N Văn 9: Thuật ngữ

Cách thứ hai: -Nước là hợp chất của các nguyên tố hi-drô và ôxi có công thức là H20 -Muối là hợp chất mà phân tử gồm có một hay nhiều nguyên tử kim loại liên kết với một hay nhiều gốc ax

MÔN NGỮ VĂN

Bài d y: ạ

I.Thuật ngữ là gì?

So sánh hai cách giải thích sau đây về nghĩa của từ Nước và muối

a Cách thứ nhất:

-Nước là chất lỏng không màu, không mùi

có trong sông, hồ, biển …

-Muối là tinh thể trắng, vị mặn, thường tách từ nước

biển dùng để ăn

b Cách thứ hai:

-Nước là hợp chất của các nguyên tố hi-drô và ôxi

có công thức là H20

-Muối là hợp chất mà phân tử gồm có một hay nhiều

nguyên tử kim loại liên kết với một hay nhiều gốc axit

a.Giải thích ở đặc tính bên ngoài của

sự vật, trên cơ sở khái niệm, cảm tính

ai cũng hiểu được.

b.Giải thích không nhận biết qua khái niệm cảm tính mà qua nghiên cứu

bằng phương pháp khoa học.

Tỡm một số thuật ngữ khoa học trong cỏc bộ mụn:

Toỏn học:

Luỹ thừa, bỡnh phương, phõn số, giao hoỏn…

Sinh học:

Quang hợp, hụ hấp, thụ phấn…

Địa lý:

Nham thạch, Khớ ỏp, khớ quyển

Húa học:

Hydrụ, ụxy, phản ứng

Môi trường:

Thuỷ quyển, thạch quyển, sinh quyển,ô nhiễm, môi trư ờng…

ọc những định nghĩa sau:

Đ

-Thạch nhũ là sản phẩm hỡnh thành trong cỏc

hang động do sự nhỏ giọt của dung dịch đỏ vụi

hũa tan trong nước cú chứa axit cac-bụ-nic

-Ba-dơ là hợp chất mà phõn tử gồm một nguyờn tử kim loại liờn kết với một hay nhiều nhúm hi-drụ-xit

-ẩ n dụ là gọi tờn sự vật hiện tượng này bằng tờn, sự

vật hiện tượng khỏc cú nột tương đồng với nú

-Phân số thập phân là phõn số mà mẫu số là lũy thừa của 10

(Địa lí)

(Hoá học) (Ngữ văn) (Toán học)

Thuật ngữ là những từ ngữ biểu thị khái niệm khoa học, công

nghệ, thường được dùng trong các văn bản khoa học, công

nghệ.

Ghi nhí

II Đăc điểm của thuật ngữ

1.VD : *Đọc các định nghĩa sau đây:

-Thạch nhũ là sản phẩm hình thành trong các hang

động do sự nhỏ giọt của dung dịch đá vôi hoà tan trong nước có chứa a-xít các -bô-níc

-Ba-dơ là hợp chất mà phân tử gồm có một nguyên tử

kim loại liên kết với một hay nhiều nhóm hi-đrô-xit

ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên gọi của

sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó

-Phân số thập phân là phân số mà mẫu là luỹ thừa của

10

*mỗi thuật ngữ chỉ biểu thị một khái niệm

* Đọc VD sau:

Vớ dụ 1: So sánh là gọi tên sự vật, hiện tư

ợng này bằng tên gọi của sự vật, hiện tư

ợng khác có nét tương đồng với nó.

Vớ dụ 2: ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tư

ợng này bằng tên gọi của sự vật, hiện tư

ợng khác có nét tương đồng với nó.

* Mỗi khái niệm chỉ được biểu thị bằng một thuật ngữ.

* VÝ dô:

a.Muối là một hợp chất có thể hòa tan

trong nước.

b Tay nâng chén muối đĩa gừng

Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau (ca dao)

* Đặc điểm 2: Thuật ngữ không có tính

biểu cảm.

- Về nguyên tắc, trong một lĩnh vực khoa

học công nghệ nhất định,mỗi thuật ngữ

chỉ biểu thị một khái niệm, và ngược lại, mỗi khái niệm chỉ được biểu thị bằng một thuật ngữ.

- Thuật ngữ không có tính biểu cảm

Ghi nhớ

Luyện tập

1.Tỡm thuật ngữ thớch hợp với mỗi ụ trống Cho biết thuật ngữ vừa tỡm thuộc lĩnh vực khoa học nào?

