TLiệu GD nếp sống TL-VM

chơng trình giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minhcho học sinh hà nội cấp trung học cơ sở Bài 1 Lớp 6 THANH LỊCH , VĂN MINH – nét đẹp của ngời Hà Nội Bài 2 Cách ăn uống của ngời hà nội B

chơng trình giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh

cho học sinh hà nội cấp trung học cơ sở

Bài 1

Lớp 6 THANH LỊCH , VĂN MINH – nét đẹp của ngời Hà Nội

Bài 2 Cách ăn uống của ngời hà nội

Bài 3 Trang phục của ngời hà nội

Bài 4 NơI ở của ngời hà nội

Bài 1

Lớp 7 Tiếng nói của ngời hà nội Bài 2 Giao tiếp, ứng xử trong gia đình

Bài 3 Giao tiếp, ứng xử trong nhà trờng

Bài 1

Lớp 8 Tác phong của ngời hà nội Bài 2 Giao tiếp, ứng xử ngoài xã hội

Bài 3 ứng xử với môI trờng tự nhiên

Bài 4 ứng xử khi tham gia giao thông

Bài 5 ứng xử với các di tích, danh thắng

Lớp 9 Hớng dẫn chung

Bài 1 (1 tiết) Thanh lịch, văn minh - nét đẹp của ngời Hà Nội

I Ngời Hà Nội thanh lịch, văn minh

1 Thế nào là ngời thanh lịch, văn minh?

Thanh lịch, văn minh là nét đẹp văn hóa của con ngời

có hiểu biết và tâm hồn trong sáng

Ngời thanh lịch, văn minh là ngời có hành vi trong sinhhoạt (ăn, mặc, ở, nói năng, đi lại…), giao tiếp, ứng xử lịch

sự, nhã nhặn ở mọi hoàn cảnh và mọi nơi, mọi lúc

Ngời thanh lịch, văn minh là ngời biết kế thừa có chọnlọc những nét đẹp của truyền thống, biết tiếp thu nhữngcái hay, cái tiến bộ và thể hiện trong đời sống hàng ngày

2 Thanh lịch, văn minh - Nét đẹp của ngời Hà Nội

a Quan niệm về “Ngời Hà Nội”

Hà Nội là Thủ đô của cả nớc Vì thế, dân c từ mọi nơi

có thể về Hà Nội làm ăn, sinh sống, học tập, công tác Khinhững ngời dân tứ xứ về Hà Nội định c, các phong tục, tậpquán, nếp sống đẹp mà họ mang theo sẽ góp phần làmphong phú thêm nét văn hóa đặc sắc của Thủ đô là thanhlịch, văn minh

Trả lời câu hỏi “Thế nào là ngời Hà Nội”, tuy còn cónhiều cách hiểu khác nhau nhng đa số ý kiến thống nhấtrằng: “ngời Hà Nội” là những ngời đã và đang sống, sinh cơlập nghiệp trên đất Hà Nội Dù quan niệm thế nào đi chăngnữa thì chỉ có những ngời sống ở Hà Nội, yêu Hà Nội,gắn bó với Hà Nội, học đợc những cái hay, cái đẹp của HàNội, có hành vi, giao tiếp, ứng xử văn hóa mới xứng đáng với

Hà Nội, mới gọi là ngời Hà Nội thanh lịch, văn minh

b Những biểu hiện thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội

Ngời Hà Nội thanh lịch, văn minh thể hiện từ trong sinhhoạt cá nhân đến giao tiếp, ứng xử ngoài xã hội.

- Trong cách ăn uống:

Ngời Hà Nội là những ngời có kiến thức về việc ănuống, biết nâng việc ăn uống lên thành nghệ thuật mà ngời

ta thờng gọi là nghệ thuật ẩm thực

Dù ăn uống với ai trong hoàn cảnh nào, thời gian nào,thì ngời Hà Nội đều có thái độ, cách ứng xử chuẩn mực,phù hợp tạo nên không khí chân thành, cởi mở đối với mọingời

- Trong cách nói năng

Ngời Hà Nội luôn biết sử dụng lời nói sao cho hay, cho

đẹp, cách nói lu loát, nhã nhặn, lịch sự, khiêm nhờng, tôntrọng ngời đối thoại

Ngời Hà Nội có cách phát âm và dùng từ chuẩn xác khinói, gây đợc thiện cảm đối với ngời nghe

- Trong trang phục

Ngời Hà Nội a chuộng sự gọn gàng, tề chỉnh và trangnhã ở mọi nơi, mọi lúc, không cầu kì, lòa loẹt, không phô tr-

ơng, lố lăng

Ngời Hà Nội phân biệt trang phục trong nhà, khi ra ờng, lúc tiếp khách, khi lao động, dự lễ hội, biết tiếp thucách ăn mặc thời trang, phù hợp cuộc sống hiện đại, biếtcách phối hợp màu sắc để bộ trang phục vừa hiện đại màvẫn giữ đợc vẻ nền nã, lịch sự

- Trong cách sắp xếp nơi ở

Ngời Hà Nội nhà ở dù rộng, hẹp vẫn sắp xếp gọn gàng,ngăn nắp, bày biện đồ dùng hài hòa, hợp lí, vệ sinh sạch sẽ.

Đặc biệt, rất chú ý phòng khách, nơi thờ tự, góc học tập củahọc sinh

Những gia đình có điều kiện, bố trí phòng ở phù hợphớng gió, phong tục tập quán, thuận tiện cho sinh hoạt chungcủa gia đình

- Trong cách đi, đứng, ngồi, nằm

Ngời Hà Nội đi đứng nhẹ nhàng, khoan thai, đĩnh

đạc, luôn thể hiện sự tự tin của bản thân Không vội vàng,hấp tấp, không kéo lê giầy dép, đi đứng ngả nghiêng Ngaytrong cách ngồi, nằm cũng ý tứ, phù hợp với giới tính, tuổi tác

và hoàn cảnh cụ thể

- Trong giao tiếp, ứng xử

Ngời Hà Nội luôn có thái độ hòa nhã đúng mực, khiêmtốn với mọi ngời Biết kính già, yêu trẻ, biết giúp đỡ chia sẻ vớimọi ngời khi gặp khó khăn, hoạn nạn

Trong giao tiếp, ứng xử Ngời Hà Nội luôn tế nhị, lịch

sự, luôn có ý thức về lời ăn tiếng nói, cử chỉ, tác phong củamình ở mọi nơi, mọi lúc cho phù hợp, nhất là ở nơi côngcộng, nơi đông ngời, với ngời lạ và với ngời nớc ngoài; biết nóilời “cảm ơn”, “xin lỗi”, có sự tự trọng và thái độ tôn trọng g-

ời khác

Ngời Hà Nội có ý thức giữ gìn trật tự, vệ sinh chung,yêu và thân thiện với thiên nhiên, giữ gìn bảo vệ môi trờngsống, bảo vệ di tích, danh thắng, bảo vệ của công, tài sảnxã hội

II Xây dựng nếp sống thanh lịch, văn minh của học sinh Hà Nội

1 Chúng ta tự hào là ngời Hà Nội

Hà Nội – vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu đẹp, văn hiến, anh hùng Mảnh đất thiêng mang hình thế rồng cuộn

hổ ngồi, nhìn sông dựa núi, muôn vật phong phú, tốt tơi

chính là nơi hội tụ của bốn phơng đất nớc

Thanh lịch, văn minh là nét đẹp văn hoá truyền thống

đặc trng của Hà Nội, góp phần làm nên phong cách ngời HàNội trong mắt ngời dân cả nớc và bạn bè quốc tế Bởi thế,

đợc sống và học tập ở Hà Nội vừa là vinh dự, vừa là niềm tựhào cho mỗi chúng ta Mỗi học sinh Thủ đô cần biết giữgìn, kế thừa và phát huy truyền thống thanh lịch, văn minhgóp phần làm cho Thủ đô ngày càng giàu đẹp

