SKKN- Một kỹ năng xử lí hình ảnh ở môn SInh 9

Cho nên bộ môn sinh học 9 cũng như bộ môn khác ở trường THCS đã & đang thực hiện đổi mới phương pháp dạy, nhiều giáo viên đã áp dụng nhiều đồ dùng dạy học như tranh ảnh minh họa trong ti

A- ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nhân loại đang đứng trước sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật hiện đại, hàng loạt phát minh mới ra đời, nâng cao tầm nhìn của con người Khoa học công nghệ nói chung, môn sinh học nói riêng hàng ngày, hàng giờ đang phát triển với tốc độ nhanh chóng, lượng thông tin, tri thức của nhân loại ngày càng đa dạng, phong phú và vươn tới đỉnh cao của nó

Việt Nam - đất nước chúng ta trong giai đoạn hiện nay phát triển rất nhanh về kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật, là giai đoạn thực hiện chiến lược công nghiệp hoá – hiện đại hoá Trước tình hình đó, nhiệm vụ của ngành giáo dục cũng hết sức nặng nề, phải đào tạo những thế

hệ trẻ, người chủ tương lai của đất nước có đầy đủ sức khoẻ, phẩm chất đạo đức tốt và đặc biệt phải có tri thức khoa học, có sự hiểu biết, thông minh, năng động, sáng tạo,…

Vì thế, vấn đề đặt ra cho giáo dục là đổi mới cả về nội dung và phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, đáp ứng những yêu cầu của xã hội

và phù hợp với sự phát triển nhân cách học sinh

Với vai trò là người công dân nước Việt Nam và là người trực tiếp tham gia gánh vác trọng trách “Trồng người”, tôi luôn phấn đấu để đưa ngành Giáo dục ngành càng vững mạnh hơn

Để làm được điều đó, người thầy trong thời đại mới phải nỗ lực hăng say tìm tòi, khám phá cái mới của nhân loại để nâng cao trình độ chuyên môn Tạo tiềm năng cho sự nghiệp trồng người của mình Đặc biệt khâu soạn giáo án, tìm thêm thông tin bổ sung minh họa bằng hình ảnh cho học sinh

Cho nên bộ môn sinh học 9 cũng như bộ môn khác ở trường THCS đã & đang thực hiện đổi mới phương pháp dạy, nhiều giáo viên đã áp dụng nhiều đồ dùng dạy học như tranh ảnh minh họa trong tiết dạy làm tiết dạy sôi động hơn, học sinh hiểu bài hơn nhằm hình thành cho học sinh những hiểu biết về kiến thức đặc thù của bộ môn sinh học 9 Qua đó, góp phần giáo dục

tư tưởng, tình cảm yêu quý và bảo vệ thiên nhiên hoang dã, các sinh vật có ích Rèn luyện kỹ năng nghiên cứu bộ môn: Thí nghiệm tìm tòi và quan sát tìm tòi Phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh, giáo viên là người trọng tài tổ chức cho học sinh tự lực, chủ động chiếm lĩnh tri thức khoa học Nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Tuy nhiên việc đưa thêm hình ảnh mới, phim ảnh vào bài dạy vẫn còn gặp nhiều khó khăn, nhất là việc thu thập, xử lý hình ảnh để đưa vào bài dạy hoặc kết nối Internet để tìm thêm các đoạn phim, hình ảnh động là vấn đề trăn trở của nhiều giáo viên Đặc biệt, nhiều khăn trong việc đưa các hình ảnh vào bài soạn giảng bằng phần mềm powerPoint

Cũng như các thầy cô dạy môn Sinh học khác, tôi rất quan tâm đến vấn đề này Chính vì

thế, tôi chọn đề tài nghiên cứu khoa học: “ Một số kỹ năng xử lí hình ảnh đưa vào bài soạn giảng bằng phần mềm PowerPoint ở môn Sinh học 9 ”.