…… ………là tác dụng đẩy,kéo của vật này lên vật khác

………là làm huỷ hoại dần lớp đất đá phủ trên bề mặt do các tác nhân:

gió,băng hà,nước chảy,…

……… là hiện tượng trong đó có sinh ra chất mới

………là tâp hơp những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa

……… là nơi có dấu vết cư trú của người xưa.

……… là hiện tượng hạt phấn tiếp xúc với đầu nhụy

……… là lượng nước chảy qua mặt cắt của dòng sông ở một điểm nào

đó,trong một giây đồng hồ.Đơn vị đo m3/s.

……… là lực hút của Trái Đất.

……… là sức ép của khí quyển lên bề mặt Trái Đất.

……… là những chất do một nguyên tố hoá hoc cấu tạo nên.

………là thị tộc theo dòng họ người cha ,trong đó nam có quyền hơn nữ

……… là đường thẳng vuông góc với một đoạn thẳng tai điểm giữa của đoạn ấy

Xâm thực

(Địa lí)

Hiện tượng hoá học (Hoá học)

Lưu lượng

(Địa lí)

Trọng lực (vật lí)

Đường trung trực

(Toán học)

2 Nếu được làm hạt giống

để mùa sau

Nếu lịch sử chọn ta làm điểm tựa,

Vui gì hơn làm người lính đi đầu

Trong đêm tối, tim ta làm ngọn löa!

( Tè H÷u-chµo xu©n 67 )

Trong ®o¹n trÝch ®iÓm tùa cã ®­îc dïng nh­ mét thuËt ng÷ vËt lÝ kh«ng? ë ®©y nã cã ý nghÜa g×?

Điểm tựa l điểm cố định của một à

đòn bẩy,thông qua đó lực tác động

được truyền tới lực cản.

Điểm tựa => không dùng như một

Thuật ngữ m chỉ nơi l m chỗ dựa à à

chính là nơi gửi gắm niềm tin, niềm hi vọng.

3 Trong 2 cõu sau, trường hợp nào

hỗn hợp được dùng như một thuật

ngữ,trường hợp nào dùng như một từ

ngữ thường?

a.Nước tự nhiờn ở ao, hồ, sụng, biển.

là một hỗn hợp

b.Đú là chương trỡnh biểu diễn hỗn hợp

nhiều tiết mục.

⇒ Hỗn hợp a là thuật ngữ.

Bài tập 4:Trong sinh học, cá voi, cá heo được xếp vào lớp thú,

vì tuy những động vật này có xương sống, ở dưới nước, bơi

bằng vây nhưng không thở bằng mang mà thở bằng phổi.Căn

cứ vào cách xác định của sinh học, hãy định nghĩa thuật ngữ

cá Có gì khác nhau giữa nghĩa của thuật này với nghĩa của từ

cá theo cách hiểu thông thường của người Việt(thể hiện qua cách gọi cá voi, cá heo )?

ở dưới nước; bơi bằng vây, thở bằng mang…

voi, cá heo, cá sấu…nghĩa là ta gọi tên bằng “trực giác” vì

thấy môi trường sống của chúng là “ở dưới nước”,còn chúng thở bằng gì không quan trọng lắm,bởi đó là công việc của các

Bài tập 5: Trong kinh tế học, thuật ngữ thị trường

(thị:chợ-yếu tố Hán Việt) chỉ nơi thường xuyên tiêu thụ hàng hóa, còn trong quang học(phân nghành vật lý nghiên cứu về ánh sáng

và tương tác của ánh sáng với vật chất), thị trường

(thị:thấy-yếu tố Hán Việt)chỉ phần không gian mà mắt có thể quan sát được.

Hiện tượng đồng âm này có vi phạm nguyên tắc một thuật ngữ một khái niệm đã nêu ở phần ghi nhớ không?Vì sao?

nguyên tắc “một thuật ngữ - một khái niệm” vì chúng được dùng trong hai lĩnh vực khoa học riêng biệt.Có thể xem đây là một hiện tượng đồng âm do sự trùng

hợp ngẫu nhiên về vỏ âm thanh của từ.

Bài tập trắc nghiệm

2.Từ xuân nào sau đây là thuật ngữ:

a Ôi, những nàng xuân rất dịu dàng.

b Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân.

c Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội.

d Xuân: có nghĩa là năm, dùng để tính thời gian trôi qua hay tuổi con người.

d

Bài tập

Hãy cho biết từ gạch chân trong hai câu thơ sau có phải là thuật ngữ

không?

“ Có phải duyên nhau thì thắm lại

đừng xanh như lá, bạc như vôi.”

(Hồ Xuân Hương)

1 0

1 0

10

10

Xin tr©n träng c¶m ¬n c¸c c« gi¸o cïng c¸c em häc sinh

10

10