Chûđng nađo chuâng ta khöng baêo ăaêm rùìng caâc khoaên chi cho nhûông muơc ăñch úê ắa phûúng phaêi phuđ húơp vúâi nhu cíìu vađ mong muöịn cuêa nhín dín ắa phûúng, trao cho hoơ quýìn haơ
Trang 1Chûđng nađo chuâng ta khöng baêo ăaêm
rùìng caâc khoaên chi cho nhûông muơc
ăñch úê ắa phûúng phaêi phuđ húơp vúâi
nhu cíìu vađ mong muöịn cuêa nhín dín
ắa phûúng, trao cho hoơ quýìn haơn
thoaê ăaâng vađ phín böí cho hoơ nguöìn
tađi chñnh thñch húơp thò chuâng ta seô
khöng bao giúđ coâ thïí khúi díơy sûơ quan
tím vađ phaât huy ặúơc saâng kiïịn cuêa
ngûúđi dín ắa phûúng.
- Balwantray Mehta, 1959
SÛƠ PHÍN CHIA TRAÂCH
NHIÏƠM TAĐI CHÑNH GIÛÔA
quýìn (cíịp trung ûúng,
cíịp tónh, cíịp huýơn, v.v.) ăïìu phaêi
coâ ngín saâch riïng cuêa mònh, ặúơc
thöng qua theo nhûông quy ắnhcuêa hiïịn phaâp hay phaâp luíơt Tuynhiïn, coâ nhûông möịi quan hïơ chùơtcheô giûôa ngín saâch cuêa chñnhquýìn trung ûúng vađ ngín saâchcuêa caâc cíịp chñnh quýìn ắaphûúng cíìn ặúơc quan tím cuơ thïí
“Chuê nghôa liïn bang vïì tađi chñnh”: Nhûông víịn ăïì chuê chöịt
Mûâc ăöơ trao quýìn, phín böí chitiïu vađ nhûông kïị hoaơch thu ngínsaâch phaêi ặúơc ăiïìu chónh theoăiïìu kiïơn tûđng nûúâc vađ phuơ thuöơcvađo nhûông víịn ăïì chñnh saâch vađchñnh trõ nhû ăaô ặúơc ăïì cíơp trongcaâc phíìn trûúâc Tuy nhiïn, bíịt kyđnûúâc nađo cuông coâ nhûông nguýntùưc quan troơng nhíịt ắnh chi phöịinhûông hoaơt ăöơng nađy Chûúng 5ăaô giaêi thñch caâch tiïịp cíơn theotñnh hiïơu quaê ăöịi vúâi viïơc phíncíịp Noâ ặúơc chûâng minh trong
Quaên lyâ chi tiïu cuêa
chñnh quýìn ắa phûúng vađ phín cíịp tađi chñnh
Trang 2ắnh lyâ phín cíịp Oates, ặúơc phaât
biïíu rùìng möîi möơt dõch vuơ cöng
phaêi do cú quan hađnh chñnh kiïím
soaât khu vûơc ắa lyâ nhoê nhíịt cung
cíịp, sao cho khu vûơc ăoâ coâ thïí tiïịp
nhíơn toađn böơ lúơi ñch vađ chi phñ cuêa
viïơc nađy Ăíy lađ möơt kiïím nghiïơm
khaâ gùưt gao nhùìm xíy dûơng kïị
hoaơch vađ ăaâp ûâng noâ trong thûơc
tiïîn Liïn minh chíu Íu ăaô chíịp
nhíơn möơt caâch tiïịp cíơn mang tñnh
taâc nghiïơp nhiïìu hún lađ theo
nguýn tùưc phuơ trúơ (subsidiarity)
trong viïơc phín chia traâch nhiïơm
giûôa caâc thađnh viïn cuêa Liïn minh
Theo nguýn tùưc nađy, caâc chûâc
nùng ăaânh thúị, chi tiïu vađ caâcchûâc nùng ăiïìu tiïịt phaêi ặúơc thûơcthi búêi nhûông cíịp chñnh quýìnthíịp hún, trûđ khi coâ cùn cûâ chûângminh ặúơc lađ phaêi giao chuâng chochñnh quýìn cíịp cao hún
Nhûông tađi liïơu nghiïn cûâu vïìchuê nghôa liïn bang tađi chñnh bađnluíơn vïì tñnh phûâc taơp cuêa sûơ phíncíịp vađ ặa ra nhûông vñ duơ mangtñnh giaê thuýịt cuông nhû thûơc tiïînvïì viïơc phín böí chi tiïu (Höơp 8.1).1Noâi chung, moơi ngûúđi ăïìu thûđanhíơn sûơ cíìn thiïịt phaêi tùng cûúđngphín cíịp tađi chñnh Tuy nhiïn,nhiïìu ngûúđi nhíịn maơnh ăïịn möịi
Trong nhûông nùm 1980,
Achentina vađ Braxin gùơp phaêi
nhûông víịn ăïì tûúng tûơ nhau,
thím huơt ngín saâch ắa phûúng
lađm tùng thïm thím huơt ngín
saâch nhađ nûúâc vađ laơm phaât cao.
Trong nhûông nùm 1990, caê hai
nûúâc nađy tiïịp tuơc phín cíịp tađi
chñnh vađ ăíịu tranh ăïí giađnh laơi
sûơ öín ắnh kinh tïị vô mö.
Achentina giađnh ặúơc thađnh
cöng lúân hún, möơt phíìn do
nûúâc nađy aâp duơng giúâi haơn
ngín saâch cûâng rùưn hún ăöịi vúâi
khu vûơc cöng cíịp quöịc gia vađ
ăaêng kiïím soaât caâc chñnh
quýìn cíịp dûúâi vađ caâc nhađ líơp
phaâp úê trung ûúng töịt hún.
Viïơc haơn chïị nhûông khoaên vay
cuêa chñnh quýìn trung ûúng vađ
ắa phûúng, ăem laơi nhûông ăöơng cú ăuâng cho chñnh quýìn cíịp dûúâi, ăùơc biïơt lađ cho nhûông töí chûâc tñn duơng úê Achentina ăaô chûâng toê hiïơu quaê hún nhûông quy tùưc cuêa chñnh quýìn trung ûúng úê Braxin.
ÚÊ Cöơng hoađ nhín dín Trung Hoa, viïơc thûơc hiïơn Luíơt Ngín saâch nùm 1994 ăaô cuêng cöị
cú súê cho caâc hoaơt ăöơng tađi chñnh Viïơc chñnh quýìn trung ûúng phï duýơt ngín saâch ắa phûúng ặúơc huyê boê vađ caâc quy trònh ngín saâch ặúơc lađm roô, ăođi hoêi ngín saâch trung ûúng vađ ngín saâch ắa phûúng phaêi ặúơc xíy dûơng trong khuön khöí kinh tïị vô mö phuđ húơp Caâc chñnh quýìn ắa
phûúng khöng ặúơc pheâp buđ ăùưp bíịt kyđ khoaên thím huơt bùìng caâch phaât hađnh traâi phiïịu, vay ngín hađng, hay trúơ cíịp tûđ chñnh quýìn trung ûúng Chñnh quýìn ắa phûúng ặúơc ýu cíìu phaêi cín ăöịi ngín saâch hoùơc ặúơc pheâp sûê duơng thùơng
dû ngín saâch luyô tñch vađ quyô ngoađi ngín saâch ăïí buđ ăùưp thím huơt.
Nguöìn: Dillinger, W vađ S Webb.
1999 Quaên lyâ tađi chñnh úê caâc nïìn dín chuê liïn bang: Achentina vađ Braxin Ngín hađng Thïị giúâi; Ahmad, E., G Quiang, vađ V Tanzi biïn soaơn 1995 Caêi caâch tađi chñnh nhađ nûúâc úê Trung Quöịc Quyô Tiïìn tïơ Quöịc tïị (IMF).
Höơp 8.1 Quaên lyâ tađi chñnh úê caâc hïơ thöịng liïn bang
Trang 3nguy cú khöng kiïím soaât ặúơc chitiïu, tham nhuông tùng lïn, sûơthiïịu hiïơu quaê trong phín böínguöìn lûơc mađ seô phaât sinh nïịuphín cíịp tađi chñnh möơt caâch vöơivađng, ngay caê khi noâ ăaô ặúơcchûâng minh vïì mùơt lyâ thuýịt.2
Nhûông nguýn tùưc bao quaât vïì möịi tûúng taâc tađi chñnh giûôa trung ûúng vađ ắa phûúng
Cho duđ mûâc ăöơ trao quýìn coâthñch húơp vúâi möơt nûúâc nhû thïịnađo ăi nûôa thò khuön khöí luíơtphaâp chi phöịi möịi quan hïơ giûôachñnh quýìn trung ûúng vađ ắaphûúng, vađ caê nhûông hoaơt ăöơngngín saâch nûôa, cuông cíìn phaêi roôrađng vađ hiïơu quaê Tuy nhiïn,khöng thïí quy ắnh cho moơi hoađncaênh bùìng möơt húơp ăöìng hay böơluíơt ăaô ặúơc phaâp ăiïín hoaâ Búêivíơy, nhûông cú chïị giaêi quýịt míuthuíîn lađ cûơc kyđ quan troơng ăïí baêoăaêm nhûông möịi quan hïơ tađi chñnhthöng suöịt giûôa caâc cíịp chñnhquýìn Cú chïị ăoâ coâ thïí hoaơtăöơng thöng qua caâc cú quanchuýn traâch Chùỉng haơn nhû úêÖxtríylia, ÍỊn Ăöơ vađ Xri Lanca, coâmöơt uyê ban tađi chñnh phuơ traâchquan hïơ tađi chñnh giûôa chñnhquýìn trung ûúng vađ caâc cíịpchñnh quýìn khaâc; úê Ăûâc, Haơ nghõviïơn cuêa Quöịc höơi vúâi ăaơi diïơncuêa caâc bang ăoâng goâp cho sûơphöịi húơp chñnh saâch liïn chñnhquýìn; vađ úê nhiïìu nûúâc, nhûông
höơi ăöìng chuýn traâch phöịi húơpliïn ngađnh lađ khaâ phöí biïịn
Nhûông nguýn tùưc dûúâi ăíy lađcíìn thiïịt cho tñnh minh baơch vađhiïơu quaê cuêa möịi quan hïơ tûúngtaâc trung ûúng - ắa phûúng
● Möîi cíịp chñnh quýìn cíìn ặúơcgiao nhûông traâch nhiïơm roôrađng, duđ ăoâ lađ traâch nhiïơm nađo
ăi nûôa (Höơp 8.2) Cíìn traânh sûơchöìng cheâo, hiïơn nay viïơc phínchia traâch nhiïơm giûôa caâc cíịp lađríịt mú höì
● Nhûông hoaơt ăöơng chia seê tađichñnh vađ thu ngín saâch giûôachñnh quýìn trung ûúng vađchñnh quýìn ắa phûúng phaêiặúơc öín ắnh Chuâng coâ thïíặúơc sûêa ăöíi theo thúđi giannhûng phaêi tòm moơi caâch traânhsûơ mùơc caê xuíịt hiïơn úê möîi nùm
● Caâc cíịp chñnh quýìn ắaphûúng cíìn ăaânh giaâ chñnhxaâc nhûông nguöìn lûơc nađytrûúâc khi chuíín bõ ngín saâchcuêa mònh ÚÊ möơt söị nûúâc (vñduơ nhû Ucraina nùm 1996-1997), chñnh quýìn ắa phûúngphaêi chúđ dûơ thaêo ngín saâchcuêa chñnh quýìn trung ûúngặúơc phï chuíín chñnh thûâctrûúâc khi chuíín bõ ngín saâchcuêa riïng mònh Viïơc thiïịu tñnhdûơ ăoaân nhû víơy ăaô gíy töínhaơi cho caê tñnh hiïơu quaê líînkhaê nùng kiïím soaât tađi chñnh úêcíịp ắa phûúng Nïịu khöngcoâ sûơ chó díîn cuơ thïí vïì söị
Trang 4lûúơng nguöìn lûơc cíìn ặúơc
chuýín cho hoơ, thò caâc cíịp chñnh
quýìn bïn dûúâi khöng thïí líơp
chûúng trònh cho viïơc chi tiïu
cuêa mònh Do ăoâ, nhûông dûơ toaân
thu ngín saâch phaêi ặúơc chuýín
cho chñnh quýìn ắa phûúng
ngay khi chuâng múâi ặúơc ăïì ra,
vađ sûơ tñnh toaân caâc khoaên phín
böí ngín saâch dađnh cho chñnh
quýìn ắa phûúng cíìn ặúơc
chuíín bõ súâm trong quaâ trònh
líơp ngín saâch cuêa chñnh quýìn
trung ûúng
● Cíìn coâ nhûông ăöơng cú khuýịnkhñch tùng tñnh hiïơu quaê Caâcchñnh quýìn trung ûúngthûúđng hay cùưt giaêm caâc khoaênchuýín giao cho chñnh quýìncíịp dûúâi khi chi tiïu cuêa hoơ coâhiïơu quaê hay viïơc thu thúị cuêahoơ ặúơc caêi thiïơn Ăiïìu nađy roôrađng khöng khuýịn khñchchñnh quýìn ắa phûúng tòmkiïịm hiïơu quaê kinh tïị trongcung cíịp dõch vuơ hay caêi thiïơnviïơc thu thúị Chñnh quýìn cíịpdûúâi phaêi ặúơc pheâp hûúêng lúơi
Cho ăïịn nay, Cöơng hoađ
nhín dín Trung Hoa víîn chûa
coâ ặúơc möơt böơ luíơt xaâc ắnh roô
rađng caâc nhiïơm vuơ chi ngín
saâch cho caâc cíịp chñnh quýìn.
Nhiïơm vuơ chi ngín saâch ríịt mú
höì vađ thûúđng bõ chi phöịi búêi
nhûông ăöơng cú chñnh trõ, thay
ăöíi giûôa caâc cíịp chñnh quýìn
theo nhûông caâch thûâc khöng dûơ
tñnh trûúâc ặúơc Chñnh quýìn
trung ûúng coâ thïí chuýín traâch
nhiïơm chi ngín saâch cuêa mònh
cho chñnh quýìn cíịp tónh vađo
nhûông thúđi ăiïím khoâ khùn vađ
chñnh quýìn tónh coâ thïí sûê
duơng traâch nhiïơm lúân hún cuêa
mònh ăïí mùơc caê ăođi phíìn thu
ngín saâch lúân hún Sûơ mùơc caê
giûôa chñnh quýìn cíịp trïn vađ
cíịp dûúâi lađm suy ýịu ăi viïơc
líơp kïị hoaơch ngín saâch vađ kiïím
soaât ngín saâch, goâp phíìn lađm míịt öín ắnh hïơ thöịng tađi chñnh cuêa Cöơng hoađ nhín dín Trung Hoa Nïịu trûúâc hïịt khöng xaâc ắnh roô nhiïơm vuơ chi ngín saâch thò caâc cú quan nhađ nûúâc cuêa Trung Quöịc seô thíịy khoâ caêi caâch ặúơc nhûông quy tùưc thu thúị vađ cú chïị phín chia nguöìn thu ngín saâch giûôa chñnh quýìn trung ûúng vađ chñnh quýìn tónh.
Caâc nhiïơm vuơ chi ngín saâch giûôa chñnh quýìn tónh vađ caâc cú quan cíịp thíịp hún, chùỉng haơn nhû cíịp huýơn, thíơm chñ cođn
mú höì hún nûôa Chñnh quýìn ắa phûúng thûúđng bõ buöơc phaêi gaânh traâch nhiïơm mađ leô ra thuöơc vïì chñnh quýìn cíịp cao hún, lađm tríìm troơng thïm sûơ míịt cín xûâng giûôa traâch nhiïơm thu vađ
chi ngín saâch cuêa ắa phûúng.
Do tñnh chíịt khöng roô rađng vađ khöng dûơ ăoaân trûúâc ặúơc nïn hïơ thöịng caâc nhiïơm vuơ chi ngín saâch ăaô taơo ra sûơ bíịt ắnh vïì ngín saâch cho chñnh quýìn trung ûúng vađ khiïịn cho viïơc líơp kïị hoaơch ngín saâch trúê thađnh möơt nhiïơm vuơ khöng thïí thûơc thi ăöịi vúâi caâc cíịp chñnh quýìn tónh vađ ắa phûúng, búêi víơy taâc ăöơng xíịu ăïịn söị lûúơng vađ chíịt lûúơng cuêa hađng hoaâ vađ dõch vuơ cöng mađ caâc cíịp chñnh quýìn nađy cung cíịp
Nguöìn: Ahmad, Quiang, vađ Tanzi biïn soaơn, 1995 Caêi caâch tađi chñnh nhađ nûúâc úê Trung Quöịc Washington, DC: Quyô Tiïìn tïơ quöịc tïị (IMF).
Höơp 8.2 Xaâc ắnh nhiïơm vuơ chi tiïu úê Cöơng hoađ nhín dín Trung Hoa
Trang 5tûđ nhûông khoaên tiïịt kiïơm cuêamònh, ñt nhíịt lađ möơt phíìn lúân.
Líơp luíơn nađy cuông ăuâng vúâinhûông khoaên thu thûúng maơicuêa caâc töí chûâc nhađ nûúâc
● Nïn coâ nhûông húơp ăöìng nhiïìunùm giûôa chñnh quýìn trungûúng vađ chñnh quýìn ắaphûúng bao truđm toađn böơ caâcnhiïơm vuơ chi tiïu (phín chiathúị, cíịp ngín saâch v.v.) Tuyđtheo tûđng trûúđng húơp, nhûônghúơp ăöìng nađy coâ thïí bao göìmcaê nhûông chó tiïu kïịt quaê hoaơtăöơng, nhûông tiïu chuíín töịithiïíu ăöịi vúâi nhûông dõch vuơ mađchñnh quýìn ắa phûúng thûơchiïơn, v.v Chuâng seô xaâc ắnhmöịi quan hïơ möơt caâch minhbaơch vađ seô baêo ăaêm tñnh dûơăoaân trûúâc ặúơc Dô nhiïn,cuông nhû moơi húơp ăöìng, tñnhhûôu duơng cuêa phûúng thûâc nađyseô phuơ thuöơc ríịt nhiïìu vađo viïơcnoâ seô ặúơc giaâm saât vađ töntroơng nhû thïị nađo
● Luíơt quöịc gia phaêi quy ắnhnhûông tiïu chuíín vïì kïị toaân vađlíơp ngín saâch cho caâc cíịp chñnhquýìn bïn dûúâi
Ăöịi vúâi viïơc kiïím soaât chi tiïuvađ phín böí nguöìn lûơc möơt caâchchiïịn lûúơc :
● Caâc muơc tiïu tađi chñnh phaêi baotruđm toađn böơ chñnh phuê.
