Phân Cấp Tài Chính – Nguyễn Hồng Thắng

Nguyên tắc tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước Nguyên tắc tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước  THỐNG NHẤT : - VN theo chính thể thống nhất - Ngân sách cấp dưới là một bộ phận của ngân

PHÂN CẤP TÀI CHÍNH

NGUYỄN HỒNG THẮNG, UEH

Nội dung

 Ngân sách đầu vào/ngân sách đầu ra

 Nguyên tắc và hình thức phân cấp

 Nội dung phân cấp

 Bốn nhân tố then chốt trong phân cấp tài chính

 Các vấn đề phát sinh

 Về mặt nội dung, ngân sách nhà nước là toàn bộ

các khoản thu, chi của nhà nước được quyết định và thực hiện trong một năm.

 Về mặt quản lý, ngân sách nhà nước là một công cụ quản lý trọng yếu của một quốc gia.

 Về mặt hoạt động, ngân sách nhà nước thể hiện

toàn bộ chương trình hành động của chính phủ trong hạn kỳ xác định.

Nguyên tắc của ngân sách nhà nước

– Hàng năm– Nhiều năm

phản ảnh trong một văn kiện duy nhất

Tuyệt đối nghiêm cấm thu chi ngoài ngân sách (dự toán)

quát toàn bộ hoạt động của Nhà nước;

không bù trừ thu, chi

Hệ thống ngân sách nhà nước VN

NGÂN SÁCH TRUNG ƯƠNG NGÂN SÁCH CẤP TỈNH NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN NGÂN SÁCH CẤP XÃ NG

Nguyên tắc tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước

Nguyên tắc tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước

 THỐNG NHẤT :

- VN theo chính thể thống nhất

- Ngân sách cấp dưới là một bộ phận của ngân

sách cấp trên

 TẬP TRUNG DÂN CHỦ :

- Ngân sách trung ương tập trung các khoản thu, chi

trọng yếu

- HĐND quyết định ngân sách địa phương

 MINH BẠCH : công khai ngân sách

 CÂN ĐỐI :

- (Thuế + Phí + Lệ phí)> Chi thường xuyên

- Bội chi tài trợ bằng vay; không vay cho tiêu dùng

- Bội chi < Chi đầu tư phát triển

Ngân sách đầu vào tổng quát

Nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội Thủ tướng quyết định lập dự toán NS Bộ Tài chính hướng dẫn lập dự toán

UBND cấp tỉnh hướng dẫn lập dự

toán NS địa phương

Cơ quan, đơn vị các cấp lập dự toán thu, chi gửi lên cơ quan cấp trên

Nhiệm vụ được giao năm qua Thực hiện Khả năng thu Biến động mọi mặt

Dự toán thu, chi ngân sách Trình cơ quan cấp trên phê duyệt Thực thi: Thu, Chi; Điều chỉnh;…

Quyết toán Ngân sách đầu vào đơn vị dự tốn

Hạn chế của ngân sách đầu vào

 Không hướng đến mục tiêu

 Thiếu đánh giá; phân tích lợi ích chi phí

 Nhiều khoản chi vẫn duy trì dù nhiệm vụ hay hoạt động đã thay đổi

 Chủ yếu soạn lập chi tiêu dùng

 Phải xây dựng hàng năm

Ngân sách đầu ra

(Output-based budget)

Ngân sách đầu ra

(Output-based budget)

 Đầu ra và Kết quả

 Quy trình cơ bản

Đầu ra và Kết quả

 Đầu ra (output): Hàng hóa, dịch vụ mà chính phủ cung cấp cho cộng đồng

 Kết quả (outcome): Tác động/ảnh hưởng của hàng hóa, dịch vụ của chính phủ đối với cộng đồng

–Hoà bình

–Nguồn tài chính của

chính phủ đ ợc duy trì bền vững.

–Ng ời dân khoẻ mạnh–Lực l ợng lao động có

trình độ cao hơn.

