Một người đâu phải nhân gian Sống chăng một đốm lửa tàn mà thôi!” Xuân Diệu từng nhận xét “Ca dao là thơ của vạn nhà”; hoặc khi nghiên cứu về ca dao, tiến sĩ Phan Văn Tường đã nhận xét:
Trang 1NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG SƯ PHẠM NHÀ TRƯỜNG.
- Tác dụng của SKKN:
- Tính thực tiễn, sư phạm, khoa học:
- Hiệu quả:
- Xếp loại:
Thái Trị, ngày tháng năm 2008 CT.HĐKHGD NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG SƯ PHẠM PHÒNG GD. - Tác dụng của SKKN:
- Tính thực tiễn, sư phạm, khoa học:
- Hiệu quả:
- Xếp loại:
Vĩnh Hưng, ngày tháng năm 2008
CT.HĐKHGD
Trang 2I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1.Đặt vấn đề:
Ca dao là thể loại thơ ca dân gian truyền thống kết hợp lời và nhạc diễntả nội tâm con người Ca dao là lời thơ của dân ca
Chức năng của ca dao là diễn tả nội tâm, bộc lộ tâm tư tình cảm củangười lao động Vì thế ca dao có giá trị biểu cảm cao và phù hợp với nhiềulứa tuổi
Ca dao được chia ra nhiều chủ đề khác nhau: Ca dao về tình yêu quêhương, đất nước con người; tình cảm gia đình; những câu hát về tình yêu lứađôi… Tình cảm của ca dao thường nhẹ nhàng, kín đáo nhưng mặn mà, đôi lúccũng rất nồng nàn mãnh liệt Ca dao phản ánh đời sống xã hội, châm biếmđả kích các thói hư, tật xấu nhẹ nhàng mà sâu sắc, chua cay
Tất cả đều chứa đựng tình cảm nồng nàn, sâu sắc và có giá trị giáo dụccao Đặc biệt là những lời ru, có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển nhâncách của trẻ thơ:
Ngay từ thuở lọt lòngï, nằm trên chiếc nôi tre, đứa trẻ đã được nghenhững câu hò, điệu hát êm đềm, tha thiết của mẹ, bà, chị Chính những lờihát ấy đã phần nào giúp cho trẻ hiểu được công ơn dưỡng dục của cha mẹ,tình cảm gia đình, lòng tự hào và yêu quê hương , đất nước
“Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa Miệng nhai cơm múm lưỡi lừa cá xương”.
“Chị em như chuối nhiều tàu, Tấm lành che tấm rách, đừng nói nhau nặng lời”.
Lời ru đã gieo trồng, vun đắp cho các em nhân cách cao đẹp Nhận thứcvề cội nguồn, phân biệt tốt – xấu Những tưởng những lời ru ấy chỉ đơn giảnlà đưa trẻ con vào giấc ngủ, nhưng thực ra nó lại có tác dụng vô cùng lớn laocho sự hình thành và phát triển tình cảm con người Tất cả những nhân cáchtốt đẹp ấy đều được giáo dục một cách toàn diện qua lời ca mượt mà ngọtngào, tinh thần đoàn kết, tình yêu tha thiết với quê hương, làng xóm; nghĩatình đằm thắm với gia đình, anh em, dòng họ :
“Ví dầu cầu ván đóng đinh Cầu tre lắt lẻo gập ghềnh khó đi Con đi mẹ dắt con đi
Con thi trường học, mẹ thi trường đời”
…
Trang 3“Con ong làm mật yêu hoa, Con cá bơi yêu nước, con chim ca yêu trời
Con người muốn sống con ơi.
Phải yêu đồng chí, yêu người anh em Một ngôi sao chẳng sáng đêm, Một bông lúa chín chẳng nên mùa vàng
Một người đâu phải nhân gian Sống chăng một đốm lửa tàn mà thôi!”
Xuân Diệu từng nhận xét “Ca dao là thơ của vạn nhà”; hoặc khi nghiên cứu về ca dao, tiến sĩ Phan Văn Tường đã nhận xét: “Ca dao là nơi con
người gửi gắm, kí thác tâm hồn trước những thăng trầm của thế sự và cuộc đời”1
Môn Ngữ văn là môn học nền tảng giúp người học tiếp xúc với vẻ đẹp
kì diệu, phong phú của văn hoá nhân loại được kết tinh trong các tácphẩm.Văn học giúp con người bồi dưỡng tâm hồn và nâng cao nhận thức đốivới thế giới, giáo dục phát triển tính nhân văn Văn chương giúp chúng ta thưgiãn hằng ngày và còn đưa con người hướng tới Chân – Thiện – Mĩ
Ở vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, nơi bao la những cánh đồng thơmngát, vườn cây trĩu quả Nơi khi chiều tà từng đàn cò trắng bay lả, bay la đónánh hoàng hôn Nơi có những người nông dân một nắng hai sương nhưng rấtđỗi nhân hậu hiền từ Nơi đó văng vẳng mãi tiếng ầu ơ ru hời giữa buổi trưahè êm ả Nơi ấy đã kết tinh thành nhiều làn điệu dân ca Ca dao dân ca kếttinh vẻ đẹp tâm hồn của con người
Nhưng thực tế đáng buồn khi tiếng nói tâm hồn da diết sâu lắng ấy đangdần bị lãng quên Tiếng ru à ơi nghe bồi hồi tha thiết ngày một mất dần,
thay vào đó là những làn điệu “thời thượng” Học sinh chẳng hề biết thêm
câu ca dao nào ngoài những câu ở Sách giáo khoa Lí do một phần do sựphát triển của đất nước kéo theo sự ra đời của nhiều loại hình giải trí khácnhau mà phổ biến là thể loại nhạc trẻ hiphop, rap… đang làm đảo điên giớitrẻ Một số bản nhạc sáng tác và thịnh hành theo trào lưu nhưng không giữđược chỗ đứng trong tâm hồn của con người Nhiều gia đình cha mẹ khôngbiết hát ru mà chỉ bật nhạc lên cho các bé con nghe mà thôi Thiết nghĩnhững điệu nhạc rất “mốt” ấy làm chúng ta nghe còn cảm thấy “mệt mỏi”thì những em bé ấy đang phải chịu một “ cực hình” như thế nào? Thay vì
Trang 4phải nghe những điệu nhạc dân ca trầm bỗng nhẹ nhàng sâu lắng thì giờphải “ giật giật” theo nhạc Rồi đây các em sẽ ra sao? Vì thực ra trong lờinhững bản nhạc ấy không thể giúp trẻ thơ hình thành nhân cách như ca dao,dân ca mang đến.
Đó là sự thật đáng buồn khi ca dao bị lãng quên mà học sinh không lấyđược ví dụ về ca dao ngoài những gì có trong sách giáo khoa và giáo viêncung cấp
Để ca dao, dân ca có thể tồn tại vĩnh cửu trong lòng người, thì trước hếtphải gây cảm xúc, kích thích lòng đam mê tìm hiểu ca dao, dân ca đối vớihọc sinh Làm thế nào cho học sinh thấy được cái hay, cái đẹp; mộc mạcgiản dị mà cao quý của ca dao Từ đó mới có thể phát triển nhu cầu tìm hiểu
ca dao, đó là vần đề hết sức quan trọng
2 Mục đích của đề tài:
Để gây hứng thú cho học sinh trong giờ học ca dao, dân ca; cảm nhậnđược phần nào giá trị cao quý đáng trân trọng của ca dao; làm cho ca daokhông còn là một khái niệm lạ; làm tăng khả năng cảm thụ văn chương củahọc sinh; giúp các em hòa nhập với cuộc sống hiện đại nhưng không lãngquên giá trị tinh hoa của truyền thống dân tộc
Đó là lí do tôi chọn đề tài này
3.Lịch sử đề tài:
Vốn yêu thích thể loại văn học dân gian, đặc biệt là ca dao, dân ca, tôiđã nhiều năm tham khảo tài liệu; dự giờ đồng nghiệp, tham khảo các cáchdiễn xướng ca dao, dân ca; thể nghiệm giảng dạy để thực hiện đề tài
Đề tài nói về ca dao và dân ca thì vô cùng phong phú và cũng đã cónhiều công trình nghiên cứu Nhưng chưa có đề tài nào nói về việc giúp họcsinh cảm nhận và yêu thích ca dao, dân ca Cũng như trong giờ dạy ca dao,dân ca giáo viên chưa thực hiện được phương pháp dạy học tích cực do họcsinh quá thụ động
Một số đồ dùng dạy học ở nhà trường (băng ca dao, dân ca) chưa sử dụng được vì không phù hợp với đặc trưng về vùng miền (trong băng chủ
yếu là dân ca quan họ Bắc Ninh).
