và Đông Nam là

Ấn Độ, về phía Tây là Iran, phía Bắc là Afghanistan và Trung Quốc, biên giớiphía Nam là các vùng biển Ả Rập, có thể nói Pakistan nằm ở ngã tư đườnggiữa Nam Á, Trung Á và Trung Đông, điều này tạo điều kiện thuận lợi choviệc giao thương buôn bán giữa Pakistan với các nước trong khu vực và trênthế giới Địa thế của Pakistan còn có những điều kiện thuận lợi khác như:được chia thành 4 vùng rõ rệt, vùng Punjap, vùng Sindh, vùng Balochistan, vàvùng biên cương tây bắc, ở 4 vùng này đều có những thế mạnh phát triển kinh

tế riêng như vùng Punjap và Sindl là nơi sản xuất trồng các loại cây nôngnghiệp như lúa mỳ, kê, lúa nước, mía cùng các loại cây ăn quả thu lợi nhuậncao, nhưng có lẽ phát triển hơn cả là hai vùng này rất thuận lợi cho việc pháttriển cây bông, một loại cây phục vụ rất tốt cho sự phát triển ngành côngnghiệp của Pakistan, nơi này đã sản xuất ra 1/3 sản lượng bông của cả nước

và gần như một nửa số nhà máy dệt bông được đặt ở nơi này Với những thếmạnh này thì Punjap và Sinhd có vị trí rất quan trọng đối với nền kinh tếPakistan và nó gần như là đóng vai trò sống còn của nền kinh tế của đất nướcnày, có lẽ chính vì vậy mà trước năm 1947 hai vùng này cũng là một trongnhững vùng kinh tế phát triển của Ấn Độ Hai vùng còn lại là Bolochistan vàvùng biên cương Tây Bắc do điều kiện địa lý không thích hợp chủ yếu là đồinúi và thường xuyên phải chịu cảnh khô hạn nên hầu như không phát triểnđược các loại cây trồng và hầu như các ngành công nghiệp không phát triểnđược ở nơi đây Vùng Bolochistan chủ yếu phát triển chăn nuôi gia súc nhưcừu, dê và coi đó là nguồn thu nhập chính của nông dân, chính vì vậy màcuộc sống ở nơi đây còn đói nghèo và kém phát triển tuy nhiên ở đây đangtiềm ẩn những nguồn tài nguyên khoáng sản chưa được khai thác như than,lưu huỳnh, đá vôi và các loại kháng sản khác, trong một tương lai gần nhữngthế mạnh này sẽ giúp cho Bolochistan có thể phát huy được sức mạnh củamình Vùng biên cương Tây bắc cuộc sống có khá hơn một chút do vẫn cókhả năng canh tác trong nông nghiệp và có một số ít nhà máy để chế biến các

sản phẩm nông nghiệp, tuy nhiên cuộc sống ở nơi đây vẫn còn phụ thuộcnhiều vào thiên nhiên Trước năm 1947, nơi đây được đánh giá là vùng cótầm chiến lược quan trọng vì nó nằm cận kề Afghanistan và Nga, nó đượcthừa hưởng những di sản mà thực dân Anh đã để lại như hệ thống đường sắt

và đường xá và những cơ sở hạ tầng mà trước đây thực dân Anh đã xây dựng,điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc buôn bán và giao thương giữa cácvùng trở nên thuận lợi hơn

Bên cạnh đó, Pakistan còn có những thế mạnh khác về thiên nhiên, với

3 dãy núi hùng vĩ cùng góp mặt trên đất nước non trẻ này: Dãy Himalaya, dãyKarakoram, và dãy Hindu Kush Dãy Himalaya là hệ thống dãy núi cao nhấttrên thế giới và ngoài ra còn có 250 đỉnh núi thuộc hàng cao nhất thế giớicũng nằm ở đây, dãy Karakoram trải dài gần 500km với 60 đỉnh núi cao hơn6.800m, hầu hết các đỉnh núi cao nhất Pakistan đều nằm ở dãy Karakoram và

