SINH 9-PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC

Trong ph #ng... - Xác nh th i gian: Ho t ng nhóm này trong bao nhiêu phút.

A PH N M U

1 C s lý lu n

Sinh h c là môn khoa h c nghiên c u v vi sinh sinh v t, th c v t, ng v t và con ng i, s ti n hoá c a gi i th c v t, ng v t và con ng i S ti n hoá c a gi i

th c v t và ng v t ngu n g c c a con ng i T i sao có loài t n t i n ngày nay và

có loài ti t ch ng Sinh h c ph n ánh m i m t c a cu c s ng xã h i góp ph n hình thành phát tri n hoàn thi n nhân cách cho h c sinh theo m c tiêu giáo d c Nó là chìa khoá h c sinh ti n vào m i l nh v c khoa h c, m i ho t ng xã h i, nó có tác d ng sâu s c và lâu b n n i s ng tâm h n trí tu con ng i Các bài mà h c sinh h c là

ti ng nói c a tình c m, là khí gi i thanh cao c l c có tác d ng m nh m n t t ng tình c m c m xúc c a con ng i M xim G.Ki ã t ng nói “Sinh h c giúp con ng i

Tr i qua nh ng th ng tr m c a l ch s sinh h c không ng ng phát tri n nó ã óng góp m t ph n không nh vào s nghi p giáo d c h c sinh trong nhà tr ng ph thông tr thành nh ng ng i có ích tài c, xây d ng xã h i và b o v t qu c Ngay nay xã h i ngày càng i m i òi h i con ng i c n ph i ti n k p v i ti n b trong xã

h i Chính vì v y vi c gi ng d y trong nhà tr ng càng c n ph i i m i cho phù h!p

v i s v n ng i lên c a th i i Gi d y sinh h c c n ph i t ch"t l !ng cao giúp các em l nh h i !c nh ng tinh hoa c a cu c s ng T ó giúp các em hình thành và hoàn thi n nhân cách c a minh h#n n a

Cho nên vi c d y sinh h c c n !c nâng cao ch"t l !ng C n !c giáo viên quan tâm V y mu n áp ng yêu c u trên òi h i ng i giáo viên c n ph i có ph #ng cách ch ng Vì v y qua th c t gi ng d y c ng v i s h c h i kinh nghi m c a các pháp gi ng d y phù h!p, phát huy !c kh n ng nh n th c c a HS i v i b môn Tôi ã rút ra !c cho mình m t s ph #ng pháp d y h c tích c c

C# s xu"t phát c a tài này là nâng cao ch"t l !ng trong gi d y sinh h c

tr ng THCS $ tài này d a trên c# s th c ti%n trong quá trình gi ng d y môn sinh

h c l p 8,9 t i tr ng THCS Bãi Cháy

2 L ch s sáng ki n kinh nghi m

Hi n nay tôi ang gi ng d y môn sinh h c kh i 8, 9 t i tr ng THCS Bãi Cháy.$ây là ngôi tr ng n&m trên khu du l ch , ph huynh và h c sinh r"t chú tr ng môn toán, v n, anh, môn sinh h c là m t môn h c r"t g n g'i v i các em, nh ng r"t nhi u h c sinh ch a có s say s a v i môn h c này ây là i u mà tôi r"t tr n tr trong nh ng gi lên l p, làm sao ph i thay i !c nh n th c c a các em và không gì khác là ph i n ng cao ch"t l !ng gi d y

Xu"t phát t suy ngh và tr i qua th i gian gi ng d y t i tr ng THCS Bãi Cháy, tooi xin !c nêu và trình bày “ S d ng ph #ng pháp tích c c trong vi c d y h c sinh

h c l p 9”

3 M c ích yêu c u

- H c sinh kh i 9 tr ng THCS Bãi Cháy, h c kì I n m h c 2008 – 2009

$ n m !c tình hình h c t p c a h c sinh kh i 9 tôi ph i ti n hành ki m tra ch"t

l !ng u n m K t qu thu !c nh sau:

STT L p SS

B N I DUNG

1 Các bi n pháp ti n hành nâng cao ch"t l !ng môn sinh c bi t trong gi sinh h c l p 9

- $ t o ra h ng thú h c sinh h c và t o ra ni m say mê i v i các em Tr c

h t ng i giáo viên c n làm cho các em hi u rõ v trí vai trò c a môn h c này, ng

th i gieo vào lòng các em nh ng c m xúc t t (p và tâm lý thích h c t p môn sinh

M)i m t bài h c trong ch #ng trình u phù h!p v i tâm lý, trình nh n th c

l a tu i HS Vì v y giáo viên c n ph i n m n i dung c n trình bày trong bài h c truy n t i cái hay , cái (p, cái giá tr ích th c c a bài h c i v i h c sinh

H c sinh luôn luôn h ng t i cái (p c a cu c s ng con ng i vì v y ch c n ng

ch y u c a d y sinh h c là s th*m m+ cái hay, cái (p ó Mu n v y chúng ta ph i tuân theo quy lu t d y h c i t tr c quan sinh ng n t duy tr u t !ng

$ nâng cao ch"t l !ng trong m t gi d y sinh h c kích thích !c ni m say

mê h ng thú h c t p i v i HS hình thành trong các em tâm h n nhân cách t t (p…

òi h i chúng ta ph i tuân th theo úng quy lu t này m i t !c hi u qu cao

Sau khi n m !c k t qu chung v ch"t l !ng c a HS tôi ã ti n hành phân lo i

m c nh n th c c a HS và k+ n ng b môn T ó a ra m t s ph #ng pháp gi ng

d y phù h!p nh sau:

là ch th c a ho t ng h c $ !c cu n hút vào các ho t ng h c t p do GV t ch c

và ch, o Thông qua ó t khám phá nh ng i u mình ch a rõ ch không ph i th

ng ti p thu nh ng tri th c ã !c giáo viên s p t $ !c t trong tình hu ng c a

i s ng th c t ng i h c tr c ti p quan sát th o lu n làm thí nghi m gi i quy t v"n

t ra theo cách suy ngh c a mình t ó v a n m !c ki n th c k+ n ng m i, v a

n m !c ph #ng pháp làm ra ki n th c, k+ n ng ó, không d p theo khuân m-u s.n

có, !c b c l và phát huy ti m n ng sáng t o

D y h c chú tr ng rèn luy n ph #ng pháp t h c, ph #ng pháp tích c c xem

vi c rèn luy n ph #ng pháp h c t p cho HS không ch, là m t bi n pháp nâng cao

hi u qu d y h c mà còn là m t m c tiêu d y h c Trong xã h i hi n i ang bi n i nhanh, v i s bùng n thông tin, khoa h c k+ thu t công ngh phát tri n nh v' bão thì không th nh i nhét vào u óc tr/ kh i l !ng ki n th c ngày càng nhi u, ph i quan tâm d y cho tr/ ph #ng pháp h c ngay t b c ti u h c và càng lên b c cao h#n

càng ph i !c chú tr ng Trong ph #ng pháp h c thì c t lõi là ph #ng pháp t h c , kh#i d y n i l c v n có trong m)i ng i, k t qu h c t p s !c nhân lên g"p b i Không ch, t h c nhà sau bài h c trên l p mà t h c c trong ti t h c có s h ng d-n tr c ti p c a th y

T ng c ng h c t p cá th , ph i h!p v i h c t p h!p tác, trong m t l p h c mà

pháp tích c c bu c ph i ch"p nh n s phân hoá v c ng , ti n hoàn thành nhi m v h c t p, nh"t là khi bài h c !c thi t k thành m t chu)i công tác c l p

áp d ng ph #ng pháp tích c c trình cao thì s phân hoá này càng l n Tuy nhiên trong h c t p không ph i m i tri th c, k+ n ng, thái u !c hình thành thu n l!i b&ng nh ng ho t ng c l p cá nhân L p h c là môi tr ng giao ti p th y trò, trò –

h c t p Thông qua th o lu n, tranh lu n c th , ý ki n m)i cá nhân !c b c l , kh0ng nh hay bác b Qua ó ng i h c nâng mình lên m t trình m i Bài h c

v n d ng !c v n hi u bi t và kinh nghi m c a m)i HS và c l p ch không ph i ch,

d a trên v n hi u bi t và kinh nghi m s ng c a th y giáo Trong nhà tr ng ph #ng

tr ng, !c s d ng ph bi n trong d y h c và ho t ng h!p tác trong nhóm nh 4 –

6 ng i H c t p h!p tác làm t ng hi u qu h c t p nh"t là lúc ph i gi i quy t nh ng v"n gay c"n, lúc th c s xu"t hi n nhu c u ph i h!p gi a các cá nhân hoàn thành nhi m v chung Trong ho t ng theo nhóm nh s có th có hi n t !ng 1 l i Tính cách n ng l c c a m)i thành viên !c b c l , u n n n phát tri n tình b n, ý th c t

làm cho các thành viên quen d n v i s phân công h!p tác trong lao ng

K t h!p ánh giá c a th y v i t ánh giá c a trò Trong d y h c vi c ánh giá

HS không ch, nh&m m c ích nh n nh hi n tr ng b c và i u ch,nh ho t ng d y

c a trò mà còn ng th i t o i u ki n nh n nh th c tr ng h c và i u ch,nh ho t

ng d y c a th y Tr c ây GV th ng gi c quy n ánh giá HS Trong ph #ng

pháp tích c c GV ph i h ng d-n HS phát tri n k+ n ng t ánh giá t i u ch,nh

ánh giá úng và i u ch,nh ho t ng k p th i Vi c ki m tra ánh giá không th

d ng l i yêu c u tái hi n các ki n th c l p l i các k+ n ng ã h c mà ph i khuy n khích trí thông minh, óc sáng t o trong vi c gi i quy t nh ng tình hu ng th c t V i

s tr! giúp c a các thi t b k+ thu t, ki m tra ánh giá s không còn là m t công vi c

n ng nh c i v i GV mà l i cho nhi u thông tin k p th i h#n linh ho t i u ch,nh

ho t ng d y ch, o ho t ng h c t d y và h c th ng sang d y và h c tích c c,

GV không óng vai trò #n thu n là ng i truy n t ki n th c GV tr thành ng i thi t k , t ch c h ng d-n các ho t ng h c c l p ho c theo nhóm nh Trên l p

HS ho t ng là chính GV có v/ nhà nhã h#n nh ng hi u !c khi so n giáo án GV

ã ph i u t công s c th i gian r"t nhi u so v i ki u d y và h c th ng m i có th

th c hi n bài lên l p v i vai trò là ng i g!i m , xúc tác, ng viên, c v"n tr ng tài trong các ho t ng tìm tòi, hào h ng tranh lu n sôi n i c a HS, GV ph i có trình chuyên môn sâu r ng, có trình s ph m lành ngh m i có th t ch c h ng d-n các ho t ng c a HS mà nhi u khi di%n bi n ngoài t m d ki n c a GV

T duy ch, b t u n#i xu"t hi n tình hu ng có v"n Tình hu ng có v"n

ch a ng m t nhi m v c n gi i quy t m t v ng m c c n tháo g2 mà k t qu là HS

có ki n th c m i, ph #ng pháp ho t ng m i (S L Rubinstêin)

- Ba thành ph n c"u thành tình hu ng có v"n

+ Nhu c u nh n th c ho c hành ng c a ng i h c

+Yêu c u tìm ki m nh ng tri th c, ph #ng th c hành ng mà ng i h c ch a

bi t

V n tri th c và kinh nghi m c a ng i ch a ng kh n ng gi i quy t tình

hu ng t ra

- D y h c nêu v"n - 3ristic có 3 c tr ng c# b n sau:

+ GV t ra tr c HS m t lo t nh ng bài toán nh n th c có ch a ng mâu thu-n gi a cái ã bi t và cái ph i tìm nh ng nó !c c"u trúc l i m t cách s ph m g i

là bài toán 3ristic

HS ti p nh n mâu thu-n c a bài toán 3ristic nh mâu thu-n c a n i tâm mình và

t vào tình hu ng có v"n t c là tr ng thái nhu c u bên trong b c thi t mu n gi i quy t b&ng bài toán ó

Trong và b&ng cách t ch c gi i bài toán nh n th c mà HS l nh h i m t cách t giác và tích c c c ki n th c c cách gi i quy t và do ó có !c ni m vui và s nh n

th c sáng t o “$ t v"n ” !c hi u là v"n có th do GV ho c do chính HS t ra

GV t ch c t o tình hu ng có v"n HS t l c phát hi n nh n d ng, phát bi u v"n !c t ra cùng nhau gi i quy t d y h c t – gi i quy t v"n g m 3 b c l n :

$ t v"n , gi i quy t v"n , k t lu n Qua ó HS v a n m !c ki n th c m i, v a

th c hi n, GV ch a có nhi u m-u c th h c t p v n d ng, GV mu n th c hi n

nh ng thi u i u ki n thu n l!i Dung l !ng các bài trong SGK quá n ng thi u th i gian áp d ng d y h c t, gi i quy t v"n l p h c quá ông thi c n ng v tái hi n

ki n th c ch a kích thích h c, ch ng sáng t o

D y h c t, gi i quy t v"n có 4 m c trình

+ M c 1: GV t v"n , nêu cách gi i quy t v"n HS th c hi n cách gi i quy t v"n theo h ng d-n c a GV, GV k t lu n ánh giá k t qu làm vi c c a HS

+ M c 2: GV nêu v"n g!i ý HS tìm cách gi i quy t v"n HS th c hi n cách gi i quy t v"n , GV và HS cùng k t lu n và ánh giá

+ M c 3: GV cung c"p thông tin t o tình hu ng HS phát hi n và xác nh v"n

n y sinh t l c xu"t các gi thuy t và l a ch n giúp HS th c hi n cách gi i quy t v"n v i s giúp 2 c a GV khi c n – HS và GV cùng ánh giá và k t lu n

+ M c 4: HS t l c phát hi n v"n n y sinh trong hoàn c nh th c t c a mình

HS gi i quy t v"n t ánh giá ch"t l !ng hi u qu và k t lu n khi c n GV b sung ch,nh xác hoá k t lu n

D y h c t và gi i quy t v"n không m i v i a s GV nh ng ch a !c v n

d ng r ng rãi và còn trình th"p Tr c tiên c n ào t o m t l p ng i có n ng

l c phát hi n k p th i và gi i quy t h!p lý các v"n n y sinh trong tình hu ng th c

t , ph c v cho công nghi p hoá hi n i hoá "t n c GV chúng ta c n h c h i v n

d ng phát tri n d y h c t gi i quy t v"n ngày càng th ng xuyên, ph bi n và t trình cao h#n Trong d y h c t gi i quy t v"n thói quen h c thu c và ghi nh

nh ng ki n th c GV thông báo !c thay th b&ng thói quen ch ng tham gia nh ng

ho t ng tìm tòi, phát hi n tình hu ng có v"n , xu"t các gi thuy t d báo v

hi n t !ng s g p, gi i thích nguyên nhân, tính quy lu t c a các hi n t !ng b&ng quan sát thí nghi m th o lu n $ c tr ng c# b n c a d y h c t gi i quy t v"n là s chi m l nh ki n th c k+ n ng m i thông qua các ho t ng t duy sán t o ý ngh a c#

b n c a d y h c t v"n - gi i quy t v"n là chu*n m c cho HS m t n ng l c r"t

c n cho cu c s ng cá nhân, gia ình, c ng ng: n ng l c phát hi n k p th i và gi I quy t h!p lý các v"n g p ph i D y h c t gi I quy t v"n không ch, gi i h n

ph m trù ph #ng pháp d y h c Vi c v n d ng nó òi h i c I t o c n i dung ph #ng

ti n cách th c t ch c d y và h c c'ng nh i m i vi c ki m tra ánh giá k t qu d y

và h c Trong ph m vi ph #ng pháp d y h c nó có kh n ng thâm nh p vào h u h t các ph #ng pháp d u h c khác và làm cho chúng tr nên tích c c h#n, ch0ng h n nh thuy t trình nêu v"n , àm tho i nêu v"n 3ristic bi u hi n thí nghi m nghiên c u phát hi n…

3 Ph ng pháp d y h c b ng ho t ng nhóm: T ch c ho t ng theo nhóm là quá trình trong ó nh ng ng i tham gia !c h ng d-n b i m t ng i t ch c thông qua m t chu)i các ho t ng h c t p !c khuy n khích trao i các kinh nghi m

và t o c# h i ch, huy và b ch, huy b i các b n cùng tu i thông qua quá trình h c

t p $ây là cách ti p c n d y h c tích c c Qua th o lu n nhóm, các thành viên c a

nhau và phát tri n các k+ n ng giao ti p Ho t ng nhóm nh !c t ch c t t s làm

t ng không khí h c t p g n bó Trong t ng nhóm các ý ki n c a m)i cá nhân !c

ánh giá và ch"p nh n có s c m thông chia s/, tin c y và ng h gi a HS v i nhau giúp các em hình thành và phát tri n kh n ng làm vi c h!p tác H c theo nhóm HS có c# h i th hi n hi u bi t nh ng k+ n ng nh ng quan i m, thái tr c m t v"n nêu ra Tính cách cá nhân !c b c l , phát tri n tình b n bè , ý th c c ng ng D y

h c theo nhóm giúp HS thu nh n nh ng kinh nghi m, s sáng t o c a HS d y h c theo nhóm là ph #ng pháp công hi u t o i u ki n HS tham gia vào quá trình d y h c, giúp phát tri n hành vi ng x xã h i và phát tri n t duy, khi t ch c m t ho t ng nhóm, ng i giáo viên c n ph i quan tâm n s nhóm và s ng i trong nhóm s

ng i trong m t nhóm ph i có trao i gi i quy t các v"n !c giao n u quá ông s không s d ng h t ngu n l c, n u quá ít s không gi i quy t nhi m v ,

s ng i trong m t nhóm và s nhóm ph thu c vào bài t p và s HS trong l p m t nhóm trung bình t 5 – 7 ng i M)i nhóm có m t th ký và 1 nhóm tr ng i u khi n cu c th o lu n có nhi u ki u thành l p nhóm , nh ng ta có th t p trung vào hai

ki u ch y u sau:

Thành l p nhóm ng-u nhiên g m: theo m s th t , theo bi u t !ng nhóm rì

r m 2 ng i

Thành l p nhóm có ch nh : G m thành l p nhóm theo chuyên môn, theo gi i tính theo a bàn dân c , theo t h c t p vi c thành l p này theo ý nh c a GV và

c n c vào nhi m v c th c a bài t p

Quy trình h ng d-n ho t ng nhóm g m các b c

B c 1: Giao nhi m v g m nhi u m c tiêu c a ho t ng nhóm, tóm t t khái quát toàn b ho t ng nêu câu h i v"n

B c 2: Thành l p nhóm g m chia nhóm , cung c"p thông tin các i u ki n ho t

ng cho b o qu n nhóm

B c 3: Làm vi c theo nhóm g m: B t u làm vi c theo nhóm, theo dõi ti n

c a nhóm, thông báo th i gian, h) tr! các nhóm làm báo cáo

B c 4: Các nhóm báo cáo k t qu

B c 5: T ng k t rút kinh nghi m

Vai trò c a GV và HS trong d y h c theo nhóm trong d y h c theo nhóm ng i

GV có vai trò h t s c quan tr ng GV v a là ng i h ng d-n c v"n , tr ng tài,

ng i i u khi n h t s c linh ho t ng th i GV còn là nhà t ch c thi t k các ho t

ng Trong khi HS th o lu n GV t o môi tr ng bình 0ng gi a các HS và các nhóm GV là ng i t o !c môi tr ng tâm lý an toàn cho ho t ng nhóm, t o c#

h i cho HS chia s/ kinh nghi m suy ngh cùng các b n trong nhóm t o c# h i cho HS chia s kinh nghi m , suy ngh cùng các b n trong nhóm và t o m i quan h hoà ng

gi a các nhóm Vai trò c a HS ã thay i trong vi c h c theo nhóm t cách h c tóêp

nh n thông tin do GV cung c"p, các em ã thay i cách h c là ng i ch ng tìm

ki m và thu nh n thông tin Do ó vai trò c a HS r"t quan tr ng trong ph #ng pháp

d y h c theo nhóm HS làm vi c v i nhóm theo yêu c u c a GV Tích c c óng góp ý

ki n làm theo yêu c u c a nhóm và chia s/ công vi c v i nhóm Các thành viên trong nhóm tác ng qua l i v i nhau trong khuôn kh h!p tác th c hi n nhi m v c a nhóm

và h!p tác v i nhóm tr ng M)i HS u có th gi vai trò i u khi n nhóm khi c n thi t, luân phiên làm nhóm tr ng

Tôi xin a ra m t cách l p k ho ch ho t ng nhóm sau ây các b n tham

kh o

Ch n ch : Ch mà b n ch n có liên quan n ki n th c và kinh nghi m

th c t c a HS hay không, sau ó b n có th vi t ra gi"y d i d ng câu h i, ho c tình

hu ng có v"n N u ch l n b n có th chia thành nh ng bài t p (nhi m v ) nh h#n và b n c n xác nh ngay kà t"t c các nhóm chung nhau m t nhi m v hay m)i nhóm m t nhi m v khác nhau

k+ n ng nào?

Xác nh lo i ho t ng: B n c n xác nh lo i ho t ng ó là lo i gì (S m vai, nghiên c u tình hu ng, thí nghi m, trò ch#i, th o lu n…)

Thành l p nhóm B n nh thành l p bao nhiêu nhóm, m)i nhóm bao nhiêu HS , các chia nhóm th nào (theo ng-u nhiên hay có ch nh)

- Xác nh th i gian: Ho t ng nhóm này trong bao nhiêu phút B n nên chia kho ng th i gian này cho nh ng công vi c c th sau:

+ Chu*n b th i gian này dùng HS di chuy n v nhóm c a mình (ví d 3 phút)

+ Làm vi c th c t c a nhóm: $ây là kho ng th i gian quan tr ng nh"t, HS th o

lu n làm thí nghi m , óng vai vi t báo cáo, chu*n b trình bày (VD 10 phút)

+ Báo cáo k t qu : Các nhóm trình bày k t qu c a nhóm(Ví d 3 phút/nhóm, có

4 nhóm s có th i gian trình bày là 12 phút)

+ Rút kinh nghi m v ho t ng: GV t ng k t rút kinh nghi m (VD 5 phút)

- Th c hi n ho t ng nhóm: Trong ph n này b n có th ghi chi ti t HS ph I

th c hi n nh th nào?

- Xác nh v t t thi t b : B n c n có nh ng gì cho ho t ng này

Tôi ch a bi t b n s ch n bài nào l p k ho ch cho ho t ng nhóm nh ng tôi tin r&ng b n ã l p k ho ch m t cách chi ti t k ho ch chi ti t c a b n s giúp b n

ng b kéo dài m"t th i gian

4 D y h c b ng t ch c các ho t ng khám phá: h c t p là ho t ng ch o

l a tu i i h c Tính tích c c h c t p v th c ch"t là tính tích c c ho t ng nh n

th c c tr ng khát v ng hi u bi t c g ng trí tu và ngh l c cao trong quá trình chi m l nh n i dung h c t p b&ng con ng khám phá khác v i quá trình nh n th c trong nghiên c u khoa h c quá trình nh n th c trong h c t p không nh&m phát hi n

nh ng i u loài ng i ch a bi t mà nh&m l nh h i nh ng tri th c mà loài ng i ã tích lu+ !c Tuy nhiên trong h c t p HS c'ng ph i !c “khám phá” ra nh ng ki n th c

m i i v i b n thân HS s thông hi u ghi nh và v n d ng linh ho t nh ng gì mình

ã n m !c qua ho t ng ch l c khám phá c a chính mình $ó là ch a n khi t

t i m t trình nh"t nh thì s h c t p tích c c s mang l i tính nghiên c u khoa h c

và ng i h c c'ng s tìm ra nh ng tri th c m i cho khoa h c Khác v i khám phá trong nghiên c u khoa h c khám phá trong h c t p không ph i là quá trình mò m-m t