Lựa chon trật tự từ trong câuTiết 114

...“Gừ đầu roi xuống đất, cai lệ thột bằng giọng khàn khàn của người hỳt nhiều xỏi cũ:”.... LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU Vớ dụ: Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng.Uể oải, chống tay

KIỂM TRA BÀI CU

1 Thế nào là một lượt lời? §Ó gi÷ lÞch sù trong héi tho¹i ng êi tham gia héi tho¹i cÇn thùc hiÖn yªu cÇu g×?

“Vẻ nghi ngại hiện ra sắc mặt, con bé hóm hỉnh hỏi mẹ một cách thiết tha:

- Sáng ngày người ta đấm u có đau lắm không?

Chị Dậu khẽ gạt nước mắt:

- Không đau con ạ!

- Thế làm sao u cứ khóc mãi mà không ăn khoai? Hay là u thương chúng con đói quá? Không, chúng con không đói nữa đâu Hai đứa

ăn hết ngần kia củ khoai thì no mòng bụng ra rồi còn đói gì nữa U cứ

ăn đi, u cứ ăn hết bát khoai ấy đi! Nếu u không ăn, lấy đâu ra sữa cho em nó bú?”

 GIỚI THIỆU BÀI MỚI

 Khi nói cũng như khi viết, các kí hiệu ngôn ngữ bao giờ cũng xuất hiện tuần tự cái trước cái sau Khi nói: phát âm tiếng này rồi mới đến tiếng khác, viết chữ này rồi mới viết chữ kia, nói câu này trước rồi mới nói câu kia sau Trình tự sắp xếp các từ trong chuỗi lời nói được gọi là trật tự từ Vậy trật tự từ là gì? chúng ta vào bài hôm nay “ Lựa chọn trật tự từ trong câu”

( )“Gừ đầu roi xuống đất, cai lệ thột bằng giọng khàn khàn của người hỳt nhiều xỏi cũ:”

Gừ đầu roi xuống đất cai lệ

thột bằng giọng khàn khàn của người hỳt nhiều xỏi cũ

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

Vớ dụ:

Anh Dậu uốn vai ngỏp dài

một tiếng.Uể oải, chống tay

xuống phản, anh vừa rờn vừa

ngỏng đầu lờn.Run rẩy cất bỏt

chỏo, anh mới kề vào đến miệng,

cai lệ và người nhà lớ trưởng đó

sầm sập tiến vào với những roi

song, tay thước và dõy thừng.

Gừ đầu roi xuống đất, cai lệ

thột bằng giọng khàn khàn của

người hỳt nhiều xỏi cũ:

- Thằng kia ! ễng tưởng mày

chết đờm qua, cũn sống đấy à ?

Nộp tiền sưu ! Mau !

( Ngụ Tất Tố, Tắt đốn )

I.Nhận xột chung

1 Bài tập:

Hóy sắp xếp cỏc từ và cụm từ trờn thành những cõu văn theo những cách khác nhau mà không làm thay đổi nghĩa cơ bản của câu ?

( Thảo luận nhúm )

 Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

I.Nhận xét chung

1 Bài tập: -Có 6 cách thay đổi trật tự từ mà không làm thay đổi

nghĩa cơ bản của câu.

(2) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn

của người hút nhiều xái cũ:

(3) Cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái

cũ , gõ đầu roi xuống đất:

cai cệ gõ đầu roi xuống đất:

(5) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ

gõ đầu roi xuống đất, thét :

(6) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ , gõ đầu roi xuống đất,cai lệ thét.

(7) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của người

hút nhiều xái cũ , cai lệ thét.

Em cho biết hiệu quả diễn đạt của câu in đậm trong đoạn

khàn của người hỳt nhiều xỏi cũ,

gừ đầu roi xuống đất:

(4) Thột bằng giọng khàn khàn

của người hỳt nhiều xỏi cũ, cai cệ

gừ đầu roi xuống đất:

(5) Bằng giọng khàn khàn của

người hỳt nhiều xỏi cũ, cai lệ gừ

đầu roi xuống đất, thột :

(6) Bằng giọng khàn khàn của

người hỳt nhiều xỏi cũ, gừ đầu

roi xuống đất, cai lệ thột.

(7) Gừ đầu roi xuống đất, bằng

giọng khàn khàn của người hỳt

nhiều xỏi cũ, cai lệ thột.

Lần l ợt thay thế câu in đậm bằng các câu vừa sắp xếp đ ợc và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy

Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng

Uể oải,chống tay xuống phản,anh vừa rờn vừa ngỏng đầu lờn Run rẩy cất bỏt chỏo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lớ trưởng

đó sầm sập tiến vào với những roi

song, tay thước và dõy thừng.

Thằng kia ! ễng tưởng mày chết đờm qua,cũn sống đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

Câu

Nhấn mạnh sự hung hãn

Liên kết chặt với câu đứng

trước

Liên kết chặt với câu đứng

 Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

I.Nhận xét chung

1 Bài tập: -Có 6 cách thay đổi trật tự từ mà không làm thay đổi

nghĩa cơ bản của câu.

(2) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn

của người hút nhiều xái cũ:

(3) Cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái

cũ , gõ đầu roi xuống đất:

cai cệ gõ đầu roi xuống đất:

(5) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ

gõ đầu roi xuống đất, thét :

(6) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ , gõ đầu roi xuống đất,cai lệ thét.

(7) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của người

hút nhiều xái cũ , cai lệ thét.

Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng Uể oải,chống tay xuống phản,anh vừa rờn vừa ngỏng đầu lờn Run rẩy cất bỏt chỏo, anh mới

kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lớ trưởng đó sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước và dõy thừng.

Thằng kia ! ễng tưởng mày chết đờm qua,cũn sống đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!

(2) Cai lệ gừ đầu roi xuống đất,

thột bằng giọng khàn khàn của

người hỳt nhiều xỏi cũ:

(3) Cai lệ thột bằng giọng khàn

khàn của người hỳt nhiều xỏi

cũ , gừ đầu roi xuống đất:

(4) Thột bằng giọng khàn khàn

của người hỳt nhiều xỏi cũ , cai

cệ gừ đầu roi xuống đất:

(5) Bằng giọng khàn khàn của

người hỳt nhiều xỏi cũ, cai lệ

gừ đầu roi xuống đất, thột :

(6) Bằng giọng khàn khàn của

người hỳt nhiều xỏi cũ , gừ

đầu roi xuống đất, cai lệ thột.

(7) Gừ đầu roi xuống đất, bằng

giọng khàn khàn của người hỳt

nhiều xỏi cũ , cai lệ thột.

Lần l ợt thay thế câu in đậm bằng các câu vừa sắp xếp đ ợc và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy

Lần l ợt thay thế câu in đậm bằng các câu vừa sắp xếp đ ợc và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy

 Chủ yờu liờn kết với cõu trước và cõu sau

 Chỉ liờn kết với cõu trước

→ Chỉ liên kết với câu sau Khụng liờn kết→ Chỉ liên kết với câu sau

→ ể nhấn mạnh và liên kết Đ với câu sau

LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

Câu

Nhấn mạnh sự hung hãn

Liên kết chặt với câu đứng

trước

Liên kết chặt với câu đứng

Em nhận xét gì về cách sắp xếp trật từ trong câu ?

Em rút ra kinh nghiệm gì trong cách đặt câu?

*Ghi nhớ: SGK.111

Trong một câu có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự

từ, mỗi cách đem lại hiệu quả diễn đạt riêng

Người nói (người viết) cần biết lựa chọn trật tự từ thích hợp với yêu cầu giao tiếp

Nã

B¶o

Sao Kh«ng

9 Nó không đến bảo sao?

10 Sao đến không bảo nó?

11 Sao không đến bảo nó?

12 Sao không bảo nó đến? ĐÁP ÁN

a) Người nhà lí trưởng hình như không dám hành hạ một

người ốm nặng, sợ hoặc xảy ra sự gì, hắn cứ lóng ngóng ngơ ngác, muốn nói mà không dám nói Đùng đùng, cai lệ giật phắt cái thừng trong tay anh này và chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu.

 Chị Dậu xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất, chạy đến đỡ lấy tay hắn. ( Ngô Tất Tố, Tắt đèn )

b) Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng Uể oải, chống tay xuống phản, anh vừa rên vừa ngổng đầu lên Run rẩy cất bát cháo,

anh vừa mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lí trưởng

đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước và dây

thừng.

( Ngô Tất Tố, Tắt đèn )

* Bài tập 1: TrËt tù tõ trong nh÷ng bé phËn in ®Ëm thÓ hiÖn

®iÒu g×?

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

a Thể hiện hành động trước sau

liờn tiếp nhau của cai lệ, tụ đậm

tớnh cỏch hung bạo của hắn.

a) Người nhà lớ trưởng hỡnh

như khụng dỏm hành hạ một người ốm nặng, sợ hoặc xảy

ra sự gỡ, hắn cứ lúng ngúng ngơ ngỏc, muốn núi mà khụng dỏm núi Đựng đựng, cai lệ

giật phắt cỏi thừng trong tay anh này và chạy sầm sập

đến chỗ anh Dậu.

 Chị Dậu xỏm mặt, vội vàng đặt con xuống đất,

chạy đến đỡ lấy tay hắn. ( Ngụ Tất Tố, Tắt đốn )

Thể hiện sự sợ hải của chị Dậu

trước sự hung bạo của cai lệ và

miêu tả hành động tr ớc sau của chị

Dậu

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

a Thể hiện hành động trước sau

liờn tiếp nhau của cai lệ, tụ đậm

tớnh cỏch hung bạo của hắn.

- Thể hiện sự sợ hải của chị Dậu

trước sự hung bạo của cai lệ và

miêu tả hành động tr ớc sau của chị

Dậu

b) Anh Dậu uốn vai ngỏp dài một tiếng Uể oải, chống tay xuống phản, anh vừa rờn vừa ngổng đầu lờn Run rẩy cất bỏt chỏo, anh vừa mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lớ trưởng đó sầm sập tiến

vào với những roi song, tay thước và dõy thừng.

( Ngụ Tất Tố, Tắt

đốn )

b Sắp xếp theo thứ tự bậc cao thấp

và tuần tự xuất hiện của nhõn vật.

- Tương ứng với trật tự của cụm từ

đứng trước.\

a.. Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù Tre xung phong vào xe tăng, đại bác Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín Tre hi sinh để bảo vệ con người.

b Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù Tre xung phong vào xe tăng, đại bác Tre giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín, giữ làng, giữ

nước Tre hi sinh để bảo vệ con người.

c. Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù Tre xung phong vào

xe tăng, đại bác Tre giữ làng, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín,

giữ nước Tre hi sinh để bảo vệ con người.

Bµi tËp 2 So s¸nh t¸c dông cña nh÷ng c¸ch s¾p xÕp trËt tù

tõ trong c¸c bé phËn c©u in ®Ëm d íi ®©y

Cách sắp xếp trật tự từ ở đây là hợp lí nhất, hay nhất vì hài hòa về

ngữ âm, ngữ điệu (2/2/4/4) theo cấp độ tăng tiến tạo sự mạnh mẽ,

ngân vang.

Cách sắp xếp trật tự từ ở đây thiếu hài hòa về ngữ âm, nhịp 2/2 để cuối câu không tạo được ngân vang.

Trật tự từ sắp xếp ë ®©y lủng củng, ngắt nhịp không đồng đều,

không hài hòa về ngữ âm

*Ghi nhớ : SGK/112

Trật tự từ trong câu có thể :

- Thể hiện thứ tự nhất định của sự vật, hoạt động, đặc điểm (nh thứ bậc quan trọng của sự vật, thứ tự của hoạt động, trình tự quan sát của ng ời nói,…)

- Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện t ợng.

- Liên kết câu với những câu khác trong văn bản

- Đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói.

trong cõu

a Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu

nước của dân ta Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, …

Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy

là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng.

(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)

Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát

Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca…

(Tố Hữu, Ta đi tới)

c - Ấy cũng may cho cô, vơ vẩn mãi ở ngoài phố thế này mà gặp mật

thám hay đội con gái thì khốn.

Mật thám tôi cũng chả sợ, đội con gái tôi cũng chả cần.

(Nguyễn Công Hoan, Ngựa người, người ngựa)

LuyÖn tËp Gi¶i thÝch lÝ do s¾p xÕp trËt tù tõ trong nh÷ng bé phËn c©u

vµ c©u in ®Ëm d íi ®©y

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

I.Nhận xét chung

II.Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ

III LuyÖn tËp sgk/112

a Trật tự từ được sắp xếp theo trình tự thời

gian xuất hiện của các vị anh hùng trong lịch

sử dân tộc.

a Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân ta Chúng ta

có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, … Chúng ta

phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng.