Xác định Đầu ra

phải theo chức năng của nó (It is described in terms of what it is, not what function it performs)

 VD: Chiến dịch vận động giáo dục chứ không ‘Chiến dịch vận động giáo dục’ chứ không ’ chứ không

phải là nâng cao nhận thức‘Chiến dịch vận động giáo dục’ chứ không ’ chứ không

contributes to the realisation of planned outcomes)

Bài tập

 Hãy xem xét lại đầu ra của cơ quan bạn (đã nêu trong bài tập tr ớc)

Những thuộc tính của đầu ra

 ChÊt l ỵng

 Khèi l ỵng

 TÝnh hiƯu qu¶

 Chi phí

 Xác định mức chuẩn (Benchmarking)

 Có bằng chứng chứng tỏ đã đ ợc tham

khảo đầy đủ ý kiến

Chất l ợng: T vấn chính sách (tiếp)

Chất l ợng: T vấn chính sách (tiếp)

 Có tính đến các vấn đề thực tiễn (bao

gồm quá trình áp dụng, tính khả thi kỹ thuật, thời điểm áp dụng và sự nhất quán với các chính sách khác

 Kịp thời

 Đ ợc trình bày mạch lạc, rõ ràng.

Khèi l îng

 Con sè (trong líp häc?) (in classes?)

TÝnh hiƯu qu¶: VD: Khách du lịch đến VN

TÝnh hiƯu qu¶: VD: Khách du lịch đến VN

h·ng du lÞch l÷ hµnh)

–Thªm nhiỊu dÞch vơ du lÞch trän gãi ® ỵc b¸n–Thªm nhiỊu kh¸ch du lÞch nn tíi VN vµ doanh thu du

lÞch t¨ng lªn.

Ngân sách đầu ra Output-based budgeting

Ngân sách đầu ra Output-based budgeting

KẾT QUẢ: Tác động kinh tế – xã hội

ĐẦU RA HOẠT ĐỘNG: hoạt động 1, 2, 3,…

NGUỒN LỰC: nhân, vật, tài,…

Dự toán thu, chi

 Là một phương pháp soạn lập ngân sách nhằm đạt một hay một số mục tiêu định trước

 Yêu cầu tầm nhìn rộng

 Kết nối dự toán với kết quả đạt được

 Tự nhiên đòi hỏi phân tích và đánh giá hiệu quả

 Có thể mang tính trung hạn

Ngân sách đầu ra Output-based budgeting

Ngân sách đầu ra Output-based budgeting

Nguyên tắc và hình thức

phân cấp

Nguyên tắc và hình thức

phân cấp

Kh ái niệm

 Quá trình phân chia quyền, trách nhiệm cũng như

nguồn lực giữa các cấp chính quyền và đơn vị sự

nghiệp trong việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ công.

 Quá trình trao quyền quyết định cho các đơn vị gần với khách hàng nhất.

 Không chỉ diễn ra nội bộ khu vực công mà còn diễn ra trên phạm vi toàn xã hội giữa khu vực công và khu vực

tư trong việc cung cấp hàng hóa cho xã hội

 Có thể diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau ở các quốc gia khác nhau.

 Là một thách thức đối với nhiều quốc gia.

Tại sao phải phân cấp ?

 Kinh tế phát triển  Nhu cầu về hàng hóa tư và công cũng phát triển.

 Tăng tính dân chủ và sáng tạo cho các đơn vị công quyền

 Người dân thấy rõ và sẵn sàng chi trả các dịch vụ

công cung cấp.

 Đảm bảo sự đa dạng về truyền thống, tín ngưỡng và văn hóa.

 Các quyết định của người dân trong việc tạo ra các hàng hóa/dịch vụ công phản ánh đúng nhu cầu của họ (Hiệu quả phân bổ).