Một số kỹ năng xử lí hình ảnh đưa vào bài soạn giảng

II PHẠM VI, MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

1

Đối tượng nghiên cứu:

- Giáo viên giảng dạy sinh – KTNN, sinh hoá

- Nội dung chương trình SGK sinh học lớp 9, nội dung và hình ảnh trong bộ môn sinh học lớp 9

- Học sinh lớp 9 bao gồm các đối tượng HS giỏi, khá, trung bình, yếu

2 Mục tiêu và nhiệm vụ:

Ở môn sinh học 9 được biên soạn theo phương pháp mới, SGK có nhiều kênh hình đẹp, hình ảnh phong phú lôi cuốn học sinh Qua giảng dạy Sinh học 9 tôi nhận thấy việc cung cấp hình ảnh vào bài soạn giảng là vấn đề cần được quan tâm Vì kênh hình luôn mang lại cho các

em sự hấp dẫn, muốn tìm hiểu Do đó giáo viên cần tìm tòi, nghiên cứu để đưa vào bài giảng những hình ảnh đặc sắc phù hợp nội dung kiến thức nhất để minh họa sắc nét, cụ thể những kiến thức vốn dĩ rất trừu tượng của Bộ môn sinh học 9 này Nhằm tạo ra sự đa dạng, phong phú cho tiết dạy giúp các em nhớ lâu hơn, đào sâu kiến thức hơn, nâng cao hiệu quả dạy học

Đây là mục tiêu và nhiệm vụ quan trọng mà trong quá trình thực hiện chuyên đề cần đề cập đến

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Nội dung chính cần được nghiên cứu:

- Dựa vào tình hình thực tế soạn giảng đưa các hình ảnh vào bài giảng dạy, kết nối mạng Internet để thu thập thông tin, chất lượng học tập và khả năng tiếp thu bài thông qua việc quan sát, thu thập kênh hình của học sinh

- Dựa vào yêu cầu đòi hỏi nâng cao trình độ kiến thức cho học sinh trong tình hình hiện nay, theo định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy và đặc trưng bộ môn, soạn giảng sử dụng

đồ dùng dạy học minh họa trực quan

- Môn sinh học là bộ môn khoa học thực nghiệm, tri thức sinh học chủ yếu được hình thành bằng các phương pháp đặc thù hoạt động nhóm trong:

• Quan sát tìm tòi chủ yếu dựa trên kênh hình

• Thí nghiệm tìm tòi

- Đa số giáo viên thành thạo vi tính, có máy tính riêng ở nhà nên thuận tiện trong việc soạn bài giảng bằng phần mềm PowerPoint và dễ dàng trao đổi với đồng nghiệp về công nghệ thông tin

- Giáo viên có tinh thần học hỏi để nâng cao nghiệp vụ tay nghề, có nhiều cố gắng để tìm thông tin, tư liệu trên mạng, sử dụng hình ảnh động, ảnh tĩnh trong soạn giảng bằng phần mềm PowerPoint

- Một số giáo viên sử dụng thành thạo máy vi tính, sọan giáo án điện tử, sử dụng tranh ảnh, mô hình trên máy thành thục

- Trường đã nối mạng Internet thuận tiện cho giáo viên tìm thông tin, tư liệu trên mạng

- Được sự quan tâm của cấp lãnh đạo ngành, đặc biệt là sự quan tâm của PGD đã mở lớp dạy vi tính và PowerPoint cho giáo viên ở cụm

- Hiện nay, chương trình Viettel cùng với Giáo dục trang bị kết nối mạng miễn phí cho các trường học và giáo viên

b Khó khăn:

- Các hình ảnh, tranh ảnh, phim ảnh hiện nay còn rất hạn chế đối với bộ Môn Sinh 9

- Một số giáo viên còn lúng túng trong công việc thu thập kênh hình từ các nguồn ngoài sách giáo khoa, Scane hình, xử lí hình ảnh thu thập được, truy cập internet để Download những tư liệu, hình ảnh…

- Chỉ một số ít giáo viên có kết nối mạng tại nhà, quá ít để tìm kiếm thông tin, tư liệu trên mạng

- Mất nhiều thời gian khi soạn bài giảng bằng phần mềm PowerPoint, nhất là việc tìm kiếm và xử lí hình ảnh, đoạn phim,…

- Thực tế giáo viên sử dụng phần mềm PowerPoint để soạn bài giảng chưa nhiều trong tiết dạy nên kinh nghiệm xử lí hình ảnh còn hạn chế

3 Số liệu thống kê:

Thực trạng trước khi thực hiện đề tài, tôi đã tìm hiểu trao đổi với một số đồng nghiệp cùng bộ môn sinh học và khác bộ môn trong và ngoài nhà trường về những bất cập, khó khăn trong việc xử lí hình ảnh đưa vào bài soạn bài giảng bằng phần mềm PowerPoint

Kết quả khảo sát 21 giáo viên đã soạn giáo án điện tử như sau:

Khó khăn

Động tác

GV cùng bộ môn sinh học (8GV)

Một số đồng nghiệp khác (13 GV)

- Tìm thông tin, tư liệu, đoạn phim phù hợp trên

Một số kỹ năng xử lí hình ảnh đưa vào bài soạn giảng

Ngoài ra, qua trực tiếp giảng dạy và dự giờ đồng nghiệp tôi nhận thấy trong tiết dạy đa số học sinh có hứng thú học tập nhưng do việc sử dụng hình ảnh chưa rõ ràng, đẹp mắt,… nên chất lượng chưa cao

Qua khảo sát học sinh khối 9 tôi thấy :

B NỘI DUNG

I MỘT SỐ KỸ NĂNG XỬ LÍ HÌNH ẢNH ĐƯA VÀO BÀI SOẠN GIẢNG BẰNG PHẦN MỀM POWERPOINT Ở MÔN SINH HOC 9.

Sinh học lớp 9 giới thiệu đến các em Phần I: Di Truyền và Biến dị, Phần II: Thế giới sinh vật và môi trường, với kênh hình hấp dẫn, lôi cuốn Để chất lượng giảng dạy đạt kết quả cao, các

em học sinh hiểu bài ngay tại lớp, giáo viên cần cung cấp thêm cho các em những hình ảnh sinh động những đoạn phim động về các quá trình chuyển biến thay đổi của hiện tượng, sự việc diễn

ra trong và ngoài cơ thể sinh vật Nhưng để chuyển tải đến các em những hình ảnh đoạn phim đó không phải là chuyện đơn giản Tuy nhiên nếu nắm được một số kỹ năng cơ bản trong thao tác với File hình ảnh hoặc đownload từ trên mạng thì mọi việc sẽ đơn giản hơn Sau đây tôi xin giới thiệu một số kỹ năng xử lí hình ảnh có hiệu quả khi đưa vào bài soạn giảng bằng phần mềm PowerPoint ở môn Sinh học lớp 9 Cụ thể qua một số bài dạy sau:

I Sự phát sinh giao tử

Giáo viên yêu cầu quan sát hình 11 Sơ đồ

phát sinh giao tử và thụ tinh ở động vật

2n

Tế bào mầm

Nguyên phân liên tiếp nhiều lần

Noãn (Tinh) nguyên bào

Noãn (Tinh) nguyên bào

Yêu cầu học sinh trình bày quá trình phát sinh giaơ tử đực và cái Ở mục này, nếu sọan giảng giáo án điện tử thì nên cho hình ảnh chạy dưới dạng phim động, cho các tế bào và mũi tên

di chuyển để học sinh dễ hiểu bài hơn, sinh động hơn

Ở phần so sánh sự giống và khác nhau giữa quá trình phát sinh giao tử đực và cái cần có

sự minh họa cụ thể để học sinh khắc sâu hơn kiến thức, nhớ bài học lâu hơn Có hứng thú để quan sát và tìm hiểu cái mới

Giống nhau: Các tế bào mầm thực hiện nguyên phân liên tiếp nhiều lần để tạo thành noãn nguyên bào và tinh nguyên bào

Các hình ảnh này nên xử lí tỉ mỉ để đạt kết quả tốt trong việc trình diễn trên máy Nguyên phân từ một tế bào cho ra nhiều tế bào, cứ như vậy tiếp tục tạo ra nhiều noãn nguyên bào và tinh nguyên bào

