GIÁO TRÌNH SỬA CHỮA VÀ BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG ĐÁNH LỬA

Hình 2: Sơ đồ nguyên lý của hệ thống đánh lửa bằng ắc quy.Khi hoạt động, khoá điện 2 đóng lại bật ON, động cơ quay sẽ kéo trục bộ chia điện đen cô quay theo, cam ngắt điện 7 sẽ điều khiể

Trang 1

Bé LAO §éNG - TH¦¥NG BINH Vµ X HéI· HéI

TæNG CôC D¹Y NGHÒ

Chñ biªn - biªn so¹n:

DiÖp minh h¹nh - ch©u anh khoa

Trang 2

114-2008/CXB/29-12/LĐXH Mã số:

0122

1229



2

Tuyên bố bản quyền :

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình.

Cho nên các nguồn thông tin có thể đợc

phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho

các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi

mục đích khác có ý đồ lệch lạc hoặc sử

dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành

mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

Tổng cục Dạy nghề sẽ làm mọi cách để

bảo vệ bản quyền của mình.

Tổng cục Dạy nghề cám ơn và hoan

nghênh các thông tin giúp cho việc tu sửa

và hoàn thiện tốt hơn tài liệu này.

Địa chỉ liên hệ:

Tổng cục Dạy nghề

37B – Nguyễn Bỉnh Khiêm – Hà Nội Nguyễn Bỉnh Khiêm – Nguyễn Bỉnh Khiêm – Hà Nội Hà Nội

Trang 3

Lời nói đầu

Giáo trình môđun Sửa chữa và bảo dỡng hệ thống đánh lửa đợc xây dựng và biên soạn trên cơ sở chơng trình khung đào tạo nghề Sửa chữa ôtô đã đợc Giám đốc Dự

án Giáo dục kỹ thuật và Dạy nghề quốc gia phê duyệt dựa vào năng lực thực hiện của ngời kỹ thuật viên trình độ lành nghề.

Trên cơ sở phân tích nghề và phân tích công việc (theo phơng pháp DACUM) của các cán bộ, kỹ thuật viên có nhiều kinh nghiệm, đang trực tiếp sản xuất cùng với các chuyên gia đã tổ chức nhiều hoạt động hội thảo, lấy ý kiến.v.v…, đồng thời căn cứ vào tiêu chuẩn kiến thức, kỹ năng của nghề để biên soạn Ban giáo trình môđun Sửa chữa

và bảo dỡng hệ thống đánh lửa do tập thể cán bộ, giảng viên, kỹ s của Trờng Cao đẳng Công nghiệp Huế và các kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm biên soạn Ngoài ra có sự

đóng góp tích cực của các giảng viên Trờng Đại học Bách khoa Hà Nội và cán bộ kỹ thuật thuộc Công ty Cơ khí Phú Xuân, Công ty Ô tô Thống Nhất, Công ty sản xuất vật liệu xây dựng Long Thọ.

Ban biên soạn xin chân thành cảm ơn Trờng Đại học Bách khoa Hà Nội, Trung tâm kiểm định ô tô Thừa Thiên Huế, Công ty ô tô Thống Nhất, Trờng Cao đẳng Công nghệ Đà Nẵng và trờng Trung học Giao thông Vận tải Thừa Thiên Huế, Ban quản lý

dự án GDKT&DN và các chuyên gia của Dự án đã công tác, tạo điều kiện giúp đỡ trong việc biên soạn giáo trình Trong quá trình thực hiện, Ban biên soạn đã nhận đợc nhiều ý kiến đóng góp thẳng thắn, khoa học và trách nhiệm của nhiều chuyên gia, công nhân bậc cao trong lĩnh vực nghề Sửa chữa ô tô Song do điều kiện về thời gian, mặt khác đây là lần đầu tiên biên soạn giáo trình dựa trên năng lực thực hiện, nên không tránh khỏi những thiếu sót nhất định Rất mong nhận đợc những ý kiến đóng góp để giáo trình môđun Sửa chữa và bảo dỡng hệ thống đánh lửa đợc hoàn thiện hơn,

đáp ứng đợc yêu cầu của thực tế sản xuất của các doanh nghiệp hiện tại và trong tơng lai.

Giáo trình môđun Sửa chữa và bảo dỡng hệ thống đánh lửa đợc biên soạn theo các nguyên tắc: Tính định hớng thị trờng lao động; Tính hệ thống và khoa học; Tính

ổn định và linh hoạt; Hớng tới liên thông, chuẩn đào tạo nghề khu vực và thế giới; Tính hiện đại và sát thực với sản xuất.

Giáo trình môđun Sửa chữa và bảo dỡng hệ thống đánh lửa cấp trình độ Lành nghề đã đợc Hội đồng thẩm định Quốc gia nghiệm thu và nhất trí đa vào sử dụng và đợc dùng làm giáo trình cho học viên trong các khóa đào tạo ngắn hạn hoặc cho công nhân kỹ thuật, các nhà quản lý và ngời sử dụng nhân lực tham khảo.

Đây là tài liệu thử nghiệm sẽ đợc hoàn chỉnh để trở thành giáo trình chính thức trong hệ thống dạy nghề.