● Nhiïơm vuơ thu ngín saâch phaêiphuđ húơp hoađn toađn vúâi nhiïơmvuơ chi ngín saâch, vađ phaêi giao
ăuê nguöìn lûơc cho caâc chñnhquýìn cíịp dûúâi ăïí cho pheâp hoơhoađn thađnh nhiïơm vuơ cuêamònh Khi chuýín giao caâcnhiïơm vuơ múâi hoùơc traâch nhiïơmmúâi cho chñnh quýìn cíịp dûúâi,ăöìng thúđi phaêi cung cíịp caâcbiïơn phaâp böí sung úê goâc ăöơ thungín saâch Mùơt khaâc, ặúngnhiïn lađ nïịu cùưt boê möơt söịnhiïơm vuơ hay traâch nhiïơm nađoăoâ thò khoaên chuýín giao chocíịp dûúâi cuông giaêm ăi tûúngûâng
● Khöng ặúơc pheâp ruô boê traâchnhiïơm ăöịi vúâi caâc khoaên thímhuơt tađi chñnh (xaâc ắnh roô caâcmuơc tiïu tađi chñnh cho toađn böơchñnh phuê seô giuâp traânh ặúơcvíịn ăïì nađy) Khi cín ăöịi ngínsaâch cuêa mònh, chñnh phuê trungûúng phaêi traânh ăííy nhûôngvíịn ăïì tađi chñnh cuêa mònh chocaâc chñnh quýìn cíịp dûúâi thöngqua viïơc cùưt giaêm caâc khoaênchuýín giao giûôa caâc cíịp chñnhquýìn hay tùng nhiïơm vuơ chitiïu mađ khöng coâ biïơn phaâp böísung Ăïí lađm ặúơc ăiïìu nađy,khöng ặúơc thay ăöíi caê töíngýu cíìu vay cuêa toađn chñnh phuêlíîn töíng tiïìn núơ ăoơng
● Cíìn coâ nhûông cú chïị ăùơc biïơtăïí kiïím soaât viïơc vay mûúơncuêa chñnh quýìn ắa phûúng(xem Höơp 8.3 vïì caâch thûâc giaêiquýịt úê nhiïìu nûúâc)
● Trong trûúđng húơp ngín saâchchñnh quýìn ắa phûúng böơi chi
Trang 6hoùơc tñch tuơ núơ ăoơng, luíơt phaêi
quy ắnh biïơn phaâp trûđng phaơt
hoùơc caâc biïơn phaâp khíín cíịp
Chùỉng haơn, caâc cú quan ắa
phûúng coâ thïí bõ buöơc phaêi cùưt
giaêm chi tiïu hoùơc tùng thúị,hoùơc ngín saâch ắa phûúng coâthïí bõ ăùơt trong phaơm vi kiïímsoaât cuêa chñnh quýìn trungûúng úê möơt thúđi haơn nhíịt ắnh
Nûúâc Nhûông quy ắnh vïì viïơc kiïím soaât
AÂchentina Caâc tónh coâ thïí kyâ húơp ăöìng núơ vúâi caê trong vađ ngoađi tónh Ngín hađng trung ûúng
giaâm saât taâc ăöơng ăöịi vúâi hïơ thöịng tađi chñnh, vađ Böơ Kinh tïị giaâm saât mûâc laôi suíịt töịi
ăa bïn ngoađi.
Öxtríylia Höơi ăöìng núơ quöịc gia quýịt ắnh mûâc töíng cöng núơ vađ sûơ phín chia giûôa caâc cíịp
chñnh quýìn khaâc nhau, nhûng trïn thûơc tïị thò cú chïị thõ trûúđng víîn hoaơt ăöơng Braxin Thûúơng nghõ viïơn ăïì ra caâc giúâi haơn chung cho söị lûúơng núơ mađ cíịp bang, cíịp huýơn
vađ thađnh phöị coâ thïí kyâ húơp ăöìng, thiïịt líơp nhûông nguýn tùưc vađ ăiïìu kiïơn cho nhûông hoaơt ăöơng tñn duơng bïn trong vađ bïn ngoađi cuêa caâc cíịp nađy.
Canaăa Khöng coâ nhûông haơn chïị chñnh thûâc Thûơc hiïơn cú chïị thõ trûúđng.
Chilï Chñnh quýìn thađnh phöị vađ caâc xñ nghiïơp quöịc doanh coâ thïí kyâ húơp ăöìng vïì caâc
khoaên cho vay cho nhûông dûơ aân ăùơc biïơt Nhûng ăiïìu nađy ăođi hoêi phaêi coâ möơt ăaơo luíơt xaâc ắnh roô nhûông khoaên vay ăoâ ặúơc hoađn traê nhû thïị nađo.
Cölömbia Theo quy ắnh cuêa hiïịn phaâp, möơt chñnh quýìn ắa phûúng coâ thïí khöng ặúơc vay
nhiïìu hún khaê nùng coâ thïí hoađn traê Coâ möơt ăaơo luíơt quy ắnh nhûông thuê tuơc uyê quýìn cho chñnh quýìn ắa phûúng tuyđ theo mûâc ăöơ núơ.
Mïhicö Trong moơi trûúđng húơp, caâc bang khöng thïí, trûơc tiïịp hay giaân tiïịp, kyâ húơp ăöìng vïì
traâch nhiïơm núơ hay cho vay vúâi chñnh phuê nûúâc ngoađi, cöng ty nûúâc ngoađi, hay caâc bïn tû nhín nûúâc ngoađi, hoùơc caâc khoaên vay mađ phaêi ặúơc hoađn traê bùìng ngoaơi tïơ Caâc bang vađ chñnh quýìn thađnh phöị coâ thïí kyâ húơp ăöìng vay chó cho caâc khoaên ăíìu
tû nhađ nûúâc coâ hiïơu quaê.
Niu Dilín Noâi chung, chñnh quýìn ắa phûúng phaêi trang traêi caâc khoaên chi ngín saâch hiïơn taơi
bùìng caâc khoaên thu ngín saâch trong cuđng nùm ăoâ.
Thuyơ Ăiïín Yïu cíìu phaêi coâ möơt ngín saâch cín ăöịi Chñnh quýìn ắa phûúng vađ chñnh quýìn
thađnh phöị chõu traâch nhiïơm cho caâc khoaên núơ cuêa mònh.
Anh Ăođi hoêi ngín saâch phaêi ặúơc cín ăöịi.
Myô Moơi chñnh quýìn ắa phûúng phaêi coâ ngín saâch cín ăöịi Híìu hïịt caâc bang ăïìu coâ möơt
ýu cíìu hiïịn ắnh hay luíơt ắnh vïì cín ăöịi ngín saâch.
Vïnïxúla Caâc ăún võ chñnh quýìn ắa phûúng vađ thađnh phöị khöng ặúơc kyâ húơp ăöìng vay mađ
khöng coâ sûơ uyê quýìn cuêa chñnh quýìn liïn bang.
Nguöìn: Ter-Minassian biïn soaơn (1997); Petrei (1998).
Höơp 8.3 Nhûông caâch thûâc ăïí chñnh quýìn cíịp dûúâi kiïím soaât khoaên vay
Trang 7cho ăïịn khi nađo tònh hònh öínắnh trúê laơi Chó coâ möơt trûúđnghúơp ngoaơi lïơ roô rađng khi viïơcchi tiïu quaâ mûâc hay núơ ăoơngcoâ liïn quan trûơc tiïịp túâi viïơcăuđn ăííy nhûông víịn ăïì tađichñnh cuêa cíịp trung ûúng nhûăaô noâi túâi úê trïn
● Möơt hïơ thöịng baâo caâo vađ kïịtoaân tin cíơy lađ ríịt quan troơng
Hoaơt ăöơng tađi chñnh cuêa caâcchñnh quýìn cíịp dûúâi phaêiặúơc thöịng nhíịt vúâi caâc hoaơtăöơng cuêa chñnh quýìn trungûúng Caâc hïơ thöịng thûơc thingín saâch, kiïím soaât bïn trongvađ kiïím toaân ăöịi vúâi chñnhquýìn ắa phûúng phaêi thöịngnhíịt vúâi caâc hïơ thöịng cuêa chñnhquýìn trung ûúng Ăiïìu nađyặa trúê laơi víịn ăïì troơng tím lađnùng lûơc hađnh chñnh cuêa chñnhquýìn ắa phûúng, vađ do ăoâ lađvíịn ăïì vïì mûâc ăöơ phín cíịpphuđ húơp
● Viïơc thöịng nhíịt chi tiïu cuêa caâccíịp chñnh quýìn khaâc nhaucuông cíìn thiïịt cho viïơc phíntñch chñnh saâch, ăùơc biïơt lađ úê caâchïơ thöịng phi tíơp trung hoaâ vađcaâc nûúâc theo chïị ăöơ liïn bang
Seô ríịt khoâ biïịt ặúơc ngûúđi taăang chi nhûông gò cho caâc khuvûơc chuê chöịt nïịu chó xem xeâtnhûông baâo caâo cuêa chñnh quýìntrung ûúng Ăïí coâ sûơ tíơp húơpthöịng nhíịt, chñnh quýìn trungûúng vađ chñnh quýìn ắaphûúng phaêi coâ ặúơc baêng
phín loaơi chi tiïu vïì chûâc nùnghoaơt ăöơng vađ kinh tïị thöịngnhíịt chung
PHÍN CÍỊP TAĐI CHÑNH: LÚƠI ÑCH VAĐ CAÂC VÍỊN ĂÏÌ
Nhûông ăiïìu kiïơn tiïn quýịt cho viïơc phín cíịp tađi chñnh
Phaêi coâ möơt söị ăiïìu kiïơn quantroơng ăïí phín cíịp tađi chñnh
● Liïn quan ăïịn phín cíịp chñnhtrõ, möơt ăún võ chñnh quýìn cíịpdûúâi phaêi chõu traâch nhiïơm vúâinhín dín ắa phûúng theo möơtcaâch thûâc thñch húơp nađo ăoâ(thûúđng lađ thöng qua bíìu cûê)
● Nhûông ngûúđi ặâng ăíìu cúquan hađnh phaâp ắa phûúngphaêi ặúơc bíìu ra hay ặúơc böínhiïơm trûơc tiïịp hoùơc giaân tiïịpbúêi möơt chñnh quýìn ắaphûúng nhû víơy Chñnh quýìnắa phûúng seô khoâ thûơc hiïơnặúơc caâc chûúng trònh cuêachñnh mònh nïịu nhûông ngûúđiặâng ăíìu cú quan hađnh phaâpắa phûúng ặúơc böí nhiïơmhoùơc luín chuýín búêi caâc chñnhquýìn cíịp cao hún, nhû trongtrûúđng húơp cuêa nhiïìu nûúâcăang phaât triïín (Chûúng 5)
● Chñnh quýìn ắa phûúng phaêicoâ quýìn ăaânh thúị nhíịt ắnhcuêa riïng mònh ăïí coâ quýìnkiïím soaât thûơc sûơ ăöịi vúâi ngínsaâch cuêa mònh Nïịu moơi nguöìnthu cuêa chñnh quýìn ắa
Trang 8phûúng ăïìu dûúâi daơng chuýín
khoaên tađi chñnh tûđ chñnh quýìn
trung ûúng thò trïn thûơc tïị
chñnh chñnh quýìn trung ûúng
lađ ngûúđi quýịt ắnh ngín saâch
ắa phûúng, lađm suy ýịu baên
chíịt cuêa sûơ phín cíịp tađi chñnh
● Caâc chñnh quýìn ắa phûúng
phaêi coâ ặúơc nùng lûơc quaên lyâ
thúị thoaê ăaâng Viïơc thu thúị
ýịu keâm seô lađm míịt ăi lúơi thïị
cuêa viïơc coâ ặúơc möơt söị quýìn
haơn thu thúị
● Caâc chñnh quýìn ắa phûúng
phaêi coâ ặúơc möơt mûâc ăöơ tûơ
chuê nhíịt ắnh trong viïơc quýịt
ắnh caâc phaơm vi dõch vuơ cuêa
mònh trûúâc khi hoơ coâ thïí chõu
traâch nhiïơm cung cíịp caâc dõch
vuơ quan troơng ăöịi vúâi cû dín
ắa phûúng
Nhûông lúơi ñch tiïìm tađng cuêa
viïơc phín cíịp tađi chñnh3
Tñnh hiïơu quaê
Phín cíịp tađi chñnh coâ thïí lađm
tùng tñnh hiïơu quaê cuêa dõch vuơ vađ
phuâc lúơi kinh tïị cuêa nhín dín, vò
chñnh quýìn ắa phûúng coâ thïí
ăaâp ûâng töịt hún nhûông súê thñch vađ
lûơa choơn khaâc nhau cuêa caâc cû dín
vađ coâ traâch nhiïơm lúân hún ăöịi vúâi
cöng chuâng Caâc dõch vuơ hiïơu quaê
hún seô ặúơc cung cíịp vò nhín dín
coâ thïí buöơc caâc quan chûâc ắa
phûúng phaêi coâ traâch nhiïơm ăöịi
vúâi viïơc cung cíịp dõch vuơ vúâi söị
lûúơng, mûâc giaâ vađ chíịt lûúơng chíịp
nhíơn ặúơc nađo ăoâ
Huy ăöơng nguöìn thu
Möơt cú cíịu thúị ặúơc phín cíịpcoâ thïí khiïịn cho viïơc quaên lyâ thúịcoâ hiïơu quaê hún vađ doâ ăoâ, vúâicuđng möơt mûâc thúị suíịt seô coâặúơc doanh thu thúị lúân hún Caâcchñnh quýìn trung ûúng noâichung thûúđng loaơi trûđ nhûôngngûúđi ăoâng thúị nhoê tiïìm nùng rakhoêi hïơ thöịng thúị do coâ nhûôngkhoâ khùn vïì mùơt quaên lyâ liïn quanăïịn viïơc nhíơn diïơn hoơ, vađ búêi vònhûông khoaên lúơi cuêa doanh thuthúị lađ tûúng ăöịi nhoê so vúâi chiphñ quaên lyâ cuêa viïơc thu thúị Caâcchñnh quýìn ắa phûúng, vöịn gíìnngûúđi dín hún, coâ thïí giađnh laơikhoaên thu tiïìm nùng bõ míịt ăi nađythöng qua möơt söị hònh thûâc aâpduơng phñ ăaânh vađo ngûúđi sûê duơnghay möơt söị loaơi thúị nhoê khaâc
Ăiïìu nađy ăùơc biïơt thñch húơp chocaâc chñnh quýìn cíịp dûúâi úê nhûôngnûúâc coâ nïìn kinh tïị ăang chuýínăöíi mađ úê ăoâ nhûông doanh nghiïơp
tû nhín nhoê ăang lađ möơt khu vûơccoâ töịc ăöơ tùng trûúêng nhanh
Phín böí nguöìn lûơc vađ cöng bùìng
Do chñnh quýìn ắa phûúnggíìn vúâi ngûúđi sûê duơng hún nïn noâ
úê võ trñ töịt hún ăïí xaâc ắnh caâc mûâcphñ sûê duơng thñch húơp ăöịi vúâi möơtsöị dõch vuơ vađ quaên lyâ hïơ thöịng,nhúđ víơy caêi thiïơn ặúơc sûơ phín böínguöìn lûơc vađ thuâc ăííy tùng trûúêngkinh tïị, ăöìng thúđi ăiïìu chónh ặúơc
Trang 9mûâc phñ cho phuđ húơp vúâi khaênùng ăoâng phñ.
