Tiết 50 Thánh ngữ

THÀNH NGỮ Cụm từ cố định Nêu ý nghĩa của cụm từ lên thác xuống ghềnh  Chỉ sự gian nan, vất vả, khó khăn, nguy hiểm... Đứng núi này trông núi nọTìm những biến thể của các thành ngữ sau

1 Thế nào là từ đồng âm? Khi sử dụng từ đồng âm cần lưu ý đến điều gì?

2 Hãy đặt câu có cặp từ đồng âm sau?

bò (động từ) – bò (danh từ)

ĐÁP ÁN:

1 Từ đồng âm là những từ phát âm giống nhau nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì với nhau.

ngữ cảnh để tránh hiểu sai nghĩa của từ theo nghĩa nước đôi do hiện tượng đồng âm gây ra.

2 Kiến bò vào đĩa thịt bò.

Nước non lận đận một mình, Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.

Lên thác xuống ghềnh

Lên núi xuống ghềnh.

Lên núi xuống rừng

Leo thác lội ghềnh.

Lên trên thác xuống dưới ghềnh.

Lên thác cao xuống ghềnh sâu Lên ghềnh xuống thác.

Lên xuống ghềnh thác

Không thể thay thế bằng từ khác.

Không thể thêm bớt từ ngữ.

Không thể hoán đổi

vị trí các từ.

Thay thế một

vài từ trong

cụm từ bằng

từ khác.

Thêm một

vài từ ngữ

khác vào

cụm từ.

Thay đổi vị trí

các từ trong

cụm từ.

THÀNH NGỮ

Cụm từ

cố định

Nêu ý nghĩa của cụm từ lên thác xuống

ghềnh

 Chỉ sự gian nan, vất vả, khó khăn, nguy hiểm

Ý nghĩa

hoàn chỉnh

Đứng núi này trông núi nọ

Tìm những biến thể của các thành ngữ sau :

 Đứng núi này trông núi khác

Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng vẫn có thể có những biến đổi nhất định.

 Lưu ý:

 Đứng núi này trông núi kia

Nước đổ lá khoai  Nước đổ lá môn

 Nước đổ đầu vịt

Lòng lang dạ thú  Lòng lang dạ sói

Thành ngữ lên thác xuống ghềnh sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?

Biện pháp ẩn dụ

Trong trường hợp này nghĩa thành ngữ được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa nào?

Thông qua phép chuyển nghĩa ẩn dụ.

Nhanh như chớp

Rất nhanh , chỉ trong khoảnh khắc

(

Như ánh chớp loé lên rồi tắt ngay)

Nghĩa

của

thành ngữ

Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa( So sánh)

Tại sao lại nói Nghĩa của thành ngữ trên nhanh như chớp?

là gì?

So sánh

Nghĩa

của

thành ngữ

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

Mưa to gió lớn

Trời mưa rất to kèm theo gió lớn và sấm chớp

Nghĩa

của

thành ngữ

Được hiểu thông qua phép

chuyển nghĩa (Ẩn dụ, so sánh)

Được hiểu thông qua phép

chuyển nghĩa (Ẩn dụ, so sánh)

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen

của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh …

1.Tham sống sợ chết

2.Ếch ngồi đáy giếng

3.Lòng lang dạ thú 6. Mẹ goá, con côi

4.Lên thác xuống ghềnh

5.Mưa to, gió lớn

Hiểu theo nghĩa đen Hiểu theo nghĩa chuyển

b “Tôn sư trọng đạo” là câu thành ngữ nói lên lòng kính trọng và sự tôn vinh nghề giáo viên

Xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ:

Vi ngữ Chủ ngữ

Phụ ngữ

Thành ngữ có thể làm chủ ngữ , vị ngữ trong câu hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ…

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn

(Hồ Xuân Hương)

c Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa, tối đèn

So sánh hai cách nói sau:

Câu có sử dụng thành ngữ Câu không sử dụng thành ngữ

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

với nước non Bảy nổi ba chìm

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Lênh đênh, trôi nổi với nước non.

Nước non lận đận một mình

Thân cò lên thác xuống ghềnh

bấy nay.

Nước non lận đận một mình Thân cò gian nan, vất vả, gặp nhiều

nguy hiểm bấy nay.

Câu hỏi thảo luận

Phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong hai câu

trên?

=>Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.

1 Bài tập 1.

a -Sơn hào hải vị

a -Sơn hào hải vị =>Thức ăn quý được lựa =>Thức ăn quý được lựa

chọn Trên rừng, dưới biển.

-Nem công chả phượng

-Nem công chả phượng => Món ăn quý hiếm, sang trọng => Món ăn quý hiếm, sang trọng

được ví như thịt các loài chim quý.

b -Khỏe như voi

- Tứ cố vô thân

=> Rất khỏe - khỏe như con voi.

=> Không có ai thân thích, ruột thịt.

C Da mồi tóc sương => Người già, tóc đã bạc, da đã

nỗi những tàn nhang như hạt đồi mồi.

Bài tập 2 Dựa vào bức tranh, hãy kể lai

chuyện ếch ngồi đáy giếng theo thành ngữ :

Ếch ngồi đáy giếng”.

Tóm tắt

truyện

Ếch

ngồi

đáy

giếng

3.Bài tập 3 (SGK/145)

1.Lời …… tiếng nói

2 Một nắng hai ……

3 Ngày …… tháng tốt

4 No cơm ấm ……

5 Bách …… bách thắng

6 Sinh … lập nghiệp

ăn

sương lành

áo chiến

cơ

Nước mắt cá sấu

 Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.

Gạo

Rất may mắn, gặp được nơi sung sướng, đầy đủ, nhàn hạ

Rừng vàng biển bạc

 Rừng và biển đem lại nguồn tài nguyên thiên nhiên vô

SJC

9999

-Sưu tầm ít nhất mười thành ngữ chưa được giới thiệu trong các bài học và giải thích các thành ngữ ấy.

- Xem trước bài: Điệp ngữ.