SKKN Mỹ thuật Phạm Hằng

Để đạt được điều đó ngoài năng khiếu bẩm sinh sự say mê học tập của các em còn phải có lòng nhiệt tâm cũng như kinh nghiệm kiến thức phương pháp vững vàng của người thầy giáo.. Trong hơn

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN YÊN ĐỊNH

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐỊNH TÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÁO DỤC

Đề tài: Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi

môn Mỹ thuật THCS

Người thực hiện: Phạm Thị Hằng

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trung học sơ sở Định Tân

SKKN môn: Mỹ thuật

Năm học: 2010 - 2011

MỤC LỤC

A Lời mở đầu:

I Lý do chọn đề tài

II Thực trạng vấn đề

III Kết quả của thực trạng trên

B Giải quyết vấn đề:

I Cơ sở lí luận.

1 Một vài nét cơ bản về vai trò tầm quan trọng của phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi

2 Một số khái niệm cơ bản

3 Thực trạng bồi dưỡng học sinh giỏi THCS

II Các giải pháp thực hiện:

III.Các biện pháp tổ chức thực hiện:

1 Bồi dưỡng kỹ năng cho học sinh

2 Bồi dưỡng cho HS tập vẽ tranh đề tài

3 Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho dạy bồi dưỡng học sinh giỏi

IV Những kết quả đạt được về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi :

C Kết luận:

I Kết luận chung:

II Kiến nghị, đề xuất:

PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài:

"Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài là mục tiêu chiến lược của ngành giáo dục và đào tạo (GD & ĐT) Để thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá (CNH-HĐH) của đất nước, vai trò của ngành

GD & ĐT vô cùng quan trọng Vì chỉ có ngành GD & ĐT mới tạo cho đất nước nguồn nhân lực dồi dào, có đủ phẩm chất và năng lực của con người mới, XHCN phục vụ cho xã hội Trong việc đào tạo nguồn nhân lực này, việc phát triển và bồi dưỡng nhân tài đang là vấn đề được coi là quan trọng, bởi lẽ

ở thời nào nhân tài cũng quý, song hơn bao giờ hết, để tiến nhanh trên con đường CNH - HĐH, mở cửa cùng các nước trong khu vực và trên thế giới Việc đào tạo nhân tài để bổ sung vào các lĩnh vực trọng yếu của xã hội hiện nay là vấn đề cần quan tâm đặc biêt việc bồi dưỡng học sinh giỏi từ các cấp

cơ sở là việc làm đáng bàn cãi và quan tâm nhiều nhất Sự quan tâm và kèm cặp là quan trọng, ngoài yếu tố đầu tiên là năng lực bẩm sinh, tư chất Việc tuyển chọn phải làm sao phát hiện tư chất này, khơi dậy khát vọng tìm hiểu cống hiến của tuổi trẻ và việc bồi dưỡng học sinh giỏi là việc làm cấn thiết và lâu dài

II Thực trạng của vấn đ ề:

Dân tộc ta đã từ lâu có truyền thống quý trọng nhân tài Từ khi Vua Hùng dựng nước, đã có nhiều triều đại rất quan tâm đến khâu phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng, đãi ngộ và sử dụng người tài Ngày nay từ khi Cách mạng Tháng tám thành công, Đảng và Nhà nước, đứng đầu là Bác Hồ kính yêu đã rất quan tâm đến việc học hành truyền thống giáo dục tới việc bồi dưỡng người tài Qua nhiều năm công tác ở trường trung học cơ sở (THCS), ban giám hiệu nhà trường và mỗi đồng chí giáo viên đều nhận thức tốt vai trò của mình trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi cho trường, cho quê hương đất nước