 Tăng cường tính kiểm tra và chống tham nhũng

Nguyên tắc phân cấp

 Nguyên tắc hiệu quả

 Nguyên tắc chính trị

Ba hỡnh thửực phaõn caỏp hay ba

caỏp ủoọ phaõn caỏp

Phaõn caỏp

Trao quyền Devolution

Trao quyền

Devolution

Chuyển giao quyền lực chính trị cho chính quyền thấp hơn

Uỷ quyền Delegation

Uỷ quyền

Delegation

Chuyển giao quyền quản lý cho đụn vũ bán độc lập

Phi tập trung hoựa

– The process of declining from a higher to a lower level of

effective power or vitality or essential quality.

– A transfer of powers from a central government to local units.

– Authorizing subordinates to make certain decisions.

Phi tập trung (tản quyền)

Decentralization

Phi tập trung (tản quyền)

Decentralization

 Phân chia trách nhiệm và quyền

hạn giữa các cơ quan trung ương

(đóng ở thủ đô) với nhau và giữa cơ quan trung ương với các văn

phòng khu vực.

 Mức độ thấp nhất trong phân cấp nói chung.

Uỷ quyền

Delegation

Uỷ quyền

Delegation

 Chuyển chức năng, nhiệm vụ hoạch định một số chính sách và dịch vụ công cho

các đơn vị bán độc lập.

 Tổ chức bán độc lập không chịu sự quản lý toàn diện của chính quyền trung ương nhưng có trách nhiệm pháp lý với chính quyền trung ương, ví dụ: doanh nghiệp

nhà nước, cơ quan cung ứng tiện ích công (đơn vị sự nghiệp),…

Trao quyền

Devolution

Trao quyền

Devolution

 Trao cho chính quyền địa phương

nhiệm vụ cung ứng một số hàng

hóa, dịch vụ công.

 Cho phép chính quyền địa phương quyền tự chủ trong huy động thu để đầu tư

Cơ sở cho phân cấp về chính trị

Phi taọp trung Uỷ quyền Trao quyền Thị tr ờng

tr ớc chính phủ.

Chuyển giao trách nhiệm ra quyết định cho các đơn vị bán ủoọc laọp không bị chính phủ kiểm soát nh ng phải chịu trách nhiệm

tr ớc chính phủ.

Trao moọt soỏ quyeàn haứnh chớnh vaứ nguoàn taứi chớnh cho chớnh quyeàn ủũa phửụng

Trao moọt soỏ quyeàn haứnh chớnh vaứ nguoàn taứi chớnh cho chớnh quyeàn ủũa phửụng

Chuyển các chức năng tửứ khu vửùc công sang khu vực t nhân

Chuyển các chức năng tửứ khu vửùc công sang khu vực t nhân

Những lĩnh vực có thể phân cấp

Hoạt động

xã hội

Giáo dục Khám chữa bệnh

Cấp nước

Vệ sinh công cộng Giao thông

nông thôn

Dạy nghề

Tư vấn gia đình Tín dụng nhỏ

Những điểm mạnh

 Người dân có thể tham gia trực tiếp vào những hoạt động cộng đồng

 Khả thi: thích ứng với hoàn cảnh

của mỗi cá nhân

 Tiết kiệm chi phí

 Minh bạch

 Chống cửa quyền

Nội dung phân cấp

 Hành chính

 Chính trị

 Tài chính

Phân cấp về hành chính

hoặc theo địa bàn

đóng tại địa phương để quản lý các vấn đề

thuộc chức năng của ngành mình.

các hoạt động phát sinh trên địa bàn của mình.

Phân cấp về chính trị

 Phân chia quyền về chính sách và luật lệ cho đại diện dân chúng nâng cao tính dân chủ trong các quyết định về hàng hóa và dịch vụ công.

 Thể chế: luật lệ chính thức, tập tục ứng xử, quy ước và quy tắc hành xử mang tính tự áp đặt

(North 1991)

 Dân trí.

PHÂN CẤP TÀI CHÍNH PHÂN CẤP TÀI CHÍNH

N ội dung chính

 Phân nguồn thu: thuế, vay nợ

 Giao nhiệm vụ chi

 Tự chủ về ngân sách: quyền phân bổ

Trong phân cấp tài chính, không nên chỉ tập trung nâng cao tính tự chủ tài chính của các cấp chính quyền mà còn nâng cao trách

nhiệm về chính trị, tính hiệu quả và tính

minh bạch.

Boỏn noọi dung phaõn caỏp taứi chớnh

 Phân định chi tiêu : Quyết định về trách

nhiệm của các cấp chính quyền thực hiện các khoản chi tiêu công cụ thể.

 Phân chia nguồn thu : Quyết định về phân phối nguồn thu thuế, hay sự phân chia nguồn thu thuế giữa các cấp chính quyền

 Trợ cấp / chuyển giao giữa các cấp

chính quyền : Quá trình phân định, phân bổ lại nguồn tài chính tăng thêm

 nợ của chính quyền địa ph ơng : Chính

sách về quyền của địa ph ơng khi vay nợ

Nguyên tắc phân cấp ngân sách tại VN

 Phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể;

 Ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo;

 Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu bảo đảm chủ động trong thực hiện những nhiệm

vụ được giao; tăng cường nguồn lực cho ngân sách xã

 Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương;

 Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó bảo đảm; việc ban hành và thực hiện chính sách, chế độ mới làm tăng chi ngân sách phải có giải pháp bảo đảm nguồn tài chính phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách từng cấp;

 Trường hợp cơ quan cấp trên uỷ quyền cho cơ

quan cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi của mình, thì phải chuyển kinh phí cho cấp dưới; không

được dùng NS cấp này để chi cho cấp khác;

với các khoản thu phân chia giữa NS các cấp và

bổ sung từ NS cấp trên cho NS cấp dưới để bảo đảm công bằng, phát triển cân đối giữa các địa phương Tỷ lệ này được ổn định từ 3 đến 5 năm

sử dụng nguồn tăng thu được hưởng để phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn; sau mỗi thời kỳ

ổn định NS, phải tăng khả năng tự cân đối, phát triển NS địa phương, thực hiện giảm dần số bổ sung từ NS cấp trên hoặc tăng tỷ lệ phần trăm (%) điều tiết số thu nộp về NS cấp trên;

Nguyên tắc phân cấp ngân sách tại VN

Phân cấp nhiệm vụ chi

 Bước đầu tiên và rất quan trọng trong

thiết kế một hệ thống tài chính phân cấp giữa các cấp chính quyền

 Trong thập niên 90, tại Châu Mỹ latinh

và Đông Âu, nhiều quốc gia chỉ tập trung đến thu trong quá trình phân cấp mà bỏ qua xác định nhiệm vụ chi nên đẩy gánh nặng chi về chính quyền trung ương

Hậu quả của sự thiếu rõ ràng trong xác định nhiệm vụ chi

Hậu quả của sự thiếu rõ ràng trong xác định nhiệm vụ chi

 Khó xác định đúng nguồn thu cần thiết tương ứng

 Hướng đến lợi ích ngắn hạn nhiều hơn lợi ích dài hạn

 Lẫn lộn giữa mục tiêu theo đuổi của chính quyền địa phương với mục tiêu định sẵn của trung ương

Một vài con số tại VN

 Tỉnh Quảng Nam năm 2005 thu ngân sách được 1.000 tỷ đồng thì chi 2.100 tỷ đồng

 Nghệ An năm 2005 thu đạt 1.532 tỷ đồng, chi

vượt kế hoạch 1.340 tỷ đồng Ngay cả chi thường xuyên (lương, quản lý hành chính nhà nước ) của tỉnh này cũng đã lên đến 2.081 tỷ đồng

 Tỉnh Thanh Hóa, năm 2005 thu ngân sách đạt

1.468 tỷ đồng, chi ngân lên đến 3.587 tỷ đồng

Trong đó, chi thường xuyên của tỉnh này cũng quá tay so với tổng mức Quốc hội cho phép chi đầu tư phát triển kinh tế - xã hội toàn tỉnh là hơn 1.000 tỷ đồng

www.thoibaoviet.com , 21-11-2006

Căn cứ giao nhiệm vụ chi

 Hiệu quả kinh tế : dịch vụ được cung cấp với chi phí thấp nhất.

 Công bằng tài chính : mức chi tiêu

không quá chênh lệch giữa các địa phương.

 Trách nhiệm chính trị : sự tham gia của đông đảo quần chúng trong quá trình thực thi nhiệm vụ công.

 Hiệu lực hành chính : khả năng và hiệu lực quản lý của các cấp chính quyền.

Giao nhiệm vụ chi: kết quả kỳ

vọng

Hiệu quả

kinh tế

Công bằng tài chính

Trách nhiệm chính trị

Hiệu lực hành chính

Cung cấp dịch vụ

có chi phí thấp

nhất; Thỏa mãn

sở thích của “người

tiêu dùng-bầu cử”

Giúp sử dụng dịch

vụ công hiệu quả

Giảm thiểu mất cân đối giữa các địa phương; Tránh tình trạng ỷ

lại

Khuyếch tán quyền lực chính trị; Tính dân chủ được nâng cao; Tránh tệ tham nhũng

Gia tăng ý thức tôn trọng luật pháp và năng lực qlý; Thúc đẩy hợp tác trên cơ sở chuyên môn hóa; Qlý hành

chính hiệu quả hơn

Phân cấp nguồn thu

định thuế.

được ít nhất trong ba năm.

chẽ, phải minh bạch và có trách nhiệm giải trình nhằm tránh làm kiệt quệ

nguồn thu trong tương lai.

Trợ cấp/Chuyển giao

chính quyền trung ương và địa phương chưa tương xứng với hoạt động và

nhiệm vụ.

chính địa phương khác nhau nhưng phải thực hiện những chức năng và nhiệm vụ như nhau.

phương thực thi chức năng và nhiệm vụ tốt và bền vững hơn.

kiện

Phân cấp tài chính: Vay nợ

sách và nợ công là hai vấn đề đặc trưng.

“Lỗ hổng tài chính”

Giao nhiệm vụ chi cho địa

phương nhiều hơn nguồn thu

hoặc quá ít nguồn thu

Thay đổi sự kết hợp thu-chi giữa các cấp chính quyền

Chính quyền địa phương chi

vượt quá khả năng

Đưa ra biện pháp kiểm soát, hạn chế đối với địa phương

Chính quyền địa phương sử

dụng kém hiệu quả nguồn thu

sẵn có

Nâng cao khả năng tài chính cho địa phương

Các vấn đề

Các vấn đề thiết kế

 Phân loại chính quyền địa ph ơng theo các cấp đ ợc hiến pháp quy định

 Cơ cấu, vai trò, trách nhiệm của tổ chức

 Nhiệm kỳ, quyền và thủ tục hoạt động

 Vai trò của công chức

 Các chính sách mang tính cá nhân

 Cung cấp và tiêu chuẩn dịch vụ

 Cơ chế tham gia của ng ời dân

 Cơ chế giải quyết xung đột

 Cơ chế bù đắp

đến sức sáng tạo của địa ph ơng

đến tầm nhìn dài hạn

nhiệm

Bài tập nhóm

Vào trang web của Bộ Tài chính, chỉ

rõ từ năm 2002 đến năm 2005 những tỉnh, thành phố nào có tổng số thu

trên địa bàn > tổng số chi trên địa bàn.

Phân bố địa lý của chúng?

Nguyên nhân?

Bài tập nhóm

 Ngân sách nhà nước VN có những

nguồn thu nào?

 Liệt kê bốn nguồn thu chiếm tỷ trọng lớn nhất.

 Ngân sách nhà nước VN có những

khoản chi nào?

 Liệt kê sáu khoản chi chiếm tỷ trọng lớn nhất.

Bài tập nhĩm

 Nghiên cứu Luật Ngân sách nhà nước được công bố ngày 27 tháng 12 năm 2002

 Trình bày những nội dung chủ yếu của phân cấp tài chính trong Luật

 Đánh giá cấp độ phân cấp tài chính ở nước ta ( phi tập trung hóa, uỷ quyền hay trao quyền?)

 Báo cáo bằng PowerPoint Slides