Ngày 15 tháng 4 năm 2008

Hiệu trởng

Bùi Quang Chuyện

3

Trang 4

Giới thiệu về mô đun

Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun :

Sửa chữa và bảo dỡng hệ thống đánh lửa là một phần kiến thức cơ bản cho ngờisửa chữa ô tô để phát hiện các h hỏng và bảo dỡng, sửa chữa đợc các chi tiết của hệthống đánh lửa trên động cơ ô tô Mô đun này đợc giảng dạy sau các mô đun: cấu tạo

động cơ, hệ thống bôi trơn, hệ thống làm mát, hệ thống nhiên liệu và hệ thống khởi

động của động cơ đốt trong

Mục tiêu của mô đun:

Nhằm đào tạo cho học viên có đầy đủ kiến thức về cấu tạo, nhiệm vụ và nguyêntắc hoạt động của hệ thống đánh lửa trên ô tô Đồng thời có đủ kỹ năng phân định vềcấu tạo, tiến hành bảo dỡng và kiểm tra, sửa chữa các h hỏng của hệ thống đánh lửavới việc sử dụng đúng và hợp lý các trang thiết bị, dụng cụ đảm bảo đúng quy trình,yêu cầu kỹ thuật, an toàn và năng suất cao

Mục tiêu thực hiện của mô đun:

1 Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ chung của hệ thống đánh lửa trên ôtô

2 Giải thích đợc sơ đồ cấu tạo và nguyên tắc hoạt động chung của hệ thống

Nội dung chính của mô đun:

 Yêu cầu và phân loại hệ thống đánh lửa

 Sơ đồ cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của các loại hệ thống đánh lửa ô tô

 Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ chia điện (Đen cô)

 Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của Bộ đánh lửa sớm bằng ly tâm và ốc tan

 Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của Bộ đánh lửa sớm bằng chân không

 Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của Bô bin cao áp

 Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của Bugi và khóa điện

 Hiện tợng, nguyên nhân và phơng pháp kiểm tra, chẩn đoán h hỏng các bộphận của hệ thống đánh lửa

 Tháo lắp, làm sạch, kiểm tra các bộ phận của hệ thống

 Sửa chữa và bảo dỡng bộ chia đIện

 Sửa chữa và bảo dỡng bô bin cao áp

 Sửa chữa và bảo dỡng bugi và khóa điện

4

Trang 5

 Sử dụng dụng cụ, thiết bị và kỹ thuật an toàn.

TT Danh mục các bài học

lý thuyết (tiết)

thực hành (giờ)

Bài 2 Hệ thống đánh lửa bằng điện tử có tiếp điểm 3 20Bài 3 Hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp

Bài 6 Sửa chữa và bảo dỡng bộ chia điện (đen cô) 7 36

5

Trang 6

HAR 01 01

Điện kỹ

thuật

HAR 01 19 SC-BD phần cố

HAR 01 11

D Sai lắp ghép,ĐLKT

HAR 01 21 SC-BD Cơ cấu phân phối khí

HAR 01 22 SC-BD Hệ thống bôi trơn

HAR 01 23 SC-BD Hệ thống làm mát

HAR 01 24 SC-BD

HT khởi động

HAR 01 27 SC-BD

HT truyền lự c

HAR 01 30 SC-BD Cầu chủ động

HAR 01 31 SC-BD

HT di chuyển

HAR 01 32 SC-BD

Hệ thống lái

HAR 01 33 SC-BD

HT phanh

HAR 01 35

SC Pan ô tô

HAR 01 34 K.tra tình trạng

KT Đ cơ và ôtô

HAR 01 36 nâng cao hiệu quả công việc

Bằng công nhận

lành nghề ( II)

HAR 02 08

Vẽ Auto CAD

HAR0219

Tổ chức quản lý và S.xuất

Chứng chỉ nghề bậc cao

HT truyền

động ô tô

HAR 02 14 SC-BD bộ tăng áp

HAR 0215 SC-BD HT phun xăng

điện tử

HAR 02 16 SC-BD BCA

điều khiển bằng đ từ

HAR 02 17 SC-BD HT

đ/khiển = khí nén

Bằng công nhận bậc cao (III)

Chứng chỉ nghề

HAR 01 09 Cơ kỹ thuật

HAR 02 13

C nghệ phục hồi chi tiết trong SC

HAR 02 09

CN khí nén Thuỷ lực ứng dụng

HAR 02 10 Nhiệt kỹ thuật

HAR 0218 SC-BD Li hợp, hộp

Trang 7

Các hoạt động học tập chính trong mô đun

Học trên lớp về :

1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại của các bộ phân: bộ chia điện (đen cô), bôbin cao áp, bugi và khoá điện

2 Cấu tạo, nguyên tắc hoạt động của các loại hệ thống đánh lửa

3 Hiện tợng, nguyên nhân h hỏng của bộ chia điện (đen cô), bô bin cao áp, bugi

và khoá điện

4 Quy trình tháo lắp đen cô

5 Sơ đồ nối dây của các loại hệ thống đánh lửa

6 Quy trình đặt lửa động cơ

7 Phơng pháp kiểm tra, sửa chữa và bảo dỡng các bộ phận chính của hệ thống

đánh lửa ô tô

Thực tập tại xởng thực hành của Nhà trờng về :

Thực hành tháo lắp, bảo dỡng, kiểm tra và sửa chữa bộ chia điện (đen cô), bôbin cao áp, bu gi, khoá điện và đặt lửa động cơ

Tự học và làm bài tập về :

- Tham khảo các tài liệu kỹ thuật của các nhà sản xuất ô tô hoặc giáo trình khác

- Làm bài tập theo yêu cầu của giáo viên

9

Trang 8

Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun KIếN THứC

Trình bày đợc đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ và cấu tạo, nguyên tắc hoạt độngcủa các bộ phận hệ thống đánh lửa ô tô

Giải thích đúng những hiện tợng, nguyên nhân h hỏng và phơng pháp bảo dỡng,kiểm tra và sửa chữa những h hỏng của các bộ phận hệ thống đánh lửa ô tô

