NỘI DUNG ôn tập môn LAO ĐỘNG NHÀ báo

Nhưng không có nghĩa là nhà báo vô tư có gì nói nấy, bê nguyên si... hiện tượng phản ánh bản chất nhưng không phải lúc nào cũng đúng... Hệ thống lý luận còn trang bị cho p

ĐỀ CƯƠNG MÔN LAO ĐỘNG NHÀ BÁO

1 Đặc điểm lao động nhà báo? Liên hệ thực tiễn

2 Yêu cầu về phẩm chất và năng lực của nhà báo? Liên hệ thực tiễn

3 Các phương pháp thu thập thông tin, tư liệu: khái niệm, ưu nhược điểm,

những chú ý khi thực hiện Cho ví dụ minh họa

4 Quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí? Vai trò của các giai đoạn trong trong

quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí ? Cho ví dụ cụ thể

ĐỀ CƯƠNG

Câu1:

a Đặc điểm lao động nhà báo:

 Khái niệm lao động nhà báo: lao động nhà báo là toàn bộ những nghiệp vụ của các nhà báo trong quy trình sản xuất ra sản phẩm báo chí hoàn chỉnh (tờ báo, tạp chí, chương trình phát thanh truyền hình, website…)

 Đặc điểm:

 Khuynh hướng chính trị:

 Về bản chất: các cơ quan báo chí, tờ báo là phương tiện thông tin, là vũ khí tư tưởng, là cơ quan ngôn luận của các đảng phái, giai cấp, tầng lớp, đoàn thể…

 Bản thân các nhà báo cũng hoạt động chuyên nghiệp hoặc thường xuyên cộng tác với các cơ quan báo chí và phải tuân thủ các tôn chỉ, mục đích hoạt động, kế hoạch của các tờ báo…

 Có nhiều nàh báo tự do không bieenc hế hoặc không ký hợp đồng với một cơ quan báo chí nào nhưng ko có nghĩa là muốn viết gì thì viết mà tác phẩm của họ chỉ đc sử dụng nếu nội dung phù hợp với mục đích, tôn chỉ của tờ báo Trái với điều đó bài viết của họ không thể đến được với

đông đảo quần chúng, cũng không phải là tác phẩm báo chí chính thức vì chúng o đc đăng tải trên một sản phẩm báo chí hoàn chỉnh (tờ báo, chương trình truyền hình…) (báo chí phương tây cũng vậy)

 Nhiều người cho đó là quy luật, ví như cựu pv chiến trường Peter của hãng AP, CNN đã từng bị NBC sa thải vì quan điểm đưa ra đối lập với chính phủ về chiến tranh giữa Mỹ và Irap

 Ở Vn luật báo chí: “Báo chí ở nước CHXHCNVN là phương tiện thông tin đạ chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức của Đảng, các cơ quan nhà nước tổ chức xã hội, là diễn đàn quần chúng nhân dân.” Báo chí Vn do đảng lãnh đạo, đại diện cho ý chí quyền lợi của giai cấp công nân và nhân dân lao động ở VN và được tạo mọi điều kiện đảm bảo quyền tự do báo chí, phát huy vai trò của báo chí Tuy nhiên luật pháp cũng không cho phép lạm dụng quyền tự do báo chí để xâm phạm quyền lợi của nhà nước, tập thể và công dân

 Lao động nàh báo phải tuân thủ pháp luật, định hướng của đảng và phù hợp với truyền thống đạo đức, văn hóa, lịch sử…của dân tộc và trách nhiệm xã hội của nhà báo

 Lao động nàh báo phải phản ánh mọi mặt mọi lĩnh vực đời sống xã hội trong đó hạt nhân quan trọng nhất là hoạt động chính trị Đó là lĩnh vực phức tạp và có phạm vi rộng lớn

KL: Chính trị gắn liền với đời sống xã hội

 Tính chân thật, khách quan, công bằng.

 Khái niệm: Sự thật:là cái có thật, có xảy ra Chân thật là phản ánh đúng bản chất của hiện thực khách quan Khách quan: trung thực, không thiên lệch

 Bản chất của báo chí là dựa trên sự thật để thông tin Nhưng không có nghĩa là nhà báo vô tư có gì nói nấy, bê nguyên si

 Nhiệm vụ gốc của nhà báo là phải tìm hiểu nhiều chiều để đưa thồn tin chứ không phải đứng về 1 bên nào đó và bình luận Vì vậy báo chí đặt tính công bằng lên hàng đầu

 Trong tác phẩm báo chí khó có “sự kiện nguyên thủy”, “sự kiện bàn thể” mà là “sự kiện nhận thức”