Nhûông chi phñ tiïìm tađng cuêa viïơc phín cíịp tađi chñnh
Nhûông chi phñ tiïìm tađng gíìnnhû lađ hònh aênh phaên chiïịu chñnhxaâc cuêa líơp luíơn vïì lúơi ñch tiïìm tađng
Möơt líơp luíơn nhû víơy ăuâng haykhöng seô tuyđ thuöơc vađo ăiïìu kiïơn cuơthïí vađ thúđi ăiïím cuêa tûđng nûúâc
Tñnh hiïơu quaê
Sûơ traâi ngûúơc cuêa trûúđng húơphiïơu quaê ăöịi vúâi sûơ phín cíịp líơpluíơn rùìng phín cíịp tađi chñnh coâthïí lađm giaêm tñnh hiïơu quaê khi böơmaây hađnh chñnh cuêa ắa phûúngthiïịu traâch nhiïơm, khöng ăuê nùnglûơc vïì chuýn mön vađ quaên lyâ, coâăöơng cú ýịu – nhû trong trûúđnghúơp nhiïìu nûúâc ăang phaât triïínvađ nhiïìu nûúâc phaât triïín Cuôngvíơy, giaê ắnh rùìng nhín dín bađytoê sûơ lûơa choơn cuêa mònh thöngqua laâ phiïịu bíìu khöng phaêi luâcnađo cuông chñnh xaâc, nïịu xeât rùìngsûơ trung thađnh cuêa ngûúđi dín ắaphûúng úê nhiïìu nûúâc ăang phaâttriïín phaên aânh sûơ phuơ thuöơc kinhtïị, sûơ trung thađnh chñnh trõ, sûơgùưn boâ tñn ngûúông, baên sùưc vùnhoaâ, v.v., chûâ khöng phaêi phaênaânh thõ hiïịu vađ sûơ lûơa choơn cuêangûúđi dín ăöịi vúâi nhûông dõch vuơnhíịt ắnh vađ tñnh hiïơu quaê cuêachñnh phuê
Viïơc huy ăöơng nguöìn lûơc ýịu keâm
Cuông coâ thïí coâ cuđng taâc ăöơngxíịu nhû víơy ăöịi vúâi viïơc quaên lyâthúị vađ phín böí nguöìn lûơc khinùng lûơc cuêa ắa phûúng bõ haơnchïị Vađ chñnh quýìn ắa phûúngcoâ thïí úê tònh thïị dïî bõ “thao tuâng”hún búêi nhûông nhín víơt choâp bucoâ quýìn lûơc úê ắa phûúng Moơinguöìn thu coâ ặúơc nhúđ múê röơng
cú súê thúị bùìng viïơc tñnh ăïịn caênhûông ngûúđi ăoâng thúị nhoê coâ thïíbuđ ăùưp laơi nhiïìu hún khoaên thíịtthu do nhûông ngûúđi giađu khöngăoâng thúị ăíìy ăuê
Bíịt bònh ăùỉng khu vûơc
Phín cíịp tađi chñnh lađm tùng sûơbíịt bònh ăùỉng trong khu vûơc vađ coâthïí díîn ăïịn sûơ ăöịi xûê khöng cöngbùìng giûôa caâc caâ nhín, trong ăoânhûông ngûúđi hay nhûông höơ coâcuđng mûâc thu nhíơp nhûng sinhsöịng úê nhûông ắa phûúng khaâcnhau ặúơc ăöịi xûê khaâc nhau docaâc chñnh saâch thúị vađ chi tiïukhaâc nhau cuêa caâc chñnh quýìnắa phûúng Trong möơt hïơ thöịngphín böí hađng hoaâ vađ dõch vuơ cöngkhi ặúơc phín cíịp, viïơc thu thúịvađ chi ngín saâch ặúơc thûơc hiïơnkhaâc nhau trong nhûông ắa giúâihađnh chñnh khaâc nhau Phín cíịptađi chñnh coâ thïí lađm tríìm troơngthïm sûơ bíịt bònh ăùỉng giûôa caâckhu vûơc Nhûông vuđng giađu, coâ thunhíơp cao hún nhúđ coâ cú súê thúịlúân hún, coâ thïí haơ thíịp thúị suíịtvađ cung cíịp hađng hoaâ vađ dõch vuơ
Trang 10cöng cöơng töịt hún Thúị suíịt thíịp
hún coâ thïí díîn ăïịn tònh traơng
ngûúđi di cû ăïịn ắnh cû úê nhûông
khu vûơc hađnh chñnh giađu coâ, lađm
tùng thïm cú súê thúị cuêa nhûông
vuđng nađy, tùng mûâc ăöơ tíơp trung
caâc hoaơt ăöơng vađ tùng trûúêng úê
möơt vađi thađnh phöị vađ ắa phûúng;
ăöìng thúđi dõch vuơ cöng töịt hún
(ăùơc biïơt lađ vïì giaâo duơc vađ y tïị) seô
tiïịp tuơc taơo ra lúơi thïị cho viïơc hònh
thađnh vöịn con ngûúđi, tùng trûúêng
vađ tñnh caơnh tranh Búêi víơy, nhûông
vuđng giađu cađng trúê nïn giađu hún
vađ caâc vuđng ngheđo cađng trúê nïn
ngheđo hún
Phín böí nguöìn lûơc
Caâc chñnh quýìn ắa phûúng
coâ thïí khöng coâ khaê nùng xíy
dûơng ặúơc nhûông tiïu chuíín
thñch húơp ăuê sûâc duy trò cú súê haơ
tíìng vađ caâc dõch vuơ, chuê ýịu vò
nùng lûơc quaên lyâ vađ chuýn mön
ýịu Trûúđng húơp Tuynidi chûâng
minh ríịt roô (Höơp 8.4) Tuy nhiïn,
líơp luíơn phín böí nguöìn lûơc chöịng
laơi sûơ phín cíịp tađi chñnh nađy nhòn
chung khöng ăuê cú súê vûông chùưc
(Xem Chûúng 5 vïì sûơ phöịi húơp
doơc giûôa caâc cíịp chñnh quýìn
khaâc nhau)
Thûơc hiïơn phín cíịp tađi chñnh
Do coâ nhûông lûơa choơn khaâc
nhau ăöịi vúâi viïơc phín cíịp caâc
nhiïơm vuơ thu chi nïn ăaô xuíịt hiïơn
caâc víịn ăïì ăöịi vúâi viïơc thûơc hiïơn
chuâng Nhûông víịn ăïì lúân lađ
nhûông khoaêng caâch tađi chñnh vađbíịt bònh ăùỉng tađi chñnh Chuângặúơc töíng kïịt dûúâi ăíy vađ thaêoluíơn chi tiïịt trong hai phíìn lúântiïịp theo
Khoaêng caâch tađi chñnh (míịt cínăöịi doơc) lađ kïịt quaê cuêa nhûôngnhiïơm vuơ thu thúị vađ chi ngínsaâch khöng phuđ húơp Híìu hïịtnhûông loaơi thúị lúân thûúđng ặúơcgiao cho chñnh quýìn trung ûúng,díîn ăïịn viïơc khoaêng caâch tađichñnh cho chñnh quýìn ắaphûúng vúâi traâch nhiïơm chi ngínsaâch ăang tùng lïn Nhû ăaô líơpluíơn úê phíìn trûúâc, chñnh quýìntrung ûúng cuông thûúđng tòm caâchăiïìu chónh nhûông khoâ khùn tađichñnh bùìng caâch chuýín nhiïơm vuơchi ngín saâch xuöịng cho caâc cíịpắa phûúng mađ khöng chuýínnhûông nguöìn lûơc cíìn thiïịt ăïí thûơchiïơn nhûông nhiïơm vuơ ăoâ Sûơkhöng tûúng xûâng giûôa nhiïơm vuơthu vađ chi nađy díîn ăïịn sûơ míịt cínăöịi doơc vađ do ăoâ coâ thïí díîn ăïịn sûơbíịt bònh ăùỉng tađi chñnh, vò nhûôngkhaâc biïơt vïì phaơm vi dõch vuơ giûôacaâc vuđng gíy ra búêi nhûông khoaêngcaâch tađi chñnh khaâc nhau coâ thïílađm boâp meâo nhûông quýịt ắnhkinh doanh vađ ăíìu tû
Bíịt bònh ăùỉng tađi chñnh (míịtcín ăöịi ngang) giûôa caâc cíịp chñnhquýìn ắa phûúng xuíịt phaât tûđnhûông khaâc biïơt trong thu ngínsaâch giûôa nhûông chñnh quýìn ắaphûúng coâ caâc cú súê thúị khaâcnhau, nùng lûơc hađnh chñnh vađ
Trang 11Cho ăïịn nùm 1974, chñnh
quýìn ắa phûúng úê Tuynidi
víîn chõu traâch nhiïơm ăöịi vúâi
viïơc thu thúị vađ xûê lyâ nûúâc ăaô
qua sûê duơng Tuy nhiïn, söị
lûúơng vađ chíịt lûúơng cuêa dõch vuơ
nađy lađ ríịt töìi Chùỉng haơn, chñnh
quýìn ắa phûúng coâ ríịt ñt caâc
nhađ chuýn mön kyô thuíơt Möơt
ăiïìu tra vïì nhín lûơc sûê duơng
trong khu vûơc nađy cho thíịy chó
coâ 4% trong töíng söị lûơc lûúơng
lao ăöơng coâ möơt trònh ăöơ tay
nghïì nađo ăoâ liïn quan ăïịn nûúâc
thaêi Chñnh quýìn ắa phûúng
khöng giûô laơi moơi thöng tin vïì
haơch toaân ăöịi vúâi chi phñ cuêa
dõch vuơ vađ khöng coâ bíịt kyđ hònh
thûâc thu höìi chi phñ nađo.
Hún nûôa, híìu hïịt caâc chñnh
quýìn ắa phûúng ăïìu khöng
ăíìu tû vađo nhûông thiïịt bõ vađ
cöng nghïơ cíìn thiïịt cho khu
vûơc nađy Nùm 1970, chó khoaêng
20 trong söị 150 thađnh phöị ặúơc
coi lađ coâ möơt loaơi nhađ maây xûê lyâ
nađo ăoâ, vađ tíịt caê nhûông nhađ
maây nađy ăïìu quaâ taêi vađ hoaơt
ăöơng khöng ăuâng chûâc nùng.
Nhiïìu hïơ thöịng nûúâc thaêi hoùơc
lađ ặúơc thiïịt kïị ríịt töìi hoùơc lađ
ặúơc duy tu keâm Miïơng cöịng,
öịng nûúâc thaêi, cöịng raônh ăïìu bõ
hoêng Trong söị 27 traơm búm
ặúơc ăiïìu tra vađo nùm 1974, chó
coâ nùm traơm cođn hoaơt ăöơng.
Bađi hoơc ruât ra lađ ríịt nghiïm
troơng Höì Tunis, lađ núi nûúâc
thaêi ặúơc xûê lyâ khöng töịt chaêy vađo, ăang bõ suy thoaâi nghiïm troơng Búêi víơy, caâc bïơnh truýìn nhiïîm vađ kyâ sinh truđng nhû dõch taê ăang hoađnh hađnh.
Thay vò giuâp chñnh quýìn ắa phûúng níng cíịp hïơ thöịng nûúâc thaêi cuêa hoơ, chñnh quýìn trung ûúng Tuynidi laơi quýịt ắnh ăaêm nhíơn viïơc cung cíịp dõch vuơ cuêa chñnh quýìn ắa phûúng Nùm 1974, Vùn phođng Office Nationale de l’
Assainissement (ONAS), möơt
cú quan chuýn traâch baân ăöơc líơp, ặúơc thađnh líơp vađ ặúơc trao ăöơc quýìn ăöịi vúâi dõch vuơ nađy Viïơc quaên lyâ ONAS coâ tñnh chíịt tûơ chuê; ONAS coâ ăöơi nguô nhín viïn thñch húơp vađ coâ möơt quy trònh tađi chñnh hoađn chónh.
Luâc ăíìu, ONAS chó hoaơt ăöơng trong phaơm vi khu vûơc ăö thõ thađnh phöị Tunis, sau ăoâ cú quan nađy díìn díìn múê röơng hoaơt ăöơng, bao truđm toađn böơ caâc trung tím ăö thõ lúân cuêa caê nûúâc ÚÊ nhûông vuđng khaâc cuêa Tuynidi, chñnh quýìn thađnh phöị ăaô coâ hïơ thöịng cuêa riïng mònh vađ víîn tiïịp tuơc ăiïìu hađnh hoaơt ăöơng cuêa caâc hïơ thöịng nađy nhûng sau ăoâ nhíơp vađo ONAS.
Vúâi sûơ giuâp ăúô cuêa caâc töí chûâc nûúâc ngoađi nhû Ngín hađng Thïị giúâi, ONAS phaât triïín thađnh möơt töí chûâc coâ hiïơu quaê.
Ăïịn nùm 1967, nhiïìu nhín viïn
cuêa cú quan nađy ăaô trúê thađnh nhûông chuýn gia kyô thuíơt coâ nùng lûơc vađ ăaô thay thïị ặúơc caâc chuýn gia nûúâc ngoađi, lađ nhûông ngûúđi ặúơc thú taơm thúđi Chi phñ dõch vuơ ăaô ặúơc thu höìi vađ mûâc ăöơ dõch vuơ nûúâc thaêi ăaô tùng lïn maơnh Nùm
1988, ONAS ăaô cung cíịp ăíìy ăuê dõch vuơ nûúâc thaêi cho 30 thađnh phöị lúân nhíịt, chiïịm khoaêng 50% söị dín thađnh thõ cuêa Tuynidi.
Híìu hïịt caâc baâo caâo ăïìu cho rùìng viïơc tíơp trung hoaâ hïơ thöịng nûúâc thaêi cuêa Tuynidi lađ möơt thađnh cöng tñnh vïì mùơt hiïơu quaê saên xuíịt hay hiïơu quaê cung cíịp dõch vuơ Mùơc duđ nhûông trúơ giuâp tađi chñnh vađ kyô thuíơt cuêa caâc töí chûâc nûúâc ngoađi vađ caâc töí chûâc tađi trúơ coâ thïí lađ nhín töị quan troơng cho sûơ thađnh cöng nađy, nhûng cuông ăuâng lađ caâc nguöìn lûơc ăïí níng cíịp hïơ thöịng seô ríịt khoâ huy ăöơng nïịu ăoâ lađ möơt hïơ thöịng phi tíơp trung Cuông víơy, seô ríịt khoâ vađ töịn keâm ăïí ăađo taơo nhín viïn vađ caêi thiïơn caâc quy trònh kïị toaân vađ tađi chñnh cuêa 30 thađnh phöị chûâ khöng phaêi chó coâ möơt töí chûâc duy nhíịt.
Nguöìn: Prud’ homme (1994).
Höơp 8.4 Phín cíịp úê Tuynidi: Bađi tíơp tònh huöịng
Trang 12chuýn mön khaâc nhau trong viïơc
thu thúị, hoùơc nhûông chi phñ vađ
nhu cíìu ăöịi vúâi dõch vuơ cöng úê ắa
phûúng khaâc nhau Möơt hïơ thöịng
cíịp ngín saâch coâ thïí ặúơc sûê duơng
ăïí lađm cho nùng lûơc tađi chñnh giûôa
caâc cíịp chñnh quýìn ắa phûúng
bònh ăùỉng sao cho cöng dín söịng
úê bíịt kyđ núi nađo trong möơt ăíịt
nûúâc cuông seô nhíơn ặúơc möơt mûâc
ăöơ dõch vuơ cú baên nhû nhau (xem
dûúâi ăíy)
Thûúđng thò caâc chñnh quýìn ắa
phûúng seô khöng coâ ăöơng cú ăïí
cung cíịp dõch vuơ mađ lúơi ñch cuêa
chuâng vûúơt ra ngoađi phaơm vi hađnh
chñnh cuêa hoơ, vađ búêi víơy seô coâ
chiïìu hûúâng cung cíịp khöng ăíìy
ăuê dõch vuơ Nhûông khoaên chuýín
giao tađi chñnh coâ thïí böí sung ăöơng
cú khuýịn khñch cho chñnh quýìn
ắa phûúng Tuy nhiïn, trïn thûơc
tïị, mûâc ăöơ cuêa aênh hûúêng lan toaê
lađ khoâ ăo lûúđng ặúơc, do ăoâ viïơc
cín ăöịi giûôa chuýín khoaên vađ töịc
ăöơ aênh hûúêng lan toaê seô lađ möơt
ăiïìu gò ăoâ mang tñnh tuđy tiïơn
MÍỊT CÍN ĂÖỊI DOƠC :
NHIÏƠM VUƠ CHI TIÏU
VAĐ ĂAÂNH THÚỊ
Nhiïơm vuơ chi tiïu4
Chûúng 5 ăaô bađn luíơn nhûông
nguýn tùưc chi phöịi viïơc ra quýịt
ắnh vïì cíịp chñnh quýìn nađo nïn
cung cíịp möơt loaơi dõch vuơ cöng cuơ
thïí nađo ăoâ Noâi chung, nguýn tùưc
chó ăaơo lađ giao tûđng loaơi nhiïơm vuơchi tiïu cho cíịp chñnh quýìn nađoăem laơi lúơi ñch chó cho nhûông cöngdín mađ cíịp ăoâ ăaơi diïơn Trïn cú súênguýn tùưc chung nađy vïì lúơi ñchắa phûúng, nhûông nhiïơm vuơ chitiïu hoađn toađn coâ tñnh chíịt ắaphûúng nïn bao göìm caâc dõch vuơnhû nûúâc saơch, nûúâc thaêi, raâc thaêivađ phođng chaây chûôa chaây, cođn chitiïu cuêa cíịp trung ûúng nïn lađnhûông khoaên chi ăem laơi lúơi ñchtrïn phaơm vi quöịc gia Tuy nhiïn,nguýn tùưc nađy noâi thò dïî nhûngkhoâ thûơc hiïơn trïn thûơc tïị Híìu hïịtnhûông hađng hoaâ vađ dõch vuơ cöngkhöng hoađn toađn boâ goơn trongphaơm vi möơt nhoâm cuơ thïí nađo ăoâ
Coâ nhûông dõch vuơ mađ viïơc cungcíịp chuâng coâ thïí chia seê giûôachñnh quýìn trung ûúng vađ chñnhquýìn ắa phûúng, chùỉng haơn nhûnhûông dõch vuơ coâ phaơm vi lúơi ñchkhöng roô rađng, coâ nhûông aênhhûúêng ngoaơi sinh, hay coâ yâ nghôaphín phöịi laơi trïn phaơm vi quöịcgia Trong nhûông trûúđng húơp nađy,nhûông khña caơnh khaâc nhau cuêaviïơc cung cíịp cuđng möơt loaơi dõchvuơ - caênh saât, tađi chñnh vađ quaên lyâhađnh chñnh thûơc thuơ - coâ thïí ặúơcgiao cho nhûông cíịp chñnh quýìnkhaâc nhau
Viïơc thiïịu nhûông nguýn tùưcchó ăaơo cho viïơc chia seê traâchnhiïơm vïì cung cíịp möơt dõch vuơ cuơthïí (ăùơc biïơt, khi ăoâ lađ nhûôngkhoaên chi tiïu xaô höơi) ăaô díîn ăïịnnhûông thûơc tiïîn phong phuâ úê
Trang 13nhiïìu nûúâc Chùỉng haơn, nhûôngkhoaên trúơ cíịp hûu trñ vađ trúơ cíịpthíịt nghiïơp noâi chung lađ chûâcnùng cuêa chñnh quýìn trung ûúng,nhûng úê Myô, chuâng laơi do chñnhquýìn bang cung cíịp ÚÊ nhiïìunûúâc, chûâc nùng quaên lyâ caâckhoaên trúơ cíịp xaô höơi thuöơc vïìchñnh quýìn ắa phûúng nhûng úênhiïìu nûúâc khaâc noâ laơi thuöơc vïìchñnh quýìn trung ûúng.