Và đây là hình ảnh minh họa sự khác nhau giữa

quá trình phát sinh giao tử đực và cái

Rõ ràng sử dụng kênh hình đã mang lại

nhiều bổ ích, hiệu quả trong việc truyền tại nội

dung kiến thức đến học sinh, và kênh hình sẽ

càng hấp dẫn hơn nữa nếu chúng ta biết nâng cấp

tạo hiệu ứng cho từng hình, việc liên tưởng quá

trình, hiện tượng đó trong thực tế sẽ càng thuận

lợi, sinh động, hiện thực hơn Học sinh gần gũi

với đời sống thực tế hơn, bài học sẽ không bị cứng nhắc

II Thụ tinh:

Giảm phân I

Giảm phân II

2n

Noãn bào bậc 1

2n

Tinh bào bậc 1

Noãn bào bậc2

Tinh bào bậc2

n Thể cực thứ

1

Hình 11.Sõ đồ phát sinh giao tử và thụ

tinh ở động vật

Một số kỹ năng xử lí hình ảnh đưa vào bài soạn giảng

Quá trình thụ tinh diễn ra rất phức tạp và gian truân của các giao tử, thế nhưng SGK cung cấp kênh hình rất hạn chế, cho nên tôi đã dùng thêm một số hình ảnh sinh động để minh họa thêm cho học sinh

Ngoài việc minh họa bằng hình ảnh ở Hình 11 SGK, cắt tỉa bớt những phần còn dư, không liên quan, để tránh sự phân tâm của học sinh:

Còn nên bổ sung thêm các hình ảnh động, cảnh cụ thể để minh họa cho học sinh thấy được sự thụ tinh diễn ra theo nguyên tắc “1-1 chỉ một tinh trùng kết hợp với một trứng” như thế nào, chỉ sử dụng kênh chữ suông, không thể diễn tả sâu sắc cả một quá trình thụ tinh rất phức tạp

và gian truân của tạo hóa ban tặng cho thế giới sinh vật để duy trì nòi giống

Đây là Hình minh họa cảnh thụ tinh ở động vật đã được cung cấp ở Sách giáo viên sinh 9 Chúng ta sử dụng nó để nhấn mạnh nguyên tắc “1 – 1” của thụ tinh

Và để giải quyết câu hỏi ở mục ∆ Tại sao sự kết hợp ngẫu nhiên giữa các giao tử đực và giao tử cái lại tạo được các hợp tử chứa các tổ hợp NST khác nhau về nguồn gốc? Tôi đã dùng

hình 10 Sơ đồ giảm phân I để minh họa cho đáp án: Do sự phân li của các NST trong cặp tương

đồng ở kì sau của giảm phân I đã tạo các tế bào con có nguồn gốc khác nhau, các tế bào con này qua quá trình thụ tinh để tạo giao tử, sẽ dẫn đến các giao tử khác nhau về nguồn gốc:

n

n n

n

n

n

Thể cực

thứ 2

Trứng Tinh trùng

Mục III Ý nghĩa của giảm phân và thụ tinh, SGK không cung cấp hình ảnh nào, tôi đã

chọn một số hình để minh họa vai trò của giảm phân và thụ tinh đối với biến dị: Tạo nhiều giao

tử có nguồn gốc khác nhau, từ đó các hợp tử được hình thành cũng có nguồn gốc khác nhau -> Tạo nguồn biến dị tổ hợp –> làm cho sinh vật phong phú và đa dạng về chủng loài, với các hình minh họa như sau:

Thế giới các loài cá:

Nguồn

gốc từ

bố

Nguồn gốc từ mẹ

(Giảm phân I)

Một số kỹ năng xử lí hình ảnh đưa vào bài soạn giảng

Kết thúc bài 11: Phát sinh giao tử với các hình ảnh minh họa sinh động như tôi vừa trình bày ở trên thì kết quả học tập của học sinh sẽ đạt kết quả rất tốt

2 Bài 12: Cơ chế xác định giới tính

I/ Nhiễm sắc thể giới tính:

Để học sinh dễ dàng nắm bắt và phân biệt được NST thường và NST giới tính, giáo viên cho học sinh phát hiện lại kiến thức ở bộ NST trong tế bào của ruồi giấm bằng cách nêu những điểm giống và khác nhau giữa ruồi giấm đực và ruồi giấm cái Ở phần nội dung này, tôi đã sử dụng lại các hình ảnh NST trong tế bào của ruồi giấm ở bài 8 đã học để học sinh dễ dàng nhận ra

sự khác nhau giữa bộ NST của ruồi giấm đực và bộ NST của ruồi giấm cái

Từ điểm giống và khác nhau đó GV phân tích đặc điểm của NST thường và NST giới tính Từ đó quan sát Hình 12.1 Bộ NST ở người và cho biết cặp NST nào là cặp NST giới tính:

Từ hình vẽ và những kiến thức vừa thu được, HS đã có thể trả lời cặp NST số 23 là cặp NST giới tính

II Cơ chế Nhiễm sắc thể xác định giới tính:

Ở phần này, sách giáo khoa lấy ví dụ ở người cơ chế NST xác định giới tính minh họa rất

rõ ở hình 12.2

Học sinh quan sát trên hình này để thảo luận trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa Đồng thời cần yêu cầu học sinh trình bày trên tranh cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính ở người

Ngoài ra, ở phần các yếu tố ảnh hưởng phân hóa giới tính, tôi sử dụng thêm các hình minh họa về tác động của môi trường trong và môi trường ngoài đến sự phân hóa giới tính

Hình cá vàng biến đổi giới tính do tác động của Hoocmon

Hình rùa phân hóa giới tính do ảnh hưởng của nhiệt độ:

Một số kỹ năng xử lí hình ảnh đưa vào bài soạn giảng

Hình đu đủ phân hóa giới tính do ảnh hưởng của ánh sáng:

Kết thúc bài 12 với những hình minh họa như tôi vừa giới thiệu thì chắc chắn tiết học sẽ rất sôi động và học sinh sẽ hiểu bài và nhớ bài rất lâu Tạo hứng thú để tìm tòi thêm kiến thức mới ở những tiết sau của bộ môn sinh học thực nghiệm này

3.Bài 13: Di truyền liên kết

I Thí nghiệm của Moocgan:

Nhà sinh học Moocgan đã có cống hiến rất quan trọng cho

ngành di truyền học nên tôi đã sử dụng hình ảnh trên mạng về nhà

khoa học này để làm tư liệu giới thiệu đến các em nhà sinh học

thiên tài này

Phần kênh chữ đầu tiên của mục I giới thiệu về đối tượng nghiên cứu thí nghiệm của Moocgan đó là loài ruồi giấm, tuy nhiên Sách giáo khoa không cung cấp tư liệu kênh hình nào cả

vì thế tôi đã chủ động tìm tòi nghiên cứu nguồn thông tin ngoài Sách giáo khoa cụ thể là kênh chữ cung cấp khá nhiều về ưu điểm vì sao Moocgan chọn loài động vật này nên tôi đã cung cấp cho các em một số về hình ảnh của ruồi giấm được tải trên mạng như sau:

Và vòng đời của ruồi giấm, tôi đã dùng hình ảnh trong sách giáo viên có thể Photo phóng

to hoặc Scane thành file hình ảnh, hoặc Photo ra phim trong:

Bộ nhiễm sắc thể của ruồi giấm:2n=8, khá đơn giản đây là kiến

thức đã học nên có thể yêu cầu học sinh mô tả lại dựa trên hình

8.2 sách giáo khoa

Quan trọng ở mục này là Hình 13 Cơ sở tế bào học của di truyền liên kết Tôi đã minh

họa bằng hình Sách giáo khoa và giữ nguyên màu, có thể dùng tivi hoặc phim trong màu để minh họa trực quan cho các em:

(Giải thích kết quả thí nghiệm ở mục này để học sinh hiểu rõ hai gen nằm trên một nhiễm sắc thể tôi đã sử dụng sơ đồ phân li độc lập theo Menđen)

II KỸ NĂNG TÌM KIẾM HÌNH ẢNH TRÊN MẠNG INTERNET

Soạn bài giảng có sử dung CNTT, một trong các kỹ năng quan trọng là giáo viên phải biết cách tìm kiếm tư liệu, hình ảnh một cách hiệu quả Sau đây tôi xin giới thiệu kỹ năng tìm kiếm hình ảnh trên mạng Internet

 Sử dụng trang tìm kiếm Google giao diện tiếng

việt tại địa chỉ www.google.com.vn, chọn chức năng

tìm kiếm hình ảnh, giao diện sẽ hiện ra như sau: