BỆNH DO VI nấm CANDIDA

MỤC TIÊU HỌC TẬP1 Trình bày đặc điểm hoại sinh của các loài Candida thường gặp 2 Nêu yếu tố thuận lợi cho Candida phát triển thành dạng gây bệnh.. 3 4 Nêu các phương pháp chẩn đoán bệnh

BỆNH DO VI NẤM CANDIDA

PGS.TS.BS TRẦN THỊ HỒNG

MỤC TIÊU HỌC TẬP

1 Trình bày đặc điểm hoại sinh của các loài Candida thường gặp

2 Nêu yếu tố thuận lợi cho Candida phát triển thành dạng gây

bệnh

3

4 Nêu các phương pháp chẩn đoán bệnh do Candida

5 Lý giải các kết quả xét nghiệm

6 Nêu nguyên tắc dự phòng bệnh và điều trị

Mô tả các thể bệnh lâm sàng của bệnh do Candida

ĐẶC ĐIỂM CANDIDA

☻ Thường trú ở da và màng nhày/người

Ở người khỏe mạnh: Candida ở bề mặt cơ thể

 Candida albicans sống hoại sinh bình thường trong ruột

người và nhiều loài thú(nội hoại sinh).

* Ở người bình thường khỏe mạnh, tìm thấy Candida trong:

Miệng (30%); ruột(38%); âm đạo(39%), các nếp xếp da quanh hậu môn(46%), phế quản(17%)

* Trong trạng thái hoại sinh, số lượng vi nấm rất ít, soi tươi các dịch sinh học lấy từ niêm mạc chỉ thấy rất ít tế bào hạt men nẩy búp Nơi đây, vi nấm giữ thế cân bằng với vi khuẩn, tạo nên các vi chúng bình thường ở niêm mạc trong cơ thể

* Tương tự xảy ra khi có tổn thương da và màng nhày

(*): BC đa nhân trung tính chịu trách nhiệm đề kháng chống

lại bệnh Candida lan tỏa Nếu có sự rối loạn về số lượng và chức năng của BC đa nhân; Candida sẽ theo đường bạch

huyết và máu lan khắp cơ thể và gây nhiễm lan tỏa

TB (CD4)**chịu trách nhiệm chống lại bệnh ở da-màng

nhày

Khi nào Candida trở thành gây bệnh?

CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ QUAN TRỌNG

 Bệnh về máu: giảm BC (neutropenia)

thuốc ngừa thai, steroids, hóa trị liệu, Đặt ống

catheter, Đại phẫu, Ghép cơ quan, Truyền dịch kéo dài

 Sinh lý: Sơ sinh, Tuổi già, Có thai

 Chấn thương: Phỏng, nhiễm trùng

Bệnh do Candida

Bệnh nấm cơ hội thường gặp nhất trên toàn thế giới

Miễn dịch tế bào bảo vệ chống lại bệnh

do Candida da- màng nhày

Bạch cầu đa nhân trung tính bảo vệ

chống lại bệnh do Candida lan tỏa

Bệnh có nguồn gốc nội sinh

Khả năng sinh bệnh của Candida

Biểu hiện lâm sàng-I

1 Da và mô dưới da/niêm mạc

Bệnh Candida ở da

Nấm mông do Candida ở mông trẻ em lan sang vùng miệng

Nấm móng tay do Candida ở cá thể SGMD

Nấm nếp gấp giữa vú và dưới hai vú

Nấm ở nếp gấp dưới

nách

Thể lâm sàng Bệnh Candida ở da

Viêm qui đầu và viêm âm hộ-

Thể lâm sàng

Biểu hiện lâm sàng-II

Nhẹ Nặng

Viêm thực quản

Nhuộm H & E Nhuộm PAS

Hình ảnh mô bệnh

BỆNH CANDIDA LAN TỎA

 Bệnh hệ thống, thường bắt đầu một nhiễm trùng

huyết(thường chỉ 50% nhiễm trùng: cấy mọc)

 Nếu hệ thống thực bào bình thường, nhiễm hệ thống sẽ khỏi

 Đa số bệnh nhân phẫu thuật đi kèm nhiễm trùng huyết

do Candida

 Hơn 75 % cấy máu dương tính C albicans ở bệnh nhân

không bệnh ung thư bạch cầu hay không bệnh ung thư

khác; trong khi hơn 50% những loài   Candida khác

tìm thấy ở bệnh nhân ung thư bạch cầu và ung thư khác

BỆNH CANDIDA LAN TỎA

 Nếu hệ thống thực bào bị khiếm khuyết, nhiễm trùng sẽ lan rộng đến nhiều cơ quan và gây

nhiễm trùng khu trú ở cơ quan này

 Tỷ lệ tử vong nhiễm trùng huyết do Candida

30-40% Cơ quan thường gặp:

thận, da(maculonodular rash), mắt, tim, gan, não

Biểu hiện lâm sàng-III

3 Da-màng nhày mạn tính(Chronic

Mucocutaneous Candidiasis: CMC)

Bệnh rối loạn miễn dịch tế bào T, đặc trưng bởi

nhiễm Candida mạn tính tái đi tái lại hay dai

dẳng giới hạn ở bề mặt màng nhày, da và móng Đôi khi nhiễm phối hợp với human papilloma virus(HPV)…

Biểu hiện lâm sàng-III

☻ Candida da và màng nhày

☻ Sang thương dạng mụn cóc

☻ Bệnh do gene lặn ở nhiễm sắc thể thường

☻ Bệnh nhược cận giáp, bệnh thiếu sắt……

Chẩn đoán

Thể lâm sàng

BỆNH PHẨM

Máu Mô(sinh thiết hay tử thiết) dịch vô trùng,

nước tiểu , dịch não tủy, da, dịch tiết đường hô hấp

SOI TRỰC TIẾP: NaCl 0.9%/KOH 10-20% NHUỘM : GRAM, CALCUFLUOR

NHUỘM/MÔ BỆNH :, HE, PMS, GMS

Paragon Multiple Stain

Grocott-Gomori's methenamine silver stain,

Mẫu da quan sát với KOH 10% Mẫu nước tiểu nhuộm PAS

Quan sát trực tiếp /KHV

Chẩn đoán

Quan sát tế vi:

TBHM, Sợi TN giả

CALCUFLUOR WHITE: TBHM và STN GIẢ

X 400 oflX400uor White x400: Yeast and

TB giống hạt men và sợi tơ nấm có vách ngăn

CANDIDA LAN TỎA

CANDIDA THỰC QUẢN, XÂM LẤN MẠCH MÁU, ĐÍNH BÀO TỬ VÀ SỢI TƠ NẤM GIẢ

CANDIDA LAN TỎA

CANDIDA LAN TỎA

CANDIDA THẬN: APXE CỰC NHỎ Ở

VỎ THẬN, TỦY THẬN HOẠI TỬ DẠNG GAI

Canh cấy Candida Cấy trên môi

trường Sabouraud dextrose

chloramphenicol ủ nhiệt độ phòng Sau vài ngày, vi nấm phát triển thành khúm nấm men, màu trắng, nhão

Trường hợp nhiễm trùng huyết, mẫu máu được cấy trong môi trường BHI ủ 370C, trước khi cấy vào SDA Sau đó sẽ được cấy lên các môi trường thích hợp và làm các phản ứng sinh hóa để định danh loài

KHÚM NẤM

Hình dạng Candida

Vi thể: TBHM nẩy búp, sợi tơ nấm giả,

Đại thể: khúm hạt men, màu kem(SDA)

Ống mầm : C albicans/C dubliniensis

Bào tử bao dày: C albicans/C dubliniensis

Định danh : ống mầm, phản ứng lên men đường và đồng hóa đường

Ủ Ở 370C/2-3 GIỜ

sợi tơ nấm giả cách

khoảng đều đặn als

x400

x1000

Tạo khúm sắc tố màu xanh lá cây

Hay màu thay đổi tùy theo loại nấm men

Sợi tơ nấm giả ít, ngắn Môt khúm

C lipolytica

Đính bào tử hạt men kéo dài thành chuỗi ngắn đính bào tử đứt khúc

Chẩn đoán

Huyết thanh học

Phát hiện kháng nguyên mannan (ELISA, RIA, IF, LA)

Điều trị

DA : Kháng nấm tại chỗ: Ketoconazole, miconazole, nystatin

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Blot SI, Vandewoude KH, De Waele JJ.(2007)”Candida peritonitis.”Curr

Opin Crit Care Apr;13(2):195-9

2 del Pozo MM, Bermejo F, Molina JA, de la Fuente EC, Martínez-Martín P,

Benito-León J.(1998)”Chronic neutrophilic meningitis caused by Candida

albicans.” Neurologia August-September;13(7): 362-6

3 Félix Arias, Sofía Mata-Essayag, , María E Landaeta, Claudia Hartung de Capriles, Celina Pérez, María J Núñez, Ana Carvajal, Marisela

Silva(2004)”Candida albicans osteomyelitis: case report and literature

review” International Journal of Infectious diseases Volume 8, Issue 5,

September , Pages 307-314

4 Frank W Kroetz, M.D., James J Leonard, M.D., and Charles R Everett,

M.D.(1962)“Candida albicans Endocarditis Successfully Treated with

Amphotericin B”N Engl J Med 1962; 266:592-595

5 John F Fisher, Jack D Sobel, Carol A Kauffman, and Cheryl A

Newman(2011)“Candida Urinary Tract Infections—Treatment” Clinical

Infectious Diseases, Volume 52, Issue suppl 6, Pp S457-S466

TÀI LIỆU THAM KHẢO

6 Kirkpatrick CH1(2001).”Chronic mucocutaneous candidiasis.”

Pediatr Infect Dis J Feb;20(2):197-206.

7 Koga C1, Yoneda M1, Nakayama K1, Yokoue S1, Haraga M1, Oie T1, Suga A1,

Okada F1, Matsuura H1, Tsue F1, Suzuki N2, Hirofuji T2 (2014).“The detection of

Candida species in patients with halitosis.”

Int J Dent ;2014:857647 doi: 10.1155/2014/857647 Epub 2014 Aug 24.

8 K Kawanabe, H Hayashi, M Miyamoto, J Tamura, M Shimizu, T

Nakamura(2003);”Case report: Candida septic arthritis of the hip in a young

patient without predisposing factors

From Kyoto Senbai Hospital and Kyoto University, Kyoto, JapanJ Bone Joint Surg [Br] 85-B:734-5

9 Khan FA1, Slain D, Khakoo RA(2007)”Candida endophthalmitis: focus on

current and future antifungal treatment options”.Pharmacotherapy

TÀI LIỆU THAM KHẢO

10 Nermin Halkic, and Riadh Ksontini, (2007)”Hepatosplenic

Candidiasis”.N Engl J Med ; 356:e4

11 Puel A1, Cypowyj S, Bustamante J, Wright JF, Liu L, Lim HK,

Migaud M, Israel L, Chrabieh M, Audry M, Gumbleton M, Toulon A, Bodemer C, El-Baghdadi J, Whitters M, Paradis T, Brooks J, Collins M, Wolfman NM, Al-Muhsen S, Galicchio M, Abel L, Picard C, Casanova

JL(2011) “Chronic mucocutaneous candidiasis in humans with

inborn errors of interleukin-17 immunity.”Science 2011 Apr

1;332(6025):65-8 doi: 10.1126/science.1200439 Epub 2011 Feb 24.

12 Sankar, FR Nadvi, S Chandy, J Vincet(2002)”case report: Candida

causing emphysematous pyelonephritis: a rare complication of

diabetes mellitus”Indian Journal of Nephrology Indian J Nephrol 2002;

12: 56-58

TÀI LIỆU THAM KHẢO

13 Spellberg BJ1, Filler SG, Edwards JE Jr.(2006) ”

Current treatment strategies for disseminated

candidiasis.” Clin Infect Dis Jan 15;42(2):244-51

14 Zhao Song, Nicholas Papanicolaou, Stephanie Dean,

and Zhanyong Bing(2012), “Localized Candidiasis in

Kidney Presented as a Mass Mimicking Renal Cell Carcinoma” Case Reports in Infectious Diseases,

Volume 2012 Article ID 953590, 4 pages

http://dx.doi.org/10.1155/2012/953590