Trang 9

Mục tiêu thực hiện:

Học xong bài này học viên có khả năng:

 Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ của hệ thống đánh lửa bằng ắc quy trên ôtô

 Giải thích đợc cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng ắcquy

 Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dỡng bên ngoài các bộ phận của hệthống đánh lửa bằng ắc quy đúng yêu cầu kỹ thuật

III Bảo dỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống đánh lửa bằng ắc quy

1 Quy trình tháo lắp các bộ phận ra khỏi động cơ

2 Tháo, làm sạch, kiểm tra và nhận dạng bên ngoài :Bộ chia điện, bô bincao áp, dây cao áp và bugi

3 Lắp các bộ phận lên động cơ:làm sạch, bơm mỡ trục bộ chia điện

nghe thuyết trình trên lớp có thảo luận nhóm

I Nhiệm vụ, yêu cầu của hệ thống đánh lửa bằng ắc quy:

Trang 10

- Thời điểm đánh lửa phải đúng theo từng chế độ công tác của động cơ.

- Có độ bền, hiệu suất cao và giá thành thấp

II Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng ắc quy

1 Sơ đồ cấu tạo:

Hệ thống đánh lửa bằng ắc quy gồm có các thành phần chính là ắc quy 1, cầuchì 2, khoá điện 3, điện trở phụ 4, bô bin cao áp 5, bộ chia điện (đen cô) 6 và bu gi 7.Sơ đồ cấu tạo nh ở hình vẽ 1:

12

Trang 11

Hình 2: Sơ đồ nguyên lý của hệ thống đánh lửa bằng ắc quy.

Khi hoạt động, khoá điện 2 đóng lại (bật ON), động cơ quay sẽ kéo trục bộ chia

điện (đen cô) quay theo, cam ngắt điện 7 sẽ điều khiển đóng mở tiếp điểm 8, rô tôquay sẽ phân phối dòng điện cao áp đến mỗi bugi theo thứ tự nổ của xi lanh của độngcơ

Nguyên tắc hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng ắc quy có thể chia ra làm haigiai đoạn:

- Giai đoạn 1, tiếp điểm 8 ở vị trí đóng (hình 3): Khi đóng khoá điện 2, đồng

thời tiếp điểm 8 ở vị trí đóng, dòng điện đi từ cực dơng của ắc quy 1 qua khoá điện

2, qua điện trở phụ 3, qua cực dơng (+) của bô bin cao áp 4, qua cuộn dây sơ cấp(W1) 5, qua cực âm (-) của bô bin cao áp, qua tiếp điểm 8, ra mass và về lại cực

âm của ắc quy Dòng điện này đợc gọi là dòng điện sơ cấp I1 Có hai mạch rẽnhánh đối với mạch điện của dòng điện sơ cấp là mạch rẽ nhánh qua cuộn dây thứcấp (W2) 6 và qua tụ điện 9 Tuy nhiên do đặc điểm của mạch thứ cấp là có cáckhe hở trong bu gi và trong đầu chia điện nên trong tr ờng hợp này không có dòng

điện chạy trong mạch rẽ này Tơng tự, mạch rẽ qua tụ điện cũng xem nh khôngdẫn dòng điện một chiều Dòng điện sơ cấp I1 sẽ tăng nhanh từ 0 đến một giá trị

định mức phụ thuộc vào tổng trở của mạch điện cơ cấp và thời gian đóng tiếp điểm

8 Việc tăng dòng điện sơ cấp I1 sẽ làm từ trờng trong bô bin cao áp 4 biến thiên,theo nguyên lý cảm ứng điện từ, cuộn sơ cấp W1 và thứ cấp W2 sẽ xuất hiện suất

điện động tự cảm và cảm ứng (hổ cảm) Tuy nhiên, trong giai đoạn này do tốc độtăng dòng điện sơ cấp I1 cha đủ lớn nên suất điện động cảm ứng trên cuộn dây thứcấp W2 cha đạt đến điện áp đánh lửa

1 ắc quy; 2 Khoá điện; 3 Điện trở phụ; 4 Bô bi cao áp;

5 Cuộn dây sơ cấp (W

1 ); 6 Cuộn dây thứ cấp (W

Trang 12

Hình 3: Trờng hợp tiếp điểm 8 đóng.

- Giai đoạn 2, tiếp điểm 8 ở vị trí mở (hình 4): Khi xi lanh của động cơ ở thời điểm

cuối nén đầu nổ, cam ngắt điện 7 sẽ điều khiển tiếp điểm 8 mở ra, dòng điện sơ cấp I1

mất đi đột ngột, từ trờng trong bô bin cao áp 4 biến thiên (giảm đi) với tốc độ cao làmcảm ứng trong cuộn thứ cấp một suất điện động với điện áp từ 20 đến 30kV Thôngqua đờng dây dẫn điện cao áp và đầu chia điện mà điện áp thứ cấp này sẽ tạo radòng điện thứ cấp I2 đợc đa đến bugi của xi lanh cần đánh lửa để bật tia lửa điện đốtcháy hoà khí trong xi lanh Trong giai đoạn tiếp điểm 8 chớm mở sẽ phát sinh tia lửa

điện có thể làm cháy rỗ tiếp điểm, tụ điện 9 mắc song song với tiếp điểm 8 sẽ có khảnăng dập tắt tia lửa điện này để bảo vệ tiếp điểm Điện trở phụ 3 có nhiệm vụ cải thiện

đờng đặc tính của dòng điện sơ cấp I1 theo tốc độ động cơ Đây là loại điện trở nhiệt

d-ơng, khi nhiệt độ tăng thì điện trở của nó sẽ tăng theo

Hình 4: Trờng hợp tiếp điểm 8 mở.