Mặt khác năm trước, khi giảng dạy, tôi thấy học sinh hiểu về ca dao dân
ca rất mơ hồ; mong muốn các em có thể nắm vững và yêu quý nền văn học
Trang 5dân gian, yêu qúy và trân trọng lời ru, tiếng hát, làn điệu quê hương, tôi thựchiện đề tài này.
4.Phạm vi đề tài:
Đề tài được thực hiện trong năm học 2007 – 2008 ở lớp 71 và lớp 72
trường THCS Thái Trị, huyện Vĩnh Hưng
Đề tài có thể vận dụng dạy phần ca dao chương trình Ngữ văn 7 Trunghọc Cơ sở
II.NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM:
1.Thực trạng của đề tài:
Những năm trước khi thực tập và giảng dạy, qua nhiều lần khảo sát vàtìm hiểu, tôi nhận thấy vấn đề hiểu biết về ca dao của học sinh đang cónhiều vấn đề cần quan tâm Trong giờ học, học sinh thụ động chủ yếu lànghe giảng, tuy có phát hiện được một số nội dung và hình tượng nghệ thuậtnhưng không sưu tầm được ca dao hoặc một làn điệu dân ca nào thuộc chủđề đang học
Khi ra trường được phân công giảng dạy đúng vào chương trình văn họcdân gian, và ở chương trình ca dao dân ca Ngữ văn 7, thì tình hình cũngkhông có gì thay đổi, học sinh vẫn rất xa lạ với ca dao Trong đó số học sinhbiết thêm những bài ca dao khác lại rất hạn chế
Kết quả điều tra cho thấy tỉ lệ biết về ca dao rất thấp Năm học 2006 –
2007 tổng số học sinh ở hai lớp 71 và 72 là 60 học sinh thì số lượng biết thêmnhững bài ca dao không có trong SGK là:
Số lượng
Trang 6Về sau, khi viết văn biểu cảm cho tác phẩm văn học, thì khả năng liêntưởng, tái hiện hình tượng nghệ thuật của học sinh rất kém Tính liên hệ rờirạc, bộc lộ cảm xúc khô khan.
Trong tiết học, phần lớn học sinh nghe giảng thụ động Lúc tiến hànhhoạt động trò chơi, thi tìm hiểu về ca dao kết quả rất hạn chế Số lượng bài
ca dao cùng chủ đề mà học sinh sưu tầm được vô cùng ít ỏi Thậm chí cónhiều học sinh còn nhầm lẫn ca dao với tục ngữ, vè…
Tuy có ít phát hiện mới, nhưng phần lớn học sinh chỉ tiếp thu và tái hiệnlại những gì giáo viên cung cấp mà cũng không trọn vẹn Điều đó dẫn đếnkết quả học tập chưa cao Mà theo phương pháp mới thì giáo viên chỉ làngười chỉ đạo, hướng dẫn, giúp học sinh cảm thụ tác phẩm
Với thực trạng trên thì việc cảm nhận, học tập của học sinh không thể đạthiệu quả cao Giáo viên phải cung cấp kiến thức nội dung sơ đẳng cũng như
tư liệu sưu tầm, gần như quay về cách dạy, cách học truyền thống trước đây Nhiều học sinh cảm thụ ca dao một cách máy móc, khô khan; khônghiểu được hình tượng độc đáo và ý nghĩa của ca dao Nhiều bài ca dao khi đivào cảm nhận, học sinh chỉ biết diễn xuôi ca dao, rất ít học sinh có cách nhìn
nhận và cảm thụ riêng Ca dao thường có tính đa nghĩa lời ít ý nhiều “ý tại
ngôn ngoại” Như Phạm văn Đồng đã nhận xét: “ngôn ngữ ca dao được đúc lại như huân chương” giờ đây lại trở thành khô khan, gần như ấu trí, đáng
cười dưới mắt người học
Bên cạnh đĩ, một số hình tượng nghệ thuật của ca dao bắt đầu từ nhữnghình ảnh bình dị, gần gũi nhưng lại trở thành những biểu tượng đẹp đẽ Thế màdưới sự cảm nhận của học trị biểu tượng đĩ lại trở thành đơn giản tầm thườngthậm chí trở thành ngơ nghê
Hỡi cơ tát nước bên đàng Sao cơ múc ánh trăng vàng đổ đi?
Hình ảnh cô gái tát nước, yêu lao động, làm việc quên cả thời gian; yêu cuộc sống trở thành một biểu tượng đẹp.
Kĩ năng liên kết văn bản kém làm cho ý văn rời rạc, mất đi tình cảmchân thành, thiếu dẫn chứng
Chẳng hạn khi cảm nhận về bài ca dao :
“Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa, Miệng nhai cơm múm lưỡi lừa cá xương”.
Trang 7Em Trần văn Đủ lớp 71 năm học 2006 – 2007 đã viết: “Trước đây, ông
bà ta đã phải sống vô cùng cực khổ, ăn cá nhỏ toàn xương vừa ăn vừa lừa xương để khỏi bị mắc cổ.”
Hay bài của em Trịnh Văn Thà khi cảm nhận về bài ca dao:
“Rủ nhau xem cảnh Kiếm Hồ, Xem cầu Thê Húc, xem chùa Ngọc Sơn, Đài Nghiêng, Tháp Bút chưa mòn, Hỏi ai xây dựng nên non nước này?”
Viết: “Ở Hồ Gươm có những gì bạn biết không? Có cầu Thê Húc, chùa
Ngọc Sơn; có Đài Nghiêng, Tháp Bút Thật là có nhiều công trình kiến trúc đẹp, tác giả dân gian rất băn khoăn vì không biết ai là kiến trúc sư của công trình to lớn này.”
Thật đau lòng khi tình cảm yêu thương chan chứa của người mẹ dànhcho con, chắt chiu từng miếng ăn đã được cảm nhận một cách thô thiển vàphản ý nghĩa Lòng tự hào về sự giàu đẹp của đất nước lại được diễn giảimột cách rất ngô nghê đáng cười như vậy
Cũng có những bài viết hiểu được đặc sắc nghệ thuật, nét đẹp của cadao nhưng vốn hiểu biết về ca dao quá hạn hẹp nên bài viết thiếu liên hệ,khô khan, tình cảm cứng nhắc, thiếu tính biểu cảm như ca dao vốn có
Trong khi đó thì ca dao, dân ca của vùng Nam Bộ vô cùng phong phú.Đâu đó những câu hò, điệu lí à ơi nghe thiết tha nồng thắm Mà học sinh thìchẳng có lấy một tí vốn về ca dao Thậm chí ca dao là gì, thì các em hiểu lơmơ
Đó chính là vì nguồn ca dao và dân ca từ gia đình quá hạn chế; vì nhiều
em chưa từng được nghe lời ru của mẹ và chưa được thưởng thức dân ca củaquê hương mình
Các loại hình giải trí phong phú làm ca dao, dân ca gần bị quên lãng.Các chương trình về ca dao dân ca trên truyền hình lại rất hiếm Các băngđĩa về ca dao ở ngoài thị trường rất hiếm vì nhu cầu người thưởng thức khôngnhiều và thế là ca dao, dân ca trở thành xa lạ với học sinh
Sự hiểu biết nghèo nàn về ca dao chính là điểm hạn chế lớn nhất trongcảm thụ ca dao, dân ca của học sinh Học sinh cần được giáo viên thúc đẩycổ vũ lòng đam mê ca dao, dân ca; cần làm cho các em thấy được cái hay cáiđẹp giản dị của ca dao để các em yêu mến, trân trọng và có nhu cầu tìmhiểu, sưu tầm Học sinh đã không biết gì mà giáo viên lại rập khuôn kiến
Trang 8thức trong sách giáo khoa thực hiện thì càng làm cho không khí lớp học trầmlắng, tâm trạng học sinh mệt mỏi, uể oải, và càng chán nản học ca dao.
