“ Tìm câu khiến trong Sách giáo khoa Tiếng Việt hoặc Toán của em ở dạng câu hỏi ?” đặt câu khiến và có đưa ra rằng có thể dùng câu hỏi để nêu yêu cầu đề nghị trang 111 Tiếng Việt 4 tập 2
Trang 1-*** -ĐỀ TÀI
SỬ DỤNG CÂU KHIẾN GIÁN TIẾP
- -I/ Lý do chọn đề tài:
Trong chương trình Tiếng Việt của học sinh lớp 4 ở phân môn Luyện từ và câu, các em được học loại câu cầu khiến Nhưng Sách giáo khoa chỉ cung cấp cho học sinh về khái niệm và sử dụng câu khiến ở mức độ cơ bản Nhiều em còn nhầm lẫn khi dùng câu khiến trong câu hỏi
Vì thế tôi chọn biện pháp sử dụng câu khiến gián tiếp qua câu hỏi - cầu khiến
II/ Khảo sát thực trạng:
trang 87 Sách giáo khoa Tiếng Việt 4
“ Tìm câu khiến trong Sách giáo khoa Tiếng Việt hoặc Toán của em ở dạng câu hỏi ?”
đặt câu khiến và có đưa ra rằng có thể dùng câu hỏi để nêu yêu cầu đề nghị trang 111 Tiếng Việt 4 tập 2, nhưng khi làm bài học sinh chưa phân biệt giữa câu hỏi và câu khiến trong câu hỏi
III/ Nội dung và biện pháp:
Nội dung của vấn đề cần hỏi rất rộng nên không phải tất cả mọi câu hỏi đều được sử dụng cho mục đích cầu khiến, mà chỉ có những kiểu câu hỏi nhất định cho phép tạo ra hàm ý cầu khiến mới được dùng
Về mặt ngữ nghĩa, câu hỏi có hàm ý cầu khiến có định hướng nghĩa đã xác định và nhiệm vụ của người nghe khi trả lời có hay không cũng đồng nghĩa với việc chấp thuận hay từ chối thực hiện hành động
Cụ thể như sau:
1/ Câu hỏi có định hướng trả lời:
Mô hình P + hay không ?
Hay + P ?
Ví dụ:
Trang 2• Dừng lại, tất cả có dừng lại hay không thì bảo?
Như vậy, cách dùng câu hỏi lựa chọn khuyết một vế là nhằm mục đích cầu khiến, chính là cầu khiến theo lối gián tiếp
Có thể dùng câu hỏi với từ “ chứ” nhằm mục đích yêu cầu người nghe xác
nhận mà người nói đã biết chắc chắn Vì thế nó có thể được dùng để bày tỏ đề nghị của người nói một cách gián tiếp
Kiểu câu P + chứ có thể biểu thị hành động đề nghị, rủ rê, mời mọc, xin phép
Ví dụ: Em cũng vào chứ ?
Thế ta đi chứ ?
Em uống một chút gì chứ ?
Cô cho phép tôi ngồi chứ ?
Đặc biệt nó còn thể hiện tính khiến cao
Ví dụ : Thế nào, quyết đi chứ ?
Ví dụ : Sao nãy giờ cháu cứ đứng lom khom thế ?
( Vương quốc vắng nụ cười TV4)
Dạng câu hỏi này thường có ngữ cảnh cho phép xác định ý nghĩa phủ định của nó tạo hàm ý cầu khiến khuyên ngăn hành động mang sắc thái khiến ứng với hành động ra lệnh
Hoặc yêu cầu khuyên nhủ :
Câu hỏi có dạng có…… không cần có điều kiện là danh từ, đại từ làm chủ ngữ cho hành động nhưng phải là ở ngôi hai
Ví dụ: Anh có ra khỏi đây không ? Thì mới có hàm ý cầu khiến, còn nếu chủ ngữ ở ngôi ba thì đó là câu hỏi đơn thuần
Ví dụ : Nó có ra khỏi đây không ?
Ở trường hợp này, giáo viên cần cho học sinh nhận diện các đối tượng xưng
hô được dùng để dễ phân biệt giữa câu hỏi và câu khiến trong câu hỏi
IV/ Vận dụng các biện pháp:
Ở trường hợp thứ nhất, đối với câu hỏi có định hướng trả lời khi trình bày mô hình P + hay không ?
hay + P ?
Giáo viên cần cho học sinh hiểu P là gì ?
Cho học sinh dựa vào câu mẫu để suy nghĩ phát biểu Học sinh có thể tự nhận xét về câu trả lời của bạn
Trang 3Ngoài ra học sinh còn thảo luận hoặc sắm vai để tạo ngữ cảnh có câu hỏi mang tính cầu khiến Hình thức này có thể sử dụng ở trường hợp 2
Còn ở trường hợp 3, học sinh có thể dùng đối thoại trực tiếp lẫn nhau để được luyện tập nhiều Giáo viên theo dõi đánh giá nhận xét, lưu ý cách dùng danh từ làm chủ ngữ
Nhìn chung câu hỏi - cầu khiến là kiểu câu có hình thức hỏi nhằm mục đích cầu khiến Đó chính là phép hội của hai loại câu hỏi về hình thức và cầu khiến,
về mục đích phát ngôn dùng để biểu hiện hành động cầu khiến một cách gián tiếp Cần dựa vào ngữ cảnh của câu hỏi để nhận diện
Khi dạy loại bài này, giáo viên cần phải sưu tầm, chọn lựa câu thật nhiều cho học sinh luyện tập vào các tiết bổ sung để các em được nâng cao kiến thức và phân biệt giữa câu hỏi thường và câu hỏi mang tính cầu khiến trong giao tiếp hay trong cách hành văn của mình
IV/ Kết quả:
Là năm thứ hai việc dạy - học thay Sách giáo khoa mới nhưng vận dụng các biện pháp trên, bản thân tôi trong giờ dạy Luyện từ và câu đã mang lại một số kết quả nhất định Các em tỏ ra rất hứng thú khi đặt câu hỏi mang tính cầu khiến trong giao tiếp hay khi được phân công thảo luận, sắm vai tạo không khí lớp học sinh động
Học sinh vận dụng từ ngữ được dùng khi hỏi và yêu cầu người khác trả lời hay hành động theo ý muốn của mình khá thiết thực
V/ Hiệu quả phổ biến:
Với một số biện pháp nêu trên mà bản thân tôi đã vận dụng trong một thời gian giảng dạy, tôi nghĩ và tin rằng nếu phổ biến đến đồng nghiệp trong tổ áp dụng vào trong môn Luyện từ và câu lớp 4 thì tiết dạy sẽ đạt hiệu quả, có chất lượng , học sinh sẽ nắm vững kiến thức khi sử dụng câu khiến gián tiếp qua câu hỏi, khi gặp ở dạng bài tập hay khi giao tiếp của mình trong thực tế cuộc sống