Dạy và học với máy tính TLC là mô hình học tập tích cực, học sinh được học thông qua các hoạt động trong một môi trường tích hợp công nghệ thông tin.. Trước hết, học tích cực không có ng
Trang 1Dạy và học với máy tính (TLC)
Cách đây hơn 25 thế kỷ, Khổng Tử đã từng nói: "Tôi nghe, tôi quên Tôi nhìn, tôi nhớ Tôi làm, tôi hiểu" Ba câu nói đơn giản này đã nêu ra ích lợi rõ ràng của việc học chủ động
Sau này các chuyên gia nghiên cứu về Phương pháp học chủ động đã đưa ra tỉ lệ mức
độ tiếp thu trung bình các phương thức truyền đạt như sau:
Nghiên cứu trên đã chỉ ra rằng nếu người học được trải nghiệm thông qua hoạt động và
có cơ hội được truyền đạt, dạy lại cho các bạn cùng học thì khả năng tiếp thu sẽ đạt ở mức cao nhất
Dạy và học với máy tính (TLC) là mô hình học tập tích cực, học sinh được học thông qua các hoạt động trong một môi trường tích hợp công nghệ thông tin Đây là mô hình
đã được triển khai từ năm 1998 đến nay tại một số địa phương của Việt Nam, trong đó
có Hà Nội thông qua dự án Phòng phát triển nghiệp vụ được kí kết giữa Bộ GD&ĐT
và tập đoàn IBM Tại Hà Nội, có 10 trường phổ thông đã triển khai mô hình học tập này Mô hình đã được Viện Khoa học Giáo dục nghiên cứu và khẳng định là mô hình tích cực của việc sử dụng Công nghệ thông tin trong dạy học
Trang 2Bài 1 Giới thiệu về TLC.
MỤC TIÊU: Sau khi hoàn thành bài học này, bạn sẽ có khả năng:
− Hiểu biết cơ bản tích cực
− Hiểu biết cơ bản về Học tmô hình Dạy và học với máy tính, Nắm được các đặc điểm của mô hình TLC
1 Học tích cực (Active Learning):
Học tích cực là thuật ngữ được dùng nhiều trong từ vựng giáo dục Trong cuộc đổi mới
về phương pháp dạy học hiện nay, chúng ta đã nói nhiều về phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm, phát huy tính chủ động, tích cực của người học, Vậy Học tích cực là gì?
Trước hết, học tích cực không có nghĩa là học sinh tiếp thu kiến thức thông qua những hoạt động cụ thể, chân tay, Nếu hiểu như vậy thì phương pháp tích cực là một phương pháp đòi hỏi vận động, Thế nhưng, trong thực tế mọi hoạt động chân tay dù tích cực đến mấy cũng trở thành thụ động nếu không có những hoạt động đó tư duy, sáng kiến
và kinh nghiệm của người thực hiện
Học tích cực cũng không có nghĩa là hoàn toàn phải trực giác cụ thể như: sử dụng những đồ vật cảm giác được, cho học sinh nhìn, sờ mó vào đồ vật, đặt học sinh trước những hiện thực cụ thể, Trẻ em có thể trông thấy, quan sát thấy, ngửi thấy mà vẫn không tích cực Tìm đến tự nhiên nhưng không tự đặt ra câu hỏi, không cố gắng để trả lời những câu hỏi ấy chưa phải là thái độ tích cực theo đúng nghĩa của nó
Giữa phương pháp phát vấn và Học tích cực cũng có sự khác nhau căn bản là: trong phương pháp phát vấn, học sinh có thể trả lời tốt từng câu hỏi riêng lẻ mà vẫn không nắm được cấu trúc nội tại của những chân lý mà các em phải lĩnh hội vì cấu trúc ấy được đưa ra thông qua bản chất và trình tự các câu hỏi đặt ra Trong thực tế, câu hỏi càng nhiều và càng cụ thể thì học sinh càng kém tích cực