Hình 5: Đờng đặc tính dòng điện sơ cấp theo tốc độ động cơ.

Khi động cơ làm việc ở tốc độ thấp, thời gian đóng tiếp điểm dài, dòng điện sơcấp I1 tăng cao và ngợc lại Do đó cờng độ tia lửa điện tạo ra ở bugi sẽ giảm đi ở tốc

độ cao, trong khi đó ở tốc độ thấp dòng điện sơ cấp có thể tăng cao quá mức sẽ làmnóng bô bin cao áp dẫn đến giảm tuổi thọ và tổn hao năng lợng Khi có mắc thêm điệntrở phụ, ở tốc độ thấp, dòng điện sơ cấp lớn sẽ gây toả nhiệt lớn trên điện trở phụ làm

điện trở của nó tăng lên để hạn chế lại sự tăng quá mức của dòng điện sơ cấp và ngợc

Trang 13

lại Nhờ vậy mà dòng điện sơ cấp có xu hớng ổn định hơn ở mọi tốc độ của động cơ(hình 5).

Hình 6: Bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm chân không A và ly tâm B-C.

Hình 7: Cấu tạo của một số chi tiết bộ phận khác của hệ thống đánh lửa.

Trong quá trình hoạt động, góc đánh lửa sớm của động cơ yêu cầu phải thay đổitheo từng chế độ công tác Do đó trên bộ chia điện (đen cô) có thiết kế 3 bộ phận điều

Trang 14

chỉnh góc đánh lửa sớm: bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm ốc tan), bộ điều chỉnh góc

đánh lửa sớm chân không và bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm ly tâm Bộ điều chỉnhgóc đánh lửa sớm ốc tan đợc điều chỉnh khi thay đổi nhiên liệu sử dụng cho động cơ

có trị số ốc tan khác nhau và đợc điều chỉnh một lần trớc khi nổ máy (ngời lái xe điềuchỉnh) Bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm chân không sử dụng bầu chân không nối đến

đờng ống nạp của động cơ sau bớm ga (hình 6) và thờng sẽ làm tăng góc đánh lửasớm ở chế độ không tải của động cơ Bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm ly tâm sử dụng

2 quả văng ly tâm, khi tốc độ động cơ càng cao thì bộ ly tâm sẽ làm tăng thêm góc

đánh lửa sớm cho động cơ (hình 6) Cấu tạo của một số chi tiết bộ phận khác của hệthống đánh lửa nh ở hình 7

III Nội dung bảo dỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống

đánh lửa bằng ắc quy:

1 Quy trình tháo lắp các bộ phận:

- Tháo các dây dẫn cao áp từ bô bin đến bộ chia điện và từ bộ chia điện đến cácbugi

- Tháo các đầu nối của dây dẫn ở khoá điện, bô bin cao áp và của bộ chia điện

- Tháo các bu lông liên kết bô bin cao áp, bộ chia điện với thân động cơ

- Tháo bô bin cao áp, bộ chia điện ra khỏi động cơ

- Tháo các bugi ra khỏi động cơ

- Vệ sinh sạch sẽ bên ngoài các chi tiết bộ phận

2 Làm sạch, kiểm tra và nhận dạng bên ngoài:

Quy trình lắp ngợc lại với quy trình tháo với các chú ý trớc khi lắp:

- Tra mỡ bôi trơn vào bánh răng và trục bánh răng của bộ chia điện

- Các đầu nối dây dẫn điện phải tiếp xúc tốt

- Điều chỉnh góc đánh lửa sớm ban đầu của động cơ đúng kỹ thuật khi lắp bộchia điện

- Nối các dây dẫn điện cao áp đúng vị trí (theo thứ tự nổ của động cơ)

IV Câu hỏi và bài tập

1 Nêu nhiệm vụ của ắc quy, khoá điện, điện trở phụ, bô bin cao áp, và bộ chia

điện

2 Những chi tiết bộ phận nào trên hệ thống đánh lửa bằng ắc quy yêu cầu cầnphải bảo dỡng thờng xuyên ?

16

Trang 15

II Chuẩn bị dụng cụ:

- Dụng cụ thực hành bao gồm: các cờ lê có số từ 10 đến 19, kìm điện, đồng hồ

đo điện vạn năng (multi-meter), đèn cân lửa (timing light), thớc đo khe hở và khay

đựng

- Vật t gồm có: xăng, mỡ bôi trơn và giẻ lau

III Tháo lắp và bảo dỡng:

1 Thực hiện tháo rời các bộ phận của hệ thống đánh lửa bằng ắc quy:

- Tiến hành theo quy trình đã bài: HAR 01 27 01 học ở trên lớp (Mục III.1.)

- Yêu cầu kỹ thuật: chọn cờ lê đúng cỡ và tránh làm chạm chập điện (nên tháocực âm ắc quy trớc khi tháo các đầu cực dẫn điện khác)

2 Kiểm tra và bảo dỡng:

- Kiểm tra điện áp của ắc quy, điện trở phụ, điện trở của bô bin cao áp, tụ điện,

điện trở tiếp xúc của khoá điện và tiếp điểm, kiểm tra thông mạch của các dây dẫn vàcác đầu nối điện bằng đồng hồ đo điện vạn năng

- Kiểm tra tình trạng kỹ thuật của tiếp điểm và các đầu cực đánh lửa của bugi

- Kiểm tra độ rơ và độ mòn của bánh răng và trục của bộ chia điện

- Kiểm tra tình trạng kỹ thuật của các dây dẫn điện, nắp và rôto đầu chia điện

3 Thực hiện lắp lại các bộ phận của hệ thống lên động cơ:

Thực hiện ngợc lại với quy trình tháo theo hớng dẫn ở mục III.3 đã bài: HAR 01 27 01 học trên lớp

17

Trang 16

Bài 2

Hệ thống đánh lửa bằng điện tử có tiếp điểm

M bài: M bài: ã bài: HAR 01 27 01 ã bài: HAR 01 27 01 HAR 01 27 02

điểm trên ô tô nói riêng và sửa chữa hệ thống điện ô tô nói chung

Học xong bài này học viên có khả năng:

1 Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ của hệ thống đánh lửa bằng điện tử có tiếp

điểm trên ô tô

2 Giải thích đợc cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng điện

tử có tiếp điểm

3 Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống

đánh lửa bằng điện tử có tiếp điểm đúng yêu cầu kỹ thuật

2 Tháo, làm sạch, kiểm tra và nhận dạng bên ngoài :Bộ chia điện, bô bin cao

áp, dây cao áp và bugi

I Nhiệm vụ, yêu cầu của hệ thống đánh lửa bằng điện tử cótiếp điểm:

Trang 17

- Thời điểm đánh lửa phải đúng theo từng chế độ công tác của động cơ.

- Có độ bền và hiệu suất cao

- Giá thành thấp

II Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng

điện tử có tiếp điểm:

Đối với hệ thống đánh lửa bằng ắc quy, khả năng của tiếp điểm chỉ cho dòng

điện sơ cấp I1 tối đa là 4 ampe vì liên quan đến tuổi thọ của tiếp điểm Vì vậy nó làmhạn chế công suất đánh lửa của hệ thống Để khắc phục tình trạng này, ng ời ta sửdụng kết hợp một bộ điện tử với tiếp điểm Khi đó việc đóng ngắt dòng điện sơ cấp I1

đợc thực hiện nhờ bộ điện tử còn tiếp điểm chỉ dùng để điểu khiển thời điểm đánh lửa.Sơ đồ nguyên lý của hệ thống đánh lửa bằng điện tử có tiếp điểm nh ở hình 9

điện (đen cô) quay theo, cam ngắt điện 8 sẽ điều khiển đóng mở tiếp điểm 9, tiếp

điểm 9 điều khiển bộ điện tử 4 đóng ngắt dòng điện sơ cấp I1 của mạch điện đánh lửa,rô tô 12 quay sẽ phân phối dòng điện cao áp đến mỗi bugi theo thứ tự nổ của các xilanh của động cơ Nguyên tắc hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng điện tử có tiếp

điểm có thể chia ra làm hai giai đoạn:

- Giai đoạn 1, tiếp điểm 9 ở vị trí đóng (hình 10): Khi đóng khoá điện 2, đồng thời

tiếp điểm 9 ở vị trí đóng sẽ điều khiển bộ điện tử 4 cho phép dòng điện đi từ chân B ramass, lúc này dòng điện sơ cấp I1 sẽ đi từ cực dơng (+) của ắc quy 1 qua khoá điện 2,qua điện trở phụ 4, qua cực dơng (+) của bô bin cao áp 5, qua cuộn dây sơ cấp (W1)

6, qua cực âm (-) của bô bin cao áp, qua bộ điện tử 4, ra mass và về lại cực âm (-) của

ắc quy Tơng tự nh trong mạch đánh lửa bằng ắc quy, trong giai đoạn này do tốc độtăng dòng điện sơ cấp I1 cha đủ lớn nên suất điện động cảm ứng trên cuộn dây thứcấp W2 cha đạt đến điện áp đánh lửa

7+

B D

8

1 ắc quy; 2 Khoá điện; 3 Điện trở phụ; 4 Bộ điện tử; 5 Bô bi cao áp;

B

D

19

Trang 18

Hình 9: Sơ đồ nguyên lý của hệ thống đánh lửa bằng điện tử có tiếp điểm.

Đối với hệ thống này, dòng điện sơ cấp I1 đi qua bộ điện tử 4 mà không đi quatiếp điểm 9 Tiếp điểm 9 chỉ dẫn dòng điện I điều khiển bộ điện tử 4 với cờng độ nhỏhơn nhiều so với dòng điện sơ cấp I1 nên có tuổi thọ cao hơn Do bộ điện tử có thể

đóng ngắt dòng điện lớn hơn 4 ampe nên công suất đánh lửa của hệ thống này có thểnâng cao hơn so với hệ thống đánh lửa bằng ắc quy Dòng điện I0 có công dụng làphân cực tính cho các linh kiện bên trong bộ điện tử 4 và còn đợc gọi là dòng nuôimạch điện tử

Hình 10: Trờng hợp tiếp điểm 9 đóng.

- Giai đoạn 2, tiếp điểm 9 ở vị trí mở (hình 11): Khi xi lanh của động cơ ở thời

điểm cuối nén đầu nổ, cam ngắt điện 8 sẽ điều khiển tiếp điểm 9 mở ra, dòng điện

điều khiển bộ điện tử 4 mất đi, lúc này bộ điện tử 4 sẽ khoá mạch ngăn không chodòng điện sơ cấp I1 đi qua, dòng điện sơ cấp I1 mất đi đột ngột, từ trờng trong bô bincao áp 5 biến thiên (giảm đi) với tốc độ cao làm cảm ứng trong cuộn thứ cấp 7(W2)một suất điện động với điện áp từ 20 đến 30kV Thông qua đờng dây dẫn điện cao áp

và đầu chia điện mà điện áp thứ cấp này sẽ tạo ra dòng điện thứ cấp I2 đợc đa đếnbugi của xi lanh cần đánh lửa để bật tia lửa điện đốt cháy hoà khí trong xi lanh

B

D

I2

20

Trang 19

Hình 11: Trờng hợp tiếp điểm 9 mở.

