Phục Hồi Chức Năng Hô Hấp Tại Việt Nam

MỤC ĐÍCH CỦA PHCNHH  Giảm ho, giảm khó thở  Tăng cường khả năng hoạt động, vận động  Tránh nhiễm trùng hô hấp thứ phát, tránh tái phát đợt cấp  Tăng cường hoạt động của phần phổi làn

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG HÔ HẤP

TẠI VIỆT NAM

Ths Nguyễn Thị Phương Anh

Khoa Thăm dò và PHCN Bệnh viện Phổi TƯ

PHCN TẠI VIỆT NAM

Hệ thống mạng lưới PHCN

 Tuyến trung ương:

- TTPHCN BV Bạch Mai (t.lập 2/ 2005)

- BV ĐD & PHCN T.W (Sầm Sơn, Thanh Hóa)

- Khoa PHCN các BV đa khoa và chuyên khoa thuộc BYT (BV Việt Đức, BV Nhi TW, BV Phổi

T.W….)

PHCN TẠI VIỆT NAM

PHCN TẠI VIỆT NAM

 Mô hình bệnh tật: các bệnh thường gặp liệt nửa người,

liệt tủy, bại não, trẻ bại liệt, trẻ khuyết tật về vận động,

khó khăn về nghe nói, tự kỷ….các bệnh cơ xương

khớp, điếc nghề nghiệp…

 Nguồn lực: quá mỏng, thiếu cán bộ, chưa có nhiều kinh

nghiệm, thiếu kinh phí, thiếu trang thiết bị

 Nhận thức của cộng đồng về PHCN còn nhiều hạn chế

(nguồn Bộ Y tế Hội nghi khoa học PHCN toàn quốc - 2011)

PHCNHH?

 Tình hình bệnh hô hấp đang là một gánh nặng to lớn

 UTPQP, COPD, Lao phổi, màng phổi đang là 1

trong các nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, và ngày càng trở nên nặng nề do việc sử dụng thuốc lá, ô nhiễm khí thở và sự già hóa dân số

PHCNHH TẠI BV PHỔI TƢ

 Năm 1960 - 1985

 Áp dụng thở cơ hoành, thở 4 thì và thổi bóng cho

BN lao phổi, lao màng phổi, sau phẫu thuật lồng ngực

 Tại Bv: PHCN ít được quan tâm

PHCNHH TẠI BV PHỔI TƢ

 Năm 1986 - 2007

 Các KT triển khai: thở cơ hoành, ho hữu hiệu, dẫn

lưu tư thế, vỗ rung, thở cơ hoành kết hợp điều chỉnh

tư thế …

 Áp dụng điều trị: BN lao phổi, lao màng phổi, sau

PTLN, áp xe phổi, GPQ, viêm phổi…

 PHCNHH đã bắt nhịp với sự phát triển chung của

TG nhưng các Bs PHCN thực hiện khá âm thầm

 NCKH: 2 đề tài Ths về PHCNHH: PHCN sau phẫu

thuật phổi và PHCN cho NB lao phổi

PHCNHH TẠI BV PHỔI TƢ

 Năm 2014:

 PHCN cho NB PTLN đã trở thành thường qui: 100%

NB PTLN được PHCN

 Thực hiện trên 28000 KT PHCN cho người bệnh

 Đào tạo PHCNHH cho 25 học viên tuyến tỉnh khu

vực miền Bắc

 Tham gia chỉ đạo tuyến cho Bv Lao và BP Bắc Giang,

Lạng Sơn, Ninh Bình…

TỔNG QUAN PHCNHH

MỤC ĐÍCH CỦA PHCNHH

 Giảm ho, giảm khó thở

 Tăng cường khả năng hoạt động, vận động

 Tránh nhiễm trùng hô hấp thứ phát, tránh tái phát đợt

cấp

 Tăng cường hoạt động của phần phổi lành

CÁC THÀNH PHẦN CỦA PHCNHH

 Tư vấn giáo dục sức khỏe

 Các KT vật lí trị liệu hô hấp

 Các KT vận động

CÁC THÀNH PHẦN CỦA PHCNHH

 Tư vấn giáo dục sức khỏe

 Mục đích: Giúp NB, người nhà NB hiểu về bệnh

đang mắc, các biện pháp điều trị, các yếu tố nguy

cơ cần tránh và vai trò của PHCN trong điều trị

 Hình thức: Tư vấn nhóm nhỏ và tư vấn trực tiếp

 Người thực hiện: Bs, KTV PHCN

CÁC THÀNH PHẦN CỦA PHCNHH

 Vật lí trị liệu hô hấp

 Mục đích: Giúp NB tăng thông khí vào phổi, tăng

tống thải đờm dịch ra ngoài, làm sạch phổi…

 Các KT: thở cơ hoành, thở chúm môi, ho hữu

hiệu, thở có trợ giúp, thở vùng… KT dẫn lưu tư thế, vỗ, rung lồng ngực…

 Người thực hiện: KTV được đào tạo về PHCNHH

CÁC THÀNH PHẦN CỦA PHCNHH

 Vật lí trị liệu vận động

 Mục đích: Giúp NB tăng thông khí vào phổi, tăng

sức mạnh của các khối cơ…

 Các KT: tập tay với bóng mềm, bóng cứng, với lò

xo, tạ, tập chân với thiết bị kéo dãn, đi bộ trên băng chuyền, đạp xe đạp thể lực, đi bộ 6 phút …