2 Học sinh Thủ đô xây dựng nếp sống thanh lịch, văn minh

Học sinh thủ đô xây dựng nếp sống thanh lịch, vănminh thông qua những hành vi sinh hoạt, giao tiếp, ứng xử

văn hoá ở mọi nơi, mọi lúc

- Trong gia đình

Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ; quan tâm, chăm sóc,nhờng nhịn anh em trong gia đình; biết giữ gìn nề nếpgia phong; c xử có văn hóa, tôn trọng mọi thành viên tronggia đình; tự giác giúp đỡ gia đình những công việc phùhợp với khả năng và sức khỏe của bản thân

- Trong nhà trờng

Biết kính trọng thầy cô giáo, thực hiện đúng nghĩa vụ

và bổn phận của ngời học sinh; biết đoàn kết, thơng yêu,

giúp đỡ bạn bè, ứng xử khéo léo, tế nhị với mọi ngời xungquanh; có ý thức bảo vệ tài sản và giữ gìn cảnh quan nhàtrờng xanh - sạch - đẹp, xây dựng nhà trờng văn hóa, họcsinh thanh lịch.

- Ngoài xã hội

Biết nói lời hay, làm việc tốt, ứng xử đẹp, lễ phép vớingời lớn tuổi, tôn trọng và giúp đỡ mọi ngời; biết ăn mặcgọn gàng, sạch sẽ; biết cách đi đứng, cử chỉ, nói năng lịch

sự, phù hợp; biết giữ vệ sinh nơi công cộng, bảo vệ môi ờng

tr-Chúng ta tự hào vì mình là ngời Hà Nội, đợc kế thừa những nét đẹp văn hóa truyền thống của cha ông Chứng kiến sự đổi thay của Hà Nội hôm nay, mỗi ngời càng thấy

có trách nhiệm đóng góp công sức nhỏ bé của mình cho sựphát triển của Thủ đô và đất nớc

T liệu tham khảo

Bảo tồn nét thanh lịch của ngời Hà Nội

Chẳng phải ngẫu nhiên mà ngời ta có câu: “ Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/ Dẫu không thanh lịch cũng ngời

tiếng nói, hành xử của ngời Thăng Long xa Thời ngày trớc, không bao giờ nghe thấy tiếng nói tục, điệu cời to nh của học trò bây giờ Ngày đó, việc dạy đạo đức đợc đa lên làm

đầu Trẻ đợc học đạo đức ngay từ khi chập chững biết đi Ngay một đứa trẻ cũng biết lễ nghĩa, tôn ti trật tự, kính trên nhờng dới, nói năng luôn có chữ “tha ông, tha bà, tha cha, tha mẹ ” ở đầu câu và chữ “ạ” ở cuối câu, gặp ngời lớn đều khoanh tay cúi chào lễ phép Các cháu bé ngày xa rất hay xin lỗi, dù chẳng có lỗi gì to tát Rồi hai chữ “ cảm

ơn” luôn thờng trực trên môi.

Theo tôi, để giữ gìn, phát huy nét thanh lịch của

ng-ời Hà Nội nói riêng và cả nớc nói chung, chúng ta cần phải dạy đạo đức, ứng xử suốt từ mẫu giáo cho đến khi trởng thành Thời chúng tôi, trong các gia đình đều có cuốn sách

“Luân lý giáo khoa th sách đồng ấu” Cuốn sách này hớng dẫn cha mẹ cách dạy dỗ trẻ những nguyên tắc đạo đức, ứng

xử chuẩn mực với gia đình, dòng họ, bạn bè, thầy cô, xã hội Những luân lý ấy thấm nhuần tâm hồn đứa trẻ, thì khi lớn lên, ắt sẽ trở thành trai thanh - gái lịch.

(Nguyễn Hồng Liên - Theo

dantri.com.vn)

Cách ăn uống của ngời Hà Nội

I vài nét về việc ăn uống của ngời Hà Nội

Nói đến cách ăn uống của ngời Hà Nội là nói đến mộtnét đẹp văn hóa mang đặc trng riêng của ngời Thủ đô.Cách ăn uống đợc thể hiện qua việc lựa chọn món ăn, đồuống, cách chế biến, trình bày, cách thởng thức món ăn

đảm bảo dinh dỡng, ngon miệng, đẹp mắt, có khi là sangtrọng, lạ miệng

Cách chọn đồ uống cũng theo từng hoàn cảnh cụ thể,phù hợp với tính chất của bữa ăn, đối tợng có mặt trong bữa

ăn Theo vậy mà chọn rợu, bia hay nớc ngọt Đồ uống sử dụngngoài bữa ăn của ngời Hà Nội rất phong phú với các loại nớcgiải khát nh nớc hoa quả ngâm, sinh tố hoa quả tơi hay cácloại trà nh trà sen, trà nhài, và nớc uống truyền thống nh chè

2 Chế biến món ăn, đồ uống

Trong chế biến món ăn, ngời Hà Nội rất chú trọng dùng

đúng nguyên liệu cho món ăn, coi trọng gia vị (đặc biệt làcác loại hạt và rau gia vị) - yếu tố cân bằng các nguyên liệutạo nên món ăn có lợi cho sức khỏe đồng thời có tác dụng làmnổi bật hơng vị đặc trng của món ăn

Trong chế biến món ăn, các khâu trong quy trình nấunớng rất đợc coi trọng Chính quy trình và kĩ thuật chếbiến đã góp phần sáng tạo nên các món ăn riêng của Hà Nội

nh phở, cốm vòng, chả cá,…

Về đồ uống, ngoài cách sử dụng hoa quả để làm cácloại nớc uống thì sự thanh lịch tinh tế còn thể hiện rất rõtrong cách chế biến và thởng thức trà ớp sen, nhài

3 Trình bày món ăn, đồ uống

Cách trình bày món ăn thể hiện trình độ thẩm mĩ vàcốt cách thanh lịch rất đặc trng của ngời Hà Nội Món ănnào đợc để vào loại bát, đĩa ấy rất phù hợp Bày món ănkhông cốt để khoe nhiều nên không bao giờ quá đầy, chỉ

để vừa phải tạo cảm giác ngon mắt, ngon miệng

Món ăn thờng đợc trang trí cùng các phụ liệu nh các loạirau, củ, quả tỉa hoa kết hợp với lá rau để kết hợp màu sắctạo nên sự hấp dẫn

Về đồ uống, tùy loại mà sử dụng cốc, tách phù hợp Riêngvới rợu cũng đã có rất nhiều loại ly, cốc khác nhau Nớc hoaquả cũng có loại cốc riêng ấm, tách để uống trà cũng đợc

chọn lựa khá tỉ mỉ, tùy theo trà pha ấm hay trà túi lọc, uốngnóng hay thêm đá…

4 Thởng thức món ăn, đồ uống

Thởng thức một món ăn hay một đồ uống đầu tiên làcảm nhận sự hấp dẫn của món ăn bằng thị giác, khứu giácrồi mới đến vị giác và cả thính giác Ngời thanh lịch không

ăn uống xô bồ; thởng thức một món ngon bao giờ cũng coitrọng d vị để lại của nó, rồi cả ngẫm nghĩ để trân trọng

sự tài hoa, khéo léo của con ngời

Đặc biệt việc kết hợp thởng thức các món ăn cũng lànét đặc trng riêng, nh cốm thờng ăn kèm với chuối trứngcuốc, bánh dày ăn kèm với giò lụa, bánh cuốn thì ăn với chảquế, nớc mắm cà cuống hoặc mỗi món lại ăn kèm với một loạirau gia vị khác nhau…

II Thanh lịch, văn minh trong cách ăn uống của ngời Hà Nội

1 Thanh lịch, văn minh trong cách ăn của ngời Hà Nội

a Trong bữa cơm gia đình

Bữa cơm gia đình có vị trí rất quan trọng trong cuộcsống Đó là dịp cả gia đình đoàn tụ sau một ngày làmviệc, học tập Bữa cơm gia đình với những món ăn quenthuộc tạo sự ấm cúng, là nơi các thành viên thể hiện tìnhcảm, sự quan tâm lẫn nhau Bữa cơm gia đình góp phầnquan trọng tạo nên hạnh phúc và truyền thống gia đình

Để có bữa cơm gia đình đầm ấm, con cái có thểtham gia vào việc chuẩn bị nh giúp mẹ nhặt rau, vo gạo rồi

lấy bát, so đũa, sắp xếp món ăn, chuẩn bị bàn ăn hay chỗngồi cho cả nhà…

Trớc khi ăn phải rửa tay sạch sẽ Khi ngồi vào vị trí phảingồi ngay ngắn, không dạng chân hoặc co chân lên ghế

Trong bữa cơm gia đình, lời mời rất đợc coi trọng.Phải mời từ ông bà, cha mẹ,… Mời trớc khi ăn và mời khimình kết thúc bữa ăn

Khi ăn thờng phải khoan thai, nhẹ nhàng, không nhaitóp tép, nhồm nhoàm, húp xuỵt xoạt, gõ bát đũa ầm ĩ Khigắp thức ăn mời ông bà, cha mẹ phải dùng đũa riêng hoặcquay đầu Gắp thức ăn hay chan canh phải quan sát, ý tứ,không để rơi vãi, không gắp khi ngời khác đang gắp,không khoắng đũa vào bát canh chung Không chỉ gắp thứmình thích, không bới thức ăn, không lật chọn miếng ngon,không gắp lên bỏ xuống, không nên gắp cho vào miệngluôn Khi đợc ngời khác gắp mời, phải nói lời cảm ơn Khôngvừa ăn vừa làm việc riêng Khi ho, hắt hơi phải quay mặt raphía ngoài…

Sau bữa cơm, bậc con cháu phải lấy tăm, lấy nớc Việc

đa mời, phải bằng hai tay một cách lễ phép Dùng nớc saubữa ăn cũng phải từ tốn, không súc miệng sòng sọc haychép miệng chèm chẹp; xỉa răng không che miệng, vẩy tăm

là thiếu lịch sự

b Khi nhà có khách

Khi tiếp khách càng phải ý tứ hơn từ cách chọn món

đến mời chào khách Chủ nhà không đợc rời mâm, đứng

dậy quá sớm, không nói những chuyện không vui hoặc bày

tỏ thái độ không vừa lòng, đánh mắng con cháu trong bữa

ăn

Chủ nhà luôn phải để ý đến sở thích của khách đểtiếp thức ăn, đồ uống phù hợp, thể hiện tinh thần hiếukhách, biết giữ chừng mực: ân cần, niềm nở nhng khôngsuồng sã, không tiếp quá nhiều thức ăn một lúc hoặc épkhách uống rợu, bia

Mời nớc khách trớc và sau bữa ăn cũng cần lịch sự, chu

đáo để khách vừa lòng

c Trong những dịp liên hoan và ở nơi công cộng

Trong những dịp liên hoan, sinh nhật, cới hỏi, gặp gỡbạn bè, cần có thái độ ứng xử phù hợp, tạo đợc không khí vui

vẻ, thoải mái, dễ chịu cho mọi ngời xung quanh

Việc mời nhau trớc bữa ăn hoặc mời cùng thởng thứcmột món nào đó tạo cho tất cả mọi ngời cảm giác mình đợcngời khác quan tâm

Khi đi ăn uống ở những nơi công cộng nh ở nhà hàng,quán sá (dù bữa chính hay chỉ là ăn quà) thì việc chọn chỗ

ngồi cũng đợc chú ý Ngời xa đã nói “ăn trông nồi, ngồi trông hớng” nên không đợc bạ đâu ngồi đấy Khi ăn phải giữ lịch

sự, tránh làm ảnh hởng đến những ngời xung quanh; khôngnói, cời ồn ào, không chê bai, sách nhiễu, gây khó chịu chongời khác Khi yêu cầu ngời phục vụ điều gì, ngời Hà Nội

thanh lịch bao giờ cũng không quên kèm từ “làm ơn” vào lời

nói của mình

ăn ở ga tàu, bến xe, những tụ điểm đông ngời, gồmnhiều thành phần xã hội khác nhau, cần tế nhị, chừng mực

để không làm ảnh hởng đến những ngời xung quanh Cầngiữ gìn vệ sinh sạch sẽ nơi công cộng

2 Thanh lịch, văn minh trong cách uống của ngời Hà Nội

a Uống nớc

Khi uống nớc, không nên uống một hơi quá nhiều Phảiuống nớc đun sôi để nguội, nớc tinh khiết vô trùng ; khônguống nớc lã từ vòi, sông, suối,

Nên uống nớc sau khi ăn một giờ sẽ tốt cho tiêu hóa

Khi uống cà phê, cần chú ý cách cầm tách, sử dụngthìa

c Uống bia, rợu

Trẻ em không nên ớng bia, rợu, ảnh hởng đến sức khỏe.Ngời lớn tuổi, khi uống bia, rợu, cần giữ gìn trong cáchnói năng, cử chỉ, không để say xỉn Không lái xe khi trongngời có chất rợu, cồn dễ gây tai nạn

Không nên ép ngời khác uống bia, rợu ; không mợn bia,

r-ợu để gây gổ với ngời khác

Văn hóa ẩm thực của ngời Hà Nội đã đợc hình thành từbao đời nay Để cho nét đẹp ấy không mai một, mỗi chúng

ta cần biết trân trọng truyền thống văn hóa ấy, góp phầnlàm nên cái đẹp, cái thanh trong cốt cách ngời Hà Nội

T liệu tham khảo

Phở Hà Nội

Phở ăn bất cứ vào giờ nào cũng đều thấy trôi cả Sớm, tra, chiều, tối, khuya, lúc nào cũng ăn đợc Trong một ngày ăn thêm một bát phở, cũng nh lúc trò chuyện ăn giọng nhau mà pha thêm một ấm trà, cùng thởng thức với bạn bè Hình nh không ai nỡ từ chối một ngời quen rủ đi ăn phở Phở giúp cho ngời thanh bạch đủ điều kiện biểu hiện lòng thành theo với bầu bạn nó hợp với cái túi nhỏ của mình Phở cũng tài tình ở cái chỗ là mùa nào ăn cũng thấy có nghĩa thâm thúy Mùa nắng, ăn một bát, ra mồ hôi, gặp cơn gió nhẹ chạy qua mặt qua lng, thấy nh giời quạt cho mình Mùa

đông lạnh, ăn bát phở nóng, đôi môi tái nhợt chợt thắm tơi lại Trong một ngày mùa đông của ngời nghèo, bát phở có giá trị nh một tấm áo kép mặc thêm lên ngời Đêm đông, có ng-

và tin rằng có thể ngủ yên đến sáng, để mai đi làm khoẻ Dùng những hình ảnh bình dị để nói lên mùa đông ở Việt Nam, tôi cho không gì nên thơ bằng cái hình ảnh một bếp lửa hàng phở bến ô tô nhiều hành khách quây quanh chờ

đợi bát mình, vai rụt xuống một tí, ngời nhún nhẩy nh trẻ

em đang thú đời Tết, nhà ai cũng bánh chng, cá kho, thịt

đông, nhng vẫn rất đông ngời tình cờ mừng tuổi nhau ở những hiệu phở khai trơng từ mùng hai Tết. 