Vì dòng điện đi qua tiếp điểm 9 trong mạch điện này có cờng độ và hiệu điện thếrất bé nên không có khả năng phát sinh tia lửa điện để làm cháy rỗ tiếp điểm nên cóthể không cần mắc thêm tụ điện 10 Điện trở phụ 3 có nhiệm vụ cải thiện đ ờng đặctính của dòng điện sơ cấp I1 theo tốc độ động cơ tơng tự nh hệ thống đánh lửa bằng ắcquy

Trang 20

Trong quá trình hoạt động, góc đánh lửa sớm của động cơ yêu cầu phải thay đổitheo từng chế độ công tác Do đó trên bộ chia điện (đen cô) có thiết kế 3 bộ phận điềuchỉnh góc đánh lửa sớm: bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm ốc tan), bộ điều chỉnh góc

có trị số ốc tan khác nhau và đợc điều chỉnh một lần trớc khi nổ máy (ngời lái xe điềuchỉnh) Bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm chân không sử dụng bầu chân không nối đến

đờng ống nạp của động cơ sau bớm ga (hình 12) và thờng sẽ làm tăng góc đánh lửasớm ở chế độ không tải của động cơ Bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm ly tâm sử dụng

2 quả văng ly tâm, khi tốc độ động cơ càng cao thì bộ ly tâm sẽ làm tăng thêm góc

III Nội dung bảo dỡng bên ngoài của các bộ phận của hệ thống

đánh lửa bằng điện tử có tiếp điểm:

1 Quy trình tháo lắp các bộ phận:

- Tháo các dây dẫn cao áp từ bô bin đến bộ chia điện và từ bộ chia điện đến các bugi

- Tháo các đầu nối của dây dẫn ở khoá điện, bộ điện tử, bô bin cao áp và của bộchia điện

- Tháo các bu lông liên kết bô bin cao áp, bộ điện tử, bộ chia điện với thân động cơ

- Tháo bô bin cao áp, bộ điện tử, bộ chia điện ra khỏi động cơ

2 Làm sạch, kiểm tra và nhận dạng bên ngoài:

- Điện trở phụ, bộ điện tử

- Các đầu nối dây dẫn điện phải tiếp xúc tốt và đúng vị trí, tránh làm ẩm ớt bộ

Trang 21

1 Nêu nhiệm vụ của bộ điện tử và tiếp điểm ?

2 So sánh u nhợc điểm của hệ thống đánh lửa bằng ắc quy và bằng điện tử cótiếp điểm ?

II Chuẩn bị dụng cụ:

đựng

III Tháo lắp và bảo dỡng:

1 Thực hiện tháo rời các bộ phận của hệ thống đánh lửa bằng điện tử có tiếp

điểm:

2 Kiểm tra và bảo dỡng:

3 Thực hiện lắp lại các bộ phận của hệ thống lên động cơ:

23

Trang 22

Bài 3

Hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm

M bài: ã bài: HAR 01 27 01 HAR 01.27.03

Giới thiệu :

Hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm là bài học nhằm cung cấpcho học sinh những kiến thức cơ bản về nhiệm vụ, phân loại và cấu tạo chung của hệthống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm trên ô tô Ngoài ra, bài học này cònrèn luyện kỹ năng kỹ xảo trong thực hành nghề sửa chữa hệ thống đánh lửa bằng điện

tử không có tiếp điểm trên ô tô nói riêng và sửa chữa hệ thống điện ô tô nói chung.Mục tiêu thực hiện:

Học xong bài này học viên có khả năng:

1 Phát biểu đúng yêu cầu và nhiệm vụ của hệ thống đánh lửa bằng điện tử không

có tiếp điểm trên ô tô

2 Giải thích đợc cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng điện

tử không có tiếp điểm

đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm đúng yêu cầu kỹ thuật

2 Tháo, làm sạch, kiểm tra và nhận dạng bên ngoài :Bộ chia điện, bô bin cao

áp, dây cao áp và bugi

I Nhiệm vụ, yêu cầu của hệ thống đánh lửa bằng điện tử không

Trang 23

- Hiệu điện thế và năng lợng đánh lửa phải đủ lớn.

- Thời điểm đánh lửa phải đúng theo từng chế độ công tác của động cơ

- Có độ bền và hiệu suất cao

điện tử không có tiếp điểm:

1 Sơ đồ cấu tạo

Hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm gồm có các thành phầnchính là ắc quy 1, cầu chì 2, khoá điện 3, bộ điện tử 4, điện trở phụ 5, bô bin cao áp 6,

bộ chia điện (đen cô) 7 và bu gi 8 Sơ đồ cấu tạo nh ở hình vẽ 14:

Hình 14: Sơ đồ cấu tạo hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm

2 Nguyên tắc hoạt động

Đối với hệ thống đánh lửa bằng ắc quy, khả năng của tiếp điểm chỉ cho dòng

điện sơ cấp I1 tối đa là 4 ampe vì liên quan đến tuổi thọ của tiếp điểm Do đó nó làmhạn chế công suất đánh lửa của hệ thống Còn đối với hệ thống đánh lửa bằng điện tử

có tiếp điểm tuy tuổi thọ của tiếp điểm và công suất đánh lửa có cao hơn nhng vẫncần phải quan tâm bảo dỡng tiếp điểm Vì vậy ngời ta đã bài: HAR 01 27 01 nghiên cứu thiết kế cải tiến

hệ thống đánh lửa thành kiểu điện tử không có tiếp điểm Khi đó việc đóng ngắt dòng

điện sơ cấp I1 đợc thực hiện nhờ bộ điện tử và một cảm biến gắn vào bộ chia điệndùng để điểu khiển thời điểm đánh lửa tơng tự nh cơ cấu cam ngắt điện và tiếp điểm

Bộ cảm biến thờng đợc sử dụng gồm có các loại nh cảm biến điện từ, cảm biếnquang, cảm biến Hall Sơ đồ nguyên lý của hệ thống đánh lửa bằng điện tử không

có tiếp điểm nh ở hình 15, ở đây mạch điện tử 4 đã bài: HAR 01 27 01 đợc vẽ đơn giản hoá

7+

B D

8

1 ắc quy; 2 Khoá điện; 3 Điện trở phụ; 4 Bộ điện tử; 5 Bô bi cao áp;

+

B D

10

25

Trang 24

Hình 15: Sơ đồ nguyên lý của hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm.

điện (đen cô) quay theo, nam châm vĩnh cữu 8 kết hợp với rôto tín hiệu 9 sẽ tạo ra cácxung từ trờng tác dụng lên cuộn dây điện từ 10 làm cảm ứng ra suất điện động điềukhiển bộ điện tử 4 đóng ngắt dòng điện sơ cấp I1 của mạch điện đánh lửa, rô tô chia

điện 12 quay sẽ phân phối dòng điện cao áp đến mỗi bugi theo thứ tự nổ của các xilanh của động cơ Nguyên tắc hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng điện tử không

có tiếp điểm có thể chia ra làm hai giai đoạn:

- Giai đoạn 1, răng của rôto tín hiệu không trùng với cuộn dây điện từ (hình 16):

Trong giai đoạn này từ trờng đi qua cuộn dây điện từ 10 trong bộ cảm biến không thay

đổi nên không có suất điện động cảm ứng trong cuộn dây điện từ 10, cuộn dây điện từ

10 đợc xem nh một đoạn dây dẫn điện Khi đóng khoá điện 2, với cách phân cực cho

bộ điện tử 4 nh sơ đồ mạch điện sẽ cho phép dòng điện đi từ chân B ra mass, lúc nàydòng điện sơ cấp I1 sẽ đi từ cực dơng (+) của ắc quy 1 qua khoá điện 2, qua điện trởphụ 4, qua cực dơng (+) của bô bin cao áp 5, qua cuộn dây sơ cấp (W1) 6, qua cực âm(-) của bô bin cao áp, qua bộ điện tử 4, ra mass và về lại cực âm (-) của ắc quy

Hình 16: Trờng hợp răng rôto tín hiệu lệch khỏi cuộn dây điện từ.

Tơng tự nh trong mạch đánh lửa bằng ắc quy, trong giai đoạn này do tốc độ tăngdòng điện sơ cấp I1 cha đủ lớn nên suất điện động cảm ứng trên cuộn dây thứ cấp W2

cha đạt đến điện áp đánh lửa Tơng tự nh hệ thống đánh lửa bằng điện tử có tiếp

điểm, dòng điện sơ cấp I1 trong hệ thống này đi qua bộ điện tử 4 có thể lớn hơn 4ampe nên công suất đánh lửa của hệ thống này có thể nâng cao hơn so với hệ thống

đánh lửa bằng ắc quy Ngoài ra hệ thống này còn có u điểm hơn là không có cơ cấu

điều khiển tín hiệu đánh lửa bằng cơ khí (cam và tiếp điểm) nên không cần phải bảo ỡng định kỳ Dòng điện I0 có công dụng là phân cực tính cho các linh kiện bên trong

d-bộ điện tử 4 và còn đợc gọi là dòng nuôi mạch điện tử

+

B D

Trang 25

- Giai đoạn 2, răng của rôto tín hiệu trùng với cuộn dây điện từ (hình 17): Khi xi

lanh của động cơ ở thời điểm cuối nén đầu nổ, răng của rôto tín hiệu 9 trùng với cuộndây điện từ 10, lúc này khe hở của mạch từ bao gồm nam châm vĩnh cữu 8, rôto tínhiệu 9 và cuộn dây điện từ 10 là bé nhất nên từ trờng đi qua cuộn dây điện từ 10 tănglên, do từ trờng trong cuộn dây điện từ 10 thay đổi đã bài: HAR 01 27 01 làm xuất hiện một suất điện

động cảm ứng ngợc chiều với hiệu điện thế phân cực của trandito T, trandito T chuyểnsang trạng thái khoá ngăn không cho dòng điện sơ cấp I1 đi qua, dòng điện sơ cấp I1

mất đi đột ngột, từ trờng trong bô bin cao áp 5 biến thiên (giảm đi) với tốc độ cao làmcảm ứng trong cuộn thứ cấp 7(W2) một suất điện động với điện áp từ 20 đến 30kV.Thông qua đờng dây dẫn điện cao áp và đầu chia điện mà điện áp thứ cấp này sẽ tạo

ra dòng điện thứ cấp I2 đợc đa đến bugi của xi lanh cần đánh lửa để bật tia lửa điện

đốt cháy hoà khí trong xi lanh

Hình 17: Trờng hợp răng của rôto tín hiệu trùng với cuộn dây điện từ.

Với nguyên lý hoạt động nh trên, hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp

điểm sẽ cho năng lợng đánh lửa lớn hơn, không cần bảo dỡng định kỳ và có tuổi thọcao hơn Điện trở phụ 3 có nhiệm vụ cải thiện đờng đặc tính của dòng điện sơ cấp I1

theo tốc độ động cơ tơng tự nh hệ thống đánh lửa bằng ắc quy

+

B D

Trang 26

chỉnh góc đánh lửa sớm: bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm ốc tan), bộ điều chỉnh góc

có trị số ốc tan khác nhau và đợc điều chỉnh một lần trớc khi nổ máy (ngời lái xe điềuchỉnh)

Bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm chân không sử dụng bầu chân không nối đến đ ờng ống nạp của động cơ sau bớm ga (hình 18) và thờng sẽ làm tăng góc đánh lửasớm ở chế độ không tải của động cơ Bộ điều chỉnh góc đánh lửa sớm ly tâm sử dụng

-2 quả văng ly tâm, khi tốc độ động cơ càng cao thì bộ ly tâm sẽ làm tăng thêm góc

III Nội dung bảo dỡng bên ngoài của các bộ phận của hệ thống

đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm

- Tháo các bu lông liên kết bô bin cao áp, bộ điện tử, bộ chia điện với thân động cơ

- Tháo bô bin cao áp, bộ điện tử, bộ chia điện ra khỏi động cơ

Rôto chia điện

Rôto tín hiệu và cuộn dây điện từ

Trang 27

2 Làm sạch, kiểm tra và nhận dạng bên ngoài

- Điện trở phụ, bộ điện tử

- Bộ cảm biến điện từ (nam châm, rôto tín hiệu và cuộn dây điện từ)

- Các đầu nối dây dẫn điện phải tiếp xúc tốt và đúng vị trí, tránh làm ẩm ớt bộ điện tử

- Điều chỉnh góc đánh lửa sớm ban đầu của động cơ đúng kỹ thuật khi lắp bộ chia điện

- Nối các dây dẫn điện cao áp đúng vị trí (theo thứ tự nổ của động cơ)

1 Nêu nhiệm vụ của bộ điện tử và bộ cảm biến điện từ ?

2 So sánh u nhợc điểm của hệ thống đánh lửa bằng ắc quy, bằng điện tử có tiếp

điểm và bằng điện tử không có tiếp điểm ?

29

Trang 28

thực hành bảo dỡng hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm

I Nơi làm việc:

Công việc thực hành bảo dỡng hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp

điểm đợc tiến hành tại xởng Động lực với mỗi nhóm 2 học sinh và đợc tiến hành trênmột mô hình động cơ ô tô

II Chuẩn bị dụng cụ:

đựng

III Tháo lắp và bảo dỡng:

1 Thực hiện tháo rời các bộ phận của hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp

điểm:

2 Kiểm tra và bảo dỡng:

3 Thực hiện lắp lại các bộ phận của hệ thống lên động cơ:

30

Trang 29

Bài 4

Hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung

M bài: HAR 01.27.04ã bài: HAR 01 27 01

Giới thiệu :

Sửa chữa và bảo dỡng hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung là bài họcnhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về nhiệm vụ, phân loại và cấutạo chung của hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung Ngoài ra, bài học này cònrèn luyện kỹ năng kỹ xảo trong thực hành nghề sửa chữa hệ thống đánh lửa bằng điện

tử điện dung của động cơ nói riêng và sửa chữa hệ thống điện ô tô nói chung

Học xong bài này học viên có khả năng:

1 Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ của hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung

2 Giải thích cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng điện tử

điện dung

đánh lửa bằng điện tử điện dung đúng yêu cầu kỹ thuật

III Bảo dỡng bên ngoài hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung.

1 Quy trình tháo các bộ phận ra khỏi động cơ

2 Bảo dỡng các chi tiết chính

3 Sửa chữa các chi tiết chính

4 Quy trình lắp các bộ phận lên động cơ

I Nhiệm vụ, yêu cầu của hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung

- Hiệu điện thế và năng lợng đánh lửa phải đủ lớn

- Thời điểm đánh lửa phải đúng theo từng chế độ công tác của động cơ

31

Trang 30

- Có độ bền và hiệu suất cao.

điện tử điện dung:

1 Sơ đồ cấu tạo

Hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung gồm có các thành phần chính là cuộndây điện từ 1, nam châm vĩnh cữu 2, cuộn kích 3, khối điện tử điện dung (CDI) 4, bôbin cao áp 5, bugi 6 và khoá điện tắt máy 7 Sơ đồ cấu tạo nh ở hình vẽ 20:

Hình 20: Sơ đồ cấu tạo của hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung.

Hình 21: Sơ đồ nguyên lý của hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung.

1

2

43

5

6

7

CDI

1 Cuộn dây điện từ; 2 Nam châm; 3 Cuộn kích; 4 Bộ điện tử điện dung (CDI);

5 SCR; 6 Điốt nạp điện; 7 Tụ điện; 8 Điốt tắt máy; 9 Cuộn dây sơ cấp (W

1 );

10 Cuộn dây thứ cấp (W

2 ); 11 Bugi; 12 Khoá điện tắt máy.

9

1011

32

Định dạng
Số trang	60
Dung lượng	1,96 MB

GIÁO TRÌNH SỬA CHỮA VÀ BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG ĐÁNH LỬA

Hệ thống đánh lửa bằng điện tử điệndung

Hiện tợng, nguyên nhâ nh hỏng: