Chí Phèo Tác phẩm kinh điển

Trước Nam Cao đã cĩ những nhà văn viết và thành cơng ở đề tài này- Nam Cao đã tìm ra một hướng khai thác mới: khắc họa sự áp bức về mặt nhân cách - Chủ đề: Tác phẩm phản ánh sâu sắc một

BÀI GIẢNG

TP “Chí Phèo” của Nam Cao

Tiết: 53 – 54

Nhà văn Nam Cao

Chí Pheøo

I T ÌM HIỂU CHUNG

1 Xuất xứ, nhan đề

- “Chí Phèo” là một trong những truyện ngắn đặc sắc nhất của Nam Cao giai đoạn trước cách mạng, ra đời năm 1941

c a Nam Cao? ủa Nam Cao?

Em biết gì về những nhan đề của tác phẩm?

số tác phẩm có cùng

đề tài của Nam Cao?

Tác phẩm viết về đề tài nào? Kể tên một

số tác phẩm có cùng

đề tài của Nam Cao?

- Đây khơng phải là đề tài mới Trước Nam Cao đã cĩ những nhà văn viết và thành cơng ở đề tài này

- Nam Cao đã tìm ra một hướng khai thác mới: khắc

họa sự áp bức về mặt nhân cách

- Chủ đề: Tác phẩm phản ánh sâu sắc một hiện tượng

phổ biến trong xã hội nơng thơn Việt Nam trước

cách mạng tháng Tám: người nơng dân bị hủy hoại

cả nhân hình lẫn nhân tính Đồng thời tác giả cũng

trân trọng phát hiện và khẳng định bản chất tốt đẹp của những con người này ngay khi tưởng chừng họ đã bị

biến thành quỷ dữ.

h c lúc b y gi ọc lúc bấy giờ ấy giờ ờ

khơng?

V y đi m sáng t o ậy điểm sáng tạo ểm sáng tạo ạn

c a Nam Cao khi ủa Nam Cao?

vi t v m t đ tài ết về một đề tài ề ộc giai đoạn ề

cũ là gì?

Hãy nêu chủ đề của tác phẩm?

- Vị trí: Với tác phẩm này Nam Cao đã khẳng

định được tài năng của mình.

+ Tác phẩm được coi là một kiệt tác của văn

xuôi Việt Nam hiện đại.

c a Nam Cao cũng nh s ủa Nam Cao? ư thế ự nghiệp sáng tác phát tri n c a văn h c hi n ểm sáng tạo ủa Nam Cao? ọc lúc bấy giờ ệp sáng tác

th c phê phán giai đo n ự nghiệp sáng tác ạn

1930-1945?

Hãy k tên nh ng ểm sáng tạo ững nhân v t trong tác ậy điểm sáng tạo

ph m và xác đ nh ẩm ị trí như thế nhân v t chính? ậy điểm sáng tạo

II ĐỌC HIỂU TÁC PHẨM:

1 Hình tượng nhân vật Chí Phèo:

- Tìm hiểu nhân vật Chí Phèo dựa trên bốn sự kiện quan trọng:

+ Quãng đời lương thiện.

+ Chí Phèo bị đẩy v ào con đ ường cùng không lối thoát.

+ Cuộc gặp gỡ với Thị Nở và khát khao lương thiện.

+ Bi kịch của chí Phèo khi bị cự tuyệt làm

người lương thiện.

v t Chí Phèo d a trên ậy điểm sáng tạo ự nghiệp sáng tác

nh ng s ki n quan ững ự nghiệp sáng tác ệp sáng tác

a Quãng đời lương thiện:

- Quãng đời lương thiện của Chí Phèo được

đánh dấu trongkhoảng thời gian từ lúc hắn

được sinh ra cho đến năm 20 tuổi.

- Chí Phèo là một đứa con hoang bị bỏ rơi giữa cảnh màn trời chiếu đất:

+ Một anh đi thả ống lươn nhặt đươc Chí “trần truồng và xám ngắt trong một váy đụp để bên cái lò gạch bỏ không”

đ c đánh d u ư thế ợc đánh dấu ấy giờ

b ng kho ng th i ằng khoảng thời ải là đề ờ

gian nào?

Chí Phèo đã

ra đ i nh ờ ư thế

th nào? ết về một đề tài

 Chí Phèo ngay từ lúc mới lọt lịng đã bị vứt ra

ngồi lề xã hội

- Chí Phèo lớn lên đi ở hết nhà này đến nhà khác

Sự đùm bọc của những tấm lịng đầy nhân nghĩa

ấy đã nuơi Chí thành một anh cố nơng hiền lành trong sáng Năm 20 tuổi Chí làm canh điền cho

nhà Lí Kiến.

- Chí Phèo cĩ những mơ ước rất bình dị: “cĩ một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải ”

- Chí Phèo là người hiền lành trong sáng, biết thế

H n đã c m đi u gì?ắn đã ước mơ điều gì? ư thế ới trong văn ơng ề

Chí Phèo trước khi vào tù

Chỉ là một mơ ước nhỏ nhoi, song Chí Phèo đã không thực hiện được Chỉ vì ghen tuông mà

Lí Kiến đã đẩy Chí Phèo đi ở tù.

b Chí Phèo bị đẩy vào con đường cùng không lối thoát:

- Vào tù là cái mốc lớn đánh dấu một bước

quan trọng trong cuộc đời của Chí Phèo, nó gắn liền với sự đổi thay của tính cách con

người.

Con ng i l ng ư thế ờ ư thế ơng thi n y có th c ệp sáng tác ấy giờ ự nghiệp sáng tác

hi n đ c m c ệp sáng tác ư thế ợc đánh dấu ơng ư thế ới trong văn

c a mình không? ủa Nam Cao?

Theo em, s ki n b ự nghiệp sáng tác ệp sáng tác ị trí như thế

đi tù đã tác đ ng ở tù đã tác động ộc giai đoạn

nh th nào t i cu c ư thế ết về một đề tài ới trong văn ộc giai đoạn

đ i Chí Phèo? ờ

- Chí Phèo đã bị nhà tù thực dân làm biến đổi

cả nhân hình lẫn nhân tính:

+ Sự thay đổi nhân hình:

 Cái đầu cạo trọc lốc, răng trắng hớn

 Cái mặt thì đen mà rất cơng cơng

 Tay và ngực chạm trổ rồng phượng.

=> Ngoại hình của Chí Phèo là ngoại hình của một kẻ côn đồ, một thằng “săng đá” Hắn trở nên xa lạ với dân làng Vũ Đại và với chính bản thân mình.

Nhà tù y đã ấy giờ khi n Chí Phèo ết về một đề tài thay đ i nh th ổi như thế ư thế ết về một đề tài

+ Sự thay đổi về nhân tính

 Nhân tính thể hiện qua tiếng chửi:

* Chí Phèo chửi tất cả: chửi trời, chửi đời, chửi

cả làng Vũ Đại, chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn, chửi đứa nào đẻ ra hắn

* Có lẽ đây không chỉ đơn thuần là tiếng chửi của một người say Đằng sau cái vẻ như

muốn gây sự với tất cả ấy là một niềm khao khát được giao tiếp với đồng loại, kể cả là

được người ta chửi lại mình

Ngay đ u tác ở tù đã tác động ầu tác

đ c tác gi kh c ư thế ợc đánh dấu ải là đề ắn đã ước mơ điều gì?

h a qua y u t ọc lúc bấy giờ ết về một đề tài ố

* Tất cả dân làng “không ai lên tiếng cả”, như vậy có nghĩa là: họ không thèm

đáp lại Chí, không thèm giao tiếp với Chí Họ không thừa nhận hắn, không coi hắn là người.

- Nhân tính của Chí Phèo còn được tác giả khắc họa sâu sắc qua sự việc Chí Phèo đến nhà Bá Kiến để rạch mặt ăn

vạ

ng l i v i ti ng

ứng lại với tiếng ạn ới trong văn ết về một đề tài

ch i c a h n nh ửi của ủa Nam Cao? ắn đã ước mơ điều gì? ư thế

s y nói lên đi u ự nghiệp sáng tác ấy giờ ề

gì?

S thay đ i nhân tính ự nghiệp sáng tác ổi như thế

c a Chí Phèo còn đ c ủa Nam Cao? ư thế ợc đánh dấu

kh c h a qua s vi c nào ắn đã ước mơ điều gì? ọc lúc bấy giờ ự nghiệp sáng tác ệp sáng tác

n a? ững

* Chí Phèo đến nhà Bá Kiến nhằm mục đích trả thù Đó là một hành động tiêu cực và manh động song nó thể hiện được sự tỉnh táo của Chí Phèo Chí Phèo đã xác định rõ kẻ thù

* Chí Phèo trở thành tay sai đắc lực của Bá

đ n nhà Bá Ki n đ ết về một đề tài ết về một đề tài ểm sáng tạo

K t qu c a l n này ra ết về một đề tài ải là đề ủa Nam Cao? ầu tác

Xã hội thực dân nửa phong kiến lúc

bấy giờ là một xã hội tàn bạo đã

đẩy những người nông dân hiền

lành đến bước đường cùng, biến

họ trở thành những tên lưu manh Hình tượng Chí Phèo còn có giá trị tố cáo sâu sắc ở chỗ: đây là

một hiện tượng khá ph ổ biến, có

tính quy luật ở nông thôn xưa.

Qua đây em có nh n xét ậy điểm sáng tạo

nh th nào v xã h i ư thế ết về một đề tài ề ộc giai đoạn

th c dân n a phong ki n ự nghiệp sáng tác ửi của ết về một đề tài

lúc b y gi ? ấy giờ ờ Trong xã h i y, hi n ộc giai đoạn ấy giờ ệp sáng tác

t ng Chí Phèo có ph i ư thế ợc đánh dấu ải là đề

là hi n t ng cá bi t ệp sáng tác ư thế ợc đánh dấu ệp sáng tác

không?

g p g v i Th ặp gỡ với Thị ỡ với Thị ới trong văn ị trí như thế

nh th nào ư thế ết về một đề tài

Em bi t gì v ết về một đề tài ề nhân v t Th N ? ậy điểm sáng tạo ị trí như thế ở tù đã tác động

- Trong một đêm “rười rượi những

trăng”, Chí Phèo say rượu đã gặp Thị Nở - người đàn bà dại dột “nằm ềnh ệch mà ngủ ngay gần nhà hắn”

- Nếu như ban đầu, Thị Nở chỉ khơi dậy cái bản năng ở Chí Phèo thì

sau đó sự chăm sóc giản dị đầy ân tình của thị đã làm thức tỉnh bản

chất lương thiện của Chí Phèo

- Đi theo tiếng gọi cảm động của tình yêu, Chí đã bước những bước non nớt về với con người - những bước đi tỉnh táo đầu tiên sau một cơn say dài.

+ Lần đầu tiên sau bao nhiêu năm, Chí Phèo

mới lại nghe thấy những âm thanh của cuộc

sống.

+ Chí Phèo nhớ về quá khứ, về những ước mơ

xa xôi ngày xưa.

+ Chí Phèo lo cho tương lai: hắn sợ đói rét, ốm đau, và nhất là cô độc

S th c t nh y đã ự nghiệp sáng tác ứng lại với tiếng ỉnh ấy đã ấy giờ

đ c tác gi miêu t ư thế ợc đánh dấu ải là đề ải là đề

N ?ở tù đã tác động

- Bát cháo hành đầy nghĩa tình của Thị

Nở đã làm Chí Phèo ngạc nhieân và xúc động, lần đầu tiên “ hắn được chăm sóc bởi một bàn tay đàn bà ”.

- Chí bỗng nhận ra rằng cuộc sống lương thiện thật đáng yêu, “ hắn thèm lương

thiện ”, hắn muốn làm thành một đôi với Thị Nở và tin rằng “ Thị Nở sẽ mở

đường cho hắn ” để về với mọi người.

Bát cháo hành c a ủa Nam Cao?

Th N đã tác ị trí như thế ở tù đã tác động

đ ng t i Chí Phèo ộc giai đoạn ới trong văn

ra sao? T m i ừ mối ố tình này, Chí Phèo

đã m c đi u gì? ơng ư thế ới trong văn ề

=> Tác giả muốn gửi tới người đọc

một thông điệp: người nông dân

trong xã hội cũ dù có bị vùi dập, bị bóc lột cả nhân hình, nhân tính vẫn

âm ỉ bản chất tốt đẹp bên trong Chỉ cần một chút tình thương, bản chất

ấy sẽ thức tỉnh Đây là tư tưởng

nhân đạo sâu sắc và mới mẻ của

Qua vi c miêu ệp sáng tác

t s th c ải là đề ự nghiệp sáng tác ứng lại với tiếng

t nh c a Chí ỉnh ấy đã ủa Nam Cao?

Phèo, tác gi ải là đề

mu n n ố ói đi u ề

gì?

d Bi kịch đau xót của Chí Phèo khi bị cự tuyệt quyền làm người:

- Con đường trở lại làm người

của Chí Phèo vừa mở ra

trước mắt đã bị đóng sầm

lại Bà cô Thị Nở không

muốn cho cháu mình lấy

 Vì thành kiến, bà cô Thị Nở chính là đại diện của thành kiến dân làng

đối với Chí: mọi người quen coi Chí Phèo là một tên lưu manh, một con quỷ dữ nên khi linh hồn trở về với

anh thì không có ai nhận ra Một lần nữa Chí Phèo bị ruồng bỏ phũ

T i sao m i ạn ọc lúc bấy giờ

ng i không ư thế ờ

ch p nh n ấy giờ ậy điểm sáng tạo

Chí?

- Thực tế xã hội đã đặt hắn trước hai con

đường: muốn sống thì tiếp tục làm quỷ

dữ, hoặc là chết để được làm người

Trong đau đớn, Chí Phèo lại tìm đến rượu nhưng càng uống càng tỉnh, không nghe mùi rượu mà lại “ thoang thoảng mùi cháo hành ”

-Lúc đầu, Chí Phèo định đi đến nhà Thị Nở, song có lẽ tiềm thức đã đưa Chí đến đúng nhà kẻ thù của mình: Bá Kiến Chí Phèo

- Đây chính là một hành động lấy máu

rửa thù của người nông dân cùng khổ

đã uất ức vùng lên, vùng lên một cách

cô độc và tuyệt vọng Chí đã chết trên ngưỡng cửa trở về cuộc sống.

- Qua đây Nam Cao đã khái quát một

hiện thực đau lòng của xã hội: những

kẻ khốn cùng, khi muốn tồn tại thì phải lưu manh, lúc muốn sống tử tế thì

phải chết -> đó là một quy luật tàn

- Trong xã hội vô nhân đạo ấy,

hiện tương Chí Phèo chưa kết thúc Chí Phèo bố chết, rất có

thể sẽ lại có một Chí Phèo con

ra đời và lặp lại cuộc đời bị kịch của Chí Phèo bố, bắt đầu từ

“ cái lò gạch cũ ”.

Và hi n ệp sáng tác

t ng Chí ư thế ợc đánh dấu Phèo đã k t ết về một đề tài thúc ch a? ư thế

2 Hình tượng nhân vật Bá Kiến:

- Bá Kiến là một điển hình sắc nét

đại diện cho tầng lớp địa chủ

cường hào, ác bá ở nông thôn Việt Nam giai đ o ạn trước cách mạng.

- Hình tượng nhân vật này được tác giả khắc họa qua hai phương diện: ngoại hình bên ngoài và bản chất

Nhân v t Bá Ki n ậy điểm sáng tạo ết về một đề tài

đ c tác gi xây ư thế ợc đánh dấu ải là đề

- Tác giả không

miêu tả cụ thể về nét mặt, dáng

người của Bá

Kiến mà chỉ khắc họa bằng hai yếu tố: tiếng cười Tào Tháo và tiếng

- Tiếng cười của Bá Kiến “nhạt” nhưng lại

“giòn giã”, tiếng quát thì nhẹ nhàng

nhưng đầy uy lực Hai yếu tố ấy đã hé

mở cho ta thấy đây là một kẻ nham

hiểm, khôn khéo và xảo quyệt.

- Khi Chí Phèo đến ăn vạ, bá Kiến đã

khôn khéo “trị gia” trước bằng việc quát mắng mấy bà vợ rồi quát Lí Cường

ti ng quát c a Bá ết về một đề tài ủa Nam Cao?

Ki n? B n ch t y th ết về một đề tài ải là đề ấy giờ ấy giờ ểm sáng tạo

hi n nh th nào trong ệp sáng tác ư thế ết về một đề tài

l n đ u Chí Phèo đ n ầu tác ầu tác ết về một đề tài

- Bá Kiến đã “xử nhũn”, đã trị kẻ thù của

mình bằng mật ngọt: đến gần, nhẹ nhàng lay gọi, hỏi han an ủi

- Bá Kiến đã chinh phục, mua chuộc Chí

Phèo làm Chí mất hết ý thức và tinh thần phản kháng lúc đầu Chỉ bằng vài đồng bạc và những lời ngọt ngào, con cáo già xảo quyệt ấy đã biến Chí Phèo từ kẻ thù thành tay sai đắc lực cho mình

=> Bá Kiến là một tên gian hùng, cơ trí

trong cách dùng người

Bá Ki n đã đ i x v i ết về một đề tài ố ửi của ới trong văn

đã giúp Bá Ki n th c ết về một đề tài ự nghiệp sáng tác

- Việc Bá Kiến bị Chí Phèo đâm chết là một kết cục xứng đáng dành cho hắn

“nợ máu phải trả bằng máu” Và cũng như Chí Phèo, tác giả khẳng định:

những tên cường hào như Bá Kiến

chưa hết ở nông thôn Việt Nam trước

III TỔNG KẾT

- Nghệ thuật: thành cơng khi xây dựng

nhân vật điển hình trong hồn cảnh điển hình, miêu tả đặc sắc diễn biến tâm lí

nhân vật, cốt truyện hấp dẫn, tình tiết đầy kịch tính, kết cấu mới mẻ, khơng theo

trình tự thời gian

- Nội dung: tác phẩm mang giá trị hiện

thực và giá trị nhân đạo sâu sắc, mới mẻ

Hãy khái quát giá

tr ngh thu t và ị trí như thế ệp sáng tác ậy điểm sáng tạo

n i dung c a tác ộc giai đoạn ủa Nam Cao?

ph m? ẩm

Cái lò gạch hiện nay ở Đại HồngTượng gốm

“ Chí Phèo - Thị Nở”