…Giờ mà ngồi an tâm ăn bát phở nóng sốt giữa ban ngày bất giác cần nhớ ơn nhiều ngời Rồi mối cảm xúc phở vụt chốc bay xa rộng mênh mông Bỗng nghĩ đến những vùng chăn nuôi xanh rờn áng cỏ sữa khu tự trị Thái - Mèo, những đàn bò Lạng Sơn, Thanh Hoá đang cúi xuống ngốn

cỏ ngon trên đất nớc Gạo mấy vụ liền lại đợc mùa, bột bánh mịn và dẻo Rau cỏ vùng ngoại thành Hà Nội: mở rộng mãi những diện tích xanh ngon vô tận, rau thơm hành hoa ph-

ng phức cái hơng vị thổ ngơi

(Trích “Phở” - Nguyễn Tuân -

myhanoi.com.vn)

Bài 3 (2 tiết) trang phục của ngời hà nội

I trang phục thanh lịch, văn minh

Trang phục thể hiện rõ trình độ văn hóa, thẩm mĩcủa mỗi ngời Trang phục gồm rất nhiều thứ nh quần áo,giày dép, phụ kiện kèm theo, nhng thể hiện rõ nhất ở cáchmặc

1 Trang phục phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể

a Trang phục phù hợp với thời đại

Trang phục mỗi thời có khác nhau Ngời Hà Nội xa thờnggiản dị và thanh nhã Nam giới phổ biến là áo cánh, quần ta.Phụ nữ thờng mặc váy yếm, áo tứ thân

Trang phục của ngời Hà Nội ngày nay gồm đủ màu, đủ

nhau Tuy vậy, phần lớn ngời Hà Nội vẫn giữ đợc sự tềchỉnh, nền nã trong cách sử dụng trang phục

b Trang phục phù hợp với mùa

Với điều kiện thời tiết bốn mùa, từ xa ngời Hà Nội đãbiết tạo cho mình một thói quen mặc phù hợp với điều kiệnthời tiết của từng mùa

Trang phục mùa hè thờng có màu sắc tơi sáng, nhãnhặn, nhẹ nhàng, mát mẻ Quần áo mặc trong mùa đôngphải dầy, ấm áp

Mùa xuân và thu là hai mùa thể hiện rõ nhất sự phongphú trong trang phục của ngời Hà Nội Những ngày đầu thu

là thời điểm rất phù hợp với chiếc áo sơ mi dài tay may kiểucách, đến cuối thu hay những ngày xuân ấm áp lại là lúc

để diện những chiếc áo len mỏng, áo khoác nhẹ, có thểkết hợp thêm chiếc khăn quàng cổ

c Trang phục phù hợp với phong tục, tập quán

Hà Nội ngày nay, ngoài ngời Kinh còn bao gồm nhiềudân tộc anh em cùng sinh sống Trong các sinh hoạt cộng

đồng, trang phục mang đặc điểm văn hóa, phong tục tậpquán của từng vùng, từng dân tộc

d Trang phục phù hợp với điều kiện kinh tế

Nếu điều kiện kinh tế khá giả, mặc đơn giản haycầu kì phức tạp không thành vấn đề, chỉ cốt sao cho tiện

và đẹp Nhng với gia đình bình dân thì mặc kiểu cách,cầu kì, mặc đồ đắt tiền quá cũng không phù hợp

e Trang phục theo hoàn cảnh giao tiếp

Trang phục lễ hội mang đặc trng riêng Trong các dịptrọng đại nh cới, hỏi, ngày Tết thờng ăn mặc đẹp, sangtrọng, phù hợp với không khí lễ hội.

Trong đời sống thờng ngày, quần áo cũng đợc phânbiệt rõ ở nhà, trang phục sao cho thuận tiện, thoải mái nh-

ng vẫn kín đáo Ra khỏi nhà, quần áo phải tơm tất, tềchỉnh Đến cơ quan, trờng học cần mặc theo quy định

Tùy theo hoàn cảnh giao tiếp đi đâu, làm gì, gặp ai

mà chọn trang phục cho phù hợp Dự lễ cới cần mặc đẹp,

ng-ợc lại đến đám tang thì không mặc quần áo lòe loẹt, sặc

sỡ Mặc quần áo khi đi lao động khác với trang phục đếnnhà hát, dự dạ hội, đi du lịch

2 Cách lựa chọn và sử dụng trang phục

Cách lựa chọn trang phục khá phổ biến là dựa vào chấtliệu vải Rồi từ chất liệu vải mà kiểu dáng trang phục đợcchọn theo sao cho phù hợp Ngoài ra, màu sắc, đờng kẻ, kiểuhoa cũng là một tiêu chí khi lựa chọn trang phục sao cho tônlên đợc lợi thế về dáng vóc, che bớt đi khiếm khuyết trên cơthể mình

Chọn trang phục còn phải phù hợp với giới tính và tuổitác

Để sử dụng trang phục thanh lịch, văn minh, ngời HàNội không quá coi trọng việc có thật nhiều quần áo mà quần

áo phải luôn gọn gàng, sạch sẽ (thay, giặt thờng xuyên, giữquần áo phẳng phiu), hợp cảnh, hợp ngời

II Trang phục của học sinh thủ đô

1 Trang phục ở nhà

Quần áo mặc ở nhà cần phải đảm bảo các tiêu chí :tiện dụng, phù hợp với thời tiết, thoải mái, dễ chịu và bảo vệsức khỏe

Trang phục ở nhà vào mùa hè rất đa dạng, có thể lànhững bộ quần soóc, áo phông với bạn nam hoặc bạn nữ là

bộ đồ hay váy bằng chất liệu vải nhẹ, mát, thấm mồ hôi nhvải lanh, thô, côt - tông

Vào mùa đông, trang phục ở nhà là những bộ quần áodài bằng vải bông hoặc côt - tông dày có tác dụng giữ nhiệt

và rất thoải mái khi mặc Ngoài quần áo, để giữ ấm cơ thểcòn cần đến tất hay khăn quàng, mũ ấm

Học sinh từ tuổi mời hai, mời ba trở đi đang trong quátrình phát triển, thay đổi về thể chất để thành ngời lớnnên không đợc tùy tiện trong ăn mặc, quần áo cần phải kín

đáo, lịch sự hơn

2 Trang phục khi đến trờng

Học sinh Hà Nội khi đến trờng thờng mặc đồng phục

Bộ đồng phục học sinh mang nhiều ý nghĩa, nó khôngchỉ là dấu hiệu hình thức để phân biệt học sinh các trờngvới nhau mà còn thể hiện sự bình đẳng trong môi trờnghọc đờng Hơn nữa, đồng phục còn là niềm tự hào của họcsinh khi các em đợc mang hình ảnh của ngôi trờng thânyêu qua hình lô - gô in trên áo, từ đó xây dựng tình cảmgắn bó với thầy cô, trờng lớp

Đồng phục của mỗi trờng có thể khác nhau về kiểudáng và màu sắc nhng nhìn chung có những đặc điểmthống nhất: kiểu dáng gọn gàng, tiện dụng, phù hợp theo mùa(mùa hè thì áo sơ mi kết hợp với quần hoặc váy, mùa đông

có thêm áo khoác ) Màu sắc của đồng phục thờng là áotrắng kết hợp với váy hoặc quần màu xanh hay đen

Sử dụng đồng phục cần phải có sự linh hoạt để phù hợpvới điều kiện thời tiết, hoàn cảnh gia đình và đảm bảosức khỏe của học sinh

Phải luôn giữ đồng phục sạch sẽ (thay, giặt thờngxuyên, tránh để quần áo nhàu nát) Mặc đồng phục đếntrờng phải gọn gàng, chỉnh tề, thực hiện đúng theo quy

định của nhà trờng (về ngày mặc, cách mặc, )

Khi thời tiết chuyển mùa, trong những ngày lạnh cầnmặc cho đủ ấm, có thể mặc thêm áo len bên trong áo

đồng phục mùa đông hoặc mặc thêm áo sơ mi trong áokhoác đồng phục; khi nắng ấm có thể cởi áo khoác ngoài

Khi mặc bộ đồng phục đến trờng, đầu tóc cũng phảigọn gàng, không nhuộm xanh, đỏ lòe loẹt Cách chọn và

đội mũ cũng cần phù hợp với quần áo Cùng với bộ đồng phục,phải đi dép có quai hậu hoặc giày, tạo nên sự đồng bộ,năng động, phong cách khỏe khoắn của học sinh Ngoài ra,tùy theo điều kiện thời tiết, khi đi học, học sinh có thể sửdụng thêm khăn quàng cổ Dù quàng hay đội khăn cũng cầngọn gàng, tránh lòe xòe, rờm rà

3 Trang phục khi tham gia các hoạt động xã hội

Khi tham gia các hoạt động tập thể, ngoài bộ đồngphục, tùy vào tính chất của buổi sinh hoạt có thể mặc cácloại trang phục khác nhng không quá màu mè, kiểu cách Cầnphải chú ý tránh lối ăn mặc hở hang, đua đòi không phù hợpvới phong tục, tập quán và lứa tuổi, nhất là đối với nữ giới.

Khi tham gia lễ hội, trang phục phải đẹp, có thể

“điệu” hơn ngày thờng nhng vẫn phải đúng với lứa tuổihọc sinh Tránh lối ăn mặc làm cho mình già đi trớc tuổilàm mất vẻ hồn nhiên, trong sáng của tuổi học trò

Khi dự các bữa tiệc nh sinh nhật, đám cới hoặc nhữngcuộc vui cần biết chọn trang phục sao cho phù hợp Tuy nhiêncần phải chú ý đến tính tiện dụng và lịch sự của trangphục

Khi đi chơi hoặc du lịch, dã ngoại, trang phục cần gọngàng, khỏe khoắn, phù hợp với lứa tuổi Khi chơi thể thaocần mặc quần áo phù hợp với từng môn, đi giày tất gọn gàng

Trang phục thể hiện nếp sống thanh lịch, văn minh Sửdụng trang phục ngoài ý nghĩa thẩm mĩ còn là văn hóa Vìvậy, học sinh Thủ đô cần biết sử dụng trang phục phù hợptrong mỗi hoàn cảnh để tôn lên nét đẹp trong phong cáchngời Hà Nội

T liệu tham khảo

Bài thơ áo dài

Đất Thăng Long - Hà Nội, ngay cả cô bán bún chả rong, chị cắp thúng bán rong quả bởi, bác đội chăn bông đi đổi,

bà hàng xôi cháo bán tra, chị thuyền chài tạm rời con thuyền nan lên bộ bán mớ cá mới đánh đợc cũng phải có tấm

áo dài trên thân, thong thả thì buông chùng, vội vàng thì thắt vạt trớc, mà hối hả hơn thì thắt vạt sau lng mà chạy gằn cho tiện.

Nắng hay ma cũng vậy Đầu năm hay sắp tết cũng thế Những năm ba mơi của thế kỉ này (thế kỷ XX), tấm áo dài đợc cách điệu đi, không thắt vạt, không đổi vai mà thành áo tân thời Chữ tân thời đã mang một nghĩa mới, cũng nh chữ cải lơng trong hát cải lơng áo nhung, áo gấm,

áo mình khô hoa ớt, áo lơ-muya, áo cổ thấp rồi cổ cao, áo thụng hay tay bó, tay dài hay tay long đã nhiều thay đổi, nhiều “mốt” tùy thích Riêng chỉ hai cái tà nh hai cánh bớm,

nh hai dải liễu bay, nh hai lá th tình, nh hai nỗi ám ảnh tâm hồn nam giới, nh linh hồn của chiếc áo và của ngời mặc là vẫn đợc trân trọng giữ nguyên Nó vẫn giữ chiều dài gần sát gót để có đà tung bay, có khi nhấp nhô nh sóng lợn, để

có đà vẫy gọi những con mắt dõi theo Aó dài nhung đỏ đi với kiềng vàng, áo dài nhung đen có chuỗi hạt trai sáng lấp lánh, áo dài trắng có mái tóc đen huyền thả buông lửng sau lng áo, áo tím hàng Vân có chiếc nón bài thơ ngà trắng Đó

là sự tuyệt đỉnh hài hòa lộng lẫy khôn cùng, cũng tựa nh

tấm áo Đồng Lầm có thắt lng hồ thủy hay hoa đào cũng vậy

Những ai nay còn sót lại của thế hệ nữ sinh trờng Đồng Khánh Trng Vơng, chiều hồ Gơm khoan thai nhịp bớc, cắp cặp trớc ngực, tóc đung đa sau lng, còn hai tà áo dài cứ nh trêu cợt, nh đùa nô, nh vô tình mà nghi ngờ, mà nhắn nhủ,

mà xa xôi với bao màu sắc từ đậm đến nhạt, nh cung bậc cây đàn từ thấp đến cao, gần xa buông bắt Tà áo dài gần chấm gót những ngày ấy đủ sức chuyện trò cùng gió Mềm mại, uyển chuyển, run rẩy, lung linh hình nh đã lan truyền sang cả sóng hồ nên cứ lăn tăn, lan truyền cả vào tầng lá nên cây lá cứ rì rầm, lay động Có phải lúc này là lúc hồn Hà Nội đã mơ màng nh bát rợu nếp sáng mùng năm tháng năm đối với cô thiếu nữ cha quen men rợu, là lúc cung

đàn đã tấu lên với trái tim nhạc sĩ, “toan” đã căng trên giá vẽ trớc nhà tạo hình, nàng thơ đã ốp một cách bí hiểm vào thơ, và mùa màng chín rộ làm rạo rực ngời gieo cấy Ai gỗ

đá để có thể dửng dng đợc trớc nét thanh tân đầy ma lực của tà áo dài cứ lả lớt nh sóng cạn mà bắt hồn ngời ấy, bởi nó vừa ngập ngừng lại vừa thách thức

Mơi năm trở lại đây, tà áo dài Hà Nội bị ngắn đi, chỉ còn trên đầu gối Nó không còn đủ sức bay, có lúc chết cứng trên nửa thân ngời, nh con bớm bị chặt cụt bộ cánh rực rỡ Thật tiếc! Tà áo dài với chiều dài cần thiết, là sự truyền cảm của đờng kim khâu tay, của nét eo thắt đáy, của sự mở rộng của hai tà xòe ra bốn phía Rút ngắn phần

bay lợn xòe rộng ấy khác nào cắt đi cái tởng tợng và ảo tởng của nhà thơ Phụ nữ mặc áo dài chỉ đẹp thêm Nam giới cũng đợc thơm lây Cuộc đời rực rỡ là điều hẳn ai cũng mong muốn, có phải không hỡi bài thơ áo dài ?

Theo “Thú ăn chơi ngời Hà Nội”, Băng Sơn,

NXB Văn hóa thông tin, 2009, tr 196-200)

Bài 4 (1 tiết) NơI ở của ngời hà nội

I Sự cần thiết của nơi ở đối với con ngời

Nơi ở, hiểu theo cách đơn giản nhất chính là nơi cóngôi nhà thân yêu, là mái ấm gia đình Vì vậy, nó có vaitrò vô cùng quan trọng đối với cuộc sống của mỗi con ngời.Ngôi nhà ấy có thể to rộng, có thể nhỏ hẹp, có thể đẹpcũng có thể đơn giản, mộc mạc nhng nó là nhu cầu thiếtyếu của mỗi ngời

Các kiểu nhà ở rất phong phú và đa dạng

1 Nhà ở nông thôn

ở vùng nông thôn, nhà ở thờng xây cất theo lối truyềnthống, có chung một kiểu khá phổ biến là nhà ba gian,hoặc rộng hơn thì bốn, năm gian Những căn nhà này đợc

bố trí theo hàng ngang, có mặt tiền rộng Thờng thì ngời

ta hay chọn làm nhà hớng nam Trớc nhà có sân, vờn

Dù nhà rộng hay hẹp thì gian phòng chính giữa vẫnluôn đợc bố trí làm nơi thờ cúng và tiếp khách Ngay sát bứctờng đối diện với cửa lớn là bàn thờ tổ tiên Trớc bàn thờ, ng-

ời ta thờng đặt một bộ trờng kỷ hoặc bàn ghế để tiếpkhách Hai gian bên kê giờng ngủ, tủ quần áo và những vậtdụng cần thiết Còn đối với những nhà bốn hoặc năm gian

thì ngời ta thờng để một hoặc hai gian làm buồng cấtthóc, lúa, đồ dùng, có khi kết hợp làm buồng ngủ Thông th-ờng, khu bếp và vệ sinh cũng nằm trong khuôn viên nhngbiệt lập hẳn với căn nhà

2 Nhà ở đô thị

Khác với những ngôi nhà ở nông thôn, nhà ở đô thịkhông có một kết cấu chung mà khá phong phú về kiểudáng, thờng nhiều tầng, kề nhau san sát, mặt tiền hớng ra

đờng phố Bên cạnh đó có những khu chung c, đáp ứng nhu

về cầu nhà ở cho số đông dân, đồng thời cũng là giải phápcho không gian chật hẹp ở đô thị

Khác với nhà nông thôn, nhà ở đô thị hiện nay thờng

đợc chia thành nhiều phòng ứng với những chức năng riêng

nh phòng khách, phòng bếp, vệ sinh và các phòng ngủ Đốivới những ngôi nhà chật hẹp, ngời ta có thể kết hợp phòngkhách với phòng ăn hoặc phòng ngủ để tiết kiệm diện tích

II Cách sắp xếp nơi ở thanh lịch, văn minh

1 Nhà ở

Nhà ở dù rộng, hẹp, to, nhỏ đều có thể sắp xếp ngănnắp, gọn gàng, sạch sẽ, trở thành nơi sinh sống thanh lịch,văn minh

Thờng thì bớc chân vào nhà, không gian chính hayphòng lớn sẽ là phòng tiếp khách của cả gia đình Phòngkhách thờng rộng rãi, thoáng mát và đợc trang trí lịch sự, phùhợp, không phô trơng, cầu kì, kiểu cách mà thanh nhã, thểhiện óc thẩm mĩ cũng nh tính cách của những ngời sống

trong ngôi nhà Bàn ghế tiếp khách đợc bày biện gọn gàng

và giữ sạch sẽ, bộ ấm chén tiếp khách đợc giữ khô ráo và úpxuống cẩn thận

Ngoài phòng khách, một không gian chung nữa của cảgia đình là bếp ăn Bếp ăn thờng đợc chia làm khu chếbiến, nấu nớng và khu bàn ăn Bếp ăn là nơi mà cả gia

đình gặp gỡ và trò chuyện thờng xuyên nhất Chính vìvậy, bếp ăn cũng là một không gian rất đặc biệt trong ngôinhà, cần đợc sắp xếp gọn ghẽ, vệ sinh thờng xuyên, đảmbảo an toàn về cháy nổ

Đối với nhà của ngời Việt Nam, có một không gian rất

đợc coi trọng, đó là nơi dành cho việc thờ cúng gia tiên.Trong những ngôi nhà mới hiện nay, ngời ta thờng dànhriêng một phòng thể thờ cúng Đối với những ngôi nhà diệntích hẹp, ngời ta thờng đặt một bàn thờ trên cao, vừa thểhiện sự tôn kính, lại vừa tiết kiệm diện tích

Nhà ở có ý nghĩa rất lớn đối với mỗi con ngời Vì vậy,mỗi thành viên trong gia đình đều phải có ý thức tôntrọng, giữ gìn và tô điểm cho ngôi nhà của mình thêm

đẹp, thêm sinh động và thêm gắn bó

2 Phòng ở

Đối với một ngôi nhà ở đô thị, thờng thì mỗi ngời sẽ cóphòng riêng Tuy nhiên, cũng có những gia đình không có

điều kiện, hoặc nh những ngôi nhà ở nông thôn, dù không

có phòng riêng nhng bao giờ cũng có không gian đợc quy ớc

dành riêng cho từng ngời, và đó chính là “thế giới” riêng củamỗi ngời trong ngôi nhà.

Phòng ở riêng của mỗi ngời là nơi sinh hoạt, nghỉ ngơi

và thờng cảm thấy độc lập, thoải mái hơn Phòng ở cần đợcsắp xếp hợp lý, gọn gàng, sạch sẽ, vừa mang những nétriêng của chủ nhân, vừa hài hòa với không gian chung củagia đình Không tùy tiện bày biện lộn xộn gây ảnh hởng

đến nếp sống chung Ngay cả khi phòng ở chỉ có một ngờicũng không vì thế mà chăn màn không gấp, để đồ đạc,sách vở lên giờng nằm, guốc dép mỗi chiếc một nơi

3 Góc học tập

Trong ngôi nhà, đặc biệt là đối với học sinh, một góckhông gian nữa cũng rất quan trọng, đó là góc học tập.Nhìn vào góc học tập, ngời ta có thể đánh giá đợc ý thứchọc tập học sinh đó

Góc học tập có gọn gàng, ngăn nắp thì mới tạo đợctâm thế học tập tốt, giúp học sinh đạt đợc kết quả tốttrong học tập Trái lại, nếu góc học tập bừa bộn, muốn tìmmột quyển sách, một quyển vở hay một cái bút cũng khóthì không thể đem lại một kết quả cao trong học tập

Chính vì vậy, góc học tập cần phải đợc sắp xếp gọngàng, bàn ghế để ngồi học lúc nào cũng phải đợc kê ngayngắn, giá sách phải đợc xếp ngăn nắp, từng loại sách phải

đợc xếp riêng và gáy sách phải quay ra ngoài cho dễ tìm,

vở phải đợc bọc lại và dán nhãn cẩn thận ở góc học tập cầnphải có thời gian biểu và thời khóa biểu

Ngoài những vật dụng cần thiết phục vụ cho việc họctập thì góc học tập cũng nên đợc trang trí thêm cho sinh

động Có thể đơn giản chỉ là tấm hình một ban nhạc bạnyêu thích, hay gần gũi hơn nữa là bức ảnh chụp cùng ngờithân trong gia đình hay những ngời bạn Tất cả những thứ

ấy sẽ giúp cho góc học tập trở nên có hồn hơn và cảm thấyvui vẻ và thoải mái hơn mỗi khi ngồi vào bàn học

Nhà ở không chỉ đơn thuần là nơi ở, nó còn là chốn

đi về, nơi giao lu, tiếp xúc giữa những thành viên trong gia

đình, đồng thời cũng là nơi để mở rộng quan hệ họ hàng,xóm phố Vì vậy, nhà ở chính là một không gian văn hóavật chất, tinh thần quan trọng đối với mỗi con ngời, mỗi gia

đình Do đó, mỗi ngời cần phải có ý thức làm cho nhà ở

của mình trở thành địa chỉ thanh lịch, văn minh

T liệu tham khảo

Sạch nhà mà… bẩn ngõ

Khu tập thể chỗ tôi ở là những dãy nhà cấp bốn nối dài Các gia đình đều sống có ý  thức, cái ngõ nhỏ đi chung qua các ngôi nhà  sáng nào cũng đợc quét dọn sạch sẽ dẫu một cái hố rác to đùng án ngữ ngay giữa khu tập thể Vậy nhng kể từ ngày chị Hà thuê căn phòng gần cái hố rác thì mọi chuyện thay đổi hẳn.

