Tiết 105: Liệt kê

Xét ví dụ Cấu tạo của cỏc bộ phận trong cõu in đậm cú gỡ giống nhau Các bộ phận trong câu in đậm có cùng ý nghĩa nào Theo em, sự sắp xếp nối tiếp hàng loạt các từ, cụm từ có kết cấ

TiÕt 105: LiÖt kª

Kiểm tra bài cũ

?1 Thế nào là dùng cụm chủ - vị để mở rộng câu

?2 Nêu các tr ờng hợp dùng cụm chủ - vị để mở rộng câu

Tiếng việt Tiết 114: Liệt kê

I Thế nào là phép liệt kê ?

1 Xét ví dụ

Cấu

tạo - Về kết cấu

- Về cách sắp xếp

ý

nghĩa

Tác

dụng -

- Tính cách của nhân vật chính:

Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát yến hấp đ ờng phèn, để trong khay khảm,

khói bay nghi ngút; tráp đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoáy tai, ví thuốc, quản bút, tăm bông trông mà thích mắt [ ] Ngoài kia, tuy m a gió ầm ầm, dân phu rối rít, nh ng

trong này xem chừng tĩnh mịch, nghiêm trang lắm [ ].

(Sống chết mặc bay – Phạm Duy Tốn)

Tiếng việt Tiết 114: Liệt kê

I Thế nào là phép liệt kê ?

1 Xét ví dụ

Cấu tạo của cỏc bộ phận trong cõu in đậm cú gỡ giống nhau

Các bộ phận trong câu in đậm có cùng ý nghĩa nào

Theo em, sự sắp xếp nối tiếp hàng loạt các từ, cụm từ

có kết cấu t ơng tự nhau có tác dụng

?

?

?

Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát yến hấp đ ờng phèn, để trong khay khảm,

khói bay nghi ngút; tráp đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoáy tai, ví thuốc, quản bút, tăm bông trông mà thích mắt [ ] Ngoài kia, tuy m a gió ầm ầm, dân phu rối rít, nh ng

trong này xem chừng tĩnh mịch, nghiêm trang lắm [ ].

(Sống chết mặc bay – Phạm Duy Tốn)

Tiếng việt Tiết 114: Liệt kê

I Thế nào là phép liệt kê ?

Cấu

tạo - Về kết cấu: T ơng tự nh nhau, là những từ ghép, các cụm danh từ, cụm chủ - vị

- Về cách sắp xếp: Nối tiếp nhau, giữa các bộ phận ngăng cách nhau bằng dấu phẩy

ý

nghĩa Kể ra những đồ vật đắt tiền bày biện xung quanh quan lớn

Tác

dụng - Miêu tả một cách đầy đủ, toàn diện những thứ đồ xung quanh quan phủ

- Tính cách của quan phụ mẫu: Nhấn mạnh, tô đậm sự xa hoa, thói h ởng lạc, ích kỉ vàvô trách nhiệm của viên quan đối lập với tình cảnh dân phu đang lam lũ chống đê ngoài m a gió

Tiếng việt Tiết 114: Liệt kê

I Thế nào là phép liệt kê?

1 Xét ví dụ

2 Nhận xét

- Về cấu tạo: Các bộ phận in đậm trong ví dụ có:

+ Kết cấu: T ơng tự nh nhau, là những từ ghép, các cụm danh từ, cụm

chủ - vị

+ Cách sắp xếp: Nối tiếp nhau, giữa các bộ phận ngăng cách nhau bằng dấu phẩy

- Về ý nghĩa: Kể ra những đồ vật đắt tiền bày biện xung quanh quan lớn

- Về tác dụng:

+ Miêu tả một cách đầy đủ, toàn diện những thứ đồ xung quanh quan phủ + Tính cách của quan phụ mẫu: Nhấn mạnh, tô đậm sự xa hoa, thói h ởng lạc, ích kỉ vàvô trách nhiệm của viên quan đối lập với tình cảnh dânn phu

đang lam lũ chống đê ngoài m a gió

TiÕng viÖt TiÕt 114: LiÖt kª

I ThÕ nµo lµ phÐp liÖt kª?