(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta )

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU

I.Nhận xét chung

II.Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ

III LuyÖn tËp sgk/112

a Trật tự từ được sắp xếp theo trình tự thời gian

xuất hiện của các vị anh hùng trong lịch sử dân

tộc.

b Cụm từ “Đẹp vô cùng” đứng trước hô ngữ

ngữ đứng trước chủ ngữ) nhấn mạnh cái đẹp

của non sông mới được giải phóng, thể hiện

thái độ ca ngợi Tổ quốc cña t¸c gi¶.

Cụm từ “hò ô tiếng hát” đảo hò ô lên trước để

bắt vần với “sông Lô” (vần lưng), tạo cảm giác

kéo dài, thể hiện sự mênh m«ng của sông nước,

đồng thời cũng đảm bảo cho câu thơ bắt vần

với câu trước (vần chân: ngạt – hát). Như vậy ở

đây, trật tự từ đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm

cho lời thơ.

Đẹp vô cùng, Tổ quốc ta ơi!

Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt

Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca…

sông Lô

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂUI.Nhận xét chung

II.Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ

III LuyÖn tËp sgk/112

a Trật tự từ được sắp xếp theo trình tự thời gian

xuất hiện của các vị anh hùng trong lịch sử dân

tộc.

b Cụm từ “Đẹp vô cùng” đứng trước hô ngữ “Tổ

quốc ta ơi” đây là hiện tượng đảo ngữ (vị ngữ đứng

trước chủ ngữ) nhấn mạnh cái đẹp của non sông

mới được giải phóng, thể hiện thái độ ca ngợi Tổ

quốc cña t¸c gi¶.

Cụm từ “hò ô tiếng hát” đảo hò ô lên trước để bắt

vần với “sông Lô” (vần lưng), tạo cảm giác kéo dài,

thể hiện sự mênh m«ng của sông nước, đồng thời

cũng đảm bảo cho câu thơ bắt vần với câu trước

(vần chân: ngạt – hát). Như vậy ở đây, trật tự từ

đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm cho lời thơ.

c Lặp lại các từ và cụm từ mật thám, đội con

gái ở hai đầu hai vế câu là để liên kết chặt chẽ

câu ấy với câu đứng trước.

c - Ấy cũng may cho cô, vơ vẩn mãi ở ngoài phố thế này mà gặp mật thám hay đội con gái thì khốn.

Mật thám tôi cũng chả sợ, đội con gái tôi cũng chả cần.

(Nguyễn Công Hoan, Ngựa người, người ngựa)

Tiết 114 LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂUI.Nhận xột chung

II.Một số tỏc dụng của sự sắp xếp trật tự từ

III Luyện tập sgk/112

Bài tập 1.

Bài tập 2 Đặt câu và sắp xếp trật

tự các từ trong câu ấy thành nhiều

cách diễn đạt khác nhau, cho biết

tác dụng của nó

Bài tập 3 Hãy xác định câu thơ có

cấu trúc đảo ngữ trong bài thơ

sau và cho biết hiệu quả diễn đạt

của nó.

B ớc tới đèo Ngang, bóng xế tà,

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.

Lom khom d ới núi, tiều vài chú Lác đác bên sông, chợ mấy nhà Nhớ n ớc đau lòng con quốc quốc

Th ơng nhà mỏi miệng cái gia gia Dừng chân đứng lại, trời, non, n ớc, Một mãnh tình riêng, ta với ta.

Lom khom d ới núi, tiều vài chú Lác đác bên sông, chợ mấy nhà Nhớ n ớc đau lòng con quốc quốc

Th ơng nhà mỏi miệng cái gia gia

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

1/ Bài vừa học :

- 2/ Soạn bài : Lựa chọn trật tự từ trong câu (Luyện tập)

-Xem kĩ yêu cầu các bài tập SGK/ 122 – 124.

-Làm trước BT1, 2.

Xin ch©n thµnh c¶m ¬n

C¸c thÇy c« gi¸o

Chóc c¸c em häc tèt!!

Bµi häc kÕt thóc