Theo thờng lệ vào buổi sáng, nhà nào nhà nấy đều quét dọn nhà cửa và quét luôn cả đoạn ngõ trớc cửa nhà mình Nhng chị Hà thì mặc kệ, chị không thèm quét một lần nào Đoạn sân trớc cổng nhà chị là bẩn nhất, bởi xe chở rác toàn dừng tại đó để lấy rác nên vơng nhiều rác bẩn ra ngoài Mấy hôm đầu các gia đình hàng xóm còn quét

giúp, nhng không thấy chị có ý kiến gì, ngời khác quét hộ sân nhà mình chị cũng tỉnh bơ Cuối cùng mọi ngời mặc

kệ rác nhà ai nhà nấy quét Khi đợc nhắc nhở thì chị gắt lên thách thức:

- Tôi không quét đấy!

- Đây là  sân nhà chị, nhng cũng là đờng đi chung của cả khu tập thể Chị đi những đoạn đờng khác sạch sẽ, mát mẻ sao chị không nhìn lại  đoạn sân nhà mình? Các gia đình có dọn dẹp vệ sinh thì cả cái ngõ này mới thông thoáng - Bà hàng xóm góp ý.

- Ôi dào, sân nhà tôi thì kệ tôi Các ngời rỗi hơi lo làm gì? – Dứt lời chị rảo bớc vào trong nhà.

Ngời ta vẫn bảo “nhà sạch thì mát, bát sạch ngon

cơm” Thế nhng thói quen cũ “sạch nhà, bẩn ngõ” hiện vẫn còn tồn tại phổ biến trong một số gia đình nh kiểu chị Hà Nếu ai cũng biết vì mình, vì cộng đồng thì các đờng phố, ngõ ngách sạch đẹp lắm thay.

(Phơng Nguyên – theo

ktdt.com.vn)

Lớp 7 - Bài 1 (2 tiết) Tiếng nói của ngời Hà Nội

i nét đẹp riêng của tiếng nói ngời hà nội

1 Đặc điểm của tiếng Hà Nội

Tiếng Hà Nội là Tiếng Việt mang đặc trng của phơngngữ Bắc Bộ, đồng thời cũng có những đặc thù riêng

- Về mặt ngữ âm: Các nguyên âm đợc phát ra rõ

ràng Sáu thanh điệu đợc phát âm chính xác Các phụ âmcuối đợc phát âm đúng chuẩn

- Về mặt từ vựng: Ngời nói tiếng Hà Nội sử dụng vốn từ

toàn dân trong mọi hoạt động giao tiếp

Nhiều ngời cho rằng: đặc trng nổi bật, dễ thấy nhấtcủa tiếng Hà Nội trớc hết là ở giọng nói- tức hệ thống ngữ

âm không thể lẫn lộn với giọng nói của các vùng khác Giọng

Hà Nội là điển hình, là tiêu biểu cho giọng nói của các tỉnh

lu vực sông Hồng, nhng cách phát âm nhẹ nhàng, mềm mại,

“tròn vành rõ chữ” hơn.

Nét đặc sắc, sức hấp dẫn và “quyến rũ” của tiếng Hà

Nội chính là ở hệ thống ngữ âm giàu chất nhạc trầm bổng,uyển chuyển, cách uốn giọng ngọt ngào thật độc đáo củangời Hà Nội

Tiếng nói của ngời Hà Nội có vị trí nhất định trongngôn ngữ chung của cả nớc xét trên cả 3 phơng diện: ngữ

II giữ gìn và làm đẹp thêm tiếng nói ngời hà nội

1 Tự hào về cách nói năng thanh lịch, văn minh của

rất “điệu đà” ở các thanh hỏi, thanh sắc và thanh ngã, lâu

dần thành quen tạo nên sức hấp dẫn, độc đáo của tiếng HàNội

Cách xng hô của ngời Hà Nội cũng biểu hiện một thếứng xử đẹp vốn có từ trong bản chất một nếp sống, nếp c

xử nhã nhặn, lịch sự, tôn trọng ngời đối thoại

Ngời Hà Nội thờng nói những lời tế nhị, không xô bồ,không thô thiển Đặc biệt ở họ, lời chào khi gặp gỡ, lúc chia

tay, các từ “cảm ơn, xin lỗi” nh đã thành lời cửa miệng

Ngời Hà Nội có vốn từ giàu có, biết cách dùng từ đúngchỗ, đúng lúc và có chọn lọc Ngay khi biểu thị sự cha vừa ýcũng luôn biết lựa chọn những từ ngữ tế nhị, tránh lối nóinăng thô lỗ, cục cằn

Ngời Hà Nội luôn có ý thức và niềm tự hào về lời ăntiếng nói trong các mối quan hệ giao tiếp với mọi ngời

2 Học sinh Hà Nội nói năng thanh lịch, văn minh

a Nói để ngời khác nghe

ta đang giữ gìn và làm đẹp thêm tiếng Việt trong đó cótiếng Hà Nội thân yêu.

- Nói lời hay

Biết nói tha gửi, chào hỏi cảm ơn, xin lỗi…tạo nên thiệncảm đối với ngời giao tiếp

Biết xng hô phù hợp với vị thế của mình, nhất là đối với

bề trên, với ngời lớn tuổi

Không nói xấu, bôi nhọ sau lng ngời khác, không mỉamai, “chụp mũ” làm tổn thơng ngời khác

Không nói lời thô tục, chửi thề, nói lời gây gổ, cãi lộn Trong giao tiếp, hãy luôn có ý thức trong việc chọn lựalời hay – ý đẹp, sử dụng ngôn ngữ có văn hóa, giữ gìn sựtrong sáng của tiếng Việt

- Cách nói hay

Khi nói cần ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu, thái độ từ tốn,

lễ phép, biết kết hợp lời nói với cử chỉ, nét mặt, ánh mắt,

nụ cời

Cần luyện tập để không nói lắp, nói ngọng, nói quá

to, nói quá nhanh, hay nói lí nhí, nói quá nhỏ

Biết tiếp thu và Việt hóa đợc cái hay, cái đẹp củatiếng nói, chữ viết nớc ngoài để làm phong phú cho tiếngViệt mà không bị kệch cỡm, lai căng

- Nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp và đối tợng giao

tiếp

Nói phù hợp với đối tợng giao tiếp:

Khi giao tiếp với ngời lớn tuổi, thầy cô giáo, bề trên cầnthể hiện sự kính trọng, lễ phép Với bạn bè thì cách nói cởi

mở, thân thiện, tự nhiên Ngời mới quen thì phải tỏ ra tôntrọng, giữ phép xã giao nhng không im lặng hoặc ngợc lạinói quá nhiều Nói với ngời nớc ngoài cần có sự tự tin, hiểubiết

Chẳng hạn, chào và xng hô là những hành vi ứng xửcần thiết khi gặp mặt nhng tùy theo đối tợng giao tiếp cóquan hệ với mình là thân hay sơ, trên hay dới mà có nhữngcách chào và xng hô khác nhau Đối với ngời trên nh ông, bà,

bố mẹ, anh, chị, thầy cô giáo…ta phải chủ động chào trớc:

“Cháu chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô)

ạ! Đối với bạn bè hoặc ngời dới có thể nói: Xin chào! Chào bạn! Chào em! Khi chia tay, có thể nói: Tạm biệt! Hẹn gặp lại! Hẹn ngày mai nhé!

Khi giao tiếp ta phải đặc biệt lu ý đến đối tợng giaotiếp Nghĩa là phải xác định đợc đối tợng đang giao tiếpvới mình là ai? Ngời đó có quan hệ với mình nh thế nào?

Từ đó mà có lời nói, cử chỉ, thái độ, cách ứng xử, xng hôsao cho phù hợp

Nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp:

Trong giao tiếp, nếu ta chú ý đến hoàn cảnh, môi ờng giao tiếp thì sẽ tạo đợc hiệu quả cho cuộc giao tiếp Tùytheo hoàn cảnh mà lựa chọn lời nói, cách nói kết hợp với thái

tr-độ, cử chỉ sao cho phù hợp

Khi đến thăm ngời ốm hoặc khi đến đám tang chỉnói vừa đủ nghe, không nêncời nói oang oang gây khó chịucho ngời khác.

