PHẬT GIÁO Ở VIỆT NAM

BÀN VỀ PHẬT GIÁO Ở VIỆT NAM

Đề Cương Chi Tiết

A Lời mở đầu

B Nội Dung

I. Phật giáo và dòng sử việt

1. Lịch sử hình thành và phát triển phật giáo Việt nam………

2. Đặc điêm cua phật giáo Việt nam

II. Những giá trị và hạn ché của Phật giáo

1. Giá trị

2. Hạn chế

III. Ảnh hưởng phật giáo trong đời sống người Việt

1. Ảnh hưởng Phật giáo về mặt tư tưởng và đạo lý

1.1 Về mặt tư tưởng………

1.2 Về mặt dạo lý………

2. Ảnh hưởng Phật giáo trong quá trình hội nhập văn hóa Việt

2.1 Ảnh hưởng Phật giáo qua sự dung hòa với các tín ngưỡng truyền thống 8 2.2 Ảnh hưởng Phật giáo qua sự dung hòa với các tôn giáo khác ……

2.3 Ảnh hưởng Phật giáo qua sự dung hòa với các quan hệ chính trị xã hội

2.4 Ảnh hưởng Phật giáo trong đời sống người bình dân và giới trí thức 10 3. Ảnh hưởng qua góc độ nhân văn và xã hội

3.1 Ảnh hưởng Phật giáo qua ngôn ngữ ………

3.2 Ảnh hưởng Phật giáo qua các tác phẩm văn học………

3.3 Ảnh hưởng Phật giáo qua phong tục tập quán………

4. Ảnh hưởng qua các loại hình nghệ thuật

4.1 Ảnh hưởng Phật giáo qua nghệ thuật sân khấu ………

4.2 Ảnh hưởng Phật giáo qua nghệ thuật tạo hình ………

C Kết luận 19

D Tài liệu tham khảo 21

A Lời mở đầu

Ngay khi được truyền vào, từ thế kỷ đầu, Đạo Phật đã nhanh chóng thíchnghi với lối sông của người dân Việt và trong quá trình hình thành và pháttriển trên đất nước này, Đạo Phật đã không gặp một trở ngại nào trong việchòa nhập vào mọi giai tầng của xã hội Việt Nam Đạo Phật đã thấm vào nềnvăn minh Việt Nam tự nhiên và dễ dàng như nước thấm vào đất Đạo Phật đãlan tỏa khắp hang cùng ngỏ hẻm trên lãnh thổ Việt Nam và đã có một chỗđứng nhất định từ cung đình cho đến làng xã Việt Nam Đạo lý của Phật giáoViệt Nam cũng đã ăn sâu vào nếp sống, nếp nghĩ của người dân Việt và đã trởthành những giá trị tinh thần vô giá cho người dân trên xứ sở này Trong suốtchiều dài lịch sử mười tám thế kỷ qua, Đạo Phật đã chứng minh sự hiện hữucủa mình trong hầu hết các lãnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… và cónhững đóng góp, những ảnh hưởng tích cực vào các mặt của đời sống xã hội

ở nước ta

.Trong công cuộc xây dưng đất nước quá độ lên CNXH, chủ nghĩa Lênin là tư tưởng chủ đạo, là vủ khí lý luận của chúng ta nhưng bên cạnh đó,

Mác-bộ phận kiến trúc thượng tầng của xã hội củ vẩn có sức sống dai dẳng, trong

đó giáo lý nhà phật đã ít nhiều đã in sâu vào tư tưởng của 1 số bộ phận dân cưViệt nam Việc xóa bỏ hoàn toàn ảnh hưởng của nó là không thể thực hiệnđược nên chúng ta cần vận dụng nó 1 cách hợp lý để góp phần đạt được mụcđích của thời kỳ quá độ củng như sau này.Vì vậy việc nghiên cứu lịch sử, giáo

lý, và sự tác động của đạo Phật đối với thế giới quan, nhân sinh quan conngười là hết sức cần thiết Việc đi sâu nghiên cứu, đánh giá những mặt hanchế củng như tiến bộ, nhân đạo của Phật giáo giúp ta hiểu rỏ tâm lý người dânhơn và qua đó tìm ra được một phương cách để hướng đạo cho họ 1 nhâncách chinh, đúng đắn Theo đạo để làm điều thiện, tránh điều ác, hình thànhnhân cách con người tốt hơn chứ không trở nên mê tín di doan, cúng bái, lênđồng, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, niềm tin của quần chúng nhân dân

B.Nội Dung

I Phật giáo và dòng sử Việt

1 Lịch sử hình thành và phát triển Phật giáo Việt nam

Phật giáo được du nhập vào Việt Nam từ rất sớm, ngay từ đầu côngnguyên với truyện cổ tích Chử Đồng Tử học đạo của một nhà sư Ấn Độ LuyLâu (thuộc tỉnh Bắc Ninh) là trị sở của quận Giao Chỉ sớm trở thành trungtâm Phật giáo quan trọng Các truyền thuyết về Thạch Quang Phật và Man

Nương Phật Mẫu xuất hiện cùng với sự giảng đạo của Khâu Đà La (Ksudra)

trong khoảng các năm 168-189

Do tiếp thu Phật giáo trực tiếp từ Ấn Độ nên từ Buddha (bậc giác ngộ) được phiên âm trực tiếp thành Bụt], từ Bụt được dùng nhiều trong các truyệndân gian Phật giáo Việt Nam lúc ấy mang màu sắc của Tiểu thừa, Bụt đượccoi như một vị thần chuyên cứu giúp người tốt, trừng phạt kẻ xấu Sau này,

vào thế kỷ thứ 4-5, do ảnh hưởng của Đại thừa đến từ Trung Quốc mà từ Bụt

bị mất đi và được thay thế bởi từ Phật Trong tiếng Hán, từ Buddha được phiên âm thành Phật đà, Phật đồ rồi được rút gọn thành Phật.

Phật giáo ăn sâu, bám rễ vào Việt Nam từ rất sớm Đến đời nhà Lý, nhàTrần, Phật giáo phát triển cực thịnh, được coi là quốc giáo, ảnh hưởng đến tất

cả mọi vấn đề trong cuộc sống Đến đời nhà Hậu Lê thì Nho giáo được coi làquốc giáo và Phật giáo đi vào giai đoạn suy thoái Đến đầu thế kỷ 18, vuaQuang Trung cố gắng chấn hưng đạo Phật, chỉnh đốn xây chùa, nhưng vì mấtsớm nên việc này không có nhiều kết quả Đến thế kỷ 20, mặc dù ảnh hưởngmạnh của quá trình Âu hóa, Phật giáo Việt Nam lại phát triển mạnh mẽ khởiđầu từ các đô thị miền Nam với các đóng góp quan trọng của các nhà sưKhánh Hòa và Thiện Chiếu

Tóm lại, lịch sử Phật giáo Việt Nam trải qua bốn giai đoạn:

•từ đầu công nguyên đến hết thời kỳ Bắc thuộc là giai đoạn hình thành

và phát triển rộng khắp;

•thời Đại Việt là giai đoạn cực thịnh;

•từ đời Hậu Lê đến cuối thế kỷ 19 là giai đoạn suy thoái;

•từ đầu thế kỷ 20 đến nay là giai đoạn phục hưng

2 Đặc điểm của Phật giáo Việt nam

Trên bước đường truyền bá và hội nhập, Phật giáo luôn luôn cố gắngthực hiện hai điều đó là khế lý và khế cơ Nếu thiếu đi một trong hai yếu tố

này Phật giáo sẽ chẳng còn là Phật giáo nữa Duy trì và phát triển hai yếu tốnày, Phật giáo được truyền vào Việt Nam và các nước khác.

Khế lý là nói về mặt tư tưởng nhờ khế lý nên dù ở thời gian và khônggian nào, giáo lý Phật-đà vẫn hợp với chân lý, tư tưởng vẫn luôn luôn phongphú, sâu sắc mà vẫn giữ được bản chất của mình và chỉ có một vị đó là vị giảithoát

Khế cơ thiên trọng về mặt lịch sử nhờ khế cơ nên dù trong hoàn cảnh vàquốc độ nào thì sự sinh hoạt, thể hiện, truyền đạt cũng luôn luôn đa dạng Tùytheo phong tục tập quán của mỗi quốc gia mà vẫn không hề mất gốc (Phậtgiáo) Nói một cách khác thì có thể tùy nghi phương tiện theo từng vùng miền

để truyền bá giáo lý Phật-đà nhưng không làm mất đi bản sắc của Phật giáo làứng hợp với mọi tầng lớp và căn cơ chúng sanh

Tên gọi tuy có khác nhưng giáo lý vẫn là một nên gọi là khế lý, dù một

mà không phải một, nên có lắm tên Phật giáo Việt Nam, Phật giáo Tây Tạng,Phật giáo Thái Lan v.v tất cả đều có tên chung là Phật giáo, bảo rằng giốngcũng được nhưng bảo rằng không thì là sai Đây gọi là khế cơ là bản địa hóa,hay sắc thái Phật giáo của từng vùng miền

Khi Phật giáo được truyền vào Việt Nam đã được các vị thiền sư ngườiViệt bản địa hóa, khiến Phật giáo hòa mình vào lòng dân tộc tạo nên một sắcthái đặc biệt của riêng Việt Nam Phật giáo đã cùng sinh tồn cùng dân tộc.Điểm này chúng ta dễ dàng nhận thấy những thời đại cực hưng thịnh của đấtnước đều là những lúc Phật giáo cũng song hành hưng thịnh và các vị thiền sư

có vị trí quan trọng trong các triều đại đó Như thời Nhà Đinh, Lê, Lý Trầnv.v Dù được bản địa hóa để quyện mình vào lòng dân tộc nhưng tam tạngkinh điển Phật giáo Việt Nam vẫn giữ được vẻ tinh khiết vốn có của nó vàdòng thiền đã được truyền thừa chưa từng gián đoạn, trong suốt hơn 2000năm lịch sử Phật giáo Việt Nam

II Những giá trị và hạn chế của phật giáo

1 Giá trị

Xã hội hôm nay đang trải qua những biến đổi lớn trên các lĩnh vực kinh

tế, thương mại, quan hệ quốc tế v.v với bao hệ tư tưởng cùng những ngộnhận đáng tiếc Sự tiến bộ của khoa học đã mang lại những thành tựu đáng kể,con người đang thích thú trong đời sống vật chất xa hoa và đang tự khẳngđịnh quyền lực bằng vũ khí của chính mình Hàng loạt các thiết bị dẫn đếnchết chóc và hủy diệt khủng khiếp đang được sản xuất, loài người vẫn còn

sống trong sợ hãi, ngờ vực, trong những trạng thái căng thẳng do chính mìnhtạo ra, đôi khi họ lại thách thức, chống đối nhau như hoang thú trong rừngsâu Nhìn những thực trạng bi ai trên, thi hào Rabindranath Tagore, ngườiđược giả Nobel văn chương, đã khấn nguyện với Đức Phật, đấng đại từ bi nhưsau:

“Thế giới hôm nay hoang mê, sân hạn, Bao thù hằn, ác độc, khổ triền miên, Quẩn quanh trong tham đắm dục triền, Muôn chúng sinh khóc mừng Ngài giáng thế.

Cầu xin Đấng vô biên, Thiện Thệ Cứu muôn loài, tuyên diệu pháp thiêng, Bao đóa sen chứa mật ngọt mọi miền, Tung cánh nở dưới ánh dương đại giác.

Ôi Đức Như Lai! Ôi Bậc Giải thoát!

Lòng từ vô lượng thiện nhân Xin trừ cấu uế cõi trần đảo điên”.

Thuở xưa Đức Phật đã từng nói: “Mong rằng con tim ta lắng nghe tiếngthổn thức sầu bi như đóa sen mở rộng lòng đón nhận ánh bình minh rực rỡ.Chớ để cho ánh mặt trời chói chang làm khô đi những giọt nước mắt khổ lụytrước khi ta lau chúng trên đôi mắt của người sầu đau Hãy để cho mỗi giọtnước mắt nóng bỏng của thế nhân rơi trên tim ta và đọng lại ở đó, đừng lauchúng cho đến khi nào khổ đau ấy tự đoạn diệt”

Sức mạnh của con người vốn nằm trong lòng từ bi Khi người ta chưa từ

bỏ sự tàn bạo thì họ không thể nào nhận chân được một sự thật mà chính ĐứcPhật luôn ca ngợi đó là sân hận phải được chinh phục bằng tinh thần bất bạođộng Nếu loài người không tuân thủ lời giáo huấn này trong đời sống chínhtrị và xã hội thì tội lỗi sẽ không bị tận diệt, ngọn lửa hoài nghi giữa các quốcgia sẽ không bị lụi tàn Những tội ác khủng khiếp tại các nhà tù, cũng nhưnhững nét cau mày sợ sệt trong các doanh trại quân đội sẽ làm cho cuộc sốngcăng thẳng thêm, rồi đau khổ vẫn lan tràn bất tận Do vậy, giờ đây chính làlúc thích hợp nhất mà con người phải nương tựa nơi Đức Phật – Người đangtìm đến những kẻ điên rồ muốn tìm kiếm thành công bằng con đường bạo lực

để khuyên họ nên dùng lòng từ để chinh phục thù hận Với ngọn đèn tìnhthương trên tay, Đức Phật khuyên mọi người hãy tự mình đến với chánh pháp

để thấy được sự thật của kiếp nhân sinh Ngài dạy rằng: “Các con đừng nên sợ

hãi, đừng nương tựa vào quyền lực của người khác, hãy dùng ngọn đèn chánhpháp của Như Lai để chiếu sáng tâm thức của chính mình, để trực nhận chínhmình và để thành tựu chánh tri kiến” Đức Thế Tôn cũng đã từng dạy: “Cómột con đường đưa đến hòa bình, hận thù không thể diệt hận thù, chỉ có tìnhthương, lòng từ bi mới nhiếp phục được hận thù Đây là quan điểm về nền hòabình trên vũ trụ của Như Lai Những ai thương tưởng đến Như Lai thì hãy thểhiện tình thương đó bằng cách thương yêu tất cả chúng sinh Mọi người đềuyêu chuộng tự do và công lý, đừng nên xâm phạm đến quyền tự do của ngườikhác”.

Trong Phật giáo: tôn giáo, triết học, đạo đức học, tâm lý học và xã hộihọc được thể hiện như một hệ thống tư tưởng tổng hợp nhất có liên hệ trựctiếp đến những khát vọng của xã hội hôm nay Tóm lại, đạo Phật là một hệthống minh triết có thể áp dụng vào mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội Mộttrong những mục tiêu của Phật giáo là giúp đỡ con người thông qua việc phátrtiển sự tỉnh thức nội tại và những nỗ lực hành trì cao cả của mỗi cá nhân đểtrực nhận và phát triển tiềm năng kỳ diệu nhất của mỗi người Mục tiêu nàykhông hề tạo nên một tương phản nào đối với mục tiêu của nền giáo dục hiệnđại Mục tiêu của nền giáo dục hiện đại là phát triển các năng khiếu, năng lực,

sở trường của mỗi người thông qua việc cung cấp tri thức và những kinhnghiệm hữu ích cho học sinh Trong khi các nhà giáo dục và tâm lý chưa thểgiải thích tại sao con người có những năng khiếu và khả năng riêng biệt thìPhật giáo đã đưa ra lời giải thích thông tuệ rằng: những yếu tố riêng biệt đóchính là kết quả của những nghiệp nhân trong đời trước Đức Phật đã xácchứng rằng duyên khởi là giáo lý nền tảng trong giáo pháp của Ngài: “Khi cáinày sinh thì cái kia sinh; khi cái này diệt thì cái kia diệt”

2 Hạn chế

III Ảnh hưởng phật giáo trong đời sống người Việt

1 Ảnh hưởng phật giáo về tư tưởng và đạo lý

1.1 Về mặt tư tưởng

Tư tưởng hay đạo lý căn bản của Phật Giáo là đạo lý Duyên Khởi, TứDiệu Đế và Bát chánh Đạo Ba đạo lý này là nền tảng cho tất cả các tông pháiphật giáo, nguyên thủy cũng như Đại Thừa đã ăn sâu vào lòng của người dânViệt

Đạo lý Duyên Khởi là một cái nhìn khoa học và khách quan về thế giớihiện tại Duyên khởi nghĩa là sự nương tựa lẫn nhau mà sinh tồn và tồn tại

Không những các sự kiện thuộc thế giới con người như thành, bại, thịnh, suy

mà tất cả những hiện tượng về thế giới tự nhiên như cỏ, cây, hoa, lá cũng điềuvâng theo luật duyên khởi mà sinh thành, tồn tại và tiêu hoại Có 4 loại duyêncần được phân biệt: thứ nhất là Nhân Duyên Có thể gọi là điều kiện gần gũinhất, như hạt lúa là nhân duyên của cây lúa Thứ hai là Tăng Thượng Duyêntức là những điều kiện có tư liệu cho nhân duyên ví như phân bón và nước làtăng thượng duyên cho hạt lúa Thứ ba là Sở Duyên Duyên tức là những điềukiện làm đối tượng nhận thức, thứ tư là Đẳng Vô Gián Duyên tức là sự liêntục không gián đoạn, cần thiết cho sự phát sinh trưởng thành và tồn tại

Luật nhân quả cần được quán sát và áp dụng theo nguyên tắc duyên sinhmới có thể gọi là luật nhân quả của Đạo Phật, theo đạo lý duyên sinh, mộtnhân đơn độc không bao giờ có khả năng sinh ra quả, và một nhân bao giờcũng đóng vai trò quả, cho một nhân khác Về giáo lý nghiệp báo hay nghiệpnhân quả báo của Đạo Phật đã được truyền vào nước ta rất sớm Giáo lý nàyđương nhiên đã trở thành nếp sống tín ngưỡng hết sức sáng tỏ đối với ngườiViệt Nam có hiểu biết, có suy nghĩ Người ta biết lựa chọn ăn ở hiền lành, dùtối thiểu thì đó cũng là kết quả tự nhiên âm thầm của lý nghiệp báo, nó chẳngnhững thích hợp với giới bình dân mà còn ảnh huởng đến giới trí thức Có thểnói mọi người dân Việt điều ảnh hưởng ít nhiều qua giáo lý này Vì thế, lýnghiệp báo luân hồi đã in dấu đậm nét trong văn chương bình dân, trong vănhọc chữ nôm, chữ hán, từ xưa cho đến nay để dẫn dắt từng thế hệ con ngườibiết soi sáng tâm trí mình vào lý nhân quả nghiệp báo mà hành động sao chotốt đẹp đem lại hòa bình an vui cho con người Thậm chí trẻ con mười tuổicũng tự nhiên biết câu: "ác giả ác báo" Chúng phát biểu câu rất đúng hoàncảnh sự việc xảy ra cho đối phương, hay "chạy trời không khỏi nắng" Mặtkhác họ hiểu rằng nghiệp nhân không phải là định nghiệp mà có thể làm thayđổi, do đó họ tự biết sửa chữa, tu tập cải ác tùng thiện Sống ở đời, đột nhiênnhững tai họa, biến cố xảy ra cho họ, thì họ nghĩ rằng kiếp trước mình vụngđường tu nên mới gặp khổ nạn này Không than trời trách đất, cam chịu và tự

cố gắng tu tỉnh để chuyển hóa dần ác nghiệp kia.:

Nếu ta nắm vững nguyên tắc nhân quả nghiệp báo như trên, thì chúng ta

có thể chuyển nghiệp ngay trong hiện kiếp Cái đích của việc chuyển nghiệp,tái tạo cá nhân là đến được trí tuệ tối hậu Khởi đầu của việc chuyển nghiệp làbắt đầu thay đổi hành nghiệp thiện và ác từ ba nghiệp Thân, Khẩu và Y củachính mỗi cá nhân Chứ không ngồi một chỗ tưởng tượng đến những kết quả

tốt đẹp sẽ đến với mìn Từ những hành nghiệp thiện, giảm bớt điều ác, dầndần ta sẽ chuyển hóa và tạo cho ta có một cuộc sống yên vui cho hiện tại vàmai sau.

2 2 Về mặt đạo lý

Đạo lý ảnh hưởng nhất là giáo lý từ bi, tinh thần hiếu hòa, hiếu sinh củaphật giáo đã ảnh hưởng và thấm nhuần sâu sắc trong tâm hồn của người Việt.Đều này ta thấy rõ qua con người và tư tưởng của Nguyễn Trải (1380-1442),một nhà văn, nhà chính trị, nhà tư tưởng việt Nam kiệt xuất, ông đã khéo vậndụng đạo lý Từ Bi và biến nó thành đường lối chính trị nhân bản đem lạithành công và rất nổi tiếng trong lịch sử nước Việt

Ngoài đạo lý Từ Bi, người Việt còn chịu ảnh hưởng sâu sắc một đạo lýkhác của đạo phật là đạo lý Tứ Ân, gồm ân cha mẹ, ân sư trưởng, ân quốc gia

và ân chúng sanh Đạo lý này được xây dựng theo một trình tự phù hợp vớibước phát triển của tâm lý về tình cảm của dân tộc Việt Tình thương ở mọingười bắt đầu từ thân đến xa, từ tình thương cha mẹ, họ hàng lan dần đến tìnhthương trong các mối quan hệ xã hội với thầy bạn, đồng bào quê hương đấtnước và mở rộng đến quê hương cao cả đối với cuộc sống của nhân loại trên

vũ trụ này Đặc biệt trong đạo lý tứ ân, ta thấy ân cha mẹ là nổi bật và ảnhhưởng rất sâu đậm trong tình cảm và đạo lý của người Việt Vì đạo phật rấtchú trọng đến hiếu hạnh, và được Đức Phật đã thuyết giảng đề tài này trongnhiều kinh khác nhau như Kinh Báo Phụ Mẫu Ân, kinh Thai Cốt, kinh Hiếu

Tử, kinh Đại Tập, kinh Nhẫn Nhục, kinh Vu Lan nhắc đến công lao dưỡngdục của cha mẹ, Phật dạy: "muôn việc ở thế gian, không gì hơn công ơn nuôidưỡng lớn lao của cha mẹ" (Kinh Thai Cốt), hay kinh Nhẫn Nhục dạy: "cùngtốt điều thiện không gì hơn hiếu, cùng tốt điều ác không gì hơn bất hiếu" BởiPhật Giáo đặc biệt chú trọng chữ hiếu như thế nên thích hợp với nếp sống đạo

lý truyền thống của dân tộc Việt

Nhìn chung, đạo lý hiếu ân trong ý nghĩa mở rộng có cùng một đốitượng thực hiện là nhắm vào người thân, cha mẹ, đất nước, nhân dân , chúngsanh, vũ trụ, đó là môi trường sống của chúng sanh gồm cả mặt tâm linh nữa.Đạo lý Tứ Ân còn có chung cái động cơ thúc đẩy là Từ Bi, Hỷ Xã khiến cho

ta sống hài hòa với xã hội, với thiên nhiên để tiến đến hạnh phúc chân thực vàmiên trường Từ cơ sở tư tưởng triết học và đạo lý trên đã giúp cho Phật GiáoViệt Nam hình thành được một bản sắc đặc thù rất riêng biệt của nó tại Việt

Nam, góp phần làm phong phú và đa dạng hóa nền văn hóa tinh thần của dântộc Việt

2 Ảnh hưởng Phật giáo trong hội nhập văn hóc Việt

2.1 Ảnh hưởng Phật giáo qua sự dung hòa với các tín ngưỡng truyền thống.

Khi được truyền vào Việt Nam, Phật Giáo đã tiếp xúc ngay với các tínngưỡng bản địa, do vậy đã kết hợp chặt chẽ với các tín ngưỡng này Biểutượng chùa Tứ Pháp (17) thực ra vẫn chỉ là những đền miếu dân gian thờ các

vị thần tự nhiên Mây, Mưa, Sấm, Chớp và thờ Đá Lối kiến trúc của chùachiền Việt Nam là tiền Phật hậu Thần cùng với việc thờ trong chùa các vịthần, các vị thánh, các vị thành hoàng thổ địa và vị anh hùng dân tộc Chính

vì tinh thần khai phóng này mà về sau phát sinh những hậu quả mê tín dị đoanbên trong Phật Giáo như xin xăm, bói quẻ, cầu đồng các nhà nghiên cứunước ngoài rất ngạc nhiên khi thấy Phật Giáo Việt Nam dung nạp dễ dàng cáctín ngưỡng đa thần của bản địa trong khi các quốc gia trong vùng thì không có(19) Có nên gạt bỏ loại hình tín ngưỡng truyền thống này ra khỏi Phật Giáokhông? Vẫn là một vấn đề rất tế nhị, tuy nhiên, ta phải thừa nhận rằng tinhthần dung hòa và khai phóng của Phật Giáo Việt Nam là một trong những nétđặc trưng đáng chú ý

2.2 Ảnh hưởng Phật giáo qua sự dung hòa với các tôn giáo khác

Đó là kết quả của sự phối hợp và kết tinh của Đạo Phật với đạo Nho vàđạo Lão, được các nhà vua thời Lý công khai hóa và hợp pháp hóa Chính vìđặc tính dung hòa và điều hợp này mà Phật Giáo Việt Nam đã trở thành tínngưởng truyền thống của dân tộc Việt Nó chẳng phải Phật giáo Ấn Độ hayTrung Hoa, Tiểu Thừa hay Đại Thừa, mà nó là tất cả những khuynh hướngtâm linh của người dân Việt Nó thực ra là cái "Đồng Qui Nhi Thù Đồ", cùng

về một đích mà đường lối khác nhau, chính tinh thần khai phóng của PhậtGiáo Việt Nam đã kết tinh lấy Chân, Thiện, Mỹ làm cứu cánh để thực hiện.Nho giáo thực hiện cứu cánh ấy bằng con đường Thiện, tức là hành vi đạođức để tới chỗ nhất quán với Mỹ và Chân Đạo giáo thực hiện cứu cánh ấybằng con đường Mỹ, tức là tâm lý nghệ thuật để tới chỗ nhất quán với Thiện

và Chân Phật giáo thực hiện cứu cánh ấy bằng con đường trí tuệ giác ngộ đểđạt tới chỗ nhất quán Chân, Thiện, Mỹ Đó là thực tại Tam Vi Nhất của tinhthần tam Giáo Việt Nam Trong nhiều thế kỷ hình ảnh tam giáo tổ sư với Phật

Thích Ca ở giữa, Lão Tử bên trái và Khổng Tử bên phái đã in sâu vào tâmthức của người dân Việt.

2.3 Ảnh hưởng Phật giáo qua sự dung hòa với các quan hệ chính trị xã hội

Phật giáo tuy là một tôn giáo xuất thế, nhưng Phật Giáo Việt Nam có chủtrương nhập thế, tinh thần nhập thế sinh động này nổi bật nhất là các thờiĐinh, Lê, Lý, Trần Trong các thời này các vị cao tăng có học thức, có giớihạnh điều được mời tham gia triều chính hoặc làm cố vấn trong những việcquan trọng của quốc gia Ta thấy có nhiều lý do khiến các thiền sư Việt Namtham gia vào chính sự, thứ nhất: họ là những người có học, có ý thức về quốcgia, sống gần gũi nên thấu hiểu được nổi đau khổ của một dân tộc bị nhiềucuộc đô hộ của ngoại bang Thứ hai: các thiền sư không có ý tranh ngôi vịngoài đời nên được các vua tin tưởng và thứ ba: các thiền sư không cố chấpvào thuyết trung quân (chỉ biết giúp vua mà thôi) như các nho gia nên họ cóthể cộng tác với bất cứ vị vua mào đem lại hạnh phúc cho dân chúng Thờivua Đinh Tiên Hoàng đã phong cho thiền sư Ngô Chân Lưu làm Tăng Thống,thời Tiền Lê có ngài Vạn Hạnh, ngài Đỗ Pháp Thuận, ngài Khuông Việt cũngtham gia triều chính Trong đó đặc biệt thiền sư Vạn Hạnh đã có công xâydựng triều đại nhà Lý khi đưa Lý Công Uẩn lên làm vua, chấm dứt chế độ tànbạo của Lê Long Đỉnh, ông vua Ngọa Triều còn có biệt danh kẻ róc mía trênđầu sư Thời nhà Trần có các thiền sư Đa Bảo, thiền sư Viên Thông điềuđược các vua tin dùng trong bàn bạc quốc sự như những cố vấn triều đình.Đến thế kỷ 20, phật tử Việt Nam rất hăng hái tham gia các hoạt động xãhội như cuộc vận động đòi ân xá cho Phan Bội Châu Đến thời Diệm, Thiệu(1959-1975) cũng thế, các tăng sĩ và cư sĩ miền Nam tham gia tích cực chophong trào đấu tranh đòi hòa bình và độc lâp cho dân tộc, nổi bật là nhữngcuộc đối thoại chính trị giữa các tăng sĩ Phật Giáo và chính quyền Đến cuốithế kỷ 20, ta thấy tinh thần nhập thế này cũng không ngừng phát huy, đó là sự

có mặt của các thiền sư Việt Nam (20) trong quốc hội của nước nhà

2.4 Ảnh hưởng Phật giáo trong đời sống người bình dân và giới trí thức

Cũng như tất cả dân tộc nào trên thế giới từ Đông sang Tây, từ Nam đếnBắc, lúc sơ khởi người Việt Nam tín ngưỡng và tôn thờ tất cả những sứcmạnh hữu hình hay vô hình mà họ cho là có thể giúp đỡ họ hoặc làm hại đến

họ như mây, mưa, sấm, sét, lửa, gió Trong bối cảnh tín ngưỡng đa thần này,

Phật Giáo đã xuất hiện và nhanh chóng quá thân qua hình ảnh của bộ tượng

Tứ Pháp ở chùa Dâu, ngôi chùa Phật Giáo đầu tiên của Việt Nam ở Luy Lâu(Hà Bắc ngày nay), đó là bộ tượng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và PhápĐiễn, một hình ảnh sống động và gần gũi với người dân nông thôn trong việccầu xin phước lộc, cầu đảo, cầu siêu, cầu xin tất cả 荊 những gì mà cuộc sốngcon người đòi hỏi Người Phật tử trong thời kỳ sơ khai này quan niệm rằngPhật là đấng cứu thế, có thể ban cho con người mọi điều tốt lành

Nhìn chung không khó khăn gì khi ta phăng tìm dấu ấn Phật Giáo trongquan niệm dân gian và ta có thể phát hiện rằng nếu không có sự hiện diện củaPhật Giáo ở Việt Nam thì ta sẽ mất đi hơn một nữa di tích và danh lam thắngcảnh mà hiện nay ta tự hào, sẽ không có chùa Hương rộn ràng, nhộn nhịp sầmuất trong ngày trẩy hội đầu xuân, không có chùa Tây Phương vời vợi, không

có chùa Yên Tử mây mù, không có chùa Keo bề thế, không có chùa Thiên Mụsoi mình trên dòng sông Hương.Và cũng không có những chuyện dân gianđầy tính nhân bản như truyện Từ Thức, truyện Tấm Cám, truyện Quan ÂmThị Kính… Sẽ không có những lễ hội tưng bừng như hội Lim, hội ChùaHương… và trong tâm tư truyền thống cũng vắng tư tưởng bố thí vị tha, lònghưởng thiện và niềm tin vững chắc vào một tương lai sáng sủa, vắng tinh thầnlạc quan ngây thơ của người dân Việt

Quả thật vậy, Đạo Phật đã có mặt ảnh hưởng khắp mọi giai tầng trong ở

xã hội Việt Nam, không những trong giới bình dân mà còn ở trong giới tríthức nữa

Phật Giáo thiền tông ở Việt Nam phát triển mạnh và ảnh hưởng sâu rộngtrong giới trí thức, cung đình từ đinh (968-980), tiền Lê (980-1009) đến thời

Lý (1010-1225) đã mang được trong mình một tinh thần Việt Nam, đó là sự

ra đời của một thiền phái mới, phái Thảo Đường do Lý Thánh Tông một vịvua anh kiệt đứng đầu Nhưng thiền tông Việt Nam phát triển rực sáng nhất là

ở giai đoạn nhà Trần (1226-1400) với những tư tưởng vừa thăng trầm vừaphóng khoáng của các thiền sư thời Trần đã được đúc kết trong các tác phẩmKhóa Hư Lục của Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang đã làm cho bìnhdiện học thuật Việt Nam lúc bấy giờ bổng bừng sáng hẳn lên Đặc biệt sự xuấthiện thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, do người Việt Nam sáng lập ra, thể hiệnđược đầy đủ mọi đặc trưng, độc đáo của người Việt và nó đã để lại dấu ấn đặcsắc trong lịch sử văn hóa Việt Nam cho tới ngày nay