ở vùng đất đang chanh chấp Kashmir Tất cả những ngọn đèo đều phủ băngtuyết vĩnh cửu nhưng cũng không thể ngăn cản con đường giao thương giữaPakistan với Kashmir và Trung Quốc Dãy Hindu Kush trải dài 800km dọctheo biên giới Pakistan và Afghanistan, những ngọn núi này tuyết cũng phủquanh năm, đây cũng là nơi có con đèo Khyber nổi tiếng nối Pakistan vớiAfghanistan, đặc biệt nhô cao ngạo nghễ và huy hoàng tráng lệ trên đỉnh củadải băng tầng Balotoro dài 90km là đỉnh K2, đỉnh K2 là đỉnh núi cao xếp thứ

2 trên thế giới với độ cao 8.600m nó chỉ thấp hơn đỉnh Everest có 240m.Nhưng những chứng cứ vệ tinh cung cấp mới nhất cho thấy nó có lẽ còn caohơn người ta vẫn tưởng và có người còn cho rằng nó thậm trí còn cao hơn cảđỉnh Everest nữa K2 được coi là niềm tự hào của người Pakistan và chínhnhờ những lợi thế mà thiên nhiên đã ưu đãi cho Pakistan nên ngành du lịch vàdịch vụ đã phát triển rất mạnh mẽ ở Pakistan từ những năm trước và tới tậnngày nay Mặc dù chính trị ở Pakistan không ổn định, bạo lực và khủng bốcũng thường xuyên xảy ra nhưng đến tận ngày hôm nay thì vẫn có nhiều

khách du lịch châu Âu và châu Á đến thăm quan và thi tài ở Pakistan, những

kỷ lục thế giới được tạo ra từ nơi này bởi thành tích của các nhà leo núichuyên nghiệp và cả những nhà leo núi nghiệp dư là những người dânPakistan nữa

Thời tiết ở Pakistan có bốn mùa: Mùa đông lạnh và khô từ tháng 12 đếntháng 2; mùa xuân nóng và khô từ tháng 3 đến tháng 5; mùa hè nhiều mưa,gió mùa tây nam bắt đầu từ tháng 6 đến tháng 9; và kết thúc vào tháng 10 đếntháng 11 Sự bắt đầu và quá trình của các mùa này hơi khác biệt tuỳ theo địađiểm Lượng mưa có thể khác biệt rất nhiều tuỳ theo năm Chính vì vậy mà ởPakistan, đời sống và nền kinh tế của Pakistan cũng phụ thuộc rất nhiều vàothời tiết Hạn hán và lũ lụt làm cho nền kinh tế lâm vào khủng hoảng và khókhắc phục

Những điều kiện từ địa lý, tài nguyên thiên nhiên, đất đai, khí hậu đãmang lại những thuận lợi để phát triển nền kinh tế Pakistan Từ sau năm 1990chính sách cải cách kinh tế trên diện rộng đã dẫn tới triển vọng cho nền kinh

tế phát triển, đặc biệt trong các lĩnh vực chế tạo và dịch vụ tài chính Đồngthời cũng từ thập niên 1990, đã có sự cải thiện đáng kể trong dự trữ ngoại tệcủa ngành công nghiệp ngân hàng Điều này tạo cơ sở cho các ngành côngnghiệp phát triển mạnh mẽ hơn, thúc đẩy nền kinh tế đi lên bên cạnh sự pháttriển nền nông nghiệp truyền thống đã sẵn có từ trước Từ đó tạo thuận lợi choPakistan bắt kịp với nền kinh tế thế giới trong thế kỷ XXI

Về mặt văn hóa xã hội:

Đất nước Pakistan bản thân nó đã tồn tại rất nhiều mâu thuẫn, trong đó

có mâu thuẫn về tôn giáo, mâu thuẫn về sắc tộc, dân tộc Mâu thuẫn về tôngiáo là mâu thuẫn chủ đạo chi phối toàn bộ chính sách đối nội và đối ngoạicủa Pakistan là nguyên nhân làm cho tình hình chính trị, xã hội của Pakistanluôn trở nên rối ren và phức tạp

* Mâu thuẫn tôn giáo:

Mâu thuẫn tôn giáo được thể hiện rõ nhất đó là mâu thuẫn giữa ngườitheo Hồi giáo với người theo Ấn Độ giáo Mâu thuẫn này được bắt nguồn từlịch sử Từ thế kỷ thứ XII đến thế kỷ XVI người Thổ theo Hồi giáo đã đếnxâm lược và đặt ách cai trị đối với nhân dân Ấn Độ, lập ra vương triều Hồigiáo Đêli và vương triều này đã thi hành những chính sách cấm đoán nghiệtngã Ấn Độ giáo Những tín đồ Ấn Độ giáo bị đối xử rất bất công, đất đai của

họ bị tước đoạt đem cấp cho quý tộc Hồi giáo Ngoài ra họ còn phải đóngthuế thân, bị buộc phải từ bỏ đạo trong khi đó, người Hồi giáo được hưởngrất nhiều đặc quyền Như vậy, sự khác nhau về tôn giáo đã dẫn tới cách biệt

về đẳng cấp, nông dân theo Ấn Độ giáo trong khi tầng lớp quý tộc lại theoHồi giáo, từ đó cho thấy người thống trị là người Hồi giáo, còn người bị trị làngười Ấn giáo Mặc dù lịch sử cũng đã chứng minh rằng trước đó hàng nghìnnăm những người Hồi giáo và Ấn giáo đã chung sống bên cạnh nhau rất hòathuận Theo S.A Brelvi (biên tập tờ báo Bom Bay Chronicle), M.C Chagla(luật sư và là trợ lý chính thức của Jinnah) và Mohammad Yasia Nurie đềunói rằng “Hàng triệu người theo Hindu giáo và Hồi giáo sống trên khắp đấtnước này trong mối thân tình, hòa thuận tuyệt vời” Tuy nhiên trên thực tếtrong suốt thời gian dài chung sống hai cộng đồng này dù đã ảnh hưởng lẫnnhau về nhiều phương diện Song chính vì bản chất chế độ xã hội của họ và

do mối quan hệ của họ là người thống trị và bị trị nên họ đã không thể thốngnhất thành một dân tộc duy nhất Kết quả là đã không có sự pha trộn lẫn nhaugiữa hai bên và họ đã không cùng chia sẻ với nhau một lý tưởng hay giá trịchung Như đã có lần Quai Ji- Azam Mohamed Ali Jinna nói với người phỏngvấn ông rằng: “Ông cần nhớ rằng, đạo Hồi không chỉ là một học thuyết tôngiáo mà còn là một quy tắc hiện thực và thực tiễn của tư cách đạo đức Tôimuốn nói về cuộc đời, … về lịch sử, về các vị anh hùng, về nghệ thuật, kiếntrúc, âm nhạc, luật pháp và luật học của chúng ta Trong tất cả những cái đó,

quan điểm của chúng ta không những cơ bản khác nhau mà thường đối khángtrực tiếp với những người Ấn giáo” [27; tr1]

Như vậy, bản thân người Ấn giáo và Hồi giáo đã có những mâu thuẫn vàmâu thuân ấy bắt nguồn từ lịch sử, mâu thuẫn ấy luôn tiềm ẩn và chỉ bùng nổkhi thực dân Anh vào cai trị Ấn Độ Khi thực dân Anh vào Ấn Độ chúng đã lợidụng mâu thuẫn này, và khoét sâu nó, nhằm mục đích dễ bề cai trị và đánh lạchướng chuyển từ mâu thuẫn dân tộc sang mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo Dưới sựthống trị của thực dân Anh, người Hồi giáo từ chỗ là người thống trị Ấn Độtrong nhiều thế kỷ, đã trở thành người bị trị, vai trò lãnh đạo đất nước chuyểnsang tay người Ấn giáo, những chính sách về văn hóa giáo dục cũng được ưutiên cho người Ấn giáo, điều này dẫn đến một hậu quả nghiêm trọng NgườiHồi giáo trở thành kẻ bị trị, mù chữ đối với ngôn ngữ chính thống của đấtnước, và không có đủ trình độ, năng lực để lãnh đạo đất nước

Từ đây, mâu thuẫn giữa người Ấn giáo và Hồi giáo ngày càng tăng cao

Nó biến thành mâu thuẫn “truyền thống”, và mâu thuẫn ấy vẫn không thể hòadịu dù sau năm 1947 cả hai dòng người Ấn giáo và Hồi giáo đã thành lậpđược đất nước của riêng mình Cho đến những năm cuối cùng của thế kỷ XXmâu thuẫn giữa người Hồi giáo và Ấn giáo vẫn tồn tại Bằng chứng chính làvấn đề Kashmir không thể giải quyết được dù đã 3 lần xảy ra các cuộc chiếntranh đẫm máu giữa hai nước Ấn Độ và Pakistan (1947, 1956, 1971)

* Mâu thuẫn sắc tộc, dân tộc:

Theo số liệu năm 2000, dân số Pakistan là 141,6 triệu người, trong đóngười Punjab chiếm 48,2%, người Pashto chiếm 13,1%, người Sind chiếm11,8%, người Saraiki chiếm 9,8% và người Urdu chiếm 7,6% Về tôn giáo, sốngười theo Hồi giáo chiếm 95% dân số Pakistan, còn các tôn giáo khác như

Ấn Độ giáo chiếm 1,8%, Kitô giáo chiếm 2% Tháng 8 năm 1947, Pakistanđược thực dân Anh trao trả độc lập và đến năm 1956 nước này thông qua bảnHiến pháp đầu tiên Cộng hòa Hồi giáo Pakistan ra đời từ bản Hiến pháp

1956 ỞPakistan, giới tăng lữ Hồi giáo không có vai trò quan trọng trong đờisống chính trị - xã hội của đất nước Chế độ nhà nước ở một mức độ đáng kểmang tính thế tục, mặc dù theo Hiến pháp hiện hành (Hiến pháp năm 1973)

có điều khoản quy định Hồi giáo là tôn giáo chính thức của nước này Hiếnpháp cũng quy định Nhà nước phải đáp ứng những nhu cầu tinh thần của Hồigiáo và chỉ có các tín đồ Hồi giáo mới có thể trở thành tổng thống và thủtướng của nước này

Ở Pakistan cùng tồn tại hai giáo phái chính của Hồi giáo là Sunni vàShiite Nhưng những người theo giáo phái Sunni chiếm tuyệt đại đa số, tới80% tổng số tín đồ Hồi giáo của nước này Số tín đồ còn lại thuộc giáo pháiShiite và một số nhánh khác của Hồi giáo Mặc dù cộng đồng Hồi giáo ởPakistan về cơ bản không coi những đại diện của các nhánh Hồi giáo khác là

tà giáo, bội giáo, nhưng cá biệt có một vài nhóm vẫn bị coi là dị giáo, lạc đạo.Thí dụ, năm 1974, Quốc hội nước này đã ra quyết định coi cộng đồng nhữngngười theo giáo lí của Mirza Ghulam Ahmad Kadiani (1835 - 1908) là dịgiáo Mặc dù cho đến nay những người này vẫn tự coi mình là các tín đồ Hồigiáo và tuân thủ những giáo điều và nguyên tắc cơ bản của Hồi giáo, nhưng ởPakistan họ vẫn bị xếp vào đội ngũ các tôn giáo thiểu số cùng với Kitô giáo,

Ấn Độ giáo, Shikh giáo, Bái Hỏa giáo (Parsis-zoroastrians) Theo Hiến phápPakistan, cộng đồng Ahmad hay còn gọi là cộng đồng Kadiani vẫn đượcgiành cho một ghế trong Hạ viện của nước này (Majlis-e Shura)

Phong trào cấp tiến chính trị dưới ngọn cờ Hồi giáo ở Pakistan diễn radần dần từng bước trong vòng 20 năm kể từ khi những người chống đối cộngđồng Ahmad bị kết án Quá trình này diễn ra mạnh mẽ dưới thời Zulfikar AliBhutto làm tổng thống (1971-1977) Ông là người đã cố gắng kết hợp hệ tưtưởng Hồi giáo với chủ nghĩa xã hội, nhà nước quản lý và điều hành phát triểnnền kinh tế đất nước Ông cũng là người sáng lập và lãnh đạo Đảng Nhân dânPakistan năm 1967 Tháng 7/1977, giới quân sự Pakistan đã thực hiện cuộc đảo

chính nhà nước, chính quyền về tay tướng Muhammad Zia ul-Haq và từ đâybắt đầu quá trình Hồi giáo hóa mạnh mẽ mọi mặt đời sống xã hội của đất nướcnày Hai năm sau đó, năm 1979, Zulfikar Ali Bhutto đã bị kết án tử hình.

Quá trình Hồi giáo hóa đời sống chính trị - xã hội Pakistan cũng là quátrình nảy sinh mâu thuẫn giữa hai giáo phái lớn của Islam giáo ở nước này,mâu thuẫn giữa dòng Sunni với dòng Shiite Do chiếm đa số trong tổng số tín

đồ Islam giáo nên quá trình Hồi giáo hóa Pakistan được tiến hành theo nhữngnguyên tắc của dòng Sunni và điều này đã dẫn tới sự bất bình của các tín đồHồi giáo dòng Shiite Phong trào phản đối mạnh mẽ của những người theogiáo phái Shiite đã dẫn tới sự thành lập những tổ chức xã hội đầu tiên củagiáo phái này Từ đây nảy sinh cao trào phản kháng của những người theogiáo phái Shiite trên toàn thế giới, dẫn đến cuộc cách mạng Hồi giáo ở đấtnước Iran láng giềng vào năm 1979 Đối với những tín đồ dòng Shiite ởPakistan, những sự kiện xảy ra ở Iran có một ý nghĩa rất quan trọng bởi vìlãnh tụ tinh thần của cách mạng Iran, Giáo chủ Ruhollah Musavi Khomeini có

tổ tiên là những người đến từ Kashmir, một vùng đất có ý nghĩa đặc biệt đốivới Pakistan, vùng đất đang có tranh chấp với Ấn Độ

Mâu thuẫn giữa các nhánh chính của Hồi giáo đã dẫn tới sự xuất hiện ởPakistan những nhóm chiến binh Hồi giáo có tư tưởng cực đoan như nhómSunni Sipahi - Sahaba và nhóm Shiite Sipahi Muhammad Sự xung đột giữacác nhóm chiến binh này rất dai dẳng và khốc liệt Lúc đầu chúng làm chomối quan hệ giữa Pakistan và Iran trở nên phức tạp, nhưng đến giữa nhữngnăm 80 thế kỉ XX mối quan hệ này đã bớt căng thẳng, có lẽ bởi vì do tác độngcủa việc Pakistan bí mật ủng hộ chương trình hạt nhân của Iran, tiếp sau đóvào cuối những năm 90 thế kỉ XX mối quan hệ này lại một lần nữa trở nênphức tạp khi Iran không còn nhận được sự giúp đỡ từ phía Pakistan

Một nhân tố bên ngoài khác tác động tới phong trào cấp tiến Hồi giáo ởPakistan dựa trên cơ sở của sự đối đầu giữa dòng Sunni với dòng Shiite, đó là

tình hình ở Afghanistan Các tín đồ dòng Shiite ở Afghanistan cũng chiếmmột tỉ trọng tương tự trong cư dân địa phương như ở Pakistan, nhưng họ chủyếu chỉ thuộc nhóm tộc người Hazaras Vào nửa sau những năm 90 thế kỉ XXchính quyền của Taliban đã được thiết lập trên phần lớn lãnh thổ Afghanistandựa vào sự ủng hộ của Islamabad Việc chính quyền Taliban ở Afghanistantruy đuổi những người Hazaras theo dòng Shiite đã làm nảy sinh những sựphức tạp mới trong các quan hệ giữa Pakistan với Iran và đẩy quá trình cấptiến chính trị Hồi giáo ở Pakistan tiếp tục phát triển.

Cuộc xung đột giữa những người theo giáo phái Sunni với những ngườitheo giáo phái Shiite ở Pakistan diễn ra đặc biệt nghiêm trọng vào những năm

1997 - 1998 tại tỉnh đông dân nhất của nước này là Punjab Sự việc xảy ra saucái chết của Zia ul Haq trong một tai nạn máy bay năm 1988, trong cái gọi làtriển vọng của nền dân chủ, nghĩa là giai đoạn hoạt động của chế độ nghị việngiữa các chế độ quân sự

Ngoài nhân tố Afghanistan, vấn đề Kashmir cũng góp phần tác động tớiphong trào cấp tiến ở Pakistan Trên phần lãnh thổ Ấn Độ thuộc công quốcJammu trước đây và vùng Kashmir thuộc Ấn Độ mà Pakistan đang tranh chấpvào những năm 1980 - 1990 đã nổ ra cuộc bạo loạn chống chính phủ Cuộcbạo loạn này đã được Islamabad ủng hộ cả về vật chất lẫn tinh thần Ngoàinhững phương tiện của nhà nước ủng hộ cuộc đấu tranh của các phần tử likhai ở Kashmir, các quỹ xã hội được thành lập với sự giúp đỡ của các tổ chứcHồi giáo cũng đã được huy động

Cuối tháng 12/1999 các phần tử khủng bố ở Pakistan đã thành côngtrong việc bắt cóc chiếc máy bay chở khách của Ấn Độ và buộc nó phải hạcánh xuống sân bay ở Kabul Để giải thoát các hành khách khỏi bọn khủng bốtrên chiếc máy bay này, New-Delhi đã đồng ý thả 4 thủ lĩnh của các phiếnquân bị bắt trước đó tại Kashmir Việc thả những người này được coi là thắnglợi lớn của phong trào Hồi giáo cấp tiến ở Pakistan, Afghanistan và tăngcường địa vị của phong trào này ở cả hai nước

Cuộc tấn công của Taliban vào miền bắc Afghanistan, đẩy đối phươngcủa chúng là Liên minh miền Bắc tới gần biên giới với Tajikistan vàUzbekistan đã tạo mối nguy cơ thực sự do sự bùng phát của phong trào Hồigiáo cấp tiến từ “trái tim châu Á”, như người ta thường gọi Afghanistan, sangphía đông tới Pakistan và lên phía bắc tới Trung tâm đại lục Á - Âu Chínhthời gian này đã xảy ra các vụ khủng bố ở Uzbekistan, cuộc tấn công củangười Vahhabi ở Bắc Kavkaz Nguy cơ thực sự cũng đã đe dọa những nềntảng nhà nước của Pakistan.

Nói tóm lại có thể thấy rằng, mâu thuẫn tôn giáo sắc tộc không chỉ tácđộng trực tiếp đến đời sống chính trị, xã hội của Pakistan mà nó còn trực tiếpảnh hưởng đến chính sách ngoại giao của đất nước này Giải quyết được vấn

đề mâu thuẫn tôn giáo, sắc tộc, dân tộc tức là Pakistan sẽ giải quyết đượcnhững vấn đề về đối nội và đối ngoại Từ đó có thể tập trung phát triển kinh

tế, không phải quá chú tâm vào phát triển nền kinh tế quốc phòng mà tậptrung phát triển công nghiệp, nông nghiệp, nội thương, ngoại thương Đâymới chính là những vấn đề mà Pakistan cần phải quan tâm, nếu không muốnmãi mãi bị lệ thuộc và tụt hậu

Tiểu kết chương:

Tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của mỗi nước sẽ chịu tác động trựctiếp qua lại của nhiều nhân tố khác nhau: Tình hình quốc tế và khu vực, tìnhhình nội tại của đất nước, điều kiện tự nhiên, nhân tố xã hội, tính cách dântộc Tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của Pakistan là kết quả tổng hợp củatất cả những nhân tố đó

Về bối cảnh quốc tế và khu vực: Những năm cuối cùng của thế kỷ XXbối cảnh quốc tế và khu vực có nhiều vấn đề rất quan trọng ảnh hưởng đến sựphát triển của tất cả các quốc gia nói chung và Pakistan nói riêng Mặt khác,nhân loại cũng đã được chứng kiến quá trình toàn cầu hóa, khu vực hóa diễn

ra vô cùng mạnh mẽ, sự tác động, phụ thuộc của các quốc gia dân tộc ngày