 Nhà báo phản ánh cuộc sống bằng sự thật, còn nhà văn dựa trên cơ sở sự thật để phản ánh

 Chân thật và khách quan là nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong lao động sáng tạo tác phẩm báo chí

 Để đảm báo tính khách quan chân thật trong tác phẩm khi thông tin về sự kiện, các mối quan hệ sau đây được chú ý:

 Hiện tượng và bản chất sự kiện: hieenjt ượng là cái biểu hiện ra bên ngoài, bản chất là yếu tố bên trong quy định sự tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng hiện tượng phản ánh bản chất nhưng không phải lúc nào cũng đúng Do vậy nhà báo phải chú ý khi thu thập xử lý thông tin…

 Sự kiện này với sự kiện khác:

 Sự kiện và nguyên nhân, bối cảnh và kết quả

 Sự kiện và liều lượng mức độ thông tin

 Tính sáng tạo

 Sáng tạo: là làm ra cái mới, phát hiện ra cái mới

 Sáng tạo của nàh báo trong lao động báo chí thể hiện ở việc phát hiện chủ đề , tìm hiểu góc độ phản ánh, lựa chọn chi tiết, bố cục, ngôn ngữ…

 Sáng tạo đến mức nhất định để hình thánh phong cách của phóng viên: nét riêng độc đáo…

 Tính thực tiễn

 tính thực tiễn là yếu tố tự thân, sống còn trong lao động báo chí Trước hết đó là nguồn đề tài, nguồn cảm hứng cho người làm báo

 Hoạt động báo chi gắn liền với hoạt động phát hiện, thẩm định, điều tra thông tin sự kiện nhà báo phải lăn lội với thực tế, tìm kiếm câu trả lời…

 Thực tiễn là đối tượng tác động của báo chí

 Tính kỷ luật thời gian

 Báo chí mang tính thời sự cao, có tính định kỳ nên kỷ luật thời gian chi phối hoạt động của tòa soạn và lao động của nhà báo

 Tính tập thể

 Tính tập thể là yêu cầu khách quan của lao động báo chí

 Tính tập thể trong lao động báo chí thể hiện ở mối liên hệ và cộng tác qua lại gữa các nhà báo, phóng viên với nhau

 Bêm cạnh những ưu điểm lao động tập thể cũng chứa đựng những phức tạp nảy sinh nhiều mâu thuẫn giữa phóng viên, biên tập viên, thư ký tòa soạn…

 Lao động tập thể chỉ tốt khi mỗi cá nhân có những hiểu biết thấu đáo, phương pháp làm việc khoa học, có tinh thần trách nhiệm và biết tôn trọng đồng nghiệp…

b Liên hệ thực tiễn.

Câu 2:

a Yêu cầu về năng lực và phẩm chất của nhà báo

 Phẩm chất chính trị

 Phẩm chất chính trị được thể hiện ở quan điểm lập trường của họ khi lựa chọn, phân tích, thông tin các sự kiện, vấn đề trong cuộc sống

 Hoạt động báo chí là hoạt động chính trị, bóa chí cũng tồn tại như một thứ quyền lực của xã hội hiện đại, hàng ngày, hàng giờ tác động, ảnh hưởng đến tiến trình chính trị xã hôi Vì vậy sự nhạy cảm chính trị là một yêu cầu tất yêu, là phẩm chất không thể thiếu của nhà báo

 Trong tình hình thế giới biến đổi phức tạp như hiện nay nhà báo phải trnag bị cho mình trình độ chính trị cần thiết để hoạt động nghề nghiệp: kiến thức lý luận, chủ nghĩa Mác-Lenin và tư tưởng HCM

 Nghiệp vụ báo chí

 Thể hiện ở sự hiểu biết đúng đắn, sâu sắc và khả năng khai thác nhanh nhạy của nhà báo đối với sự kiện nhân vật, hiện thực trong xã hội

 Hệ thống lý luận nghiệp vụ: là những kiến thức lý luận về nghề nghiệp, chuyên môn mà phóng viên thu thập được trong quá trình học tập và hoạt động thực tế Hệ thống lý luận còn trang bị cho phóng viên những tri thức quan trọng về phương pháp, cách thức hoạt động nghề nghiệp

 Kỹ năng nghề nghiệp: là nhuwngxthao tác hành vi cụ thể nhằm thực hiện nhwungx nghiệp vụ chuyên môn Kỹ năng nghiệp vụ phóng viên thể hiện qua các thao tác hành nghề…

 Tri thức và vốn sống

 Bao gồm: tri thức nền và tri thức chuyên sâu

 Tri thức nền là kiến thức tổng hợp về các mặt các lĩnh vực nói chung như: lịch sử, văn hóa kinh tế, khoa học…

 Tri thức chuyên sâu là những kiến thức, hiểu biết sâu về một mặt, một lĩnh vực nào đó

Tri thức và vốn sống là yếu tố nền tảng tạo nên sức mạnh của phóng viên, là chỗ dựa vững chắc để phát huy khả năng sáng tạo nghề nghiệp có chất lượng

và hiệu quả Tri thuwcslaf tố chất cần thiết của mỗi nhà báo là người bạn đồng hành đáng tin cậy, là cuốn cẩm nang trợ giúp đắc lực cho phóng viên trong hoạt động sáng tạo

 Đạo đức nghề nghiệp

 Được thể hiện ở thái độ và nhiệm vụ vủa họ trong các mối quan hệ với xã hội, công chúng, tòa soạn, nguồn tin, nhân chứng, đồng nghiệp…

 Trong luật báo chí và các văn bản khác cũng thông qua những quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo VN

 Nhà báo phải có lương tâm con người, lương tâm nghề nghiệp

 Thông tin, sự kiện phải khách quan chân thật…

 Năng khiếu báo chí

 Là những tố chất, khả năng của con người được bộc lộ ra ở lĩnh vực nào đó

 Năng khiếu là tổ hợp gồm nhiều yếu tố:

 Về trí lực: thông minh, khả năng tư duy, phán đoán…

 Về tâm lý: khả năng tập trung, khả năng giao tiếp…

 Về thể lực: sức khẻo, vóc dáng đến diện mạo…

 Năng khiều không chỉ là bẩm sinh mà còn doèn luyện, học hỏi, bồi dưỡng tri thức, tay nghề, bản lĩnh vững vàng…

b Liên hệ thực tiễn

Câu 3: Các phương pháp thu thập thông tin, tư liệu: khái niệm, ưu nhược điểm, những chú ý khi thực hiện Cho ví dụ minh họa.

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THU THẬP TƯ LIỆU

Các phương pháp quan trọng, phổ biến trong hoạt động thu thập tư liệu của phóng viên là:

- Nghiên cứu văn bản

- Quan sát

- Phỏng vấn

Mỗi phương pháp đều có thế mạnh và hạn chế khác nhau Trong quá trình thu thập, khai thác tư liệu, phóng viên cần kết hợp và vận dụng các phương pháp một cách linh hoạt, hợp lý để đảm bảo cho tư liệu chân xác, khách quan và sinh động

I:PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TƯ LIỆU VĂN BẢN

1 Khái niệm văn bản

- Theo từ điển Tiểng Việt, văn bản có nghĩa: 1 Văn bản là bản chép tay hoặc in ấn với một nội dung nhất định, thường để lưu lại lâu dài; 2 Văn bản là những chuỗi ký hiệu ngôn ngữ hay loại ký hiệu nào đó, tạo nên một chỉnh thể với ý nghĩa trọn vẹn ([1])

- Với nghĩa rộng ta có thể hiểu tư liệu văn bản là những thông tin được chứa đựng trong các dạng cơ bản sau đây:

+ Sách ( sách văn học, lịch sử, văn hoá, pháp luật, kinh tế )

+ Báo (báo in, báo hình, báo nói, báo mạng )

+ Internet

+ Băng, đĩa (hình ảnh, âm thanh)

+ Các văn bản giấy tờ (văn bản quản lý hành chính nhà nước, văn bản đời thường …)

* Văn bản quản lý hành chính nhà nước là loại tư liệu quan trọng, phổ biến mà phóng viên hằng ngày thường khai thác và xử lý Văn bản quản lý hành chính nhà nước gồm các loại chủ yếu sau đây:

+ Văn bản quy phạm pháp luật (văn bản luật, dưới luật): Luật, nghị quyết, quyết định, nghị định, thông tư, chỉ thị của các cơ quan quản lý Nhà nước

+ Văn bản hành chính: Báo cáo, tổng kết, biên bản, hợp đồng, thông báo, giấy mời của các đơn vị, cơ quan nhà nước

* Văn bản đời thường là loại tư liệu có tính chất cá nhân, riêng tư Văn bản đời thường bao gồm các loại chủ yếu sau đây:

+ Thư từ, nhật kí…

+ Giấy viết tay, sổ sách, ghi chép cá nhân…

2:Ưu điểm và nhược điểm của phương pháp.

Ưu điểm của phương pháp này là

Nhanh gọn, chính xác, có thể lưu giữ thông tin lâu dài, đảm bảo độ chính xác cao Tuy nhiên, nó có nhược điểm là chi phí cao, tốn thời gian, …

khi cần tài liệu cho nghiên cứu, ta có thể photocopy, scan, chụp,… tài liệu để lưu giữ thông tin về vấn đề cần nghiên cứu Chẳng hạn, khi ta thực hiện đề tài, ta có thể đến thư viện chụp lại tài liệu hoặc photo tài liệu, như vậy việc tiếp cận tài liệu sẽ dễ dàng hơn Nhưng khi tiến hành phương pháp này

sẽ gây tốn kém nhiều khi thu thập thông tin bời những khoản chi phí cho photo, scan, chụp tài liệu…

3 Những chú ý khi khai thác tư liệu văn bản

- Xác định giá trị pháp lý của văn bản ( văn bản thuộc loại nào : luật , báo cáo, tổng hợp , thư cá nhân…)

- Xác định nguồn gốc, tác giả văn bản ( của ai, của tổ chức nào, ở đâu)

- Xác định xem văn bản đó là bản chính hay bản sao Nếu văn bản dùng làm căn cứ , chứng cứ trong những sự việc quan trọng thì nhất thiết phải có hoặc cần phải đối chiếu với văn bản gốc , để đảm bảo tính chính xác cao

- Chú ý thời gian ra đời của văn bản

- Kiểm tra tính xác thực của tư liệu văn bản:

+ Phân biệt sự việc và ý kiến;

+ Tìm hiểu ý đồ của người soạn thảo văn bản;

+ Xem xét bối cảnh tác động đến sự ra đời của văn bản

- Phát hiện ra các con số, các chi tiết quan trọng, nổi bật, có yếu tố tin tức Đó là những con số, chi tiết “biết nói”

- Có “thái độ nghi ngờ” trong khai thác tư liệu văn bản

- So sánh thông tin từ tư liệu văn bản với các nguồn tin khác

- Văn bản đời thường là loại văn bản thuộc sở hữu riêng của cá nhân Trừ trường hợp các văn bản đó có liên quan đến những hành động gây nguy hiểu cho xã hội cần có sự can thiệp của cơ quan luật pháp, còn lại phóng viên phải khích lệ sự tự nguyện cung cấp của chủ nhân văn bản

- Dùng danh bạ địa chỉ cụ thể hoặc dùng công cụ tìm kiếm để thu thập thông tin trên internet

+ Một số website tìm kiếm thông dụng như: http://www.google.com , http://www.yahoo.com,http://www.vnaseek.co

m, http://www.gsearch.com, http://www.altavista.com, http://

www.hotbot.com )

+ Internet là kho tư liệu khổng lồ của phóng viên Tuy nhiên, khai thác thông tin trên internet cũng có bất lợi: Quá nhiều các nguồn tin dẫn đến việc phân tán thông tin; nhiều thông tin không rõ nguồn gốc vì vậy việc kiểm tra các nguồn tin nhiều khi cũng rất khó khăn và tốn thời gian

4 ví dụ minh họa.

Công văn của văn của văn phòng chính phủ trích dẫn ý kiến chỉ đạo của thủ tướng , kiểm tra toàn diện về năng lực khám chữa bệnh xử lí nghiêm

những sai phạm , yếu kém sau khi phản ánh của vietnamnet và báo cáo giải trình của tỉnh thái nguyên ( ảnh –Duy tân)

2 PHƯƠNG PHÁP QUAN SÁT

1 Khái niệm

- Quan sát là khả năng cảm thụ hiện thực của con người nhờ vào các cơ quan cảm giác chủ yếu như thị giác và thính giác thông qua sự tiếp xúc nghe nhìn.Bản chất của hoạt động quan sát là sự cảm nhận trực tiếp của người quan sát đối với hiện thực sinh động Quan sát thường đem lại những thông tin có đặc tính mô tả

- Người có năng lực quan sát là người có khả năng tri giác nhanh chóng và chính xác những điểm quan trọng, chủ yếu và đặc sắc của sự vật, hiện tượng cho dù những điểm đó khó nhận thấy hoặc có vẻ là thứ yếu

2 Đối tượng quan sát

Đối tượng quan sát của phóng viên rất phong phú, đa dạng nếu chúng chứa đựng những thông tin, dữ liệu có ích cho chủ đề tác phẩm

- Quan sát quang cảnh, hiện trạng

- Quan sát diện mạo con người

- Quan sát các hoạt động của con người

- Quan sát đồ vật

3: Ưu điểm và nhược điểm của phương pháp quan sát

- - Quan sát là con đường ngắn nhất để phóng viên tiếp cận trực tiếp với hiện thực

- - Quan sát đem lại hình ảnh cụ thể, xác thực, sinh động làm bài viết sinh động, hấp dẫn