Dõch vuơ cöng coâ thïí giao chochñnh quýìn ắa phûúng trïn cú súêcín nhùưc vïì hiïơu quaê kinh tïị theoquy mö, nhûông aênh hûúêng lan toaêvïì mùơt lúơi ñch - chi phñ, tñnh gíìnguôi vúâi nhûông ăöịi tûúơng thuơhûúêng, sûơ lûơa choơn cuêa ngûúđi tiïuduđng, vađ tñnh linh hoaơt trong viïơcchoơn cú cíịu ngín saâch dađnh chochi tiïu cöng cöơng Noâi chung,nhûông hònh thûâc dõch vuơ sau ăíylađ thuöơc traâch nhiïơm cuêa chñnhquýìn trung ûúng:
● nhûông dõch vuơ khöng taâch biïơtặúơc theo nhu cíìu ắaphûúng, chùỉng haơn nhû quöịcphođng, tû phaâp hay nhûông víịnăïì quöịc tïị;
● nhûông dõch vuơ coâ thïí mang laơilúơi ñch cho nhiïìu ăún võ hađnhchñnh vađ chó coâ thïí giaêi quýịtbúêi hònh thûâc húơp ăöìng hay búêihònh thûâc phín böí ngín saâch,chùỉng haơn nhû giao thöng cöngcöơng hay chíịt lûúơng khöng khñ,nûúâc saơch; vađ
● nhûông dõch vuơ mađ chi phñ quaênlyâ hađnh chñnh ắa phûúng cuêa
chuâng lúân hún nhiïìu so vúâi lúơiñch ắa phûúng, chùỉng haơn nhûthu thúị thu nhíơp.5
Tuy nhiïn, lûu yâ rùìng nhûôngloaơi dõch vuơ nađy víîn coâ thïí do ắaphûúng quaên lyâ, ngay caê khi chñnhquýìn trung ûúng hoaơch ắnhchñnh saâch vađ cung cíịp tađi chñnh
Nhiïơm vuơ thúị
Chia seê nguöìn thu
Caâch tiïịp cíơn theo nhiïơm vuơthúị ăođi hoêi caâc chñnh quýìn cíịpdûúâi phaêi: (i) xaâc ắnh cú súê thúị,(ii) ăaânh giaâ ặúơc cú súê thúị, (iii)quýịt ắnh thúị suíịt, (iv) thu thúịvađ (v) giûô laơi ặúơc tiïìn thu thúị.Ríịt hiïịm khi thoaê maôn ặúơc ăíìyăuê tíịt caê caâc ăiïìu kiïơn nađy Möơt söịloaơi thúị ắa phûúng trïn thûơc tïịlađ nhûông khoaên phín böí ngínsaâch cuêa chñnh quýìn trung ûúngcho chñnh quýìn ắa phûúng, haymöơt loaơi thúị cuêa trung ûúng vađmöơt chûúng trònh chuýín giaotûúng ûâng trïn thûơc tïị coâ thïí laơi lađmöơt loaơi thúị ắa phûúng Vúâi möơtloaơi thúị thûơc sûơ lađ cuêa ắaphûúng, caâc chñnh quýìn ắaphûúng phaêi coâ quýìn haơn caê ăöịivúâi viïơc quýịt ắnh thúị suíịt líînviïơc thu tiïìn ăoâng thúị Thûúđngthò nhûông loaơi thúị giao cho chñnhquýìn ắa phûúng phuơ thuöơc möơtphíìn vađo tíơp húơp toađn böơ caâc loaơithúị trïn caê nûúâc
Noâi chung, moơi ngûúđi ăïìu thûđanhíơn rùìng khöng nïn giao tíịt caê
Trang 14hay híìu hïịt quýìn ăaânh thúị cho
caâc chñnh quýìn ắa phûúng vúâi
viïơc chia seê nguöìn thu theo chiïìu
hûúâng tùng díìn, búêi vò nhû víơy seô
khiïịn cho chñnh quýìn trung
ûúng khöng thûơc hiïơn ặúơc vai
trođ quaên lyâ kinh tïị vô mö vađ phín
phöịi laơi Tuy nhiïn, biïơn phaâp nađy
laơi ặúơc thûơc hiïơn úê möơt söị nûúâc
nhû Cöơng hoađ nhín dín Trung
Hoa Chia seê nguöìn thu theo
hûúâng tùng díìn cuông ặúơc xem lađ
coâ thïí thûơc hiïơn ặúơc úê nhûông
nhađ nûúâc liïn hiïơp loêng leêo, núi
mađ caâc chñnh saâch öín ắnh hoaâ
hay chñnh saâch phín phöịi laơi lađ
traâch nhiïơm cuêa caâc nûúâc thađnh
viïn, cuông nhû úê nhûông nûúâc mađ
caâc ăún võ hađnh chñnh ắa phûúng
coâ nhûông ăiïìu kiïơn kinh tïị ăöìng
nhíịt vađ sûơ phöịi húơp chñnh saâch
thúị chùơt cheô vađ ăöìng böơ Nhûông
vñ duơ roô rađng lađ Ăûâc vađ dô nhiïn lađ
caê nhûông nûúâc thađnh viïn cuêa
Liïn minh chíu Íu nûôa
Mùơt khaâc, cuông khöng nïn giao
moơi quýìn haơn thu thúị cho chñnh
quýìn trung ûúng vađ dûơa hoađn
toađn vađo viïơc chuýín giao tûđ trïn
xuöịng cho chñnh quýìn ắa
phûúng Caâch thûâc nađy caên trúê
chñnh quýìn ắa phûúng trong
viïơc cín ăöịi quýìn haơn chi tiïu vúâi
quýìn haơn taơo nguöìn thu, vađ do
ăoâ lađm giaêm traâch nhiïơm giaêi
trònh tađi chñnh cuêa hoơ
Möơt söị nûúâc chia taâch hoađn
toađn caâc cú súê thúị cho tûđng cíịp
chñnh quýìn ắa phûúng, trong
khi ăoâ, möơt söị nûúâc khaâc laơi chopheâp coâ sûơ chöìng cheâo (Xem caâcHöơp 8.5 vađ 8.6) Caâc cíịp chñnhquýìn, vñ duơ nhû úê Öxtríylia, ÍỊnĂöơ vađ Ăûâc ăaô taâch biïơt caâc cú súêthúị; cođn úê Canaăa vađ Myô laơi coâmûâc ăöơ chöìng cheâo nhíịt ắnh
Viïơc chia seê nguöìn thu coâ thïídûơa trïn (i) cú súê phaâi sinh mađ úêăoâ, viïơc chia seê dûơa vađo nguöìn göịccuêa tiïìn thu thúị; (ii) trïn cú súêkhoaên phín böí ngín saâch, mađ úêăoâ, chñnh quýìn trung ûúng phínphöịi nguöìn thu cho tíịt caê caâcchñnh quýìn cíịp dûúâi dûơa trïnmöơt cöng thûâc hay chi phñ cuêa viïơcthu thúị; hoùơc (iii) hïơ thöịng kyâ gûêi(piggyback), úê ăoâ chñnh quýìn cíịpdûúâi ặúơc pheâp cöơng thïm möơt tyêlïơ nađo ăoâ vađo mûâc thúị cuêa trungûúng vađ nhíơn toađn böơ söị tiïìn thuặúơc tûđ viïơc kyâ gûêi ăoâ
Híìu hïịt viïơc chia seê nguöìn thuặúơc thûơc hiïơn trïn cú súê phaâisinh Möơt víịn ăïì vïì chia seê nguöìnthu, ăùơc biïơt khi xíy dûơng nhûôngtyê lïơ khaâc nhau ăöịi vúâi caâc loaơithúị khaâc nhau, lađ úê chöî, noâ taơo raăöơng cú cho cíịp chñnh quýìn quaênlyâ coâ nhiïìu nöî lûơc hún trong viïơcthu nhûông loaơi thúị nađo ăem laơilúơi ñch nhiïìu nhíịt cho cíịp chñnhquýìn ăoâ Ăiïìu nađy ăaô xaêy ra úêCöơng hoađ nhín dín Trung Hoa, íịnĂöơ vađ Nga Ăïí traânh ặúơc sûơ phûâctaơp nađy, coâ thïí taơo ra möơt quyôriïng ăïí tûđ ăoâ, phín phöịi nguöìnthu chung trïn cú súê möơt cöngthûâc nađo ăoâ Tuy nhiïn, viïơc chia
Trang 15seê nguöìn thu trïn cú súê cöng thûâccuông coâ víịn ăïì nïịu xeât trïn quanăiïím quaên lyâ kinh tïị vô mö.
Caâc tiïu chuíín cho nhiïơm vuơ thúị
Trong nhûông hïơ thöịng thúịặúơc phín cíịp, caâc chñnh saâchthúị cíìn ặúơc phöịi húơp giûôa caâcăún võ hađnh chñnh ăïí traânh sûơ boâpmeâo do nhûông chuýín ăöơng tûơ docuêa caâc nguöìn lûơc kinh tïị (laoăöơng, vöịn, hađng hoaâ vađ dõch vuơ)tûđ vuđng nađy sang vuđng khaâc, vađngùn nhûông hađng hoaâ vađ dõch vuơchõu thúị lûu ăöơng (nhû vöịn
chùỉng haơn) khöng di chuýín ăïịnnhûông vuđng híịp díîn hún do coâthúị suíịt thíịp hún Sûơ di chuýínnađy seô khiïịn cho caâc ăún võ hađnhchñnh phaêi caơnh tranh vúâi nhaubùìng viïơc haơ thíịp thúị hay nhûôngbiïơn phaâp khaâc, vađ búêi víơy taơo ramöơt hïơ thöịng tađi chñnh phi hiïơuquaê vađ khöng minh baơch xeât úê goâcăöơ töíng thïí
Cuông nïn coâ nhûông nguýn tùưcphín böí nguöìn thu thúị giûôa caâcắa giúâi hađnh chñnh ăïí traânhtrûúđng húơp ăaânh thúị truđng hoùơclađ khöng ăaânh thúị Nhû ăaô ăïì
Theo nhiïìu caâch, nhûông
nûúâc coâ nïìn kinh tïị chuýín
ăöíi coâ thïí ặúơc xem lađ keâm phi
tíơp trung hoaâ hún híìu hïịt caâc
nûúâc khaâc Tuy nhiïn, nhûông
tiïịn triïín múâi ăíy cho thíịy
rùìng phín cíịp tađi chñnh ăang
ặúơc tiïịn hađnh Noâi chung,
caâch tiïịp cíơn cuêa nhûông nûúâc
nađy ăöịi vúâi víịn ăïì tađi chñnh
cuêa ắa phûúng lađ chia seê
nguöìn thu trïn cú súê phaâi sinh.
Hïơ thöịng nađy coâ thïí ặúơc coi
gíìn nhû lađ phín cíịp, búêi vò caâc
chñnh quýìn ắa phûúng quýịt
ắnh hoơ seô chi tiïu nhû thïị nađo
theo tyê lïơ ặúơc chia tûúng ûâng
cuêa mònh.
Coâ nhûông bùìng chûâng cho
thíịy, nhûông nïìn kinh tïị chuýín
ăöíi ăang tiïịn díìn ăïịn caâch tiïịp
cíơn theo nhiïơm vuơ thu Chùỉng haơn, mùơc duđ chñnh quýìn trung ûúng cuêa Cöơng hoađ nhín dínTrung Hoa quýịt ắnh moơi thúị suíịt vađ cú súê thúị nhûng caâc chñnh quýìn ắa phûúng laơi thu moơi khoaên thu tûđ tíịt caê caâc loaơi thúị thu nhíơp vađ giûô laơi möơt phíìn thúị giaâ trõ gia tùng ăïí sûê duơng taơi ắa phûúng.
Nûúâc Nga cho pheâp caâc chñnh quýìn khu vûơc ặúơc quýìn lûơa choơn viïơc ăaânh thúị thu nhíơp cöng ty úê mûâc thúị suíịt cao hay thíịp.
Möơt ăùơc thuđ cuêa sûơ phi tíơp trung hoaâ úê nhûông nûúâc coâ nïìn kinh tïị chuýín ăöíi lađ caâch tiïịp cíơn theo cûêa sau ăöịi vúâi víịn ăïì tađi chñnh ắa phûúng Chñnh quýìn ắa phûúng úê nhûông
nûúâc nađy, bõ rađng buöơc búêi nhûông khoaên chuýín giao haơn chïị mađ hoơ nhíơn ặúơc ăïí cung cíịp tađi chñnh cho nhûông nhiïơm vuơ chi tiïu lúân, thûúđng phaêi viïơn ăïịn nguöìn tađi chñnh ngoađi ngín saâch Ăiïìu nađy coâ thïí dïî dađng thûơc hiïơn vò caâc chñnh quýìn ắa phûúng, vöịn chõu traâch nhiïơm thu thúị, víîn duy trò nhûông möịi quan hïơ vúâi caâc doanh nghiïơp vađ búêi víơy coâ thïí miïîn thúị cho nhûông doanh nghiïơp nađy Nhû víơy, caâc chñnh quýìn ắa phûúng coâ khaê nùng líịy búât caâc nguöìn lûơc tûđ nhûông nguöìn thu chung, díîn ăïịn viïơc giûô laơi nguöìn thu nhiïìu hún úê cíịp ắa phûúng.
Nguöìn: Bahl (1988); Wong (1999).
Höơp 8.5 Ăùơc thuđ cuêa tađi chñnh ắa phûúng úê nhûông nïìn kinh tïị chuýín ăöíi
Trang 16cíơp úê trïn, nïịu caâc cú súê thúị lađ
khaâ lûu ăöơng thò phín cíịp nhiïơm
vuơ thu thúị seô múê ra nhûông cú höơi
cho viïơc tröịn vađ líơu thúị
Caâc thúị giao cho chñnh quýìn
trung ûúng nïn:
● bao truđm ặúơc toađn böơ caâc cú súê
thúị lûu ăöơng ăïí traânh sûơ di
chuýín caâc ýịu töị saên xuíịt vađ
caơnh tranh thúị giûôa caâc ắa
giúâi hađnh chñnh;
● nhaơy caêm trûúâc nhûông thay ăöíi
cuêa thu nhíơp ăïí chñnh quýìn
trung ûúng coâ ặúơc nhûông
cöng cuơ öín ắnh hoaâ, vađ phíìn
nađo baêo vïơ ngín saâch cuêa caâc
chñnh quýìn cíịp dûúâi trûúâc
nhûông dao ăöơng mang tñnh chu
kyđ; vađ
● bao truđm nhûông cú súê thúị mađ
ặúơc phín phöịi khöng ngang
bùìng nhau giûôa caâc vuđng Caâc
loaơi thúị ăaânh vađo nguöìn lûơc
tûơ nhiïn lađ möơt vñ duơ Tuy
nhiïn, trong trûúđng húơp nađy,
do sûơ khai thaâc möi trûúđng seô
taâc ăöơng ăïịn chñnh quýìn ắa
phûúng noâi túâi úê ăíy, nïn cú súê
thúị phaêi ặúơc chia seê giûôa
chñnh quýìn trung ûúng vađ
chñnh quýìn ắa phûúng
Tûúng tûơ nhû víơy, caâc loaơi thúị
ắa phûúng ăođi hoêi phaêi lađ:
● möơt cú súê thúị tûúng ăöịi khöng
lûu ăöơng;
● möơt khoaên thu tûđ thúị thoaê
ăaâng ăïí ăaâp ûâng nhûông nhu
cíìu ắa phûúng vađ coâ chiïìu
hûúâng tùng lïn ñt nhíịt lađ bùìngvúâi töịc ăöơ tùng chi tiïu;
● möơt khoaên thu thúị öín ắnh vađdûơ ăoaân ặúơc theo thúđi gian;
● quaên lyâ khaâ dïî dađng; vađ
● gaânh nùơng thúị khöng chuýíncho nhûông ngûúđi khöng phaêi
cû dín úê ắa phûúng ăoâ
Baêng 8.1 cho biïịt nhûông ăùơcăiïím nöíi bíơt cuêa böịn nhoâm nguöìnthu chñnh ăïí giuâp hûúâng díîn lûơachoơn caâc loaơi thúị ắa phûúng
Caâc tiïu chuíín ăïì cíơp nhûông ăùơcăiïím noâi trïn cuêa möơt loaơi thúịắa phûúng lyâ tûúêng lađ: tñnh lûu ăöơng, tûâc lađ noâi túâi tñnh lûu ăöơng
cuêa cú súê thúị; tñnh thoaê ăaâng, khaê nùng tùng thu, vađ tñnh öín ắnh, tûâc
lađ noâi túâi caâc nguöìn thu tûđ thúị;
Nûúâc Myô cung cíịp cho chuâng ta möơt vñ duơ ăiïín hònh vïì viïơc hïơ thöịng nhiïơm vuơ thu coâ thïí hoaơt ăöơng nhû thïị nađo Hiïịn phaâp cho pheâp caâc bang thûơc hiïơn nhûông chûâc nùng mađ khöng ặúơc tuýn böị roô lađ thuöơc vïì Chñnh quýìn Liïn bang vađ khöng vi phaơm Hiïịn phaâp, tûâc lađ ặúơc ăaânh bíịt kyđ loaơi thúị nađo miïîn lađ khöng lađm caên trúê thûúng maơi giûôa caâc bang Vïì phíìn mònh, híìu
hïịt caâc bang ăïìu coâ sûơ rađng buöơc cín ăöịi ngín saâch tûơ ăïì ra vađ xaâc ắnh quýìn lúơi vađ quýìn haơn cuêa caâc cíịp chñnh quýìn ắa phûúng theo khu vûơc bíìu cûê cuêa mònh Nhûông khoaên phín böí ngín saâch cuêa chñnh quýìn trung ûúng chuê ýịu ăïí giaêi quýịt nhûông taâc ăöơng ngoaơi sinh vađ ăïí taơo sûơ bònh ăùỉng giûôa caâc vuđng, chiïịm khoaêng 20% chi tiïu cuêa chñnh quýìn bang vađ chñnh quýìn ắa phûúng.
Höơp 8.6 Chuê nghôa liïn bang tađi chñnh úê Myô
Trang 17tñnh cöng bùìng, tûâc lađ noâi túâi quan
niïơm phöí biïịn vïì tñnh tiïịn böơ cuêathúị; vađ sûơ quaên lyâ, tûâc lađ noâi túâi sûơ
thuíơn lúơi trong quaên lyâ thúị vúâimûâc thúị suíịt do ắa phûúngquýịt ắnh
Möơt danh muơc caâc cöng cuơ thu
Nhûông xem xeât dûúâi ăíy ặúơcaâp duơng cho nhûông loaơi thúị quantroơng Baêng 8.2 cung cíịp cú súêkhaâi niïơm cho nhiïơm vuơ thúị
Thúị giaâ trõ gia tùng
Viïơc quaên lyâ ắa phûúng ăöịi vúâithúị giaâ trõ gia tùng (VAT) coânhiïìu víịn ăïì, vò möîi chñnh quýìn
ắa phûúng coâ thïí ăùơt ra nhûôngthúị suíịt tiïu chuíín vađ biïơn phaâpquaên lyâ cuêa riïng mònh Cuông coânhûông cú höơi cho chuê nghôa cuơc böơắa phûúng bùìng caâch ắnh ra mûâcthúị VAT cao hún ăöịi vúâi viïơcmua nhûông loaơi hađng hoaâ vađ dõchvuơ tûđ nhûông nhađ cung cíịp bïnngoađi ắa phûúng Tuy nhiïn,ngay caê khi mûâc thúị VAT vađ cúcíịu thúị ặúơc quýịt ắnh búêichñnh quýìn trung ûúng, khoaêntiïìn thu tûđ thúị VAT cuông khöngnïn chia seê giûôa caâc cíịp chñnhquýìn; nïịu khöng thò möơt söị vuđnggiađu nguöìn lûơc seô ặúơc lúơi lúântrong khi nhûông vuđng khaâc chó thuặúơc nguöìn thu rođng nhoê beâ.6
Trang 18Baêng 8.2 Nhûông cú súê khaâi niïơm vïì nhiïơm vuơ thúị
Thúị haêi quan
Thúị thu nhíơp cöng ty
Thúị nguöìn lûơc
Thúị thú nguöìn lûơc
(lúơi nhuíơn, thu nhíơp)
baên quýìn, phñ, lïơ phñ;
thúị thöi viïơc; thúị saên xuíịt,
thúị saên lûúơng vađ thúị tađi saên
Lïơ phñ baêo töìn
Thúị thu nhíơp caâ nhín
Thúị cuêa caêi (thúị ăaânh vađo
vöịn, cuêa caêi, chuýín
nhûúơng cuêa caêi, thûđa kïị vađ
hiïịn tïị)
Thúị lûúng böíng
Thúị baân hađng theo nhiïìu
giai ăoaơn (thúị giaâ trõ gia
tùng - VAT)
Thúị baân hađng úê möơt giai
ăoaơn (saên xuíịt/baân buön/
baân leê)
Lûơa choơn A
Lûơa choơn B
Thúị " töơi aâc"
Thúị tiïu thuơ ăùơc biïơt (mön
bađi) ăaânh vađo rûúơu vađ thuöịc
laâ,
Caâ ăöơ vađ ăaânh baơc
Thúị xöí söị
F F,U F
S, L
S, L F F
F, S F
S F
F, S
S, L
S, L
F F,U F
S, L S
F, S
S, L
S, L
F F,U F
S, L
S, L F F
F, S F
S, L F
F, S
S, L
S, L
Thúị thûúng maơi quöịc tïị
Caâc cú súê thúị ặúơc phín phöịi ríịt khöng ăöìng ăïìu Thúị/phñ hûúêng lúơi duđng cho caâc dõch vuơ ắa phûúng
Ăïí baêo töìn möi trûúđng ắa phûúng
Yïịu töị phín phöịi laơi, lûu ăöơng, cöng cuơ öín ắnh hoaâ Phín phöịi laơi
Phñ hûúêng lúơi ñch, vñ duơ nhû ăïí trang traêi an ninh xaô höơi Nhûông ăiïìu chónh thúị biïn giúâi coâ thïí thuöơc nhiïơm vuơ liïn bang; cöng cuơ öín ắnh hoaâ tiïìm nùng
Chi phñ thñch nghi cao hún Chi phñ thñch nghi thíịp, ăöìng böơ
Y tïị, traâch nhiïơm chung
Traâch nhiïơm cuêa bang vađ ắa phûúng
Traâch nhiïơm cuêa bang vađ ắa phûúng
Loaơi thúị
Xaâc ắnh
cú súê thúị
Ăõnh thúị suíịt vađ thu thúị
Quaên lyâ
Xem tiïịp trang sau
Trang 19Thúị töí chûâc trûúđng ăua
Ăaânh thúị " ăiïìu xíịu"
Thúị phûúng tiïơn giao thöng
coâ ăöơng cú, thúị ăùng kyâ,
chuýín nhûúơng; vađ lïơ phñ
hađng nùm
Cíịp pheâp vađ lïơ phñ laâi xe
Thúị kinh doanh
Thúị mön bađi
Thúị tađi saên
Thúị ăíịt
Thúị ăíịt vûúđn, thúị
chuýín ăöíi muơc ăñch sûê
duơng ăíịt
Thúị baêng lûúng
Phñ sûê duơng
S, L F
F, S, L
F, S, L
F, S, L
F, S, L L S
S S
S, L S S
S, L
F, S, L
F, S, L
S, L F
F, S, L
F, S, L
F, S, L
F, S, L L S
S S
S, L L L L
F, S, L
F, S, L
S, L F
F, S, L
F, S, L
F, S, L
F, S, L L S
S S
S, L L L L
Lïơ phñ giao thöng ặúđng liïn bang, tónh hay ắa phûúng Giaêi quýịt nhûông víịn ăïì ö nhiïîm giûôa caâc bang, caâc thađnh phöị, hay ắa phûúng Lïơ phñ giao thöng ặúđng liïn bang, tónh hay ắa phûúng Ăïí kiïím soaât tùưc ngheôn taơi ắa phûúng
Traâch nhiïơm cuêa bang
Traâch nhiïơm cuêa bang Thúị hûúêng lúơi ñch Thúị dûơa trïn sûơ cû truâ Yïịu töị hoađn toađn khöng lûu ăöơng, thúị lúơi nhuíơn Yïịu töị hoađn toađn khöng lûu ăöơng, thúị lúơi nhuíơn Thu höìi chi phñ
Thanh toaân cho dõch vuơ cuêa bang
Thanh toaân cho nhûông dõch vuơ thú
Loaơi thúị
Xaâc ắnh
cú súê thúị
Ăõnh thúị suíịt vađ thu thúị
Trang 20Tuy nhiïn, úê Braxin vađ möơt söị
nûúâc coâ nïìn kinh tïị ăang chuýín
ăöíi khaâc, (vñ duơ nhû Cöơng hoađ
nhín dín Trung Hoa vađ Nga),
VAT lađ möơt loaơi thúị ắa phûúng,
mađ úê ăoâ, chñnh quýìn trung ûúng
vađ chñnh quýìn ắa phûúng cuđng
chia seê khoaên tiïìn thu tûđ thúị trïn
cú súê phaâi sinh Nhûông víịn ăïì ăaô
noâi túâi úê trïn ặúơc giaêm nheơ búêi
thúị do Cuơc thúị trung ûúng thu,
vađ (ñt nhíịt lađ úê Cöơng hoađ nhín dín
Trung Hoa) chñnh quýìn trung
ûúng buđ ăùưp laơi mûâc thu thúị thíịp
bùìng caâch xuíịt cho caâc tónh Tuy
nhiïn, caâc biïơn phaâp baêo höơ ăaô
xuíịt hiïơn úê möơt söị tónh cuêa Trung
Quöịc ÚÊ Braxin, quýịt ắnh cho
pheâp VAT trúê thađnh möơt loaơi thúị
ắa phûúng ăaô díîn ăïịn nhûông víịn
ăïì vïì quaên lyâ vađ gíy ra xaâo tröơn vïì
kinh tïị Noâi chung, möơt caâch hûôu
ñch ăïí roât nhûông khoaên tiïìn thu tûđ
thúị VAT cho caâc chñnh quýìn cíịp
dûúâi lađ ăïí chñnh quýìn trung
ûúng quaên lyâ vađ thu thúị VAT, vađ
dađnh möơt phíìn thúị ăoâ cho möơt
nguöìn phín phöịi, ăïí tûđ ăoâ phín
böí chuâng giûôa caâc chñnh quýìn ắa
phûúng thuơ hûúêng theo möơt cöng
thûâc nađo ăoâ
Thúị thu nhíơp cöng ty
Thúị thu nhíơp cöng ty phaêi do
chñnh quýìn trung ûúng ắnh ra vò
caâc cuöơc thûê nghiïơm xem ăíy nhû
möơt loaơi thúị ắa phûúng töịt ăïìu
khöng thađnh cöng: loaơi thúị nađyăođi hoêi chi phñ cao trong viïơc tuínthuê*, taơo ra ăöơng cú tröịn thúị, múê
ra cú höơi ăïí chuýín gaânh nùơngthúị cho caâc vuđng khaâc, vađ lađ möơtnguöìn thu bíịt ắnh vađ mongmanh Tuy nhiïn, úê nhiïìu nûúâcăang phaât triïín, chñnh quýìn ắaphûúng víîn coâ thïí ăaânh thúị thunhíơp cöng ty, ăùơc biïơt lađ úê nhûôngnûúâc coâ nïìn kinh tïị chuýín ăöíi mađ
úê ăoâ cú súê thúị nađy thuöơc loaơi coâtöịc ăöơ tùng nhanh nhíịt Khi caâcdoanh nghiïơp coâ xu hûúâng hoaơtăöơng trong möơt tónh ăún leê thò seôkhöng coâ víịn ăïì gò, nhûng víịn ăïìseô böơc löơ roô khi caâc doanh nghiïơpbùưt ăíìu hoaơt ăöơng trong phaơm vinhiïìu hún möơt tónh Búêi víơy, nïnbùưt ăíìu líơp kïị hoaơch ăaânh thúịtrûúâc ăïí chuíín bõ cho möơt sûơchuýín tiïịp tröi chaêy trong caâctraâch nhiïơm quaên lyâ thúị cöng ty
Thúị thu nhíơp caâ nhín
Thúị thu nhíơp caâ nhín lađ möơtcöng cuơ thúị phöí biïịn cho chñnhquýìn trung ûúng úê híìu hïịt caâcnûúâc Tuy nhiïn, úê möơt söị nûúâc loaơithúị nađy ặúơc giao cho caâc cíịpchñnh quýìn ắa phûúng (caâc nûúâcthuöơc baân ăaêo Scandinavi, Thuyơ Sô,caâc nûúâc vuđng Baltic, Nga vađ nhûôngnûúâc thuöơc Liïn Xö cuô) Viïơc giaothúị thu nhíơp caâ nhín cho chñnhquýìn ắa phûúng coâ ûu ăiïímnhûng cuông coâ caê nhûúơc ăiïím
* Chi phñ vïì thúđi gian vađ tiïìn cuêa ăïí lađm ăuâng theo caâc ăođi hoêi cuêa chñnh phuê (ND).
Trang 21Thúị thu nhíơp caâ nhín ăaâp ûângặúơc híìu hïịt nhûông cuöơc thûênghiïơm vúâi tû caâch lađ möơt loaơi thúịtöịt cuêa chñnh quýìn ắa phûúng:
ăíy lađ loaơi thúị khaâ dïî quaên lyâ,dûơa trïn cú súê cû dín söịng úê ắaphûúng, coâ khaê nùng tùng thu, vađcoâ nguöìn thu khaâ öín ắnh Tuynhiïn, thúị thu nhíơp caâ nhín laơiliïn quan ăïịn chûâc nùng phínphöịi laơi cuêa chñnh quýìn trungûúng vađ búêi víơy, seô thñch húơp húnnïịu ăïí chñnh quýìn trung ûúngquaên lyâ Ăöìng thúđi, ăíy cođn lađ möơtcöng cuơ chñnh saâch tađi khoaâ chöịngdao ăöơng chu kyđ töịt nhíịt.7 Cuöịicuđng, do tñnh lûu ăöơng cuêa nguöìnlao ăöơng, chûa bao giúđ coâ nhûôngthöng tin hoađn haêo giûôa núi cû truâcuêa caâc caâ nhín vúâi ắa chó núi hoơnhíơn thu nhíơp.8
Thúị mön bađi vađ thúị tiïu thuơ (thúị baân hađng)
Nhûông loaơi thúị nađy thñch húơpcho caâc cíịp chñnh quýìn ắaphûúng nïịu ặúơc ăaânh vađo nhûôngdoanh nghiïơp hoaơt ăöơng trongphaơm vi ắa phûúng Do ăoâ, caâccíịp chñnh quýìn ắa phûúng coâthïí thu höìi chi phñ cuêa viïơc “ nuöidûúông” cho nhûông ngađnh nađy vađchi phñ cuêa dõch vuơ cöng Tuynhiïn, loaơi thúị nađy khöng coâ lúơicho chñnh quýìn ắa phûúng nïịunoâ ặúơc ăaânh vađo nhûông ngađnhăöơc quýìn do khöng coâ sûơ tûúnghúơp giûôa gaânh nùơng vïì thúị vađ lúơiñch chi tiïu trong phaơm vi ắa giúâi
hađnh chñnh cuêa ắa phûúng Caâcchñnh quýìn ắa phûúng thûúđnghay sûê duơng thúị baân leê hún, vògaânh nùơng vïì loaơi thúị nađy seôthuöơc phaơm vi ắa giúâi hađnh chñnhặúơc ăaânh thúị; viïơc quaên lyâ noâ lađkhaâ dïî dađng, coâ nguöìn thu khaâ lúânvađ tùng gíìn nhû tyê lïơ thuíơn vúâinhûông ýu cíìu chi tiïu cöng cöơngcuêa ắa phûúng
Thúị phûúng tiïơn giao thöng coâ ăöơng cú
Viïơc súê hûôu vađ sûê duơng caâcphûúng tiïơn giao thöng coâ ăöơng cúlađ möơt ăöịi tûúơng ăaânh thúị tuýơtvúđi nhûng laơi hay bõ caâc chñnhquýìn ăö thõ úê nhûông nûúâc ăangphaât triïín boê qua Phûúng tiïơngiao thöng coâ ăöơng cú ríịt dïî dađngăaânh thúị vađ gaânh nùơng thúị rúivađo nhûông caâ nhín coâ thu nhíơpcao hún Moơi hònh thûâc ăaânh thúịphûúng tiïơn giao thöng ăïìu coâkhaê nùng caêi thiïơn phín phöịi thunhíơp, vađ nïịu xeât goâc ăöơ bònh ăùỉngtheo chiïìu ngang thò loaơi thúị nađycoâ thïí ặúơc xem lađ cöng bùìng(Höơp 8.7) Phûúng tiïơn giao thöngsûê duơng vađo muơc ăñch giao thöngcöng cöơng vađ trúơ cíịp cho nhûôngngûúđi coâ thu nhíơp thíịp coâ thïí dïîdađng ặúơc miïîn loaơi thúị nađy
Thúị ăíịt vađ tađi saên
Thúị tađi saên vïì nhađ vađ ăíịt úêthûúđng ặúơc coi lađ loaơi thúị lyâtûúêng cho caâc chñnh quýìn ắaphûúng Do nhûông ngûúđi chuê súê
Trang 22hûôu tađi saên lađ ăöịi tûúơng hûúêng lúơi
chuê ýịu caâc dõch vuơ cuêa chñnh
quýìn ắa phûúng, nïn thúị ăaânh
vađo bíịt ăöơng saên coâ liïn quan trûơc
tiïịp vúâi nhûông lúơi ñch cuêa hoơ
Ăöìng thúđi, thúị nađy ặúơc chñnh
quýìn ắa phûúng quaên lyâ töịt hún
so vúâi chñnh quýìn trung ûúng vò
noâ ăođi hoêi phaêi xaâc ắnh roô tûđng
maênh ăíịt möơt, dïî theo doôi chùơt
cheô viïơc tùng giaâ cuêa nhûông tađi saên
nađy vađ nhûông thay ăöíi vïì súê hûôu
Tuy nhiïn, cuông coâ nhûông víịn ăïì
vađ haơn chïị nhíịt ắnh, khi chíịt
lûúơng dõch vuơ thûúđng cao hún möơt
caâch coâ hïơ thöịng úê nhûông ắa
phûúng coâ giaâ trõ tađi saên cao hún
vađ búêi víơy, coâ nguöìn thu lúân hún
(Höơp 8.8)
Nhûông nguöìn thu phi thúị
Caâc chñnh quýìn ắa phûúngcoâ thïí phuơ thuöơc nhiïìu hún vađonhûông khoaên phñ sûê duơng vađ phñhûúêng lúơi (phñ vađ lïơ phñ) ríịt hiïơuquaê vađ dïî quaên lyâ, coâ thïí taơo ranguöìn thu lúân ÚÊ Myô, khoaêng 1/6nguöìn thu cuêa chñnh quýìn bangvađ chñnh quýìn ắa phûúng lađ tûđnhûông nguöìn nađy Tuy nhiïn, úêhíìu hïịt caâc nûúâc, nguöìn thu tûđcaâc loaơi phñ vađ lïơ phñ víîn chó úêdûúâi daơng tiïìm nùng chûâ chûa lađthûơc tïị Thûúđng thò nhûông dõchvuơ quan troơng úê ắa phûúng taơo
ra nguöìn thu laơi ặúơc cung cíịpnhúđ nguöìn trúơ cíịp Chùỉng haơn, úêCöơng hoađ nhín dín Trung Hoavađ Nga, giao thöng cöng cöơng,
Coâ nhiïìu caâch ăaânh thúị
khaâc nhau ăöịi vúâi viïơc súê hûôu
vađ sûê duơng caâc phûúng tiïơn
giao thöng coâ ăöơng cú Möîi
caâch ăïìu coâ ûu ăiïím vađ nhûúơc
ăiïím ăöịi vúâi caâc cíịp chñnh
quýìn ắa phûúng.
Phñ cíịp pheâp haơn chïị theo khu
vûơc, thúị vađ lïơ phñ ăöî xe lađ hònh
thûâc nïn coâ nhíịt xeât vïì mùơt
hiïơu quaê kinh tïị: chuâng coâ thïí
ặúơc xíy dûơng ăïí tñnh toaân
chñnh xaâc mûâc ăöơ chi phñ xaô höơi
vûúơt quaâ so vúâi chi phñ caâ nhín
cuêa viïơc sûê duơng nhûông ặúđng
phöị chíơt chöơi, mađ khöng haơn
chïị viïơc sûê duơng nhûông ặúđng phöị thöng thoaâng khaâc Thúị nhiïn liïơu ắa phûúng vađ thúị cíịp pheâp khöng haơn chïị coâ thïí lađ
niïìm hy voơng trong viïơc taơo ra nguöìn thu töịt, coâ khaê nùng tùng thu thúị vađ coâ tñnh öín ắnh.
Thúị baân ö tö vađ thúị chuýín nhûúơng coâ chiïìu hûúâng keâm
hiïơu quaê hún xeât vïì kïịt quaê thu thúị do cú súê thúị heơp vađ coâ khaê nùng thay ăöíi lúân hađng nùm Thúị nhiïn liïơu lađ dïî quaên
lyâ nhíịt vađ tûúng ăöịi dïî aâp ăùơt
do chuâng thûúđng ặúơc íín trong thúị baân nhiïn liïơu Lïơ phñ giao
thöng cuông coâ khaê nùng ặúơc nhín dín chíịp nhíơn, do chuâng coâ liïn quan vúâi lúơi ñch ặúơc hûúêng tûđ viïơc sûê duơng ặúđng saâ Thúị nhiïn liïơu vađ thúị baân hađng cuêa ắa phûúng coâ thïí
truđng lùơp ăaâng kïí vúâi thíím quýìn ăaânh thúị cuêa trung ûúng vađ ăođi hoêi phaêi coâ sûơ phöịi húơp töịt vúâi chñnh quýìn trung ûúng Mùơt khaâc, thúị cíịp pheâp
vađ lïơ phñ ăöî xe vađ tùưc ngheôn giao thöng úê nhiïìu thađnh phöị coâ thïí
ăaânh thúị ặúơc mađ khöng cíìn coâ sûơ can thiïơp cuêa caâc cíịp chñnh quýìn cao hún.