Vì thế bản thân tôi là giáo viên dạy mỹ thuật, ngoài công tác giảng dạy, tôi thấy mình cần có lòng yêu nghề, mến trẻ, cần phát hiện tìm tòi những năng lực, năng khiếu tư chất tốt của học sinh, tạo điều kiện giúp đỡ, bồi dưỡng năng khiếu vẽ để các em phát triển toàn diện Hàng năm ngành ngành giáo dục các tỉnh, các huyện đều tổ chức thi học sinh giỏi Mỹ thuật, nhằm phát huy tinh thần học tập, hoàn thiện Đức - Trí - Thể - Mỹ, và phát hiện năng khiếu thật sự, từ đó có kế hoạch bồi dưỡng, hi vọng các em sau này sẽ trở thành hoạ

sỹ, nhà điêu khắc, kiến trúc sư trong tương lai Ngoài ra môn Mỹ thuật còn định hướng giúp cho học sinh có năng khiếu có thể phát huy được khả năng vốn có của mình trong lĩnh vực nghệ thuật, và bổ trợ vào việc học một số môn học khác như: Toán, lịch sử, địa lý, ngữ văn, sinh học Để đạt được điều đó ngoài năng khiếu bẩm sinh sự say mê học tập của các em còn phải có lòng nhiệt tâm cũng như kinh nghiệm kiến thức phương pháp vững vàng của người thầy giáo

III Kết quả của thực trạng trên:

Với mục tiêu và ý nghĩa đó, thôi thúc tôi, phải làm gì? làm như thế nào? để tìm ra những phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi THCS Những năm đầu trong ngành, ngoài việc tự học, tự bồi dưỡng tôi còn phải học hỏi rất nhiều ở đồng nghiệp Trong hơn tám năm công tác, chút kinh nghiệm ít ỏi, tôi thấy để đạt được chất lượng và hiệu quả cao trong các kỳ thi học sinh giỏi, cũng như đảm bảo lượng kiến thức truyền tải đến học sinh một cách tốt nhất chúng ta cần kết hợp nhiều yếu tố như: Sự chuẩn bị giáo án, đồ dùng trực quan, TBDH, thủ thuật vào bài, phương pháp , trong đấy phương pháp bồi dưỡng học sinh là vô cùng quan trọng và mang tính quyết định

Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm làm tốt công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Mỹ thuật của trường THCS và bồi dưỡng nhân tài cho quê hương đất nước

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I C ơ sở lí luận :

1 Một vài nét cơ bản về vai trò tầm quan trọng của phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi

Trên lĩnh vực giáo dục, phương pháp dạy học là một vấn đề đã được đề cập và bàn luận rất sôi nổi từ nhiều thập kỷ qua Các nhà nghiên cứu PPDH

đã không ngừng nghiên cứu, tiếp thu những thành tựu mới của lý luận dạy học hiện đại để đưa nền giáo dục nước ta ngày càng hiện đại hơn, đáp ứng được nhu cầu học tập ngày càng cao của nhân dân

Nói đến dạy học là nói đến hoạt động trao đổi kiến thức giữa thầy và trò, tác động qua lại, bổ sung cho nhau để đạt được mục đích cuối cùng là sự lĩnh hội và vận dụng tri thức của học sinh Học sinh là đối tượng của hoạt động dạy, đồng thời là chủ thể của hoạt động học

Trong lĩnh vực truyền đạt kiến thức, thực tế cho thấy có không ít những hoạ sỹ có tài, trình độ chuyên môn giỏi, nhưng chưa hẳn đã trở thành nhà sư phạm giỏi Sự thành công trong dạy Mỹ thuật là dựa vào phương pháp, cách dẫn dắt, tổ chức và chỉ đạo của thầy nhưng không được áp đặt làm thay Người thầy phải xác định đúng đắn nội dung biện pháp để đạt tới mục tiêu bài học Người dạy tốt đó là người có khả năng truyền đạt kiến thức, khơi dậy ở học sinh sự say mê sáng tạo và chủ động đón nhận, tìm hiểu kiến thức, nghĩa

là có phương pháp giảng dạy tốt

2 Một số khái niệm cơ bản

- Phương pháp dạy học: Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cách thức, con đường chuyển tải nội dung kiến thức của giáo viên để học sinh có thể nắm vững, chiếm lĩnh phát hiện và hình thành những kỹ năng để đạt được mục tiêu bài học

- Năng khiếu: Năng khiếu là mầm mống của tài năng Nếu phát hiện và bồi dưỡng một cách khoa học thì sẽ trở thành tài năng, nếu không phát hiện

và không được bồi dưỡng thì nó sẽ bị thui chột đi

- Yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến sự phát triển năng lực:

Tư chất (Tiền đề vật chất)

Hoạt động thực tiễn

3 Thực trạng bồi dưỡng học sinh giỏi THCS ở nhà trường

a Thuận lợi

Được sự quan tâm giúp đỡ tận tình của Ban giám hiệu nhà trường, các cấp, các ban ngành cùng đồng nghiệp Trong quá trình dạy học ( 2002 – 2011) tôi nhận thấy các em rất say mê học môn mỹ thuật, say mê vẽ, làm bài đầy hứng khởi, đó là một điều đáng mừng

Số đông học sinh chăm ngoan, có ý thức vươn lên vượt khó trong học tập và tu dưỡng

Nhà trường đủ phòng học 1 ca nên có nhiều điều kiện cho việc dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi vào buổi chiều Nhà trường đã tạo điều kiện mua sắm thiết bị dạy học: tranh , mẫu vẽ

b Khó khăn

Cơ sở vật chất nhà trường khang trang nhưng còn chật, phòng học chức năng chưa có

Nhiều em còn thiếu giấy vẽ, màu tô, chưa thật ham học, chưa được cập nhật các kênh thông tin mới Các em chỉ chú trọng vào ôn luyện môn Toán, Văn, Anh Tất cả những điều đó dẫn đến chất lượng của sự tiếp thu bài chưa triệt để, còn xem nhẹ, “ Cưỡi ngựa xem hoa”

Hiện nay môn Mỹ thuật trong các nhà trường phổ thông chỉ dạy một tiết trên tuần, đó là phần thời gian quá ít không đủ cho các em tìm tòi tiếp thu

và phát huy được khả năng vẽ sáng tạo của mình

Chính những khó khăn này, lại càng yêu cầu người giáo viên cần phải

có phương pháp phù hợp để nâng cao chất lượng của tranh vẽ học sinh trong điều kiện khó khăn chung

*Điều tra cơ bản năm 2009 -2010

Trường

Số học sinh giỏi cấp huyện: 1 em giải ba, 1 em giải khuyến khích

* Điều tra cơ bản đầu năm 2010- 2011

Trường

- Đặc biệt là hầu hết các em vẽ giỏi, lại toàn là các em hoc giỏi các môn văn hóa, luôn trú trọng đến các môn toán, văn, anh… Nên các em lại chưa chuyên tâm vào môn học này, số học sinh còn lại chỉ đạt chất lượng ở mức độ trung bình Do đó việc tuyển chọn học sinh và bồi dưỡng học sinh giỏi môn

Mỹ thuật là một vấn đề hết sức khó khăn và nan giải

- Một bộ phận nhân dân, phụ huynh chưa quan tâm đến việc dạy của thầy, việc học của con em mà còn giao khoán cho nhà trường

- Có một số phụ huynh có con học tạm được, nhưng chưa tạo điều kiện

về thời gian, đồ dùng học tập, giấy vẽ, mầu v.v (chưa đầu tư) cho con em học tập, nên đã hạn chế đến sự vươn lên của các em

Qua quá trình tìm hiểu, nghiên cứu thực trạng, để công tác giảng dạy, bồi dưỡng học sinh giỏi đạt hiệu quả cao, giúp học sinh tích cực học tập yêu thích môn Mỹ thuật hơn, thì giải pháp thực hiện phù hợp, đơn giản, dễ hiểu chính là điều mà tôi luôn tìm tòi, trăn trở

II Các giải pháp thực hiện:

Trong phạm vi đề tài này tôi xin được đề cập đến những giải pháp cơ bản sau:

- Bồi dưỡng kỹ năng cho học sinh

- Bồi dưỡng tập vẽ tranh đề tài

III Các biện pháp tổ chức thực hiện:

1 Bồi dưỡng kỹ năng cho học sinh

- Quan sát (so sánh, đối chiếu, phân tích, tổng hợp, đánh giá, áp dụng)

- Xác định bố cục

- Vẽ hình

- Chỉnh hình

- Vẽ đậm nhạt

- Vẽ mầu

- Tự học, tự nghiên cứu sách giáo khoa sưu tầm tài liệu

* Bồi dưỡng cho học sinh kỹ năng quan sát, giúp các em biết cách quan sát, nhìn ngắm đồ vật, sự việc, hiện tượng thiên nhiên, con người xung quanh Quan sát từ tổng thể đến chi tiết, so sánh, đối chiếu, phân tích tổng hợp khái quát để nắm bắt được đặc điểm, nội dung, hình thức, đồ vật, sự việc, hiện tượng, thiên nhniên v.v góp phần hình thành thị hiếu thẫm mỹ và thói quen quan sát nhận ra vẽ đẹp của mọi vật xung quanh, thích sáng tạo và trân trọng cái đẹp

* Bồi dưỡng kỹ năng, xác định bố cục: tức là biết sắp xếp các hình mảng, trên giấy, cân đối thuận mắt, có nhóm chính nhóm phụ, mảng phụ, mảng chính thường nằm ở trong tâm của bức tranh, lớn hơn mảng phụ để tạo được sự cân đối thuận mắt (hình 1) Bố cục cân đối đẹp mắt không chỉ được

thể hiện ở kỹ năng sắp xếp hình tượng mà nó còn bị chi phối bởi sự sắp xếp các mảng đậm, nhạt và màu sắc

Hình 1

* Bồi dưỡng kỹ năng vẽ hình: Trên cơ sở kết quả quan sát nắm bắt được đặc điểm hình dáng hiện tượng sự vật, sự việc, hình tượng, con người đã được lựa chọn, sử dụng trí nhớ hoặc tư liệu các em vẽ lại hình trên giấy cho đúng đặc điểm, hình dáng, hiện tượng, sự vật, sự việc, nhân vật phác hình từ khái quát, tổng thể đến chi tiết Nếu không biết cách phác hình thì bài vẽ không đạt được hiệu quả như mong muốn

Hình 2

* Bồi dưỡng kỹ năng chỉnh hình: Trên cơ sở hình vẽ đã được xác định, học sinh biết cách so sánh, đối chiếu, chỉnh sửa lại hình cho cân đối về tỷ lệ

và đặc điểm cơ bản của mầu, của hình tượng nhân vật (hình 3)

Hình 3

* Bồi dưỡng kỹ năng xác định đậm nhạt: Sau khi hình vẽ được chỉnh sửa hoàn chỉnh, cần xác định các mảng đậm, nhạt trên toàn bộ sự vật, sự việc, hiện tượng trong tranh, thể hiện được trọng tâm của bố cục Mảng đậm nhất

và sáng nhất thường tập trung ở mảng chính để thu hút mắt người xem Các mảng đậm nhạt ở mảng phụ thường nhẹ hơn để tạo không gian xa gần Các mảng đậm nhạt cần được sắp xếp xen kẽ liên hoàn để tạo sự cân bằng thuận mắt, không nên dồn vào một góc làm lệch bố cục (hình 4)

Hình 4

* Bồi dưỡng kỹ năng vẽ mầu: Thông thường các màu tươi đẹp thường đặt ở mảng chính Các màu đậm nhạt, nóng lạnh, cần được chuyển hoá nhịp nhàng tạo sự cân bằng cho bố cục Để nhấn mạnh trọng tâm có thể dùng thêm

nét để nhấn vào các hình tượng ở mảng chính Cần phát triển ở học sinh kỹ năng sử dụng các chất liệu như sáp màu, bút dạ, màu nước, màu bột (hình 5)

Hình 5

* Bồi dưỡng kỹ năng tự học, tự nghiên cứu sách giáo khoa, sưu tầm tài liệu Có như vậy mới tạo điều kiện cho các em tự tìm kiến thức, tri thức một cách chủ động sáng tạo không phụ thuộc, bị động tiếp thu kiến thức một chiều

từ phía thầy cô Giáo viên bồi dưỡng kỹ năng này bằng cách yêu cầu các em sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, đọc sách giáo khoa có liên quan đến nội dung bài học trên các kênh thông tin (báo chí, intenet) giáo viên có thể đưa ra yêu cầu

cụ thể bằng một hệ thống câu hỏi, phiếu bài tập

VD : Sưu tầm tranh vẽ của hoạ sĩ và học sinh về các đề tài, các tác giả tác phẩm, trong chương trình, cảm nhận giá trị nghệ thuật nội dung, hình thức của tác phẩm “Thiếu nữ bên hoa Huệ” (Tô Ngọc Vân)

