Vấn đề dạy học bằng phơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh hiện nay đã và đang đợc thực hiện trong công tác giáo dục nhằm cuốn hút học sinh vào các tiết học sôi nổi, hứng thú, kí
Trang 1Phần mở đầu A/ Những vấn đề chung:
I) Lý do chọn đề tài:
* Vị trí tầm quan trọng của đề tài:
Đất nớc đang trên con đờng đổi mới, rất cần thế hệ trẻ có tri thức hơn bao giờ hết nên vấn đề dạy và học đang đợc các ngành các giới và xã hội rất quan tâm Việc đổi mới phơng pháp trong dạy học lịch sử là trách nhiệm to lớn của ngời thầy, muốn cho các em nắm bắt đợc đầy đủ nội dung chơng trình thì trớc tiên phải cho các em hiểu rõ cội nguồn dân tộc, truyền thống tốt đẹp cha ông
Vậy phải làm thế nào để giúp các em nắm bắt nội dung của vấn đề đợc đầy
đủ, khoa học, hiệu quả nhất Vấn đề dạy học bằng phơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh hiện nay đã và đang đợc thực hiện trong công tác giáo dục nhằm cuốn hút học sinh vào các tiết học sôi nổi, hứng thú, kích thích tính t duy, sáng tạo
ở các em, giúp các em khám phá kiến thức, hiểu bài sâu sắc hơn, đạt hiệu quả cao
Qua bốn năm tiếp thu, áp dụng phơng pháp đổi mới vào dạy học thực
tế cho thấy bộ môn lịch sử nói riêng đã đóng góp to lớn vào việc đổi mới phơng pháp, thúc đẩy sự nghiệp giáo dục của đất nớc, song quá trình thực hiện vẫn còn gặp nhiều khó khăn nh: đại đa số HS học tập mang tính chất thụ động (chỉ biết nghe giảng và chép bài, học thuộc theo vở ghi) hầu hết các em cha biết liên hệ,
ứng dụng, vận dụng để đào sâu, mở rộng kiến thức Nhiều bậc phụ huynh học sinh
và ngoài xã hội còn có quan niệm cho rằng: học lịch sử là để nhớ, không phải t duy, không phải động não, không có bài tập thực hành, v.v học lịch sử chỉ là môn phụ không cần đầu t nhiều thời gian, không cần phải học nhiều,vv
Trong giảng dạy bộ môn nhiều giáo viên vận dụng phơng pháp nêu vấn đề còn lúng túng; hệ thống câu hỏi rời rạc, xé nhỏ, vụn vặt, cha có tính lô gíc, cha phát huy tính tích cực của học sinh, nội dung chính của bài cha đợc làm rõ, giải quyết
Trang 2vấn đề đa ra cha triệt để, xác định vị trí của phơng pháp dạy học cha thực sự đúng
đắn, nên hiệu quả công tác dạy - học cha cao
* Mục đích, yêu cầu của đề tài:
Do xuất phát từ những quan điểm sai lầm, còn nhiều hạn chế ở trên cho thấy môn học cha thực hiện tốt phơng pháp, cha phát huy tính tích cực của học sinh: học sinh bị hạn chế trong việc phát huy tính t duy, sáng tạo, thiếu tính chủ động, tích cực ở các em Để có đợc tiết học tốt, có hiệu quả cao, yêu cầu đa ra đối với ngời thầy đầu tiên phải làm là thay đổi về phơng pháp giảng dạy, phải làm sao cho tiết học sôi nổi, học sinh chủ động làm việc, độc lập suy nghĩ và đa ra ý kiến của bản thân, giúp các em phát huy cao tính tích cực, sáng tạo và làm chủ kiến thức Việc tiếp thu kiến thức đã và đang là hoạt động chủ đạo trong dạy học lịch sử, các em sẽ
tự mình nghiên cứu để hiểu rõ cội nguồn dân tộc, truyền thống cha ông, nhng thực
tế thì cả thầy và trò đều cha làm tốt nhiệm vụ này làm cho kỹ năng học tập của các
em cha hoàn thiện, học trớc quên sau, nhiều em cha biết vận dụng kiến thức vào làm bài tập, khả năng rung cảm, xúc động trớc những sự kiện lịch sử, nhân vật lịch
sử của tiết học còn hạn chế