 Nguyên tắc: tập từ nhẹ đến nặng, tăng dần cường

độ và thời gian tập luyện

CÁC BỆNH LÍ HÔ HẤP ĐÃ ĐƢỢC PHCN

 Các bệnh hạn chế thông khí phổi: bệnh phổi kẽ,

tràn dịch màng phổi, dày dính màng phổi, gù vẹo cột sống…

 NB có ứ đọng đờm dịch: Viêm phổi, áp xe phổi,

giãn phế quản, NB thở máy, NB nằm lâu, NB phẫu thuật lồng ngực…

 BN COPD, di chứng sau lao: lao phổi, lao màng

não, lao cột sống…

 Các Tic hô hấp

LƢỢNG GIÁ PHCN

Ý NGHĨA CỦA VIỆC LƯỢNG GIÁ

Đánh giá các bất thường, khiếm khuyết, giảm khả năng của NB chỉ định các phương pháp tập luyện thích hợp

Theo dõi tiến triển của NB

Đánh giá hiệu quả của PHCN

CÁC PHƯƠNG PHÁP LƯỢNG GIÁ PHCN

 Hỏi bệnh

 Khám bệnh

 Các XN, trắc nghiệm …

HỎI BỆNH

- Tình trạng ho

- Khạc đờm: số lượng, màu sắc, tính chất…

- Đau ngực: tính chất, tần suất, thời điểm xuất hiện

- Khó thở: mức độ, thời gian, tính chất, các yếu tố kích thích cơn khó thở…

- Mệt mỏi:

- Tình trạng hút thuốc lá

- Các yếu tố nguy cơ

- ………

 Trắc nghiệm đánh giá CLCS: CAT…

 Thang điểm đau: VAS

PHCN Ở BN VIÊM PHỔI ÁP XE PHỔI

Ý NGHĨA PHCN Ở BN ÁP XE PHỔI VIÊM PHỔI

- Tăng tống thải đờm dịch ra khỏi phổi

- Giảm khó thở

- Rút ngắn thời gian nằm viện

PHCN Ở BN TDMP - DDMP

• Cải thiện khả năng vận động gắng sức

• Rút ngắn thời gian nằm viện, NB sớm hòa nhập cộng

đồng

• Thở có kháng trở

• Đi bộ trên băng truyền

• Đạp xe đạp lực kế…

PHCN Ở NB COPD

Đợt bùng phát

DIỄN TIẾN LÂM SÀNG Ở BN COPD

- Cơ bắp

- Công năng tim

- Hiệu xuất hô hấp

ĐIỀU TRỊ THUỐC

Ý NGHĨA PHCNHH CHO NB COPD

- Giảm ho khạc đờm

- Giảm khó thở

- Tăng khả năng vận động

- Tăng công năng của tim

- Tăng hiệu suất hô hấp

- Giảm số lần vào viện vì đợt cấp

- Bớt lo âu trầm cảm Tinh thần phấn trấn

-

- Tuần tập 2 buổi tại bệnh viện, 1 buổi tập tại nhà

- Thời gian tập 8 tuần tại bệnh viện

- Duy trì tập luyện tại nhà

CHƯƠNG TRÌNH PHCN CHO NB COPD

 Tư vấn, giáo dục sức khỏe

 Sinh lý hô hấp

 Sinh lý bệnh COPD

 Các yếu tố nguy cơ

 Cai nghiện thuốc lá (nếu đang hút)

 Tâm lý: “không quỵ ngã trước COPD”

 Dinh dưỡng

 Sử dụng thuốc xịt, thuốc hít

 Điều trị duy trì

 …

CHƯƠNG TRÌNH PHCN CHO NB COPD

Vật lý trị liệu hô hấp:

 Tập ho hữu hiệu

 Tập thở có trợ giúp

 Tập thở chúm môi

 Tư thế nửa ngồi nửa nằm với

đai vai cố định làm tăng hiệu quả của các cơ hô hấp và giảm khó thở

CHƯƠNG TRÌNH PHCN CHO NB COPD

gian

sinh hoạt hàng ngày ở những điều kiện tối ưu nhất, tiết kiệm công năng

PHCN CHO NB PTLN

GIẢM THÔNG KHÍ

HẠN CHẾ VẬN ĐỘNG

Ứ ĐỌNG ĐỜM

BIẾN CHỨNG SAU PHẪU THUẬT LỒNG NGỰC

CT PHCN CHO BN PTLN

 4 giai đoạn của chương trình

• PHCN trước phẫu thuật

• PHCN trong giai đoạn Hồi sức sau mổ

• PHCN trong giai đoạn hậu phẫu tại phòng bệnh

• PHCN tại nhà sau khi xuất viện

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TRƯỚC PHẪU THUẬT

 Tư vấn về cuộc mổ: chuẩn bị tâm lý cho người

bệnh, các tư thế xấu cần tránh, các bài tập sẽ thực hiện sau mổ

 Tập thở cơ hoành cho đến khi thành thạo

 Tập ho hữu hiệu

 Dẫn lưu tư thế, vỗ rung lồng ngực, thở trợ giúp

khi cần

PHCN TRONG THỜI GIAN HỒI SỨC SAU MỔ

 Hậu phẫu ngày 1, ngày 2

 Đặt tư thế người bệnh sau phẫu thuật

lồng ngực

 Tập thở cơ hoành

 Ho hữu hiệu

 Tập thở có trợ giúp

PHCN TRONG THỜI GIAN HỒI SỨC SAU MỔ

 Hậu phẫu ngày 1, ngày 2

 Vận động khớp vai có trợ giúp

 Vận động chủ động chi dưới

 Hướng dẫn người bệnh ngồi ngay từ ngày đầu:

tùy theo các chỉ số (M, HA, nhịp thở)

 Thực hiện các bài tập: 1 đến 2 lần mỗi ngày tùy

tình trạng sức khỏe

PHCN TRONG THỜI GIAN HỒI SỨC SAU MỔ

 Hậu phẫu ngày 3 đến ngày 5 (khi BN còn ống

PHCN TRONG THỜI GIAN HỒI SỨC SAU MỔ

 Hậu phẫu ngày 3 đến ngày 5 (khi BN còn ống

dẫn lưu ngực)

 Tập thở kết hợp với vận động chi trên và chi

dưới

 Dẫn lưu tư thế kết hợp vỗ lồng ngực trong

trường hợp ứ đọng đờm dãi nhiều

PHCN - HẬU PHẪU Ở PHÒNG BỆNH

 Hậu phẫu các ngày tiếp theo (sau khi đã rút dẫn

lưu)

 Cho BN tập đi bộ tăng dần khoảng cách

 Tập đi trên thảm lăn

 Tập với xe đạp lực kế

 Điều trị bằng tia hồng ngoại trong 20 phút

 Xoa bóp vết mổ (thực hiện sau khi đã cắt chỉ)

 Thực hiện các bài tập: 2 lần mỗi ngày

PHCN SAU KHI XUẤT VIỆN

 Tư vấn cho người bệnh về:

 Tình trạng sức khỏe của bản thân sau phẫu thuật

 Duy trì tập luyện lâu dài

 Chế độ dinh dưỡng sau phẫu thuật

 Các yếu tố nguy cơ gây nhiễm trùng hô hấp và

biện pháp phòng tránh

PHCN SAU KHI XUẤT VIỆN

 Hướng dẫn người bệnh tự tập luyện tại nhà 3

buổi mỗi tuần với các bài tập:

LỢI ÍCH CỦA PHCN BN COPD

CT điều trị PHCNHH cho BN BPTNMT tại Bv Lao và BPTW, Nguyễn Viết Nhung

Trước Sau Chênh p Trước Sau Chênh p

LỢI ÍCH CỦA PHCN CHO BN PT UTPQP

 Cải thiện mức độ khó thở

 Cải thiện các chỉ số CNHH

 Giảm biến chứng sau phẫu thuật: ho kèm ứ đọng

đờm dãi, viêm phổi, xẹp phổi

 Giảm thời gian hậu phẫu trung bình của nhóm

CT so với nhóm chứng 10,93±2,11 và 12,34±1,22 ngày

LỢI ÍCH CỦA PHCN CHO BN PT UTPQP

Theo Nguyễn Thị Phương Anh , đề tài th,sĩ, ĐHYHN, 2011

So sánh mức độ giảm CNHH sau phẫu thuật cắt thùy ở 2 nhóm

KẾT LUẬN

1 PHCNHH là một phương pháp điều trị nhiều thành phần

đã được chứng minh có hiệu quả trong điều trị và cải thiện CLCS của NB

2 PHCNHH là một thành phần không thể thiếu trong điều

trị chuyên khoa hô hấp chất lượng cao Cần được chỉ định sớm, song song với các biện pháp điều trị nội - ngoại khoa nhằm đạt kết quả điều trị cao nhất

3 Điều trị PHCN cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa người

bệnh, gia đình và nhân viên y tế

ALL FOR LUNG HEALTH !