Để hình thành và phát triển các kỹ năng trên, trong các bài dạy mỹ thuật giáo viên cần nghiên cứu kỹ nội dung của bài học để xác định mục tiêu

cụ thể

Trong bài đấy cần hình thành kỹ năng nào? Mức độ đến đâu? và phối hợp nhuần nhuyễn nhịp nhàng đồng bộ các phương pháp Thảo luận nhóm, trực quan, luyện tập, đàm thoại gọi mở trong bài

Thảo luận nhóm rất tối ưu Các em sẽ học tập lẫn nhau trong lúc thảo luận Trong các tiết dạy mỹ thuật phương pháp trực quan là phương pháp thường xuyên, là nghệ thuật thị giác giúp các em cảm cái đẹp bằng mắt Để cho các em nhanh chóng nắm bắt được bài và dễ hiểu hơn, giáo viên cần cố gắng sưu tầm nhiều tranh ảnh, bài vẽ của học sinh khoá trước, bài vẽ đạt giải các kỳ thi, có cả bài tốt và chưa tốt Phong phú về thể loại, đề tài, để nhằm làm rõ về lý luận về bố cục (hình 6,7)

Hình 6 (bài của học sinh đạt giải quốc gia)

Hình 7 (bài của học sinh đạt giải quốc gia) Quan sát tranh minh hoạ của giáo viên và bài của học sinh khoá trước

để các em tìm ý tưởng và học tập, rút kinh nghiệm cho bài vẽ của mình tốt hơn về hình mảng, đậm nhạt, màu sắc, không gian, ánh sáng Cảm thụ vẽ đẹp của tranh hoặc tìm ra những nhược điểm để rút kinh nghiệm cho bài vẽ của mình Sau khi đã nắm được kiến thức lý thuyết cụ thể thì bất cứ bài vẽ nào cũng áp dụng phương pháp thực hành Đó là thông tin hai chiều đánh giá khả năng tiếp thu bài của trò và hiệu quả lao động của thầy

2 Bồi dưỡng tập vẽ tranh đề tài

Trong các kỳ thi học sinh giỏi mỹ thuật quốc gia, tỉnh, thành phố, nội dung chủ yếu vẫn là tranh đề tài Tranh đề tài là môn thực hành tổng hợp thử thách học sinh tất cả các kiến thức và kỹ năng hội hoạ Tranh đề tài phản ánh cuộc sống bằng ngôn ngữ hội hoạ, bố cục, hình vẽ, mầu sắc Muốn vẽ tranh

đề tài tốt các em phải thành thạo tất cả các kiến thức, kỹ năng: Quan sát, xác định bố cục vẽ hình, chỉnh hình, màu sắc, đậm nhạt Chính vì vậy, tập vẽ tranh đề tài một lần nữa khắc sâu kiến thức, rèn luyện các kỹ năng, thao tác trên cho học sinh Vẽ tranh giúp học sinh thể hiện nhận thức và cảm xúc của mình về thế giới xung quanh phát triển trí nhớ, hình thành thêm kỹ năng quan sát, lựa chọn hình tượng tiêu biểu điển hình thể hiện nội dung đề tài Vẽ tranh

có vị trí quan trọng, qua nhiều lần tập vẽ tranh đề tài, luyện tập thường xuyên, các kỹ năng trên được nâng cao phát triển nhuần nhuyễn thành kỷ sảo

Các em vẽ và vẽ, mọi em đều thích vẽ có thể vẽ bất cứ lúc nào Những nét vẽ ngây thơ đáng yêu, những mảng màu táo bạo hồn nhiên tươi vui, bừng sáng, những bố cục không bị lệ thuộc bởi lý tính, những hình ảnh không tuân thủ quy luật tự nhiên Thế giới trong mắt các em trở nên lung linh đến lạ

“Chăn Trâu” (Phi Tiến Sơn) “Chăn Bò” (Nguyễn Đức Tưởng) cũng đi vào trong tranh thật ấm áp Khi tổ chức bồi dưỡng học sinh tập vẽ tranh giáo viên phải lưu ý bồi dưỡng theo từng mảng kiến thức, được mảng nào chắc mảng

đó Cho học sinh ôn tập tất cả các dạng đề tài trong SGK 6,7,8, 9 nâng dần từ