Yêu cầu của phơng pháp mới làm thay đổi tiến trình, bớc đi, việc làm của thầy và trò có sự thay đổi cơ bản: lấy học sinh làm trung tâm, ngời thầy làm hớng dẫn, không khí tiết học thay đổi, thực sự cuốn hút học sinh, học sinh nắm bắt, hiểu bài, hiệu quả hơn
* ý nghĩa:
Để sự nghiệp giáo dục đợc thành công mà công tác dạy - học của thầy và trò
là quan trọng nhất Trớc hết ngời thầy phải thực sự tâm huyết với nghề, luôn gần gũi với học sinh, phải đổi mới về phơng pháp và nắm chắc phơng pháp Từ đó giúp cho học sinh hình thành thói quen khám phá kiến thức, làm chủ tri thức, mạnh dạn
đề xuất ý kiến trớc tập thể, các em tự điều chỉnh cách học, biết đánh giá lẫn nhau giúp cho học sinh phát huy trí thông minh, óc sáng tạo, lĩnh hội kiến thức, tạo điều kiện cho các em chiếm lĩnh văn hoá
Trang 3Chính từ những lý do trên nên tôi chọn đề tài phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy và học lịch sử ở trờng trung học cở sở - đặc biệt là môn lịch sử lớp 8
để nghiên cứu đóng góp một phần vào việc đổi mới phơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh nhằm nâng cao chất lợng trong học bộ môn lịch sử lớp 8 ở trờng Trung học cơ sở
II) Ph ơng pháp nghiên cứu :
- Phơng pháp điều tra: Qua khảo sát đánh giá chất lợng bộ môn ở đầu năm học hàng năm cho thấy việc dạy - học lịch sử ở trờng qua nghiên cứu các tiết học cha có hiệu quả cao do các tiết học cha thực sự sinh động, tính tích cực, chủ động, sáng tạo ở các em cha phát huy hết, việc giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi đa ra cha đợc khoa học, thiếu tính lô gíc, cha gây đợc hứng thú, tính say mê, hiếu học nên hầu hết các tiết học còn nhàm chán, đơn điệu dẫn đến chất lợng thấp
- Phơng pháp vấn đáp: Do những câu hỏi giáo viên đặt ra cha phát huy hết tính tích cực cho học sinh, câu hỏi còn nặng về tính áp đặt kiến thức; việc xử lý các tình huống của giáo viên ở trên lớp cha triệt để, cha thấu đáo, nội dung cần giải quyết không đợc làm rõ, còn lúng túng trớc những thắc mắc của học sinh
- Phơng pháp kiểm tra đánh giá: Qua kiểm tra thờng xuyên (miệng 15 phút), kiểm tra định kỳ (1 tiết, học kỳ) khảo sát chất lợng đầu năm cho thấy chất lợng cha cao cho nên đã phần nào ảnh hởng đến chất lợng chung của toàn ngành giáo dục
III) Đối t ợng nghiên cứu :
- Năm học này tôi đợc nhà trờng phân công trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch
sử khối 8 ( 8b,8b,8c,8d ) với tổng số toàn khối là 148 học sinh Là giáo viên trờng khác mới đợc điều động về trờng Trung học cơ sở Huy Hạ đợc một năm học, bản thân cha hiểu hết mọi mặt ở các em Từ lẽ đó ngay từ đầu năm học tôi luôn xác
định cho mình phải cố gắng, nỗ lực đem hết tâm huyết khả năng của mình vào việc
đầu t soạn giảng đầy đủ, chu đáo, cải tiến, đổi mới phơng pháp để nâng cao hơn nữa chất lợng dạy và học
Qua khảo sát, kiểm tra chất lợng bộ môn cho thấy còn có nhiều hạn chế trong dạy - học môn lịch sử nh: Nắm bắt vận dụng phơng pháp mới ở học sinh cha
Trang 4cao, nhiều học sinh còn bỡ ngỡ, lúng túng trớc phơng pháp mới Đại đa số các em xuất thân từ nông thôn nên ít có thời gian đầu t cho học tập; tiếp thu kiến thức còn thụ động ở mức nghe và ghi, cha phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tính t duy còn hạn chế nhiều.