"Phương pháp tích cực trong thực tế bao hàm một sự hoạt động mà qua đó trẻ em học được đôi điều bằng cách khám phá ra nó Tuỳ theo sự phát triển của trẻ, phương pháp này làm cho trẻ tham gia tích cực vào việc xây dựng những kiến thức, huy động sáng kiến, sáng tạo của các em thay vì các em thụ động tiếp thu chúng từ thầy giáo hay từ sách giáo khoa Phải hiểu phương pháp tích cực theo nghĩa phát huy sáng kiến cá nhân, sức sáng tạo, sức khám phá của cá nhân" (Guy PalMade - Các phương pháp sư phạm, T102, T103, NXB Thế Giới)
Trang 32 TLC (Teaching and Learning with Computer):
TLC – Dạy và học với máy tính là một cách tiếp cận đưa công nghệ vào lớp học Trong lớp học theo mô hình TLC, không phải mọi học sinh đều phải làm việc với máy tính cùng một lúc, cũng không phải trong tiết học chỉ có một hoạt động làm việc với máy tính
TLC được thiết kế linh hoạt TLC khuyến khích một môi trường học tập, trong đó các học sinh tham gia tích cực, hợp tác và liên lạc với nhau TLC giúp giáo viên:
− Khuyến khích học sinh tìm tòi, khám phá
− Hỗ trợ nhiều góc học tập, nơi học sinh tiếp cận với nội dung học tập một cách tích cực
− Giới thiệu các hoạt động khác nhau để đáp ứng nhu cầu học sinh
− Tạo điều kiện để học sinh có thể học một mình, nhóm hai người, nhóm nhỏ, hay
cả lớp
− Cung cấp khả năng truy cập vào máy tính được nối với nhau trong phòng học hay được nối ra ngoài
− Đưa công nghệ vào chiến lược giảng dạy
− Cung cấp khả năng truy cập các phần mềm giáo dục khác nhau, giúp học sinh tiếp cận các nội dung học tập khác nhau trong cùng một tiết học
− Khuyến khích học sinh tìm ra mối liên hệ giữa các lĩnh vực khác nhau trong quá trình học tập
− Mở rộng những điều học được ở trường về nhà, lôi cuốn các thành viên gia đình vào các hoạt động và các bài tập lớn
Môi trường học tập TLC thường bắt đầu bằng các hoạt động Toàn lớp nhằm giới thiệu cho học sinh những khái niệm mới, kế hoạch làm việc, Sau đó, học sinh sẽ phân tán
về các góc học tập
Hoạt động ở các góc học tập là đặc thù của môi trường học tập TLC Tại các góc học tập, học sinh có thể tham gia tích cực vào các hoạt động với máy tính, với các phương tiện nghe nhìn, các tài liệu và các công cụ học tập khác, Những hoạt động này được thiết kế không chỉ để củng cố, mở rộng các khái niệm mà còn giúp học sinh làm quen với các hoạt động đa dạng, làm nảy sinh tình huống có vấn đề, làm động lực cho quá trình nhận thức tiếp theo
Tại các góc học tập, học sinh có thể làm việc độc lập hay làm việc theo nhóm Cách học đó tạo ra những điều kiện để học sinh trao đổi ý kiến, học hỏi lẫn nhau cũng như những cơ hội để giáo viên trao đổi trực tiếp với cá nhân hoặc với nhóm học sinh
Trang 4Mô tả về hoạt động toàn lớp và một số hình thức hoạt động khác ở các góc học tập.
Toàn lớp Giáo viên giới thiệu các khái niệm mới và hướng dẫn cả lớp thảo luận
Máy tính được sử dụng như bảng đen điện tử để cả lớp hiểu được các khái niệm cũng như những mối liên hệ Thời điểm này có các hoạt động để học sinh tìm tòi, hỏi và trao đổi
Làm việc với
máy tính Học sinh dùng các phần mềm để phát triển khái niệm cũng như kĩ năng Học sinh học theo nhóm (2 người một máy tính) để giúp đỡ lẫn
nhau, thảo luận các nội dung thông qua các hoạt động
Học sinh có thể dùng các chương trình soạn thảo văn bản hay các phần mềm học tập khác để mở rộng các kiến thức Toán sang lĩnh vực khác.Hoạt động Học sinh hoạt động theo nhóm nhỏ, dùng các giáo cụ để phát triển các
khái niệm cũng như các cách giải bài tập khác nhau Học sinh trong mỗi nhóm giúp đỡ lẫn nhau và thảo luận về công việc của chúng GV
di chuyển từ góc này sang góc khác để gợi ý học sinh tìm hiểu, đào sâu suy nghĩ và kích thích trí thông minh
có thể giao bài tập cho từng học sinh hay cho các nhóm
Trong mô hình TLC, học sinh giữ vai trò trung tâm lớp học Học sinh tham gia mọi
hoạt động một cách chủ động, tích cực xây dựng, khám phá kiến thức Giáo viên theo đuổi các giá trị câu hỏi của học sinh Giáo viên là người tổ chức, thúc đẩy quá trình học tập của học sinh
Trong một tiết học theo mô hình TLC, học sinh thu nhận kiến thức mới thay vì từ giáo viên và SGK theo cách truyền thống thì nay do chính các em khám phá nhờ sự tích cực tham gia các hoạt động tại các góc học tập Chính vì vậy, một tiết dạy theo mô hình TLC bao giờ cũng cần một phần lớn thời gian cho học sinh hoạt động xây dựng kiến thức và tổng kết các kiến thức thu nhận được từ các hoạt động Và do đó một tiết dạy theo mô hình TLC bao giờ cũng đòi hỏi nhiều thời gian hơn và sự chuẩn bị công phu hơn so với cách dạy truyền thống
3 Đặc điểm của mô hình TLC
Lớp học theo mô hình TLC là một lớp học có môi trường Học tích cực và giàu công nghệ Trong lớp học TLC, ngoài hoạt động làm việc với máy tính còn có nhiều hình thức hoạt động khác với những đồ dùng và tài liệu học tập phong phú giúp học sinh chủ động, tích cực xây dựng kiến thức, sáng tạo và khám phá kiến thức Có thể kể đến một số đặc trưng của mô hình TLC như sau:
Trang 53.1 Tính liên môn trong nội dung học tập:
Trong mô hình lớp học TLC, nội dung học tập Tích hợp nhiều môn học Đặc trưng này
xuất phát từ thực tế trong đời sống hàng ngày các hoạt động thường là những hoạt động tổng hợp, do vậy con người cần kiến thức của nhiều môn học thay vì chỉ một môn Chẳng hạn, qua các hoạt động tìm hiểu chủ đề Kim tự tháp Ai Cập, học sinh có thể học được về Lịch sử các Pharaon, vị trí Địa lý của các Kim tự tháp, các kiến thức về Toán học như tam giác, tứ giác, mô hình hình học trong không gian, Như vậy việc tích hợp nhiều môn học trong một chủ đề một mặt làm cho những kiến thức các em thu nhận được tổng hợp, mặt khác việc tích hợp nhiều môn có tác dụng tiết kiệm thời gian và khắc sâu vì kiến thức nhiều môn được học sinh lĩnh hội song song trong một tình huống thống nhất
Tuy nhiên, sách giáo khoa của ta hiện nay chưa tích hợp Ngoài ra, cũng chưa có sơ sở nào đào tạo các thầy dạy những chương trình tích hợp như vậy, các tiết học bị buộc phải bám sát chương trình quy định
3.2 Ba giai đoạn học:
Trong mô hình lớp học TLC, nội dung học tập đưa đến cho học sinh đi theo con đường của sự nhận thức biện chứng: từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng trở về thực tiễn Tức là bên cạnh các hoạt động xây dựng kiến thức, sáng tạo
và khám phá kiến thức, học sinh còn được tham gia các hoạt động giải quyết tình huống thực, áp dụng kiến thức trong các lĩnh vực ứng dụng Nội dung kiến thức trong
mô hình lớp học TLC thường đưa ra dưới dạng chủ đề hay một chủ điểm công việc
Để tổ chức hoạt động cho học sinh, mỗi chủ đề được chia thành ba giai đoạn Giới thiệu, Phát triển và Tiếp tục Mỗi giai đoạn cung cấp một số hoạt động theo Toàn lớp
và các Góc học tập Logic tự nhiên của trình tự Giới thiệu, Phát triển, Tiếp tục là rất quan trọng vì nó đi theo logic của con đường nhận thức biện chứng
Trong khi phân tích từng giai đoạn, ta sẽ xem xét những hoạt động thí dụ cho từng giai đoạn của chủ đề Nhân phân số (môn Số học lớp 6)
− Giới thiệu
Các hoạt động giới thiệu giúp cho học sinh phát triển các khái niệm cơ sở Các hoạt động luôn cụ thể và thường có giáo cụ Chúng tăng cường sự khám phá và không tập trung vào việc phát triển các kỹ năng trừu tượng Mỗi chủ đề giới thiệu các khái niệm mới bằng cách đưa ra vấn đề cần giải quyết
Với chủ đề Nhân phân số, các hoạt động trong phần này giới thiệu nhân phân số với một số nguyên Đây là nội dung dễ nhất để hiểu phép toán nhân phân số Học sinh làm việc với các que màu biểu diễn phân số để lên sơ đồ giải quyết vấn đề và rút ra qui tắc
Trang 6− Phát triển
Trong giai đoạn này, học sinh được giới thiệu các tư duy hình thức và phát triển các kỹ năng trừu tượng Một số hoạt động trong giai đoạn này có hình thức tinh tế hơn để nâng cao hiểu biết của học sinh, khuyến khích học sinh liên hệ các khái niệm với các biểu tượng
Các hoạt động Phát triển của chủ đề Nhân phân số sẽ giới thiệu Nhân phân số với một phân số Có thể sử dụng mô hình hình vuông phân số (giấy kẻ ô) hoặc viết trên giấy
− Tiếp tục
Các hoạt động trong giai đoạn này đưa ra các ứng dụng thực tế, tổng hợp và mở rộng các khái niệm cũng như các kỹ năng đã được giới thiệu trong các giai đoạn trước Các hoạt động Tiếp tục bao gồm các vấn đề được đưa ra để giải quyết, các tìm tòi ở mức
độ cao hơn, trò chơi hay câu đố trắc nghiệm kiến thức Các bài tập lớn (đề án dài hơi) nhằm khuyến khích học sinh sử dụng các kiến thức thu thập được và cung cấp cơ hội
để học sinh áp dụng các kiến thức học được vào các lĩnh vực khác
Trong chủ đề Nhân phân số, các hoạt động Tiếp tục giới thiệu các tình huống sử dụng Nhân phân số một cách có ý nghĩa Chẳng hạn, tình huống tính lãi, lỗ sau một thời gian đầu tư một khoản tiền vào thị trường chứng khoán hay tình huống giải bài toán thống
kê về tỉ lệ người thất nghiệp trong thành phố,…
3.3 Đa dạng các loại hình hoạt động:
Xuất phát từ nội dung và các giai đoạn học của các chủ đề học tập theo mô hình TLC, một lớp học theo mô hình này rất đa dạng các loại hình hoạt động Thông qua các hoạt động, đi từ cụ thể, trực quan đến trừu tượng, học sinh biết cách khái quát để từ đó rút ra quy luật, tìm kiếm lại tri thức nhân loại Ngoài ra, các hoạt động này còn thúc đẩy các
em suy nghĩ tìm tòi các giải pháp trong những tình huống thực hoặc trong các lĩnh vực ứng dụng Điều đó không chỉ cung cấp cho học sinh kiến thức, sự hiểu biết mà còn tăng năng lực hành động ở các em
3.4 Triển khai các mức học theo Bloom:
Sáu mức học của Bloom được nhiều nhà Sư phạm quan tâm và được áp dụng trong hầu hết các lớp học tích cực có sử dụng máy tính
Chi tiết về các mức học này như sau:
Kiến thức (Knowledge) Sự tái hiện hoặc nhận ra một vài điều đã gặp trước đó mà
không nhất thiết phải hiểu, sử dụng hoặc thay đổi chúng
Nhận thức
(Comprehension)
Khả năng diễn giải, hiểu tài liệu đang nghiên cứu mà không cần thiết phải liên hệ nó với bất kể cái nào khác
Trang 7ứng dụng (Application) Sử dụng khái niệm chung để giải quyết một vấn đề cụ thể.
Phân tích (Analysis) Khả năng thâm nhập tài liệu theo từng phần từ đó cấu trúc lại,
tổ chức lại để có thể hiểu vấn đề
Tổng hợp (Synthesis) Phát hiện cái mới bằng cách kết hợp các ý kiến khác nhau
Đánh giá (Evaluation) đánh giá giá trị của tài liệu hoặc các hình thức mà chúng được
áp dụng trong những tình huống cụ thể
Thông qua các hoạt động, học sinh sẽ được rèn luyện 6 mức tư duy trên Lẽ dĩ nhiên, không phải bất kỳ hoạt động nào cũng đi theo thứ tự các mức học và không phải hoạt động nào cũng rèn luyện cho học sinh đầy đủ cả 6 mức học Nhưng khi kết thúc một chủ đề, các năng lực tư duy của các em sẽ được nâng lên
3.5 Học theo nhóm
Có thể nói học theo nhóm là yếu tố bắt buộc của mô hình TLC Việc hình thành các góc học tập như được nói tới ở trên cho phép giáo viên triển khai nhiều hoạt động trong lớp học
Tuy nhiên, trong mô hình TLC, không phải lúc nào các cá nhân cũng làm việc theo nhóm Cũng có lúc các cá nhân phải thực hành độc lập hoặc hoạt động toàn lớp tuỳ thuộc từng nội dung triển khai trong mỗi chủ đề
3.7 Kiểm tra, đánh giá
Khác với mô hình truyền thống tách việc kiểm tra đánh giá thành một hoạt động riêng thông qua bài kiểm tra chuẩn, hoạt động đánh giá học sinh trong mô hình TLC xen kẽ với quá trình nhận thức
Trong mô hình TLC, để có thể đánh giá học sinh một cách toàn diện và khách quan, ngoài sự đánh giá của giáo viên, học sinh còn có cơ hội để tự đánh giá mình và đánh
Trang 8giá bạn bè Tuy nhiên, người giáo viên vẫn phải cầm trịch trong việc hướng dẫn học sinh các tiêu chuẩn đánh giá
Có thể dùng một số kỹ thuật đánh giá như sau:
− Quan sát học sinh khi các em làm việc
− Đánh giá thông qua các hoạt động: thảo luận chuyên đề, kiểm tra, câu đố,
− Đánh giá nhờ các hồ sơ: giấy kiểm tra, hồ sơ cá nhân,
− Cho học sinh tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau
− Hỏi và lắng nghe ý kiến của học sinh
Có ba mức độ kiểm tra, đánh giá học sinh trong một tiết học: 1 với mỗi hoạt động đơn giản, giáo viên có thể sử dụng ba mức đánh giá (Tốt, Trung bình, Kém) để động viên học sinh làm việc, 2 Với những hoạt động phức hợp (thường là hoạt động chung cả nhóm) mà kết quả là những sản phẩm được giới thiệu, cần phải xây dựng các bảng đánh giá với những tiêu chuẩn được cả lớp thống nhất và cùng chấm điểm theo sự hướng dẫn của giáo viên, và 3 Trắc nghiệm khách quan từng học sinh sau mỗi buổi học Phần trắc nghiệm này có thể đánh giá được khả năng học sinh tiếp thu bài Dù vậy, kết quả trắc nghiệm này mới chỉ đánh giá được một phần của kiến thức học sinh
mà chưa đánh giá được những năng lực khác như khả năng phân tích, khả năng tổng hợp, khả năng làm việc tập thể,
3.8 Không gian lớp học mô hình TLC
Sơ đồ không gian lớp học theo mô hình TLC
Trang 9Trong mô hình TLC, giáo viên có thể tận dụng mọi góc cạnh của không gian lớp học phục vụ cho việc giảng dạy Chẳng hạn, dùng các không gian ẩn như tường, sườn tủ, dây treo, nam châm, để bày bài làm của học sinh Việc bày các bài làm của học sinh như hình vẽ, bài viết, trong không gian lớp học có tác dụng rất lớn Các em luôn nhìn thấy sản phẩm của mình và của các bạn mình Điều đó giúp các em có thể học hỏi nhiều hơn và hơn thế nữa, tạo cho các em lòng tự trọng, sự tự tin để học tập.