Höơp 8.7 Thúị ăaânh vađo viïơc súê hûôu phûúng tiïơn giao thöng coâ ăöơng cú
Trang 23Thúị tađi saên roô rađng lađ loaơi
ăaânh thúị ắa phûúng phöí biïịn
nhíịt Ăaâng tiïịc lađ kinh nghiïơm
laơi cho thíịy nhûông loaơi thúị nađy
khöng dïî quaên lyâ, ăùơc biïơt lađ úê
nhûông nûúâc mađ laơm phaât lađ cùn
bïơnh kinh niïn (vñ duơ nhû
Braxin), ăöìng thúđi, chuâng chûa
bao giúđ phöí biïịn vïì mùơt chñnh
trõ do tñnh minh baơch vađ möơt söị
khoâ khùn vöịn coâ trong viïơc
quaên lyâ loaơi thúị nađy Ngay caê úê
híìu hïịt nhûông nûúâc phaât triïín
thò caâc loaơi thúị tađi saên ắa
phûúng cuông ñt khi ăuê lúân ăïí
trang traêi cho caâc dõch vuơ ắa
phûúng Nhû ăaô noâi trong tađi
liïơu nađy, khöng möơt nûúâc phaât
triïín nađo mađ coâ nguöìn tađi chñnh
cuêa ắa phûúng phuơ thuöơc
nhiïìu vađo thúị tađi saên laơi coâ khu
vûơc chñnh quýìn ắa phûúng
chiïịm túâi hún 10% trong töíng
caâc khoaên chi tiïu cöng (Bird vađ
Slack 1991) Tûúng tûơ nhû víơy,
thúị tađi saên ñt khi chiïịm hún
20% trong töíng nguöìn thu hiïơn
taơi cuêa ắa phûúng - hoùơc ñt hún
1% trong töíng chi tiïu cöng
cöơng - úê nhûông nûúâc ăang phaât
triïín Hún nûôa, mùơc duđ möơt söị
nûúâc coâ nhûông nöî lûơc lúân vađ coâ
sûơ trúơ giuâp ăaâng kïí tûđ bïn
ngoađi, nhûng nhûông con söị nađy
víîn khöng thay ăöíi (Dillinger
1991) Thúị tađi saên roô rađng lađ
möơt nguöìn thu hûôu ñch, thíơm
chñ lađ cíìn thiïịt cuêa ắa phûúng,
nhûng noâ khöng coâ khaê nùng
cung cíịp ăuê nguöìn lûơc ăïí trang
traêi cho viïơc múê röơng nhanh
choâng caâc dõch vuơ cöng cuêa ắa phûúng úê bíịt kyđ nûúâc nađo Thíơt víơy, caâc nûúâc thûúđng gùơp khoâ khùn lúân trong viïơc duy trò tíìm quan troơng khaâ thíịp hiïơn nay cuêa nguöìn thu tûđ thúị tađi saên nađy, khi giaâ caê thay ăöíi vađ xuíịt hiïơn nhûông khoâ khùn vïì mùơt chñnh trõ
Möơt nghiïn cûâu múâi ăíy (Dillinger 1991) kïịt luíơn rùìng, cíìn phaêi coâ möơt söị ăiïìu kiïơn ăïí thúị tađi saên ắa phûúng ăoâng vai trođ quan troơng hún trong viïơc cung cíịp tađi chñnh cho caâc hoaơt ăöơng cuêa ắa phûúng Chi phñ chñnh trõ cuêa viïơc dûơa vađo thúị tađi saên cao ăïịn mûâc khöng möơt chñnh phuê nađo sùĩn sađng chíịp nhíơn ruêi ro lađm nhû víơy trong chûđng mûơc coâ thïí tiïịp cíơn nguöìn tađi chñnh khaâc ñt töịn keâm hún Búêi víơy, cíìn cùưt giaêm nhûông khoaên chuýín giao liïn chñnh quýìn mađ coâ thïí ặúơc chi nhû lađ mong muöịn cuêa caâc chñnh quýìn ắa phûúng (chùỉng haơn, nhû tiïịp cíơn caâc loaơi thúị ăaânh vađo doanh nghiïơp xuíịt khííu), khöng chó ăún thuíìn ăïí lađm cho thúị tađi saên trúê nïn híịp díîn, mađ ăiïìu quan troơng hún lađ bùưt caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch ắa phûúng phaêi ặúng ăíìu vúâi caâc chi phñ kinh tïị vađ chñnh trõ thûơc sûơ trong nhûông quýịt ắnh cuêa hoơ.
Nhûng ngay caê khi thoêa maôn nhûông ăiïìu kiïơn tiïn quýịt vïì mùơt cú cíịu nađy thò cuông cíìn coâ nhiïìu cuöơc caêi caâch
chñnh saâch khaâc ăïí chuýín thúị tađi saên thađnh möơt cöng cuơ dïî ăiïìu khiïín cuêa chñnh saâch tađi chñnh ắa phûúng Thûâ nhíịt, caâc chñnh quýìn ắa phûúng phaêi ặúơc pheâp ắnh ra thúị suíịt cuêa riïng mònh: ríịt ñt nûúâc ăang phaât triïín trao quýìn tûơ
do cho chñnh quýìn ắa phûúng trong lônh vûơc nađy Thûâ hai, cú súê thúị phaêi ặúơc duy trò möơt caâch thoaê ăaâng ÚÊ nhûông nûúâc coâ laơm phaât, ríịt nïn coâ möơt söị hònh thûâc ăiïìu chónh theo chó söị giaâ ÚÊ nhûông nûúâc khaâc, cú quan ắnh giaâ cíìn phaêi coâ nhûông khuýịn khñch tađi chñnh trûơc tiïịp ăïí luön giûô cú súê thúị phuđ húơp vúâi tònh hònh hiïơn taơi Cuöịi cuđng, cuông cíìn coâ möơt loaơt nhûông caêi caâch vïì mùơt quy trònh ăïí caêi thiïơn tñnh hiïơu quaê cuêa viïơc thu thúị, caêi thiïơn tñnh chñnh xaâc cuêa viïơc ắnh giaâ trõ, vađ khaê nùng bao truđm cuêa cú súê thúị tiïìm tađng (Kelly 1994) Chùỉng coâ biïơn phaâp nađo trong söị nađy lađ dïî dađng caê, xeât vïì mùơt chñnh trõ hoùơc trong möơt söị trûúđng húơp khaâc, vïì nguöìn lûơc kyô thuíơt hiïơn coâ Tuy nhiïn, nhûông nûúâc muöịn coâ ặúơc caâc chñnh quýìn ắa phûúng chõu traâch nhiïơm vađ biïịt phaên ûâng nhanh nhaơy cíìn phaêi ăi theo con ặúđng chöng gai nađy Khöng coâ con ặúđng tùưt cho viïơc ăaânh thúị tađi saên thađnh cöng úê ắa phûúng.
Nguöìn: Bird (1985).
Höơp 8.8 Thúị tađi saên cuêa ắa phûúng
Trang 24caâc tiïơn ñch cöng cöơng, nhađ cûêa
khöng phaêi do caâ nhín trang traêi,
vađ trïn thûơc tïị, laơi lađ möơt phíìn
trong chñnh saâch lûúng cuêa nhađ
nûúâc ÚÊ nhiïìu nûúâc ăang phaât
triïín, cuông coâ tònh hònh nhû víơy,
coâ tyê lïơ ngûúđi ngheđo lúân, khaê
nùng tiïịp cíơn dõch vuơ vađ chñnh trõ
víîn cođn lađ nhûông víịn ăïì lúân
Nhûông khoaên tiïìn thu tûđ xöí söị
ăöi khi cuông lađ möơt caâch phöí biïịn
ăïí tùng nguöìn thu cuêa ắa
phûúng Xöí söị lađ hoaơt ăöơng dïî
quaên lyâ vađ viïơc ăaânh thúị cuông dïî
dađng traânh ặúơc dû luíơn xaô höơi,
vađ noâi chung khöng díîn ăïịn sûơ
phaên khaâng hay bíịt bònh cuêa nhín
dín Tuy nhiïn, xöí söị lađ loaơi thúị
luyô thoaâi nhiïìu nhíịt, chuê ýịu chó
rúi vađo ngûúđi ngheđo vađ khöng nïn
coi lađ möơt nguöìn thu hiïơu quaê vađ
cöng bùìng cuêa chñnh quýìn ắa
phûúng, ăùơc biïơt lađ úê nhûông nûúâc
ăang phaât triïín
MÍỊT CÍN BÙÌNG NGANG:
VIÏƠC CHUÝÍN GIAO
TAĐI CHÑNH GIÛÔA CAÂC
CÍỊP CHÑNH QUÝÌN
Chuýín giao tađi chñnh giûôa caâc
cíịp chñnh quýìn lađ cöng cuơ ăïí
ăiïìu chónh míịt cín ăöịi doơc vađ míịt
cín ăöịi ngang trong khaê nùng tađi
chñnh cuêa caâc cíịp chñnh quýìn ắa
phûúng khaâc nhau Nhûông khoaên
chuýín giao tađi chñnh nađy coâ thïí
ặúơc chia thađnh nhûông khoaên chia
seê nguöìn thu vađ phín böí ngín
saâch Chia seê nguöìn thu ăaô ặúơcbađn luíơn úê phíìn trïn Nhûôngkhoaên phín böí ngín saâch coâ thïí coâăiïìu kiïơn hay khöng coâ ăiïìu kiïơn,coâ thïí khöng haơn chïị hay phuơthuöơc vađo giúâi haơn tríìn Sûơ kïịthúơp nhûông khoaên chuýín giaonađy tuyđ thuöơc vađo muơc tiïu cuêacaâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch
Caâc lûơa choơn chñnh saâch vađ míu thuíîn chñnh saâch
Caâc lûơa choơn chñnh saâch ăïí ăöịiphoâ vúâi nhûông míịt cín bùìng doơcvađ ngang nhû sau:
● ăiïìu chónh tûđng trûúđng húơpmíịt cín ăöịi möơt caâch riïng reô;
● ăiïìu chónh caê hai daơng míịt cínăöịi trong möơt hïơ thöịng thöịngnhíịt caâc khoaên phín böí ngínsaâch nhùìm muơc ăñch taơo bònhăùỉng; hoùơc
● chó ăiïìu chónh tònh traơng míịtcín ăöịi doơc vađ híìu nhû boê quaviïơc míịt cín ăöịi ngang
Trong khaê nùng lûơa choơn chñnhsaâch thûâ nhíịt, míịt cín ăöịi doơc coâthïí ặúơc giaêi quýịt thöng qua caâchthûâc chia seê thúị hay nhûông khoaênphín böí ngín saâch, cođn míịt cín ăöịingang ặúơc giaêi quýịt thöng quanhûông khoaên thanh toaân chuýíntûđ vuđng giađu sang vuđng ngheđo
Ăíy lađ caâch tiïịp cíơn ặúơc sûê duơng
úê Ăûâc Caâch lûơa choơn thûâ hai ặúơcsûê duơng úê Öxtríylia vađ Canaăa,theo ăoâ, míịt cín ăöịi doơc vađ míịtcín ăöịi ngang ặúơc giaêi quýịt
Trang 25ăöìng thúđi thöng qua möơt hïơ thöịngphín böí ngín saâch bao göìm caênhûông khoaên thanh toaân taơo bònhăùỉng líîn nhûông khoaên phín böíngín saâch coâ muơc ăñch ăùơc biïơt Khaênùng lûơa choơn cuöịi cuđng chó khaithaâc nhûông biïơn phaâp chia seê nguöìn
thu vađ phín böí ngín saâch Tuynhiïn, noâ cuông coâ thïí ặúơc ăaâp ûângbùìng nhûông khoaên phín böí ngínsaâch coâ muơc ăñch ăùơc biïơt, lađ caâchlađm ríịt phöí biïịn úê Myô, ăïí giaêm míịtcín ăöịi ngang trong nhûông phaơm
vi chûâc nùng cuơ thïí (Höơp 8.9)
Höơp 8.9 Chuýín giao tađi chñnh: Caâc nguýn tùưc vađ thûơc tiïîn
quöịc gia töịi thiïíu
Taâc ăöơng ăïịn caâc ûu tiïn cuêa
ắa phûúng trong nhûông
lônh vûơc coâ ûu tiïn quöịc gia
cao nhûng mûâc ăöơ ûu tiïn
cuêa ắa phûúng laơi thíịp
Ăïí öín ắnh nïìn kinh tïị
Mö hònh phín böí ngín saâch
● Giao laơi nhiïơm vuơ
● Giaêm thúị
● Chia seê thúị
● Nhòn chung khöng tûúng xûâng
● Chuýín giao taơo bònh ăùỉng nùng lûơc tađi chñnh
● Chuýín giao ăöịi ûâng khöng haơn chïị theo tyê lïơ ăöịi ûâng phuđ húơp vúâi mûâc ăöơ lan toaê cuêa lúơi ñch
● Nhûông khoaên chuýín giao caê goâi khöng ăöịi ûâng coâ ăiïìu kiïơn vúâi caâc tiïu chuíín dõch vuơ vađ caâc ăiïìu kiïơn tiïịp cíơn
● Chuýín giao ăöịi ûâng khöng haơn chïị (vúâi tyê lïơ ăöịi ûâng thay ăöíi tyê lïơ nghõch vúâi nùng lûơc tađi chñnh)
● Phín böí vöịn, miïîn lađ coâ thïí duy trò ặúơc
Öxtríylia, Canaăa vađ Ăûâc
Nhûông trúơ cíịp cuêa RSA ăïí ăađo taơo caâc nhín viïn bïơnh viïơn
● Ăûúđng saâ vađ trúơ cíịp giaâo duơc tiïíu hoơc cuêa Inăönïxia
● Trúơ cíịp giaâo duơc cuêa Chilï, Cölömbia vađ Nam Phi Chuýín giao ăöịi ûâng cho trúơ cíịp xaô höơi úê Canaăa
Sûê duơng haơn chïị caâc khoaên phín böí vöịn vađ khuýịn khñch sûơ tham gia cuêa khu vûơc tû nhín bùìng caâch baêo laônh chöịng ruêi ro chñnh trõ vađ chñnh saâch
● Caâc chûúng trònh ăùơc biïơt
● Caâc chûúng trònh ăùơc biïơt
● Tađi trúơ nhùìm öín ắnh hoaâ mađ khöng coâ nhûông ýu cíìu baêo dûúông tûúng lai
Nguöìn: Shah (1998).
Trang 26Nhûông muơc tiïu chñnh saâch
nhùìm giaêi quýịt tònh traơng míịt
cín ăöịi doơc vađ míịt cín ăöịi ngang
coâ thïí phuđ húơp hoùơc míu thuíîn
vúâi nhau Coâ thïí göìm nhûông muơc
tiïu nhû sau:
● baêo ăaêm mûâc ăöơ öín ắnh tađi
chñnh chung cho nïìn kinh tïị
quöịc dín;
● taơo ra möơt mûâc ăöơ bònh ăùỉng
chíịp nhíơn ặúơc giûôa caâc caâ
nhín úê nhûông vuđng khaâc nhau;
● khuýịn khñch sûê duơng nguöìn
lûơc coâ hiïơu quaê trïn khùưp caê
nûúâc; vađ
● baêo ăaêm nhûông tiïu chuíín töịi
thiïíu cho nhûông dõch vuơ ặúơc
cung cíịp
Ăïí minh hoaơ nhûông míu thuíîn
nađy, khi chñnh quýìn trung ûúng
tùng thúị thu nhíơp cho muơc ăñch
öín ắnh tađi chñnh, tíịt ýịu seô lađm
giaêm cú súê thúị cuêa chñnh quýìn
ắa phûúng vađ do ăoâ lađm giaêm
nguöìn thu cuêa ắa phûúng Ngûúơc
laơi, viïơc giaêm chi tiïu cuêa chñnh
quýìn trung ûúng coâ thïí lađm tùng
nhu cíìu chi tiïu úê cíịp ắa phûúng
Chùỉng haơn, chñnh quýìn trung
ûúng, vúâi hy voơng níng cao tiïu
chuíín giaâo duơc úê möơt vuđng nhíịt
ắnh, coâ thïí quýịt ắnh cung cíịp
cho chñnh quýìn ắa phûúng
nhûông khoaên phín böí ngín saâch
cho giaâo duơc lúân hún ngay caê khi
chñnh quýìn ắa phûúng ăoâ ăaô coâ
nguöìn thu lúân hún so vúâi cíịp
chñnh quýìn ắa phûúng khaâc
nhûng trûúâc ăoâ ăaô ăíìu tû keâm chogiaâo duơc
Nhûông hònh thûâc lûơa choơn chuýín giao tađi chñnh
Nhûông hònh thûâc lûơa choơnchuýín giao tađi chñnh chuê ýịu coâthïí ặúơc chia thađnh hai nhoâm lúân:
(i) nhûông khoaên chuýín giao coâăiïìu kiïơn hay coâ muơc ăñch cuơ thïívađ (ii) nhûông khoaên chuýín giaokhöng ăiïìu kiïơn Nhûông khoaênchuýín giao coâ ăiïìu kiïơn coâ thïí lađnhûông khoaên phín böí ngín saâchăöịi ûâng, ăođi hoêi möơt sûơ ăoâng goâptûúng xûâng cuêa ắa phûúng; hoùơccuông coâ thïí lađ nhûông khoaên phínböí khöng ăöịi ûâng coâ muơc ăñch cuơthïí Nhûông khoaên phín böí khöngăiïìu kiïơn coâ thïí dûúâi hònh thûâchoùơc lađ nhûông caâch thûâc chia seênguöìn thu hoùơc lađ nhûông khoaênphín böí caê goâi, nhûông khoaên phínböí theo muơc ăñch chung mađ trïnthûơc tïị lađ viïơc höî trúơ ngín saâch chochñnh quýìn ắa phûúng Nhûôngkhoaên phín phöịi haơn chïị lađ nhûôngkhoaên phín böí ngín saâch coâ giúâihaơn tríìn; nhûông khoaên phín phöịikhöng haơn chïị lađ nhûông khoaênphín böí ngín saâch khöng coâ giúâihaơn tríìn Ma tríơn caâc lûơa choơn nađyặúơc töíng kïịt trong Baêng 8.3
Chñnh quýìn trung ûúng coâ thïíchó thûơc hiïơn caâc khoaên chuýíngiao cho caâc vuđng ngheđo, hoùơc coâthïí ặúơc töí chûâc trïn cú súê húơp taâcgiûôa vuđng giađu hún vúâi vuđng
Trang 27ngheđo hún Nûúâc Ăûâc ăaô sûê duơnghònh thûâc phín phöịi thûâ hai.
