1.1. TỰ NHIÊNĐịa lí: bán đảo, phía Bắc có dãy Himalaya, còn lại là đại dương bao bọc. Dãy núi Vindhya chia cắt thành 2 miền: phía Bắc là 2 đồng bằng rộng lớn, bồi đắp bởi sông Ấn và sông Hằng; phía Nam là cao nguyên Decan rộng lớn.Khí hậu: khác biệt lớn giữa các vùng (vùng Decan rất nóng, vùng núi phía Bắc rất lạnh; Tây Bắc khô, Đông Bắc có khí hậu gió mùa).Điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến cung cách xây dựng của người Ấn Độ và nguồn vật liệu xây dựng.
Trang 1LỊCH SỬ KIẾN TRÚC PHƯƠNG ĐÔNG &
Trang 2CHƯƠNG I:
KIẾN TRÚC CỔ ẤN ĐỘ
1 YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
1.1 TỰ NHIÊN
Địa lí: bán đảo, phía Bắc có dãy Himalaya, còn lại là đại dương bao bọc Dãy núi Vindhya chia cắt thành 2 miền: phía Bắc là 2 đồng bằng rộng lớn, bồi đắp bởi sông Ấn
và sông Hằng; phía Nam là cao nguyên Decan rộng lớn.
Khí hậu: khác biệt lớn giữa các vùng (vùng Decan rất nóng, vùng núi phía Bắc rất lạnh; Tây Bắc khô, Đông Bắc có khí hậu gió mùa).
Điều kiện tự nhiên ảnh
hưởng đến cung cách xây
dựng của người Ấn Độ và
nguồn vật liệu xây dựng
Trang 31.2 LỊCH SỬ - VĂN HOÁ
THỜI KỲ VĂN MINH SƠNG ẤN (3000 -1500 TCN): tìm thấy di chỉ ở
2 thành phố MƠHENJODARO và HARAPPA năm 1920
THỜI KỲ VĂN MINH SƠNG HẰNG (1500 -600 TCN ): người Aryan thâm nhập vào phía Bắc tập trung ở lưu vực 2 con sơng lớn, đẩy lùi thổ dân Dravida sâu về phía Nam Từ đây làm nảy sinh 2 vấn đề ảnh hưởng sâu sắc đến xã hội Ấn Độ là đạo Balamơn và sự phân chia đẳng cấp XH.
THỜI KỲ HÌNH THÀNH CÁC NHÀ NƯỚC ẤN ĐỘ THỐNG NHẤT
(tk VI tcn -XII): các vương triều vững mạnh như
Vương triều MORYA (IV- III tcn) với vua Asoka hùng mạnh, Phật giáo trở thành quốc giáo, KT Phật giáo được xây dựng nhiều
Vương triều GUPTA ( IV-VII cn), miền Bắc hưng thịnh, các tơn giáo phát triển song song.
Tk VIII-XII vương triều PALAVA (Bắc), SƠLA (Nam): Ấn Độ giáo phát triển mạnh
THỜI TRUNG ĐẠI (tk XIII -XVIII): thành lập các vương triều Hồi
giáo XUNTAN DELI và MOGOL Văn hĩa nghệ thuật Ấn Độ biến đổi sâu sắc
THỜI CẬN ĐẠI (tk XIX-XX) trở thành thuộc địa Anh, chịu ảnh
hưởng mạnh văn hĩa phương Tây
Trang 41.3 TÔN GIÁO - NGHỆ THUẬT
Có 3 tôn giáo ảnh hưởng mạnh đến xã hội
TÔN GIÁO
PHẬT GIÁO:
Ra đời thế kỷ VI tcn, bắt đầu phát triển vào tk III tcn Đầu công nguyên lan tỏa sang các nước châu Á Đến tk VII mất dần ảnh hưởng ở Ấn Độ
Từ tk I tcn chia thành 2 phái lớn Tiểu thừa (Hinayana) tu hành để tự giải thoát khỏi vòng luân hội, Đại thừa (Mahayana) dựa vào sự cứu độ, từ bi làm căn bản cho sự giải thoát
ẤN GIÁO ( Hindu giáo hay Tân Balamôn giáo):
Tk IVtcn Balamôn giáo cải biên thành Ấn Độ giáo, thờ đa thần (BRAHMA, SIVA, VISHNU, …NANDI, NAGARA,GANESHA…)
HỒI GIÁO (Islam giáo)
Ảnh hưởng từ Trung Đông Thờ thánh Allah, thực hành theo kinh Coran
NGHỆ THUẬT
Đầu CN nghệ thuật mang phong cách các vùng GANDHARA, MATHURA của miền Bắc và AMARAVATI của miền Nam
Đến thời kỳ GUPTA (tk IV-VI) nghệ thuật chín muồi với phong cách cổ
điển,hoành tráng trên đá Điêu khắc phù điêu, tượng tròn hòa quyện với KT
Trang 5II - XÂY DỰNG ĐÔ THỊ - NHÀ Ở
Về sau sự phân chia đẳng
cấp và Bàlamơn giáo ảnh
hưởng sâu sắc đến QH đơ
thị và KT nhà ở: mỗi khu
vực, mỗi hướng dành cho
một đẳng cấp nhất định Qui
mơ nhà cửa tùy thuộc đẳng
cấp của người chủ
Do khí hậu nĩng khơ nên
cấu trúc ngơi nhà truyền
thống Ấn Độ hướng vào
sân trong
Qua di chỉ 2 thành phố MOHENJO DARO và HARAPPA cho thấy
người Dravida đã biết đến QHXD đơ thị từ rất sớm: đường xá vuơng vắn,
cĩ hệ thống thĩat nước hồn chỉnh, đường dẫn nước cĩ nắp đậy
Trang 6III KIÊN TRÚC TÔN GIÁO
3.1 KT PHẬT GIÁO
Stupa: nguyên thủy là một
ngôi mộ lớn Về sau trở thành
biểu tượng của Phật giáo, làm
nơi lưu giữ xá lợi Phật Xây nơi
có tích Phật Dấu tích còn là khu
thánh địa Sanchi (tk III tcn) và hòan
thiện dần ở các thế kỷ sau
KT của stupa lớn ở Sanchi gồm 3
phần: bệ có hình tròn hoặc vuông,
thân là một khối bán cầu, đỉnh là
một khung bao hình vuông phía trên
gắn một trụ với 3 đĩa tròn, có
đường chạy đàn bao quanh, ngoài
cùng là tường rào với 4 cổng ở 4
hướng
Stupa mang ý nghĩa tượng trưng
cho vũ trụ luận của Phật giáo
Trang 7Các biến thể của stupa khi phát triển ở các quốc gia châu Á
Trang 8Chaitya: ( điện thờ)
Nơi thờ và làm lễ Phật
Hình thức ban đầu đơn sơ, về sau đục vào vách núi
Chaitya đục vào vách núi có mặt bằng hình chữ nhật hay một dầu hình bán nguyệt
Không gian cuối hang là nơi đặt biểu tượng thờ, phía
trước là nơi hành lễ, chung quanh phân cách bởi hàng cột là đường chạy đàn
Trang 9Vihara : tịnh xá, nơi tu hành của nhà sư Thường xây tách biệt với khu dân cư Mặt bằng gồm nhiều phòng nhỏ bao quanh một cái cái sảnh hay sân chung Vihara cũng được đục vào vách núi, bên trong trang trí nhiều bích họa, phù điêu
Trang 103 KIẾN TRÚC ẤN GIÁO (HINĐU GIÁO )
3.1 Tiến trình phát triển: KT Ấn giáo bắt
đầu phát triển từ thế kỷ IV (thời Gupta)
mạnh nhất từ tk VII-XII Khi Nhà nước
Hồi giáo thống trị miền Bắc Ấn Độ, KT
Ấn giáo vẫn tiếp tục phát triển ở miền
Nam đến tk XVI.
2 cơng trình cĩ niên đại sớm nhất hiện cịn:
LADHKHAN (450) : phỏng theo kiến trúc
nhà hội đồng làng
DURGA (500) : phỏng theo kiến trúc
chaitya
Các hình thức này khơng tiếp tục phát triển ở các giai đoạn sau
Trang 113.2 ĐẶC ĐIỂM CHUNG
Thành phần cơ bản của ngơi đền thờ Ấn giáo
- Gian thờ hay hậu cung (GABHA GRIHA): n i đặt biểu tượng th ơ ờ
- Gian hành lễ (MUKHASHALA): nơi tiến hành các nghi lễ cúng tế
Cĩ nơi phát triển thêm:
ĐẠI SẢNH (MAHAMANDAPAM ): nơi chuẩn bị lễ vật
HỒI LANG (ANTORALA): nơi nghỉ chân cho khách hành hương (chủ yếu ở
miền Nam)
BỐ CỤC NGƠI ĐỀN : các thành phần được bố trí dọc theo một trục Đơng –
Tây, quay nhìn về hướng Đơng
KỸ THUẬT XD: sử dụng vật liệu đá nhưng kỹ thuật xây dựng mơ phỏng theo kết cấu gỗ
NGHỆ THUẬT TRANG TRÍ: kiến trúc gắn liền với điêu khắc phù điêu,
tượng trịn và bích hoạ
3 3 PHÂN LOẠI:
- Căn cứ kỹ thuật xây dựng cĩ thể phân làm 3 loại:
ĐỤC VÀO VÁCH NÚI
ĐỤC TỪNG KHỐI ĐÁ NGUYÊN
XÂY TỪ KHỐI ĐÁ NHỎ
- Thường khơng cĩ sự phân biệt rõ hình thức kiến trúc của các tơn
giáo khác nhau Phong cách kiến trúc mang tính địa phương rõ nét,
cĩ thể phân biệt giữa miến Bắc và miền Nam.
Trang 12A/ ĐỤC VÀO NÚI ĐÁ
XÂY NHIỀU Ở ELLORA, ĐẢO ELEPHANTA
Đền hang ở ELEPHANTA
Cột, vách, trần đều được phủ đầy các điêu khắc tượng trịn, bích họa, phù điêu
Bức tượng thần 3 mặt
(BRAHMA, SHIVA, VISHNU)
Trang 13B/ KHỐI ĐÁ NGUYÊN
XUẤT HIỆN Ở MIỀN NAM ẤN ĐỘ VÀO TK VII
TIÊU BIỂU:
QUẦN THỂ CÁC RATHA Ở MAMABALIPURAM -TK VII
ĐỀN THỜ KAILASA Ở ELLORA -TK VIII
RATHA: Hình ảnh cổ xe của các vị thần
- Mặt bằng hình vuơng hay chữ nhật
- Phân thành 3 phần: bệ-thân-mái
- Khối mái hình vịm, hình chĩp, hình kim
tự tháp dật bậc, hình khum một đầu,…
QUẦN THỂ CÁC RATHA Ở MAMABALIPURAM
Trang 14ĐỀN THỜ KAILASA
Ở ELLORA TK VIII
Đục từ sườn núi, mở cơng trường rộng 50x90m, tách ra một khối đá, tạo thành ngơi đền kích thước: sâu 50m, rộng 33m, cao 29m
Bố cục mặt bằng chặc chẽ dọc trục Đơng-Tây, gồm: cổng vào, tiền
sảnh, gian hành lễ, gian thờ, chung quanh cĩ hồi lang
Đền thờ thần Siva, là cơng trình kỷ niệm chiến thắng của vua Krishna chinh phục miền nam Ấn Độ