Khi có việc cần phải hỏi hoặc nhờ ngời khác giúp nênnói rõ ràng, không hỏi trống không kiểu nh: “Mua ở đâu

đấy?” “Nhà hát ở đâu?”…Mà có thể nói: “Làm ơn chohỏi ?” “Xin lỗi! Bác cho cháu hỏi…?” “Phiền bạn, cho mìnhnhờ một chút…?”Khi đợc ngời khác nhờ giúp, nếu biết cóthể trả lời nhã nhặn, lịch sự Nếu không biết, có thể nói:

“Xin lỗi! Cháu (hoặc em ) không biết ạ!”

Khi đợc ngời khác giúp không quên nói lời cảm ơn chânthành: “Cảm ơn bạn! Nếu không có bạn, chắc còn lâumình mới hoàn thành công việc.” Khi giúp ngời khác, đợcngời khác cảm ơn mình thì có thể nói: “Có gì đâu!”

“Không có gì!” “Chuyện nhỏ mà!”

Khi có lỗi với ngời khác phải biết nói lời xin lỗi Khi ngờikhác đã xin lỗi mình thì có thể nói; “Đợc! Không có gì (Cógì đâu)!” Kèm theo lời nói là nụ cời thân thiện…

Mỗi cuộc giao tiếp đều có những chuẩn mực riêng

Nh-ng dù giao tiếp troNh-ng bất kì hoàn cảnh nào, đối tợNh-ng nào,thì lời nói cũng phải đúng mực, cách nói phải dễ hiểu, rõràng, mạch lạc cùng với thái độ hòa nhã, chân thành, chắcchắn sẽ để lại ấn tợng tốt đẹp với ngời nghe

b Nghe ngời khác nói

Cùng với “biết” nói, còn phải “biết” nghe Giữ lịch sựkhi nghe ngời khác nói cũng chính là biểu hiện của con ngờithanh lịch, văn minh.

Cần biết tôn trọng ngời nói, biết chăm chú lắng nghe,vừa nghe vừa nhìn ngời nói, không lơ đễnh nhìn đi chỗkhác

Khi đang nghe, chú ý không đợc nói leo theo lời ngờinói Không đợc cắt ngang lời ngời nói Khi không nhất trí, cóthể xin lỗi trớc khi nêu ý kiến của mình

Không đợc vơn vai, ngáp dài, lộ vẻ đau khổ, mệt mỏikhi nghe ngời khác nói

Không có cử chỉ sốt ruột, chê bai ngời nói

Biết động viên ngời nói bằng cử chỉ: mỉm cời, gật

đầu, vỗ tay…

Là học sinh của Thủ đô ngàn năm văn hiến, chúng taluôn tự hào vì mình là ngời Hà Nội, đợc nói tiếng Hà Nội.Vì vậy, việc nói năng sao cho đúng, cho hay, phù hợp với cácchuẩn mực đạo đức của xã hội là điều rất cần thiết đối vớimỗi ngời Với sự nhận thức của bản thân và trách nhiệm củahọc sinh Hà Nội, chúng ta hãy cùng nhau giữ gìn và làm

đẹp thêm tiếng nói của ngời Hà Nội bằng những lời nói vănminh, thanh lịch hàng ngày

t liệu tham khảo

Làm đẹp tiếng Hà Thành

Đang lúc thả hồn theo dòng cảm xúc của nhân vật trong truyện, chợt ông Văn thấy có tiếng chó sủa vang rồi gầm gừ.

- Quái, nhà mình nuôi chó bao giờ thế nhỉ ?

Ông Văn nhỏm dậy ngó quanh, nhìn xuống cả gầm ờng vẫn không thấy gì Lại giọng nói ồm ồm:

gi Lạy cụ ạ! Mời cụ nghe điện thoại!

Thì ra đó là tiếng phát ra từ túi áo vét của cậu con trai Một thứ nhạc chuông điện thoại di động mà con ông mới cài đặt.

Vân từ trên gác lao xuống, vồ lấy máy.

- A lô ! Tớ nghe đây! Bao giờ đi pic-nic nhỉ? Thứ bảy hả?

Đ-ợc mấy “mống” rồi? Con Hằng “bồ sứt cạp”, con Nga “quê một cục”, thằng Hòa “ngố”, thằng Khoa “hip hôp”, con Thoa

“chân kiềng”…Sao không rủ mụ Tam “mắt xanh, mỏ đỏ”?

Ô kê! Bảo chúng nó phải “moi”ra ít năm “băng” của bà “bô” mới đủ chi “bo” nhất đấy! Đợc rồi, cứ thế ! Bai!

Ông Văn vẫy con lại:

- Con vừa nói tiếng nớc nào mà bố cố lắng tai nghe vẫn không hiểu gì cả?

- à, đấy là tiếng lóng của bọn trẻ chúng con, bố tìm hiểu làm gì?

- Không đợc con ạ! Dùng mãi nó quen đi, rồi nói với ngời lớn, ngời bề trên cũng buột mồm thì còn ra làm sao? Con không biết Tiếng Việt mình, mà tiếng Hà Nội đợc coi là tiếng chuẩn đó sao? Tiếng ấy nghe dịu dàng, thanh lịch biết bao? Ngời Hà Nội mình còn nâng tiếng nói thông th- ờng lên tầm cao là dùng thanh nhã, tế nhị để chỉ những việc làm nhếch nhác, thô thiển nữa kia Vậy mà, các con lại

đi ngợc lại việc giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt.

- Con trót quen bắt chớc các bạn…

- Đấy, tai hại là bắt chớc cái không hay, không phân biệt đợc sáng, tối, trắng, đen… Mọi sự đều khởi nguồn từ

sự vô thức ấy, tiêm nhiễm dần thành bệnh, muốn sửa chữa

sẽ rất khó Phải làm đẹp tiếng Hà Thành của mình chứ ?

- Con hứa từ nay sẽ…

- Đợc, bố ghi nhận và sẽ nghiêm khắc đấy à, còn cái tiếng chó sủa và “lạy cụ ạ…” con phải xóa đi, thay nhạc chuông khác ngay.

- Vâng, con xin lỗi bố ! Con làm ngay.

(Trích Văn hóa gia đình ngời Hà Nội, Giang Quân, NXB Quân

đội nhân dân, tr.149)

Bài 2 (2 tiết)

GIAO TIếP, ứng xử trong gia đình

I tổ chức gia đình của ngời Hà nội

1 Các thế hệ trong một gia đình

a Gia đình hai thế hệ: (còn đợc gọi là gia đình hạt nhân)

gồm hai thế hệ sống chung: cha mẹ và con Đây là kiểu gia

đình phổ biến của Hà Nội hiện nay trong xu hớng pháttriển của xã hội hiện đại

b) Gia đình nhiều thế hệ: (còn gọi là đại gia đình) gồm

ba, bốn thế hệ cùng một mái nhà: ông, bà, cha mẹ, con,cháu, gọi là “tam đại, tứ đại đồng đờng” Đây là kiểu gia

đình truyền thống của ngời Hà Nội xa

Gia đình càng lớn, mối quan hệ ứng xử giữa các thànhviên càng nhiều, càng phức tạp Các mối quan hệ ấy qui tụ lạithành nếp sống gia đình mà ta gọi đó là gia phong

2 Quan hệ họ hàng

ở ngoại thành, quan hệ họ hàng nằm trong tổng thểnét văn hoá của làng xã Đó là sự gắn kết, ràng buộc chặtchẽ giữa gia đình và dòng họ Mỗi cá nhân, mỗi gia đìnhvẫn chịu sự qui định riêng của mỗi dòng họ và mỗi năm, họthờng họp mặt ôn lại truyền thống của dòng họ mình vàomột ngày nhất định, gọi là ngày giỗ Tổ Mỗi dòng họ tạo