1 XÐt vÝ dô

2 NhËn xÐt

3 ThÕ nµo lµ phÐp liÖt kª ?

Ghi nhí 1: ( SGK – Trang 105 )

Em hiểu thế nào là phép liệt kê

Phép liệt kê đem đến tác dụng như thế nào trong khi diễn đạt

?

?

L u ý:

1 Khi nói viết, gặp những sự vật, sự việc, hoạt động, tính chất– cùng

loại ng ời ta th ờng dùng phép liệt kê Có khi là sự liệt kê bình th ờng

Ví dụ: Hà, Huệ, Lan cùng thi đua học tập tốt, lao động tốt.

2 Khi ng ời nói, ng ời viết có ý thức sử dụng liệt kê để gây một ấn

t ợng sâu sắc, kích thích trí t ởng t ợng cho ng ời đọc, ng ời nghe

thì liệt kê trở thành phép tu từ

Ví dụ: Bởi thế, nó gầy hơn, nó còm hơn, nó đét lại. (Nam Cao)

3 để đạt hiệu quả tu từ cao, ng ời ta có thể thêm một số trợ từ nhấn mạnh trong phép liệt kê.

Ví dụ: Mẹ tôi đi chợ mua đủ thứ: nào rau, nào đậu, nào thịt, nào cá, nào t ơng, nào cà…

1 Xét về cấu tạo:

* Ví dụ:

Tiếng việt Tiết 114: Liệt kê

II Các kiểu liệt kê

So sánh về nội dung và cấu tạo cách sắp xếp các từ trong phép liệt kê

Giống

nhau

Khác

nhau

Về nội dung

Về cấu tạo cách sắp xếp các từ trong phép liệt kê:

- VD a: Cỏc từ ngữ sắp xếp khụng theo cặp mà sắp xếp theo trỡnh tự sự việc, yếu tố

- VD b: Cỏc từ ngữ sắp xếp theo từng cặp.

a) Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần, lực l ợng, tính

mạng, của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập

b) Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực l ợng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy

(Hồ Chí Minh)

1 XÐt vÒ cÊu t¹o:

• VÝ dô:

• KÕt luËn: Cã 2 kiÓu liÖt kª:

TiÕng viÖt TiÕt 114: LiÖt kª

II C¸c kiÓu liÖt kª

So s¸nh vÒ néi dung vµ cÊu t¹o c¸ch s¾p xÕp c¸c tõ trong phÐp liÖt kª

Gièng

nhau VÒ néi dung

Kh¸c

nhau VÒ cÊu t¹o c¸ch s¾p xÕp c¸c tõ trong phÐp liÖt kª:- VD a: Các từ ngữ sắp xếp không theo cặp mà sắp xếp theo

trình tự sự việc, yếu tố

- VD b: Các từ ngữ sắp xếp theo từng cặp.

Như vậy xét về cấu tạo có mấy kiểu liệt kê ?

- Liệt kê không theo từng cặp: Các bộ phận liệt kê không sắp xếp theo

cặp mà cứ lần lượt nối tiếp nhau xuất hiện để diễn tả sự vật, sự việc.

- Liệt kê theo từng cặp: Các bộ phận liệt kê được sắp xếp theo từng

cặp, giữa chúng thường có quan hệ từ đẳng lập: và, với, hay,hoặc ;

Ý hoặc tương phản hoặc bổ sung cho nhau.

2 Xét về ý nghĩa:

• Ví dụ:

• Kết luận: Có hai kiểu liệt kê:

Tiếng việt Tiết 114: Liệt kê

II Các kiểu liệt kê

Các bộ phận của phép liệt kê trong tr ờng hợp nào có thể dễ dàng đảo thứ tự, tr ờng hợp nào không thể đảo trật tự ? Xét về ý nghĩa phép liệt kê trong 2 ví dụ này có gì khác nhau Vậy xét về ý nghĩa có mấy kiểu liệt kê

a) Tre nứa, trỳc, mai, vầu mấy chục loại khỏc nhau, nhưng cựng một

mầm non măng mọc thẳng.

(Thộp Mới)

b) Tiếng Việt của chỳng ta phản ỏnh sự hỡnh thành và trưởng thành của xó hội Việt Nam và của dõn tộc Việt Nam, của tập thể nhỏ là gia

đỡnh, họ hàng, làng xúm và của tập thể lớn là dõn tộc, quốc gia.

(Phạm Văn Đồng)

- Liệt kờ khụng tăng tiến: Cỏc bộ phận liệt kờ được sắp xếp khụng

theo trỡnh tự tăng dần ý nghĩa; trỡnh tự này cú thể dễ dàng thay đổi

- Liệt kờ tăng tiến: Cỏc bộ phận liệt kờ được sắp xếp theo trỡnh tự

tăng dần ý nghĩa nào đú trỡnh tự này khụng dễ dàng thay đổi

i ThÕ nµo lµ liÖt kª ?

ii C¸c kiÓu liÖt kª

1 XÐt vÒ cÊu t¹o

2 XÐt vÒ ý nghÜa

3 Ghi nhí 2: (SGK … Trang 105)

TiÕng viÖt TiÕt 114: LiÖt kª

Liệt

kê

theo

từng

cặp

sơ đồ phân loại phép liệt kê

Liệt

kê không theo từng cặp

Liệt

kê tăng tiến

Xột theo ý nghĩa

Liệt

kê không tăng tiến

Phộp liệt kờ

Xột theo cấu tạo

I ThÕ nµo lµ phÐp liÖt kª ?

II C¸c kiÓu liÖt kª

III LuyÖn tËp

TiÕng viÖt TiÕt 114: LiÖt kª

1 Li Öt kê là gì ?

A Là việc kể ra hàng loạt sự vật, hiện tượng

B Là sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hay cụm từ cùng loại để diễn tả

được đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thực

tế hay của tư tưởng, tình cảm

C Là việc sắp xếp từ, cụm từ nhằm diễn tả sự phong phú của đời sống

tư tưởng, tình cảm

2 Phép liệt kê có tác dụng gì?

A Diễn tả sự phức tạp, rắc rối của sự vật, hiện tượng.

B Diễn tả sự giống nhau của các sự vật, hiện tượng.

C Diễn tả sự tương phản của các sự vật, hiện tượng.

D Diễn tả đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh

khác nhau của sự vật, hiện tượng.

3 Trong câu văn sau tác giả đã sử dụng phép liệt kê nào?

“Thể điệu ca Huế có sôi nổi, tươi vui, có buồn cảm, bâng khuâng, có tiếc thương, ai oán ”

A Liệt kê không tăng tiến

B Liệt kê không theo từng cặp

C Liệt kê tăng tiến

D Liệt kê theo từng cặp

C Liệt kê tăng tiến

“ “ Tỉnh lại em ơi qua rồi cơn ác mộng

Em đã sống lại rồi em đã sống!

điện giật, dùi đâm dao cắt, lửa nung Không giết đ ợc em ng ời con gái anh Không giết đ ợc em ng ời con gái anh hùng”

Tiếng việt Tiết 114: Liệt kê

đáp án: - Xét về cấu tạo : liệt kê không theo cặp.

- Xét về ý nghĩa: liệt kê tăng tiến.

=> Miêu tả sự tra tấn dã man của kẻ thù

điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung

Bài tập 2:

Xác định kiểu liệt kê của phép liệt kê trong đoạn thơ sau ?

TiÕng viÖt TiÕt 114: LiÖt kª

để tả một số hoạt động diễn ra trên sân trường trong giờ ra chơi

Em hãy quan sát bức tranh bên và đặt câu có sử

dụng phép liệt kê

Bức tranh có rất nhiều hoa quả thơm ngon và bổ dưỡng: nào đu đủ, bí

TiÕng viÖt TiÕt 114: LiÖt kª

H íng dÉn vÒ nhµ

Häc thuéc hai phÇn ghi nhí

Lµm bµi tËp 2(a), bµi 3(b,c) SGK.

ViÕt mét ®o¹n v¨n cã sö dông phÐp liÖt kª, chØ ra kiÓu liÖt kª.

ChuÈn bÞ bµi tiÕp theo

Giỗ tổ Hùng V ơng 10/3 âm lịch

Chào mừng ngày thống nhất đất n ớc 30/4

Giỗ tổ Hùng V ơng 10/3 âm lịch