Từ thực tế trên tôi chọn đối tợng học sinh khối lớp 8 áp dụng phơng pháp nghiên cứu phát huy tính tích cực của học sinh trờng Trung học cơ sở để khám phá, tìm ra một hớng đi đúng đắn, phù hợp, có hiệu quả Mặc dù đây là một việc làm rất khó khăn không đơn thuần chỉ một sớm một chiều mà thực hiện đợc, đòi hỏi cần có cả một quá trình; cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ môn khoa học, có kết hợp chặt chẽ với các yếu tố khác; kết hợp giữa các bộ môn với nhà trờng, giữa nhà trờng với gia đình, nhà trờng với xã hội Mục tiêu là cả xã hội cùng cộng đồng giáo dục Song vai trò ngời thầy trực tiếp đứng lớp là quan trọng hơn cả - Ngời thầy giữ vai trò chủ đạo tổ chức, hớng dẫn học sinh tiếp nhận thông tin, kiến thức một cách chủ
động, học sinh là trung tâm, độc lập suy nghĩ, tự bày tỏ quan điểm hiểu biết, mạnh dạn đề xuất, đa ra ý kiến quan điểm của mình, cùng các bạn trao đổi, thảo luận và
đi đến thống nhất Học sinh làm trung tâm của tiết học song thầy hớng dẫn các nắm vững phơng pháp, giáo dục cho học sinh biết tôn trọng, biết lắng nghe, tiếp thu ý kiến bổ sung của các bạn, của thầy Có nh vậy mới giúp các em hiểu bài, tiếp thu bài ngay tại lớp
Năm học 2006 – 2007 này tôi trực tiếp dạy môn lịch sử khối 8 gồm 4 lớp cụ thể:
8a là 37 học sinh
8b là 38 học sinh
8c là 36 học sinh
8d là 37 học sinh
Tổng số toàn khối là: 148 học sinh
* Khảo sát chất lợng đầu năm học:
Trang 5B) Nội dung của đề tài
I) Những vấn đề lý luận dạy học môn lịch sử ở tr ờng Trung học cơ sở hiện nay:
1) Vị trí, nhiệm vụ, chức năng môn học lịch sử ở THCS:
* Vị trí:
Nội dung chơng trình lịch sử lớp 8 gồm:
- Phần đầu: Lịch sử thế giới cận đại ( từ giữa thế kỷ XVI đến năm 1917 )
- Phần hai: Lịch sử thế giới hiện đại ( từ 1917 đến năm 1945 )
- Phần ba: Lịch sử Việt Nam từ 1858 đến năm 1918 )
- Phần bốn: Lịch sử địa phơng
Nội dung chơng trình lịch sử 8 tập trung nghiên cứu chủ yếu về lịch sử thế giới cận đại và lịch sử thế giới hiện đại
* Nhiệm vụ: Qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử thực tế cho
thấy để dạy tốt bộ môn cần phải:
- Giáo viên cần xác định đợc mục đích, yêu cầu, nắm vững nội dung từng phần, từng chơng, từng bài cụ thể
- Mỗi phần, mỗi chơng hoặc bài giáo viên cần có định hớng cụ thể cho học sinh; xây dựng hệ thống câu hỏi hợp lý, lô gíc
Trang 6- Khai thác nội dung bài học, thầy đóng vai trò tổ chức, hớng dẫn học sinh, học sinh dựa vào hớng dẫn của giáo viên phát huy tính tích cực của mình.
- Sau mỗi phần, mỗi bài giáo viên cần đánh giá kết quả thông qua ý kiến cá nhân học sinh hoặc nhóm học sinh
* Chức năng:
- Phơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh đã và đang thực hiện là một biện pháp rất quan trọng, hữu hiệu trong việc phát huy tính t duy, sáng tạo cho học sinh
- Bằng nhiều hình thức ngời thầy đề ra các tình huống có vấn đề để cho các
em giải quyết các tình hình giáo viên đặt ra qua các giai đoạn cụ thể của lịch sử
- Trong tiết học bộ môn rất cần có các sự kiện, hình ảnh sống động tái hiện trong trí tởng tợng của học sinh
2) Các phơng pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh trờng THCS:
Dạy học môn lịch sử nói tiêng và chơng trình đổi mới giáo dục toàn ngành nói chung không thể thiếu đợc một trong các phơng pháp dạy sau:
+ Phơng pháp nêu vấn đề: Đang là một trong những phơng pháp đợc đa lên hàng đầu và quan trọng nhất của công tác dạy – học hiện nay
+ Phơng pháp thuyết trình: Đợc sử dụng, song ( hạn chế trong các tiết học ) chủ yếu dành cho giáo viên giải thích, mở rộng kiến thức
+ Phơng pháp trực quan: Cũng rất quan trọng trong tiết học, giúp học sinh tiếp thu kiến thức đầy đủ hơn; hiểu bài sâu sắc hơn
+ Phơng pháp sử dụng sách giáo khoa: Việc hớng dẫn rèn cho học sinh nghiên cứu sách giáo khoa và tài liệu tham khảo cũng là một thao tác rất cần thiết
để rèn cho học sinh phong cách học tập chủ động, tích cực có hiệu quả
+ Phơng pháp luyện tập – củng cố kiến thức: Nhằm khắc sâu sự kiện lịch
sử Phát triển có hiệu quả khả năng t duy, nhận định, đánh giá, khả năng thực hành
nh sử dụng bản đồ; lợc đề, sơ đồ, ghi niên đại, cách lập bảng thống kê,vv
Trang 7+ Phơng pháp kiểm tra đánh giá: Là một việc làm rất quan trọng và không thể thiếu đợc trong công tác đánh giá kết quả tiếp thu kiến thức Song đối với phơng pháp này giáo viên cần chú trọng đến nội dung cũng nh hình thức thực hiện Giáo viên cần nắm chắc kiến thức, đa ra những câu hỏi, bài tập sát thực và phù hợp đối t-ợng học sinh.
Bằng nhiều phơng pháp ngời thầy có thể ứng dụng, vận dụng các phơng pháp vào từng nội dung của tiết học, xắp xếp hợp lý, lô gíc để học sinh thực hiện, giải quyết vấn đề cho có hiệu quả và triệt để nhất
Muốn có tiết học thực sự có hiệu quả lôi cuốn học sinh thì giáo viên cần phải xây dựng một hệ thống câu hỏi hợp lí, khoa học, kết hợp đầy đủ các phơng pháp nh: Trực quan, miêu tả, tờng thuật,vv để học sinh phát huy tính tích cực cao nhất hiệu quả nhất, học sinh có thể độc lập suy nghĩ, phát hiện kiến thức hoặc làm việc cùng các bạn thông qua thảo luận nhóm Sau khi phát hiện kiến thức học sinh phải
đợc trình bày, suy nghĩ, kết quả của mình, của nhóm bằng các hình thức: Trình bày bằng miện hay phiếu học tập; bảng phụ mà giáo viên đã chuẩn bị mẫu sau mỗi phần trình bày là các ý kiến của bạn tiếp tục phát huy, phát hiện kiến thức Song không thể thiếu đợc sự nhận xét, kết luận của thầy, giúp học sinh vững tin vào ý kiến của mình ( khi có ý kiến đúng ) và củng cố bổ sung cho học sinh ( khi phát hiện kiến thức cha đúng, thiếu khuyết )
Dạy – học lịch sử phải đảm bảo tính chân thực, khách quan, chính xác, cần tuân thủ theo nguyên tắc sau: Đúng sự kiện, đúng trọng tâm của bài, tiết học, tránh tản mạn, lan man kiến thức Đặc biệt tránh phơng pháp thầy đọc, trò ghi Thầy đóng vai trò tổ chức, hớng dẫn; học sinh làm trung tâm, làm chủ kiến thức Thực hiện đầy
đủ các bớc trên sẽ giúp cho học sinh hứng thú học tập, phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo để giải quyết các vấn đề giáo viên đa ra, các em sẽ nắm bắt, tiếp thu kiến thức có hiệu quả cao
II) Thực trạng giảng dạy môn lịch sử Trung học cơ sở Huy Hạ - Phù–
Yên Sơn La:–
1) Thực trạng:
Trang 8* Vài nét về Trờng Trung học cơ sở Huy Hạ:
- Vị trí địa lý: Trờng nằm giữa trung tâm thị trấn Phù Yên, có dân số đông, sống tập trung, thuận tiện giao thông, thông tin trên tất cả các lĩnh vực Đặc biệt việc thông tin về giáo dục hai chiều giữa nhà trờng và gia đình Địa bàn c trú của nhân dân xã Huy Hạ tập trung nên rất thuận tiện cho con em đến lớp, đến trờng
- Về kinh tế – xã hội:
+ Kinh tế: Những năm gần đầy xã Huy Hạ không ngừng phấn đấu nâng cao
đời sống về vật chất và tinh thần bằng nhiều hình thức Đảng bộ xã đã đề kế hoạch, chỉ tiêu phấn đấu chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nhất là kinh tế nông nghiệp ( chủ
đạo ) theo hớng chuyên môn hoá, kết hợp với nhiều thành phần kinh tế khác nh: chăn nuôi, trồng rừng, dịch vụ, vv nên kinh tế tơng đối ổn định
+ Xã hội: Đại đa số nhân dân trong xã đã có nhận thức đúng đắn về văn hoá - xã hội Trong lúc giáo dục đất nớc không ngừng đổi mới và có hiệu quả cao thì tr-ờng Trung học cơ sở Huy Hạ nói riêng cũng từng bớc thay đổi phơng pháp dạy học Nâng cao tiếp thu, chất lợng giáo dục ngày một đi lên Nhân dân xã Huy Hạ có nhận thức đúng đắn, đa giáo dục lên hàng đầu nên năm học 2004 – 2005 đợc công nhận phổ cập giáo dục Mặc dù đời sống nhân dân cha thực sự ổn định nhng nhân dân đang phấn đấu xoá đói, giảm nghèo, ổn định xã hội
- Về giáo viên và học sinh:
+ Giáo viên: Trờng có tổng số 38 cán bộ, giáo viên Nhìn chung có tinh thần
đoàn kết, có ý thức tổ chức kỷ luật, đợc phòng giáo dục huyện rất quan tâm về đội ngũ cán bộ giáo viên cũng nh các điều kiện phục vụ cho công tác dạy và học Cán
bộ giáo viên của trờng đều yên tâm công tác, tâm huyết với nghề, luôn tự học tập, bồi dỡng kiến thức, nâng cao chất lợng dạy và học
Từ khi có chơng trình đổi mới về phơng pháp đại đa số giáo viên đi đúng
ph-ơng pháp, thực hiện theo yêu cầu của bộ môn, xác định đúng mục tiêu, kiến thức của bài học, truyền đạt đầy đủ kiến thức cho học sinh Bên cạnh những nội dung mà giáo viên trờng đã làm đợc ở trên thì trong công tác giáo dục của trờng vẫn còn gặp
Trang 9phải những khó khăn nhất định nh: Việc sử dụng phơng pháp mới ở một số giáo viên còn lúng túng, hệ thống câu hỏi đa ra còn rời rạc, cha phát huy hết tính tích cực của học sinh, cha khai thác triệt để nội dung bài hoặc cha có sự vận dụng, liên
hệ nên nội dung bài giảng cha sâu, cha phong phú nên nhiều tiết học cha lôi cuốn
sự hứng thú, chú ý của học sinh Do trờng cha đợc đầu t trang thiết bị đầy đủ nh: Tài liệu tham khảo, nâng cao, bản đồ, lợc đồ, thiết bị máy chiếu, đèn chiếu cha có nên cả giáo viên và học sinh còn hạn chế trong việc sử dụng phơng pháp mới, phát huy tính tích cực của học sinh
+ Về phía học sinh:
Đại đa số học sinh của trờng tiếp thu kiến thức còn ở mức thụ động ( hầu hết nghe và ghi học thuộc ) chứ các em cha biết liên hệ, ứng dụng, mở rộng kiến thức Nhiều em có quan niệm rằng môn lịch sử chỉ là môn phụ, không có bài tập thực hành nên còn xem nhẹ bộ môn
* Thực trạng chất lợng bộ môn qua 4 năm học tại trờng Trung học cơ sở Huy Hạ ( từ năm học 2001 – 2005 )
Trang 10- Do đội ngũ giáo viên cha đồng đều Nhiều giáo viên mới chuyển từ vùng 3
về nên phơng pháp còn nhiều hạn chế, thiếu giáo viên chính ban đào tạo còn phải dạy kê nên chất lợng cha cao
- Học sinh: 100% đợc xuất thân từ gia đình nông thôn nên cha có điều kiện, thời gian đầu t vào học tập, đồ dùng tài liệu còn thiếu, còn nặng t tởng là học xong cũng chỉ ở nhà làm ruộng nên không cần phải học nhiều, vv
- Trang thiết bị, tài liệu mặc dù đợc cấp song còn thiếu nh: đầu đĩa, đèn chiếu, tài liệu liên quan đến môn học, bản đồ, lợc đồ, tranh ảnh,
3) Tính tất yếu kết quả việc kết hợp các phơng pháp dạy học tích cực:
- Để môn học thực sự đạt đợc kết quả cao thì phơng pháp mới phát huy tính tích cực của học sinh cần thiết hơn bao giờ hết Ngời thầy phải biết vận dụng đầy đủ các phơng pháp cho tiết học, để có tiết học hay, hiệu quả ngay từ khâu soạn giáo án ngời thầy phải xác định đúng mục tiêu bài học, kiến thức cơ bản của bài; xác định nội dung học sinh cần phải đạt đợc là gì để từ đó có hệ thống câu hỏi, khai thác kiến thức hợp lí, phát huy cao độ tính t duy sáng tạo ở các em
- Ngoài yếu tố trên muốn có một tiết học lịch sử thực sự sôi nổi, cuốn hút học sinh lời giảng, phơng pháp khai thác kiến thức hợp lý, ngôn ngữ rõ ràng, sinh động
Đặc biệt khi trình bày trận đánh, diễn biến cuộc khởi nghĩa phải hấp dẫn, tái hiện hình ảnh nhân vật, sự kiện trong học sinh, có nh thế mới gây cho học sinh sự hăng say, hứng thú, yêu thích học tập bộ môn
- Các tiết học ngời thầy cần hớng dẫn các em phát huy hết tính tích cực trong các em Cho các em đợc độc lập làm việc, trình bày quan điểm, suy nghĩ của mình trớc tập thể hoặc cho các em đợc làm việc cùng tập thể ( thảo luận nhóm ), cùng bàn bạc và đi đến thống nhất nội dung cùng các bạn
- Cuối tiết học giáo viên cần có câu hỏi tổng hợp nội dung kiến thức của bài giúp các em hình thành nội dung kiến thức, áp dụng kiến thức liên hệ, mở rộng và làm bài tập theo hớng dẫn của giáo viên Làm bài tập, trả lời câu hỏi cuối phần, cuối bài với mục đích giúp học sinh khẳng định kiến thức, nắm nội dung, kiến thức cô đọng hơn đồng thời đạt hiệu quả cao hơn trong dạy – học bộ môn lịch sử
Trang 11III) Vận dụng các ph ơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học môn lịch sử lớp 8 tr– ờng Trung học cơ sở :
Từ thực trạng nhiều năm công tác, giảng dạy môn lịch sử ở trờng Trung học cơ sở rồi qua khảo sát chất lợng bộ môn trong 4 năm học gần đây cho thấy còn thấp với nhiều lý do đã đề cập ở trên Từ lẽ đó tôi mạnh dạnh đa ra một số ví dụ khi sử dụng phơng pháp mới nhằm phát huy tính tích cực ở học sinh:
* Đối với giáo viên:
Để dạy một tiết học mới bớc đầu tiên của ngời thầy là soạn giáo án Song muốn có một giáo án hoàn chỉnh phải nghiên cứu kỹ bài dạy, nắm chắc mục đích yêu cầu của bài, xác định rõ kiến thức của bài cần đạt đợc những gì ? cần gì ? t tởng cần giáo dục cho học sinh của bài, muốn khai thác kiến thức học sinh nắm đợc, hiểu bài có hiệu quả thì ngời thầy xây dựng hệ thống câu hỏi khoa học, hợp lý, phát huy tính t duy sáng tạo, liên hệ kiến thức ở các em Hệ thống câu hỏi cần phù hợp yêu cầu, nội dung, từng bài, riêng câu hỏi trong sách giáo khoa phải đợc khai thác triệt để, đảm bảo tính vừa sức đối với các đối tợng ( giỏi, khá, trung bình, yếu ) của lớp Không nên đa ra câu hỏi quá khó hoặc quá dễ đối với học sinh
Sau đây là một vài ví dụ trong việc sử dụng phơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh ở trờng Trung học cơ sở:
Ví dụ:
Bài 10: Trung Quốc cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX:
Mục I: “ Trung Quốc bị các nớc Đế quốc chia xẻ ”
Giáo viên dùng lợc đồ Trung Quốc cuối thế kỷ XIX đầu thế kỉ XX khái quát tình hình Trung Quốc khi bớc vào thời kỳ cận đại,
Sau đó đặt câu hỏi
Hỏi: Tại sao Trung Quốc cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX bị các nớc phơng Tây xâm lợc?
- Học sinh: Trả lời
- Học sinh khác nhận xét bổ sung
Trang 12- Giáo viên nhận xét chốt lại: Trung Quốc có dân c đông nhất thế giới, triều
đình Mãn Thanh suy yếu, hèn nhát Đó là lý do khiến các nớc phơng Tây xâm lợc
Giáo viên cho học sinh quan sát lợc đồ
Hỏi: Qua quan sát lợc đồ – dựa vào lợc đồ chỉ các khu vực của Trung Quốc
Còn đối với lĩnh vực phát triển t duy, tính tích cực ở học sinh, giáo viên có thể sử dụng phơng pháp bằng câu hỏi khó hơn để học sinh suy nghĩ làm việc cùng các bạn
Ví dụ:
Bài 10: Trung Quốc cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX cuối mục I:
Giáo viên đa ra 2 câu hỏi cho học sinh thảo luận nhóm nhằm giúp học sinh hiểu rõ nội dung, kiến thức bài
- Đối với nhóm 1 và nhóm 2:
Hỏi: Tại sao Trung Quốc lúc này không chỉ bị một nớc Đế quốc xâm lợc mà
bị nhiều nớc Đế Quốc xâm lợc ?
- Đối với nhóm 3 và nhóm 4
Hỏi: Em hiểu thế nào về nớc nửa thuộc địa và thuộc địa?
Giáo viên khống chế thời gian thảo luận cho các nhóm là 3 phút