Nhûông nûúâc khaâc chó coâ thïí lùơp laơihïơ thöịng cuêa Ăûâc khi nađo hoơ coâặúơc cuđng mûâc ăöơ cöị kïịt chñnh trõcao nhû úê Ăûâc ÚÊ nhûông nûúâckhaâc, chñnh tñnh minh baơch vïì caâctiïu chuíín phín phöịi laơi coâ thïídíîn ăïịn sûơ phaên ăöịi chñnh trõmaơnh meô cuêa nhûông tónh giađu coâhún, ăùơc biïơt lađ khi coâ sûơ khaâc biïơtsùưc töơc ríịt lúân giûôa caâc khu vûơc
Trong nhûông trûúđng húơp nhû víơy,nïn lûơa choơn hònh thûâc chuýíngiao coâ muơc ăñch taơo bònh ăùỉng tûđchñnh quýìn trung ûúng cho tíịt caêcaâc tónh vađ coâ thïí mang tñnh bùưtbuöơc vïì mùơt chñnh trõ
Chñnh quýìn trung ûúng sûêduơng nhûông khoaên phín böí ngín saâch coâ ăiïìu kiïơn ăïí tùng aênh
hûúêng ăöịi vúâi viïơc chi tiïu cuêa ắaphûúng, ăïí baêo vïơ vađ duy trònhûông tiïu chuíín dõch vuơ töịi
thiïíu úê ắa phûúng, hay ăïí baêoăaêm möơt kïịt quaê töịi ûu vïì mùơt xaôhöơi, ăùơc biïơt lađ trong nhûôngtrûúđng húơp coâ nhûông aênh hûúênglan toaê giûôa caâc ắa giúâi hađnhchñnh Mûâc ăöơ mađ úê ăoâ caâc chñnhquýìn trung ûúng ăùơt ra caâc ăiïìukiïơn cho nhûông khoaên phín böíngín saâch coâ thïí khaâc nhau theotûđng nûúâc ÚÊ möơt thaâi cûơc, caâcăiïìu kiïơn coâ thïí lađ caâc chñnhquýìn ắa phûúng bõ haơn chïị, chócođn hađnh ăöơng nhû lađ nhûông ăaơilyâ thuíìn tuyâ cuêa chñnh quýìntrung ûúng; úê möơt thaâi cûơc khaâc,coâ thïí boâ heơp caâc ăiïìu kiïơn trongphaơm vi baâo caâo, cho pheâp chñnhquýìn cíịp dûúâi coâ quýìn haơn lúânăöịi vúâi caâc saâng kiïịn vađ thûênghiïơm cuêa ắa phûúng
Nhûông khoaên phín böí coâ ăöịi ûâng
ăùơc biïơt coâ hiïơu quaê trong viïơc giaêiquýịt víịn ăïì hiïơu ûâng lan toaê.Thöng thûúđng, caâc khoaên phín böí
Phín böí ngín saâch ăöịi ûâng Phín böí ngín saâch khöng ăöịi Coâ hoùơc khöng coâ cöng thûâc taơo Chuýín giao coâ ăiïìu kiïơn ûâng hay nhûông khoaên thanh bònh ăùỉng
toaân coâ muơc ăñch cuơ thïí Khöng haơn chïị hoùơc haơn chïị Phín böí ngín saâch caê goâi
Caâc caâch thûâc chia seê Coâ hoùơc khöng coâ cöng thûâc
Caâc khoaên phín böí vò muơc Khöng haơn chïị hoùơc haơn chïị ăñch chung
Baêng 8.3 Caâc cú chïị chuýín giao tađi chñnh
Trang 28ngín saâch coâ ăöịi ûâng lađm thay ăöíi
nhûông ûu tiïn chi tiïu cuêa ắa
phûúng, búêi caâc chñnh quýìn ắa
phûúng phaêi ăiïìu chónh hoaơt
ăöơng tađi chñnh cuêa mònh ăïí tñnh
ăïịn nhûông ûu tiïn chi tiïu cuêa
chñnh quýìn trung ûúng Tuy víơy,
nhûông khoaên phín böí nađy cuông
caêi thiïơn tònh hònh chung cuêa
chñnh quýìn ắa phûúng liïn quan
ăïịn quy mö cuêa khoaên phín böí do
mûâc ăöơ ăoâng goâp cuêa hoơ
Nhûông khoaên phín böí ngín saâch
lađ nhûông khoaên tađi chñnh cho caâc
dûơ aân ăíìu tû cöng cöơng hay lađ viïơc
cung cíịp nhûông dõch vuơ cöng thiïịt
ýịu cho caâc chñnh quýìn ắa
phûúng Nhûông khoaên phín böí
nađy thûúđng ặúơc sûê duơng úê nhûông
nûúâc mađ thõ trûúđng vöịn chûa phaât
triïín hoađn toađn, hoùơc chñnh quýìn
bïn dûúâi khöng coâ ăuê sûâc maơnh
tađi chñnh ăïí tiïịp cíơn trûơc tiïịp
nhûông thõ trûúđng ăoâ
Nhû ăaô ăïì cíơp úê phíìn trïn,
thöng thûúđng, nhu cíìu vïì vöịn
khöng ặúơc xem xeât khi xíy dûơng
nhûông khoaên phín böí ngín saâch
coâ muơc tiïu taơo bònh ăùỉng vò coâ
nhûông khoâ khùn liïn quan ăïịn
viïơc ăo lûúđng vađ ăaânh giaâ nhûông
nhu cíìu ăíìu tû tûúng ûâng cuêa caâc
vuđng khaâc nhau Möơt caâch tiïịp cíơn
khön ngoan coâ thïí lađ sûê duơng
nhûông khoaên phín böí caê goâi hoùơc
möơt khoaên phín böí ngín saâch taơo bònh
ăùỉng coâ muơc ăñch chung ăïí cung cíịp
tađi chñnh cho nhûông dûơ aân cú súê haơ
tíìng lúân (chùỉng haơn nhû caâc dûơ aânsín bay hoùơc thuêy lúơi cuêa vuđng), vađmöơt söị khoaên ăíìu tû thûúđng xuýn(nhû ặúđng saâ vađ nhađ cûêa), ặúơctađi trúơ thöng qua caâc khoaên phínböí vöịn, vađ nhûông dûơ aân ăíìu tû nhoêhún (Xem phín tñch vïì quaâ trònhlíơp kïị hoaơch ăíìu tû cöng cöơng cuêaSchiavo-Campo vađ Tomasi [1999])
Nhûông khoaên phín böí khönghaơn chïị khuýịn khñch chñnhquýìn ắa phûúng giúâi haơn nhûôngaênh hûúêng lan toaê cuơ thïí trongphaơm vi ắa phûúng ăoâ vađ cungcíịp mûâc ăöơ dõch vuơ cíìn thiïịt Tíịtnhiïn, nhûông caâch thûâc nhû víơy lađnguy hiïím cho sûơ öín ắnh kinh tïị
vô mö noâi chung, nïn caâc chñnhquýìn trung ûúng thûúđng lûơachoơn nhûông khoaên phín böí coâ giúâihaơn tríìn vúâi nhûông giaâ trõ tuýơtăöịi tñnh bùìng tiïìn
Phín böí ngín saâch coâ thïí coâmöơt cú chïị phín phöịi laơi nöơi taơihay ặúơc phín phöịi ăún thuíìntrïn cú súê bònh ăùỉng theo ăíìungûúđi Cú chïị phín phöịi laơithûúđng ặúơc sûê duơng cho caâc hïơthöịng chuýín giao coâ muơc ăñchchung, nhûng cuông coâ thïí lađ möơtphíìn cuêa khoaên phín böí coâ ăiïìukiïơn, nhû úê nhûông trûúđng húơp mađcaâc vuđng ngheđo hún coâ nhu cíìugiaâo duơc hay y tïị lúân hún ặúơcnhíơn khoaên phín böí nhiïìu hún
Tuy nhiïn, caâch tiïịp cíơn nađy ăođihoêi möơt khuön khöí chung choviïơc ăaânh giaâ, xem liïơu nhûông
Trang 29khoaên phín böí ặúơc xíy dûơngriïng reô trïn thûơc tïị coâ thïí ăaơtặúơc muơc tiïu taơo bònh ăùỉng töíngthïí hay khöng.
Möơt nguy cú ăöịi vúâi tíịt caê caâcloaơi chuýín giao tûđ chñnh quýìntrung ûúng cho chñnh quýìn ắaphûúng lađ lađm cho chñnh quýìnắa phûúng chi tiïu quaâ mûâc mađkhöng coâ möịi liïn quan hïơ roô rađngvúâi nguýơn voơng cuêa cöng dín -ăiïìu ặúơc goơi lađ “hiïơu ûâng bíîyruöìi”, mö taê möơt tònh thïị trong ăoâmöịi liïn hïơ trûơc tiïịp giûôa ngûúđiăoâng thúị hay cûê tri vađ nhûông dõchvuơ ặúơc cung cíịp bõ phaâ vúô Ăiïìunađy dûơa trïn möơt cuöơc ăiïìu trathûơc nghiïơm úê möơt söị nûúâc, núi caâcnguöìn thu ặúơc chia seê vúâi chñnhquýìn ắa phûúng coâ chiïìu hûúâng
“gùưn chùơt” vúâi chñnh quýìn ắaphûúng dûúâi hònh thûâc chi tiïunhiïìu hún thay vò ặúơc chuýín chongûúđi ăoâng thúị dûúâi hònh thûâcthúị thíịp hún Do ăoâ, viïơc cungcíịp dõch vuơ quaâ mûâc khöng phaêi lađcaâch thïí hiïơn roô neât sûơ lûơa choơncuêa nhín dín vïì nhûông dõch vuơ ăoâmađ chó lađ khaê nùng sùĩn coâ lúân húncuêa nguöìn vöịn ặúơc cíịp tûđ chñnhquýìn trung ûúng Nhûông tñnhtoaân thûơc nghiïơm cho thíịy rùìng ăöơlúân cuêa hiïơu ûâng bíîy ruöìi úê möơt söịnûúâc lađ ăaâng kïí (Ahmad vađ Craig1997) Tíịt nhiïn, giaêi phaâp cho víịnăïì nađy laơi nùìm trong tay nhín dínắa phûúng vađ tuyđ thuöơc vađo sûâcmaơnh cuêa cú chïị traâch nhiïơm giaêitrònh úê cíịp ắa phûúng
Nhûông khoaên chuýín giao taơo bònh ăùỉng nùng lûơc tađi chñnh
Caâc cú chïị chýín giao tađi chñnhcođn quan troơng hún caê viïơc khùưcphuơc nhûông chïnh lïơch vïì tađichñnh, coâ muơc ăñch phaêi phínphöịi laơi caâc nguöìn lûơc sao cho moơivuđng seô coâ ặúơc nùng lûơc tađichñnh nhû nhau ăïí cung cíịpnhûông dõch vuơ cöng cú baên coâcuđng tiïu chuíín, vúâi giaê ắnh rùìnghoơ ăïìu coâ cöị gùưng nhû nhau trongviïơc taơo thu nhíơp tûđ nhûông nguöìncuêa chñnh mònh vađ hoaơt ăöơng úêmûâc ăöơ hiïơu quaê trung bònh.Trong möơt nöî lûơc nhùìm giaêi quýịtnhûông bíịt bònh ăùỉng theo chiïìungang giûôa caâc ắa giúâi hađnhchñnh cíịp ắa phûúng, thöng quanhûông hïơ thöịng taơo bònh ăùỉngkhöng ăiïìu kiïơn, chñnh quýìntrung ûúng coâ thïí chó xûê lyâ nhûôngkhaâc biïơt khu vûơc vïì nguöìn thuhay nhiïơm vuơ thu thúị, nhûtrûúđng húơp cuêa Canaăa
Cíìn coâ möơt cöng thûâc phûâc taơphún nïịu nhûông chïnh lïơch caêtrong chi vađ thu ặúơc giaêi quýịtmöơt caâch ăöìng thúđi, nhû trongtrûúđng húơp cuêa Öxtríylia vađ ĂanMaơch, mađ úê nhûông nûúâc nađy, viïơcxaâc ắnh nhûông khoaên chuýíngiao ặúơc gùưn chùơt vúâi viïơc ăaânhgiaâ khaê nùng thu cuông nhû nhucíìu chi (Höơp 8.10) Nûúâc Cöơnghoađ nhín dín Trung Hoa ăaô aâpduơng möơt cú chïị thûê nghiïơm ríịtthuâ võ theo hûúâng nađy (Höơp 8.11)
Trang 30Mùơc duđ Öxtríylia lađ möơt
nûúâc theo chïị ăöơ liïn bang, bao
göìm taâm bang vađ vuđng laônh thöí,
nhûng híìu hïịt ăaânh thúị ặúơc
giao cho chñnh quýìn liïn bang
(Khöịi Thõnh vûúơng chung), gíìn
nhû chiïịm 3/4 nguöìn thu cuêa
toađn böơ chñnh quýìn Baên chíịt
liïn bang cuêa hïơ thöịng nađy ặúơc
duy trò thöng qua caâc khoaên
chuýín giao tađi chñnh giûôa caâc
cíịp chñnh quýìn trïn quy mö
lúân: nùm 1998-1999, töíng cöơng
nhûông khoaên chuýín giao nađy
tûúng ặúng 20 tyê USD, khoaêng
möơt nûêa söị ăoâ dûúâi hònh thûâc
phín böí ngín saâch caê goâi khöng
ăiïìu kiïơn.
Cú chïị chuýín giao tađi chñnh
nađy nhùìm giaêi quýịt nhûông míịt
cín ăöịi caê doơc líîn ngang (xem
nöơi dung trong saâch) Míịt cín
ăöịi doơc ặúơc giaêi quýịt bùìng
caâch chuýín giao ăuê nguöìn lûơc
ăïí cho pheâp caâc bang vađ chñnh
quýìn ắa phûúng chi tiïu
khoaêng 50% töíng caâc khoaên chi
cuêa chñnh phuê (trong khi ăoâ chó
chiïịm khoaêng 1/4 nguöìn thu).
Hïơ thöịng cuêa Öxtríylia cuông coâ
möơt cú chïị giaêi quýịt phíìn nađo
sûơ míịt cín ăöịi tađi chñnh ngang
-nhûông chïnh lïơch vïì khaê nùng
thu giûôa caâc bang - bùìng caâch
tíơp trung vađo viïơc taơo sûơ tiïịp
cíơn bònh ăùỉng cho moơi cöng dín
vúâi nhûông dõch vuơ xaô höơi cú baên.
Trûúâc Chiïịn tranh thïị giúâi
thûâ hai, caâc cuöơc ăađm phaân hùìng nùm giûôa caâc bang vađ chñnh quýìn liïn bang liïn quan ăïịn töíng mûâc ngín saâch cíìn ặúơc phín böí líîn viïơc phín phöịi chuâng giûôa caâc bang Ăiïìu nađy ăaô taơo ra sûơ ganh ăua líîn nhau vađ baên chíịt keê ặúơc ngûúđi thua trong hïơ thöịng phín böí khiïịn cho khoâ coâ thïí ăaơt ặúơc sûơ ăöìng thuíơn trïn phaơm vi caê nûúâc.
Trong hïơ thöịng ặúơc aâp duơng kïí tûđ ăoâ, ăađm phaân hùìng nùm chó tíơp trung vađo töíng söị tiïìn phín böí Trong chûđng mûơc mađ con söị ăoâ ặúơc chíịp thuíơn, khoaên phín böí giûôa caâc bang seô theo möơt cöng thûâc nhùìm taơo sûơ bònh ăùỉng trong khaê nùng tiïịp cíơn caâc dõch vuơ xaô höơi cú baên (nhû víơy, seô cung cíịp möơt söị tiïìn bònh quín trïn ăíìu ngûúđi lúân hún cho nhûông bang ngheđo).
Theo nguýn tùưc phín böí, möîi bang ặúơc trao cho “nùng lûơc ăïí ặa ra möơt mûâc tiïu chuíín trung bònh caâc dõch vuơ cöng cíịp bang vúâi giaê ắnh rùìng dõch vuơ ăoâ ặúơc thûơc hiïơn úê mûâc ăöơ hiïơu quaê hoaơt ăöơng trung bònh vađ coâ nhûông nöî lûơc úê mûâc ăöơ trung bònh ăïí taơo nguöìn thu tûđ nhûông nguöìn cuêa riïng mònh.” Nguýn tùưc ăún giaên nhûng ăíìy sûâc maơnh nađy ăùơt moơi ăöơng cú ăi theo ăuâng hûúâng Do caâc mûâc ăöơ trung bònh lađ giaê ắnh ặúơc sûê duơng
trong cöng thûâc phín böí, möîi bang coâ ăöơng cú tñch cûơc ăïí tùng nöî lûơc taơo nguöìn thu cuêa mònh vađ níng hiïơu quaê dõch vuơ cuêa mònh lïn trïn mûâc trung bònh cuêa quöịc gia Nïịu ăiïìu nađy thađnh cöng, coâ nghôa seô duy trò nguöìn thu tùng lïn vađ moơi khoaên tiïịt kiïơm chi phñ, vađ mûâc trung bònh cuêa quöịc gia cho nhûông nùm tiïịp theo seô tûơ ăöơng ặúơc níng lïn, böí sung thïm möơt khña caơnh nùng ăöơng cho nhûông biïơn phaâp khuýịn khñch tađi chñnh vađ tñnh hiïơu quaê.
Nùm 1997, möơt trong nhûông taâc giaê cuöịn saâch nađy ăaô hoêi Chuê tõch Uyê ban Ngín saâch cuêa Öxtríylia lađ liïơu tñnh hiïơu quaê cuêa hïơ thöịng coâ phuơ thuöơc vađo sûơ bònh ăùỉng thu nhíơp tûúng ăöịi roô giûôa caâc vuđng úê Öxtríylia khöng Öng ăaâp laơi ngay líơp tûâc rùìng: “Anh nghô nhû thïị nađo vïì viïơc hïơ thöịng nađy seô coâ caâch phaên ûâng cuêa mònh?” Viïơc baêo ăaêm rùìng möîi cöng dín coâ quýìn tiïịp cíơn caâc dõch vuơ giaâo duơc vađ y tïị cú baên coâ chíịt lûúơng chùưc seô lađ con ặúđng duy nhíịt vađ töịt nhíịt ăïí vïì líu dađi, giaêi quýịt ặúơc caê bíịt bònh ăùỉng thu nhíơp giûôa caâc caâ nhín vađ giûôa caâc bang.
Nguöìn: Frank Jotzo (sùưp xuíịt baên); bađi phoêng víịn cuêa taâc giaê vúâi Chuê tõch Uyê ban Ngín saâch, thaâng 1 nùm 1997.