CÂU HỎI ÔN TẬP
1 Thế nào là học tích cực?
2 TLC là gì??
3 Những đặc điểm của mô hình TLC là gì?
4 Kiểm tra đánh giá trong mô hình TLC khác gì so với mô hình dạy học hiện nay tại trường của bạn?
Trang 105 Không gian lớp học TLC khác gì so với lớp học hiện nay tai trường bạn?
Trang 11Bài 2 Học theo nhóm
MỤC TIÊU: Sau khi hoàn thành bài học này, bạn sẽ có khả năng:
− Hiểu biết cơ bản về hình thức học tập theo nhóm
2 Thực hành hoạt động nhóm
2.1 Hoạt động 1:
Mục tiêu: bước đầu hình thành nhóm học tập, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa
các thành viên để từ đó xây dựng tinh thần tự tôn của nhóm
Cách thức: Chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm từ 3 đến 5 thành viên
Nội dung: Mỗi nhóm làm các việc sau
− Thảo luận và tìm ra 3 điểm đặc thù của nhóm mình
− Đặt tên và tìm biểu trưng cho nhóm
− Thể hiện ba điểm đặc thù của nhóm trên giấy khổ rộng (hình ảnh, từ, kí hiệu, )
− Chia sẻ cùng cả lớp
2.2 Hoạt động 2:
Mục tiêu: bắt đầu thực hành hoạt động cộng tác để rèn kỹ năng hoạt động nhóm.
Cách thức: Chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm từ 3 đến 5 thành viên
Nội dung: Trong thời gian 45 phút, các nhóm sử dụng ống nhựa và ghim để xây dựng
một toà tháp với vật liệu (ống nhựa) ít nhất và chiều cao cao nhất
Thảo luận sau khi kết thúc hoạt động nhóm:
Trang 12− Bạn giao tiếp với những người khác như thế nào?
− Có ai nổi lên giữ vai trò lãnh đạo không?
− Người lãnh đạo cho bạn biết phải làm gì, làm thế nào?
− Những vai trò khác mà bạn quan sát được
− Bạn học được gì về làm việc theo nhóm?
− Giáo viên có thể đưa vào lớp cách làm việc theo nhóm như thế nào?
2.3 Hoạt động 3: Giải quyết một số tình huống sư phạm khi hoạt động nhóm
Bạn và nhóm của bạn thảo luận để đưa ra những tình huống sư phạm phát sinh trong quá trình tổ chức cho học sinh học theo nhóm và nêu những cách giải quyết cho những tình huống sư phạm đó
3 Các thành tố cơ bản của hoạt động nhóm
Hoạt động nhóm là hoạt động cộng tác và có các thành tố cơ bản sau đây:
− Sự phụ thuộc chặt chẽ lẫn nhau giữa các thành viên trong nhóm: Sự nỗ lực của từng thành viên đóng góp vào thành công chung của nhóm
− Tương tác trực tiếp (Face-to-Face Interaction): Trình bày bằng lời cách thức giải quyết vấn đề của mình, truyền đạt cho người khác những hiểu biết của mình, kiểm tra hiểu biết lẫn nhau, liên kết những điều đang học với những điều đã học
− Đề cao trách nhiệm của từng cá nhân trong hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm: Nhóm càng ít thành viên, tính trách nhiệm của từng cá nhân càng cao, cần có phân công trách nhiệm rõ ràng và kiểm tra chéo lẫn nhau
− Các kỹ năng làm việc nhóm: Nghe nhau một cách tích cực, Đồng ý / không đồng ý một cách hoà nhã, Hiểu và thể hiện được vai trò của mình trong nhóm, Đóng góp cho mục tiêu chung của nhóm, Chia sẻ quyền lãnh đạo,…
4 Xây dựng tiêu chí đánh giá cho hoạt động nhóm
Lớp học tích cực là nơi có sử dụng công nghệ và các hình thức hợp tác Vì vậy, đánh giá công việc của học sinh thường mang tính chủ quan Giải pháp là giáo viên phải tạo
ta một chuẩn để giảm bớt tính chủ quan trong đánh giá Có thể Sử dụng thang điểm và dấu mức để kết quả đánh giá là thống nhất và đáng tin cậy
Một thí dụ về tiêu chuẩn đánh giá
NỘI
QUẢ