Vì vậy, giáo viên phải chú ý đến nhu cầu tìm hiểu của học sinh để thayđổi cách truyền thụ, liên hệ nhằm gây hứng thú cho học sinh Để làm đượcđiều đó người giáo viên cần có vốn ca dao phong phú, am hiểu tương đối đầyđủ ý nghĩa cũng như hình tượng nghệ thuật trong đó, cách diễn đạt nội dungđúng đắn, dễ hiểu, gây nhiều thiện cảm đến với người học
Giáo viên cần có chất giọng truyền cảm, khi dạy cần hướng dẫn và đọcmẫu cho học sinh nghe, khi cần thiết có thể hát lên thành làn điệu dân ca,nhằm tạo ấn tượng ban đầu gây hứng thú cho học sinh Aán tượng đó sẽ giúphọc sinh có cảm hứng và nhu cầu tìm hiểu Giáo viên vận dụng chất giọngmình đưa học sinh tìm đến với nhiều là điệu dân ca khác nhau Với nhữnggiáo viên không có giọng đọc tốt thì cũng phải nắm được yêu cầu chấtgiọng, nhịp điệu của các bài ca dao và hướng dẫn học sinh, tìm những băngđĩa hướng dẫn đọc để tham khảo và có thể vận dụng trong tiết dạy Có thểcho học sinh làm quen với ca dao bằng những làn điệu dân ca phù hợp Đã làgiáo viên dạy Văn cần phải có một giọng đọc tốt, như vậy phải rèn luyệnkhông ngừng để không phụ thuộc vào băng đĩa
2.Nội dung cần giải quyết:
Để phần nào khắc phục tình trạng này thì giáo viên phải gây được sựyêu thích của học sinh về ca dao, dân ca; gây hứng thú từ đó thúc đẩy nhucầu tìm hiểu ca dao
Thực hiện được điều đó, giáo viên phải có nghệ thuật dẫn vào bài mộtcách sinh động Tích hợp kiến thức cũ và kiến thức mới; tích hợp với phânmôn âm nhạc Điều này giúp học sinh phát triển tư duy tìm hiểu kiến thức,gợi ra sự hứng thú của học sinh với vấn đề cần tìm hiểu Giúp học sinh cảmnhận về các hình tượng nghệ thuật và ngôn ngữ trong ca dao
Bản thân giáo viên phải có vốn ca dao cần thiết để có thể liên hệ, dẫnchứng cho học sinh trong quá trình tìm hiểu văn bản, bình giảng hay là mộtyếu tố hấp dẫn với học sinh Từ đó kích thích sự chủ động lĩnh hội của họcsinh, tạo khả năng tư duy sáng tạo Các em sẽ tự bộc lộ, cảm nhận, nhận xétcủa mình qua các văn bản ca dao dân ca Từ đó, gợi sự say mê sưu tầm cadao, dân ca cho học sinh
Trang 9Từ sự yêu thích ca dao, tìm hiểu ca dao sẽ hướng các em đến thể hiện cadao, diễn xướng ca dao một cách sáng tạo.
A.CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH:
Sau quá trình chuẩn bị kiến thức để tích hợp, liên hệ giáo viên cần thiếtkế bài dạy một cách có hệ thống và hợp lí nhất; giúp học sinh có thể tíchcực, chủ động trong giờ học.Tránh tình trạng giáo viên cung cấp kiến thứcmột chiều, quay lại cách dạy học trước đây.Giáo viên hoạt động quá nhiềusẽ làm giảm kết quả mục tiêu bài học
Đối với một tiết dạy ca dao trong chương trình Ngữ văn 7 tôi đã thiết kếtrình tự hoạt động
1.Hướng dẫn chuẩn bị bài:
Giáo viên giúp học sinh xác định mục tiêu và trọng tâm bài học, về nhàcác em có điều kiện, thời gian để sưu tầm, tìm hiểu chuẩn bị tiết học cho tốthơn
Việc chuẩn bị tốt ở nhà sẽ giúp học sinh nắm những nội dung cơ bản củabài học, đồng thời xác định cái biết và chưa biết để giúp các em có nhu cầutìm hiểu, giải đáp thắc mắc trong quá trình trên lớp
Với một tiết học ca dao thì việc hướng dẫn ở nhà là chỉ ra trọng tâmcủa các bài ca dao đã học, hình tượng nghệ thuật, ngôn từ Đồng thời là việcyêu cầu học sinh sưu tầm những bài ca dao cùng chủ đề
Giúp học sinh liên hệ, mở rộng tri thức Ngoài ra, ở nhà học sinh còn cóthời gian để luyện tập và diễn xướng ca dao theo ý thích của mình, giúp choviệc đọc ca dao trên lớp phong phú hơn với làn điệu ca dao nhiều miền
Do đó, khi hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài là người giáo viên xác địnhtrọng tâm bài học cho học sinh, yêu cầu chuẩn bị bài trước khi lên lớp:
+ Đọc các văn bản ca dao và trả lời hệ thống câu hỏi của phần “Đọchiểu văn bản”.Nắm được hình tượng nghệ thuật của bài
+ Sưu tầm những câu ca dao có cùng chủ đề sẽ học, chú ý những câu cadao của địa phương
+Tìm hiểu về cách thức đọc và diễn xướng ca cao phù hợp
Việc học sinh chuẩn bị tốt ở nhà sẽ giúp các em phát hiện vấn đề cònthắc mắc, giúp cho tiết học các em sẽ có nhu cầu tìm hiểu Giáo viên kiểm
Trang 10tra sự chuẩn bị của học sinh mà có cách dạy phù hợp theo nhu cầu các emcần tìm hiểu.
Với những thắc mắc không giải đáp được trong quá trình chuẩn bị thì các
em sẽ tích cực tìm hiểu khi lên lớp
2.Hoạt động giới thiệu bài:
Giới thiệu bài là một công việc quan trọng đối với một tiết dạy, nhằmgây ấn tượng đối với học sinh, tạo tâm lí hứng khởi, kích thích học sinh cónhu cầu tìm hiểu lĩnh hội tri thức
Vì vậy tránh tình trạng giới thiệu bài một cách qua loa, sơ sài làm giảmhứng thú cho học sinh; gây tâm lí nhàm chán, uể oải Do đó, giáo viên cầndùng những đặc sắc tiêu biểu, hoặc liên hệ một cách sáng tạo hấp dẫn họcsinh, tạo ra cuộc khởi đầu tốt Khơi dậy được hứng thú tích cực của học sinhlà yêu cầu cần thiết giúp học sinh cảm nhận nghệ thuật ngôn từ tác phẩmmột cách tốt nhất Khơi dậy tư duy sáng tạo của bản thân học sinh giúp các
em có cái nhìn mới mẻ và tích cực hơn
Nếu phần giới thiệu bài quá đơn điệu, mơ hồ sẽ làm ảnh hưởng đến khảnăng tiếp nhận của học sinh, có thể dẫn đến hiểu sai lậch nội dung bài
Để đạt hiệu quả cao giáo viên cần tìm ra cái riêng nhất của từng thể loạiđể giới thiệu hoặc so sánh nét đối lập, tương phản của các văn bản khác;nhằm giúp học sinh khắc sâu kiến thức và củng cố kiến thức cũ
3.Tổ chức đọc tác phẩm:
Ca dao là một thể loại văn học trữ tình truyền thống Do đó nó thấmđượm tình cảm nồng nàn, là tiếng hát từ trái tim, đáy lòng con người Vì vậykhi đọc ca dao cần có cách đọc riêng, trừ những bài hát đối, còn các loại cadao khác chỉ đọc một người Đọc ca dao không chỉ đòi hỏi đọc đúng chính tả,phát âm chuẩn mà còn đòi hỏi chất giọng truyền cảm thể hiện đúng tâm tư,tình cảm, tư tưởng của văn bản đó là: lời ru, dạy bảo; niềm tự hào hay cảmthương thân phận; lên án thói hư, tật xấu… Thực ra đây chính là quá trình thểhiện và diễn xướng ca dao, có nhiều cách thể hiện khác nhau tuỳ theo đặcđiểm vùng miền, giáo viên là người cần nắm biết cách diễn xướng của cácvùng miền để hướng dẫn cho học sinh cho phù hợp
Đọc văn bản là quá trình đầu tiên của sự tiếp nhận, thức tỉnh cảm xúc,khơi gợi tình cảm và tư duy tìm hiểu Do đó, đọc văn đã khó thì đọc ca daocàng khó hơn
Trang 11Giáo viên thể hiện đọc văn bản thành công thì xem như đã nắm thắngmột phần của tiết dạy.
Lúc đọc văn bản là giáo viên đang truyền cảm xúc, khơi gợi tình cảmsang học sinh, do đó giáo viên phải luyện đọc Đọc văn là một nghệ thuật,một điều kiện ban đầu, một trong những phương pháp để tiến hành tiết dạycó kết quả tốt nhất
4 Hướng dẫn tìm hiểu văn bản:
Đọc hiểu tác phẩm là quá trình quan trọng của tiết dạy văn bản Nếuđọc văn bản là quá trình khơi gợi, thức tỉnh cảm xúc, thì đọc tìm hiểu vănbản là quá trình đọc suy ngẫm, cảm nhận về tư tưởng nội dung, giá trị nghệthuật mà văn bản thể hiện.Vì vậy lúc này là lúc dưới sự hướng dẫn của giáoviên học sinh tìm hiểu những đặc sắc về nghệ thuật ngôn từ cũng như hình
tượng nghệ thuật và nội dung tư tưởng văn bản “Phân tích tác phẩm là quá
trình minh giải tính sinh động của nghệ thuật, là sự chuyển hoá từ tác phẩm sang sự tiếp nhận của người học, là sự khai mở nét nghĩa, lớp nghĩa để tìm hiểu nội dung”2
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu đúng nội dung văn bản thể hiện Đối với cadao vấn đề nổi bật chính là tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong các hìnhtượng nghệ thuật Vì vậy việc phân tích, lí giải hình tượng nghệ thuật trong
ca dao là rất quan trọng Nó giúp việc tìm hiểu nội dung văn bản một cáchchính xác Ngoài ra, ca dao còn nổi bật ở nhịp điệu, cấu trúc, biện pháp nghệthuật Cho nên cảm nhận ca dao cần so sánh những nét đối lập và tươngđồng của các hình tượng nghệ thuật để hiểu văn bản rõ hơn
Ở hoạt động này giáo viên cần kết hợp nhiều phương pháp giảng dạytránh tình trạng cung cấp kiến thức một chiều Giáo viên cần đưa ra hệ thốngcâu hỏi gợi mở, tránh tình trạng giáo viên tự hỏi và tự trả lời, đưa ra nhữngcâu hỏi đòi hỏi năng lực cảm nhận của học sinh
Câu hỏi thảo luận ở ca dao thường là những câu hỏi cảm nhận về nghệthuật ngôn từ Hoạt động nhóm giáo viên cũng cần có sự gợi mở để học sinh
thấy “điểm sáng” của các nhãn tự, tránh tình trạng học sinh tự tìm hiểu mà
không có sự gợi mở dẫn đến nhàm chán, thụ động
Trong bốn chủ đề ca dao trong chương trình Ngữ văn 7 là những văn bảntiêu biểu, phần đọc thêm có một số bài nhưng còn hạn hẹp Vì vậy giáo viên
2 Nguyễn Trọng Hoàn –Phát huy tính tích cực sáng tạo trong dạy học tác phẩm văn chương – NXBGD 2002 –