Höơp 8.10 Thuâc ăííy bònh ăùỉng giûôa caâc cíịp chñnh quýìn nhúđ quaâ trònh
taơo bònh ăùỉng tađi chñnh úê Öxtríylia
Trang 31Khi xaâc ắnh nhûông khoaênchuýín giao nađy, ăiïìu ăùơc biïơtquan troơng lađ tñnh toaân ặúơc nhucíìu chi tiïu möơt caâch ăöơc líơp vúâichi tiïu thûơc tïị cuêa tûđng chñnhquýìn ắa phûúng Nïịu khöng, thòcaâc khoaên chuýín giao chó mang yânghôa ăún thuíìn lađ viïơc buđ ăùưp sûơchïnh lïơch, vúâi möơt nguy cú roôrađng lađ chñnh quýìn ắa phûúngthuơ hûúêng seô tùng chi tiïu cuêa
mònh ăïí nhíơn ặúơc caâc khoaênchuýín giao lúân hún Tuy nhiïn,möơt hïơ thöịng nhû víơy cuông seôphín phöịi nhûông khoaên chuýíngiao möơt líìn sao cho ngay caê khiăaô tñnh toaân ăuê nhûông nhín töị taơobònh ăùỉng, thò chñnh quýìn ắaphûúng thuơ hûúêng víîn coâ thïíchoơn caâch tiïu tiïìn nhû thïị nađocho coâ hiïơu quaê
Víịn ăïì thûúđng xuýn ặúơc
Ăûúơc coi lađ bûúâc ăi ăíìu tiïn
tiïịn túâi hïơ thöịng phín phöịi laơi
dûơa theo cöng thûâc, nùm 1995
nûúâc Cöơng hoađ nhín dín Trung
Hoa ăaô aâp duơng möơt cú chïị
thanh toaân chuýín giao thñ
ăiïím Cú chïị nađy coâ muơc ăñch
giaêi quýịt víịn ăïì cíịp baâch vïì
thanh toaân tiïìn lûúng úê möơt söị
tónh Ban ăíìu, cöng thûâc coâ hai
phíìn: möơt hïơ söị khaâch quan
nhùìm muơc ăñch ăo lûúđng sûơ
chïnh lïơch giûôa caâc mûâc chi tiïu
chuíín vúâi nùng lûơc tađi chñnh cuêa
ắa phûúng, vađ möơt hïơ söị ăïí trúơ
cíịp cho caâc vuđng coâ nhiïìu dín
töơc thiïíu söị Hïơ söị thûâ hai phuđ
húơp vúâi chñnh saâch cuêa Cöơng
hoađ nhín dín Trung Hoa vïì
níng cao phuâc lúơi cho caâc dín
töơc thiïíu söị cuêa nûúâc nađy.
Khoaên thiïịu huơt tađi chñnh
ặúơc xaâc ắnh bùìng nhûông
khoaên chi tiïu chuíín cho lûúng
cuêa cöng chûâc, chi phñ quaên lyâ
hađnh chñnh tiïu chuíín, nhûông
chi tiïu cho saên xuíịt nöng nghiïơp vađ nhûông khoaên chi phñ saên xuíịt khaâc, vađ nhûông khoaên chi tiïu khaâc nûôa nhû trúơ cíịp giaâ Mùơt khaâc, nhûông khoaên chuýín giao ăùơc biïơt cho caâc tónh coâ nhûông vuđng dín töơc thiïíu söị ặúơc xaâc ắnh búêi sûơ chïnh lïơch tađi chñnh giûôa caâc vuđng dín töơc thiïíu söị vúâi mûâc trung bònh cuêa quöịc gia.
Nùm 1996, möơt hïơ söị nûôa ăaô ặúơc böí sung vađo cöng thûâc ăïí khuýịn khñch nhûông tónh nađo coâ nhûông nöî lûơc thu thúị töịt Hiïơn nay, nhûông nöî lûơc vïì thúị ặúơc ăo lûúđng bùìng doanh thu thúị cuêa tónh so vúâi mûâc trung bònh cuêa quöịc gia.
Noâi chung, vñ duơ, vađo nùm
1999, nhûông khoaên chuýín giao mađ möơt tónh hy voơng coâ thïí nhíơn ặúơc dûơa trïn sûơ chïnh lïơch tađi chñnh vađ nhûông nöî lûơc thu thúị cuêa tónh ăoâ trong nùm 1998.
Coâ ríịt nhiïìu khaê nùng ăïí caêi thiïơn hïơ thöịng chuýín giao tađi chñnh cuêa Cöơng hoađ nhín dín Trung Hoa Thûâ nhíịt, cíìn thiïịt líơp möịi liïn hïơ chùơt cheô hún giûôa nhu cíìu tađi chñnh cuêa möơt tónh vúâi nhûông khoaên chuýín giao cho tónh ăoâ Thûâ hai, nïn coâ nhûông biïơn phaâp ăïí
ăo lûúđng töịt hún sûơ tùng trûúêng trong nguöìn thu cuêa tónh, do ăiïìu nađy phuơ thuöơc vađo möơt söị ýịu töị nùìm ngoađi nöî lûơc thu thúị Cuöịi cuđng, vïì líu dađi, cíìn rađ soaât laơi nhûông nhu cíìu tađi chñnh möơt caâch phuđ húơp hún ăïí tñnh ăïịn nhûông ýịu töị khaâc ngoađi ăöơi nguô nhín viïn vađ caâc chi phñ trong hoaơt ăöơng cuêa chñnh quýìn.
Ăïí tòm hiïíu kyô hún hïơ thöịng thanh toaân chuýín giao thñ ăiïím nađy úê Cöơng hoađ nhín dín Trung Hoa, xin xem thïm Phuơ luơc IV cuêa chûúng nađy.
Höơp 8.11
Cú chïị taơo bònh ăùỉng thñ ăiïím úê Cöơng hoađ nhín dín Trung Hoa
Trang 32nhíịn maơnh trong cuöịn saâch nađy lađ
ngûúđi ta coâ thïí ríịt hoađi nghi vïì
nhûông “mö hònh” quaên lyâ hađnh
chñnh cöng nhíơp khííu Tuy nhiïn,
hïơ thöịng taơo bònh ăùỉng tađi chñnh
cuêa Öxtríylia mö taê trong Höơp
8.11 ríịt gíìn vúâi quan niïơm vïì möơt
“mö hònh” töịt cíìn ặúơc caâc nûúâc
khaâc xem xeât búêi hïơ thöịng nađy taơo
ra nhûông ăöơng cú tñch cûơc cho caâc
bang thađnh viïn trong viïơc huy
ăöơng tađi chñnh vađ hiïơu quaê tađi
chñnh ăöịi vúâi nhûông dõch vuơ xaô
höơi cú baên Hún nûôa, hïơ thöịng nađy
cođn gaơt boê nöơi dung chñnh trõ ra
khoêi nhûông víịn ăïì gíy tranh caôi
cuêa viïơc phín böí nguöìn lûơc theo
vuđng ắa lyâ Öxtríylia ăaô lađm
ặúơc nhû víơy thöng qua möơt cú
chïị phín böí ngín saâch cho caâc
bang, ặúơc tñnh toaân dûúđng nhû lađ
möîi bang ăïìu coâ möơt mûâc ăöơ hiïơu
quaê trung bònh trong nöî lûơc huy
ăöơng nguöìn lûơc cuêa ắa phûúng
vađ cung cíịp dõch vuơ ắa phûúng
Caâc bang coâ hiïơu quaê cao hún mûâc
trung bònh seô giûô laơi toađn böơ
khoaên thu cao hún mûâc trung bònh
cuêa mònh hay nhûông khoaên tiïịt
kiïơm chi phñ Hïơ thöịng nađy ríịt
ăaâng ặúơc xem xeât ngay caê úê
nhûông nûúâc ăang phaât triïín, ăùơc
biïơt lađ nhûông nûúâc coâ caâc nhoâm
sùưc töơc khaâc nhau tíơp trung úê
nhûông vuđng khaâc nhau Tuy
nhiïn, do tñnh hiïơu quaê cuêa caê hïơ
thöịng nađy phuơ thuöơc phíìn lúân vađo
nhûông söị liïơu ăaâng tin cíơy vïì
nguöìn thu cuêa ắa phûúng vađ chi
phñ ăún võ cuêa dõch vuơ, do víơy,trûúâc hïịt, caâc nûúâc cíìn phaêi baêoăaêm rùìng nhûông söị liïơu ăoâ phaêiluön sùĩn sađng vađ coâ ăöơ tin cíơy cao
Phuơ luơc III trònh bađy möơt hïơ thöịngphín böí ngín saâch taơo bònh ăùỉng
Xíy dûơng nhûông khoaên chuýín giao giûôa caâc cíịp chñnh quýìn
Dûúâi ăíy lađ nhûông gúơi yâ (Shah1994) vïì viïơc xíy dûơng nhûôngkhoaên chuýín giao tađi chñnh Möơtsöị tiïu chuíín nađy coâ thïí míuthuíîn vúâi nhûông tiïu chuíín khaâc
Búêi víơy, caâc nhađ hoaơch ắnh chñnhsaâch cíìn phaêi ăùơt ra ûu tiïn chocaâc nhín töị khaâc nhau
● Tñnh tûơ chuê - Caâc chñnh quýìn
ắa phûúng phaêi coâ sûơ ăöơc líơpvađ linh hoaơt ăíìy ăuê trong viïơcăïì ra nhûông ûu tiïn vađ phaêikhöng bõ rađng buöơc búêi cú cíịuphín chia theo nhoâm cuêa caâcchûúng trònh hay do tñnh khöngöín ắnh liïn quan ăïịn viïơc raquýịt ắnh taơi cíịp trung ûúng
Phuđ húơp vúâi muơc tiïu nađy lađviïơc chia seê cú súê thúị (chopheâp chñnh quýìn cíịp dûúâiặúơc aâp duơng thúị suíịt cuêariïng mònh ăöịi vúâi caâc cú úê thúịcuêa trung ûúng), chia seê nguöìnthu dûơa vađo cöng thûâc, hay caâckhoaên phín böí ngín saâch caêgoâi
● Mûâc ăöơ thoaê ăaâng cuêa nguöìn thu
-Caâc chñnh quýìn ắa phûúng
Trang 33phaêi coâ ặúơc nhûông nguöìn thuthoaê ăaâng ăïí hoađn thađnhnhûông traâch nhiïơm ặúơc giaocuêa mònh.
● Cöng bùìng - Nhûông khoaên ngín
quyô ặúơc phín böí phaêi biïịn ăöíitrong möịi liïn quan trûơc tiïịpvúâi nhu cíìu tađi chñnh vađ tyê lïơnghõch vúâi nùng lûơc ăaânh thúịcuêa möîi tónh
● Khaê nùng dûơ ăoaân trûúâc ặúơc - Cú
chïị phín böí ngín saâch phaêibaêo ăaêm ặúơc khaê nùng dûơăoaân trûúâc ặúơc vïì nhûông tyêlïơ cuêa cíịp chñnh quýìn ắaphûúng bùìng caâch cöng böịnhûông dûơ toaân cho thúđi haơnnùm nùm vïì khaê nùng tađi chñnhhiïơn taơi
● Hiïơu quaê - Viïơc xíy dûơng khoaên
phín böí ngín saâch phaêi trunglíơp vúâi sûơ lûơa choơn cuêa chñnhquýìn ắa phûúng hoùơc sûơphín böí nguöìn lûơc giûôa caâckhu vûơc khaâc nhau hay caâc loaơihoaơt ăöơng khaâc nhau Hïơ thöịngchuýín giao hiïơn taơi ăïí traêlûúng cho khu vûơc úê chñnhquýìn ắa phûúng nhû úêInăönïxia vađ Xri Lanca ăang viphaơm tiïu chñ nađy
● Tñnh ăún giaên - Sûơ phín böí cuêa
caâc chñnh quýìn ắa phûúngphaêi dûơa trïn nhûông ýịu töịkhaâch quan mađ tûđng ăún võmöơt khöng coâ khaê nùng kiïímsoaât Cöng thûâc phaêi roô rađng,dïî hiïíu sao cho “chïị ăöơ phínböí ngín saâch” khöng phaêi lađ
phíìn thûúêng, nhû trûúđng húơptrúơ cíịp theo kïị hoaơch úê ÍỊn Ăöơvađ Pakixtan
● Khuýịn khñch - Viïơc xíy dûơng kïị
hoaơch phín böí ngín saâch phaêitaơo ra ặúơc nhûông khuýịnkhñch ăïí coâ ặúơc chïị ăöơ quaênlyâ tađi chñnh lađnh maơnh vađkhöng khuýịn khñch nhûônghoaơt ăöơng phi hiïơu quaê Khöngnïn coâ nhûông khoaên chuýíngiao cuơ thïí ăïí buđ ăùưp thímhuơt cuêa caâc cíịp chñnh quýìnbïn dûúâi
● Baêo ăaêm caâc muơc tiïu cuêa cíịp phín böí ngín saâch – Viïơc xíy
dûơng kïị hoaơch phín böí ngínsaâch phaêi baêo ăaêm ặúơc rùìngcaâc ăún võ nhíơn phín böí ngínsaâch gùưn boâ chùơt cheô vúâi nhûôngmuơc tiïu ăaô ặúơc xaâc ắnh roôrađng cuêa cíịp phín böí ngínsaâch bïn trïn Ăiïìu nađy seô ặúơcthûơc hiïơn bùìng cú chïị giaâm saâtthñch húơp, cuđng xem xeât, ăaânhgiaâ theo tiïịn ăöơ, coâ sûơ höî trúơ kyôthuíơt thöng qua möơt chûúngtrònh chuýín giao ăöịi ûâng coâlûơa choơn
VIÏƠC VAY MÛÚƠN CUÊA CHÑNH QUÝÌN ẮA PHÛÚNG
Viïơc vay mûúơn cuêa chñnh quýìnắa phûúng ăaô trúê thađnh möơt víịnăïì quan troơng trong möịi quan hïơtađi chñnh giûôa caâc cíịp chñnhquýìn Bïn caơnh khoaên núơ vađthím huơt cuêa ắa phûúng tùng lïn
Trang 34theo thúđi gian, viïơc ăi vay cuêa
chñnh quýìn ắa phûúng ăaô díîn
ăïịn nhûông möịi lo ngaơi úê goâc ăöơ vô
mö do caâc cuöơc khuêng hoaêng núơ
cuêa möơt söị chñnh quýìn ắa
phûúng úê caâc nûúâc nhû Braxin, taâc
ăöơng laơm phaât cuêa tađi chñnh cíịp
ắa phûúng úê AÂchentina, vađ nhûông
vuơ phaâ saên cíịp thađnh phöị úê Myô
Caâc hònh thûâc tađi chñnh
ắa phûúng
Ăi vay lađ nguöìn ngín khöị chuê
ýịu cho nhûông ýu cíìu vïì vöịn cuêa
caâc chñnh quýìn ắa phûúng, ăùơc
biïơt khi nhûông traâch nhiïơm ăíìu tû
vöịn lúân ặúơc phín cíịp Sûơ gia
tùng trong doanh thu thúị hiïơn
nay thûúđng khöng ăuê ăïí cung cíịp
tađi chñnh cho nhûông khoaên ăíìu tû
cöng cöơng mađ vïì baên chíịt lađ hay
“voân cuơc” Ăöìng thúđi, do lúơi ñch
cuêa caâc khoaên ăíìu tû cöng cöơng
thûúđng chó phaât huy hiïơu quaê sau
hađng chuơc nùm, nïn viïơc vay
mûúơn cuêa nhađ nûúâc cho pheâp
nhûông ngûúđi thuơ hûúêng tûúng lai
cuđng chia seê nhûông khoaên ăíìu tû
nađy Ăi vay cuông coâ thïí ặúơc coi lađ
biïơn phaâp líịp chöî tröịng hûôu ñch
cho caâc khoaên thím huơt cuêa ắa
phûúng do sûơ míịt cín ăöịi doơc
trong nhiïơm vuơ thu vađ chi cuêa
chñnh quýìn ắa phûúng gíy ra
Caâc chñnh quýìn ắa phûúng coâ
thïí taơo nguöìn tađi chñnh theo böịn
caâch: (i) ăi vay thöng qua chñnh
quýìn trung ûúng, (ii) ăi vay
thöng qua caâc töí chûâc tađi chñnhtrung gian cuêa nhađ nûúâc, (iii) ăivay trûơc tiïịp trïn thõ trûúđng tađichñnh, hoùơc (iv) taơo nguöìn tađichñnh nhúđ sûơ tham gia cuêa khuvûơc tû nhín trong cung cíịp dõchvuơ cöng Caâch cuöịi cuđng nađy ăaôặúơc bađn luíơn úê Chûúng 6
Viïơc ăi vay thöng qua chñnhquýìn trung ûúng baêo ăaêm ặúơcnguöìn tñn duơng dađi haơn cho chñnhquýìn ắa phûúng Tuy nhiïn,möơt bíịt lúơi lúân lađ sûơ phín böí tñnduơng thöng qua kïnh nađy ríịt haycoâ khaê nùng liïn quan ăïịn caâc víịnăïì chñnh trõ, coâ thïí díîn ăïịn viïơc ăivay khöng hiïơu quaê cho nhûôngkhoaên ăíìu tû cöng cöơng khönghûôu ñch, vò nhûông khoaên ăíìu tûhíịp díîn vïì mùơt chñnh trõ khöngphaêi bao giúđ cuông lađ nhûông khoaênăíìu tû hûôu ñch ÚÊ mûâc ăöơ thíịphún, ăiïìu nađy cuông ăuâng ăöịi vúâiviïơc ăi vay thöng qua möơt töí chûâctađi chñnh trung gian cuêa nhađ nûúâc,ngoađi ra cođn coâ möơt nhûúơc ăiïímnûôa lađ khoaên vay núơ cuêa möơt töíchûâc tađi chñnh trung gian lađ traâchnhiïơm núơ ngíìm cuêa chñnh quýìntrung ûúng vađ búêi víơy seô keâmminh baơch hún
Traâi laơi, viïơc tiïịp cíơn trûơc tiïịpthõ trûúđng vöịn cuêa caâc cíịp chñnhquýìn ắa phûúng cho pheâp phaâttriïín ặúơc möịi quan hïơ minh baơchhún vađ dûơa trïn thõ trûúđng nhiïìuhún vúâi töí chûâc cho vay, vađ taơo cúhöơi lúân hún cho chñnh quýìn trungûúng thûơc thi möơt giúâi haơn ngín