Giao án dạy nghề điện dân dụng

Các vùng này thờng xa các khu vực tiêu thụnhiều điện năng nên điện năng phải truyền tải đi xa bằng các đờng dây dẫn điện,các lới điện để đa điện năng tới các khu dân c, công nghiệp, các

- HS nắm đợc vai trò của điện năng trong đời sống và sản xuất

- Nắm đợc quy trình sản xuất và truyền tải điện năng

B Chuẩn bị.

- Tranh vẽ các nhà máy điện, đờng dây truyền tải cao áp, hạ áp

- Mẫu vật về máy phát điện (nh đinamô xe đạp)

- Mẫu vật về các dây dẫn, sứ…

- Mẫu vật về các tải tiêu thụ điện nh bóng đèn, quạt điện, bếp điện…

c Các hoạt động dạy học

Hoạt động 1 Giới thiệu bài

Thông qua các tranh vẽ và mô hình về sản xuất, truyền tảI và sử dụng điệnnăng, GV gới thiệu nội dung bài học và tạo hứng thú học tập cho HS

Hoạt động 2 Tìm hiểu vai trò của điện năng đối với sản xuất và đời sống

1 Vai trò của điện năng đối với sản xuất và đời sống

- Điện năng dễ dàng biến đổi sang các dạng năng lợng khác

VD: Động cơ điện biến đổi điện năng -> cơ năng

Bàn là bếp điện biến đổi điện năng -> nhiệt năng

Đèn điện biến đổi điện năng -> quang năng

- Điện năng đợc sản xuất tập trung trong các nhà máy điện và có thể truyềntải đi xa với hiệu suất cao

- Quá trình sản xuất truyền tải phân phối và sử dụng điện năng dễ dàng tự

động hoá, điều khiển từ xa

- Trong sinh hoạt điện năng đóng vai trò quan trọng Nhờ có điện năng màcác thiết bị điện tử dân dụng nh tủ lạnh, máy giặt, các thiết bị điện tử … mới hoạt

động đợc

- Nhờ có điện năng có thể nâng cao năng suất lao động, cải thiện đời sốngsản xuất góp phần thúc đẩy cách mạng KHKT phát triển

Hoạt động 3 Tìm hiểu quá trình sản xuất điện năng

2 Quá trình sản xuất điện năng

- Để sản xuất điện năng ngời ta xây dựng các nhà máy điện Trong nhà máy

điện các dạng năng lợng nh nhiệt năng, thuỷ năng, năng lợng nguyên tử, quangnăng, năng lợng gió đợc biến đổi thành điện năng nhờ các máy phát điện

- Máy phát điện sẽ phát ra điện năng cung cấp cho các nơi tiêu thụ

* Mô hình 1 nhà máy nhiệt điện

Đa nhiên liệu ống dẫn Điện

Lò hơi Tua bin Máy

hơi nớc Phát điện phát ra Bơm nớc

Hoạt động 4 Tìm hiểu truyền tải điện năng

3 Truyền tải điện năng

- Các nhà máy điện lớn thờng xây dựng ở nơi có sẵn các nguồn năng lợngphong phú nh mỏ than, thác nớc Các vùng này thờng xa các khu vực tiêu thụnhiều điện năng nên điện năng phải truyền tải đi xa bằng các đờng dây dẫn điện,các lới điện để đa điện năng tới các khu dân c, công nghiệp, các vùng nôngnghiệp, công trờng, nhà máy thành phố …… phân phối và cung cấp điện đến nơitiêu thụ

Hoạt động 5 Hớng dẫn học bài.

Cho học sinh trả lời theo các câu hỏi sau :

1) Vai trò của điện năng đối với đời sống và sản xuất ?

2) Các nhà máy điện thờng đợc xây dựng ở đâu?

3) Điện năng thờng đợc truyền tải từ các nhà máy điện đến các nơi tiêu thụ

1 Tính u việt của điện năng

- Điện năng có nhiều u điểm so với các dạng năng lợng khác

a/ Quá trình sản xuất truyền tải và sử dụng điện đợc thực hiện theo một côngnghệ và thiết bị không phức tạp lắm, hiệu suất cao, tổn hao ít

Các thiết bị điện thờng dễ sử dụng, dễ bảo quản, gọn đẹp có hiệu suất cao, ít

ô nhiễm

b/ Điện khí hoá, cơ giới hoá & tự động hoá góp phần giải phóng sức lao

động, tăng năng suất lao động, tăng chất lợng sản phẩm, cải thiện đời sống conngời góp phần xoá bỏ sự cách biệt giữa thành thị và nông thôn

2 Tiết kiệm điện năng

- Giảm thời gian tiêu thụ điện năng vô ích nh động cơ chạy không, chiếusáng không cần thiết hoặc quá thừa

- Lựa chọn các thiết bị điện sao cho sử dụng hết công suất, chọn đúng tiếtdiện và loại dây dẫn để giảm mất mát điện năng trên đờng dây tải điện

- Phát hiện và xử lý nhanh các sự cố về điện loại trừ kịp thời các hao tổn điệnnăng nh quá tải rò điện

- Dùng các thiết bị tự động hoặc bán tự động để đóng mở mạch điện

Tóm lại: Ngời tiêu thụ ý thức đợc tầm quan trọng của việc tiết kiệm điệnnăng là có thể thực hiện đợc dễ dàng

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

Tiết 3

Khái niệm về nghề điện

A Mục tiêu

- HS nắm đợc môn học kỹ thuật điện, nghiên cứu những gì?

- Nắm đợc một số nghề trong ngành điện, đối tợng của nghề điện dân dụng

- Mục đích của nghề điện, một số công cụ lao động và các yêu cầu đối vớinghề điện

B Chuẩn bị

- Tranh ảnh về nghề điện dân dụng

- Lập bảng giới thiệu về nghề điện, đối tợng, mục đích lao động của nghề

điện

c các hoạt động dạy học

Hoạt động 1 Giới thiệu về môn kỹ thuật điện

- Kỹ thuật điện là lĩnh vực khoa học kỹ thuật nghiên cứu ứng dụng các hiệntợng, quy luật điện và từ để sản xuất ra điện năng, truyền tải điện năng, chế tạocác vật liệu máy, thiết bị điện, sử dụng điện phục vụ đời sống và sản xuất.

- Môn học kỹ thuật điện sẽ đợc tiến hành ở 3 khâu: Bài giảng lý thuyết, bàithực hành, tham quan thực tế ở xởng hoặc cơ sở sản xuất

Hoạt động 2 Các nghề trong ngành điện

a Sản xuất truyền tải & phân phối điện

- Đây là lĩnh vực hoạt động của các doanh nghiệp thuộc tổng công ty điệnViệt Nam & của các cơ sở điện địa phơng, đảm bảo xây lắp, vận hành các nhàmáy điện, hệ thống truyền tải và cung cấp điện đến từng hộ tiêu thụ

b Chế tạo vật t thiết bị điện

- Đây là lĩnh vực hoạt động của các doanh nghiệp, đảm bảo sản xuất chế tạocác loại máy điện, khí công cụ điện, thiết bị đo lờng, bảo vệ, điều khiển các vật tthiết bị

c Đo lờng, điều khiển, tự động hoá qúa trình sản xuất là những hoạt độngrất phong phú tạo nên các hệ thống, máy sản xuất, dây chuyền tự động nhằm tự

động hoá quá trình sản xuất, nâng cao năng suất và chất lợng sản phẩm

Hoạt động 3 Các lĩnh vực hoạt động của nghề điện dân dụng.

Nghề điện dân dụng rất đa dạng Hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực sử dụng

điện phục vụ cho đời sống, sản xuất của các hộ tiêu thụ

Hoạt động 4 Đối tợng của nghề điện dân dụng

- Nguồn điện xoay chiều, một chiều điện áp thấp dới 380V

- Mạng điện sinh hoạt trong các hộ tiêu thụ

- Các thiết bị gia dụng: quạt, máy bơm, máy giặt

- Các khí cụ điện đo lờng và bảo vệ

Hoạt động 5 Mục đích lao động của nghề điện dân dụng

- Lắp đặt mạng điện sản xuất và sinh hoạt

VD: lắp đặt hệ thống chiếu sáng công cộng, gia đình

- lắp đặt trang thiết bị phục vụ sản xuất và sinh hoạt

- Bảo dỡng vận hành, sửa chữa, khắc phục sự cố xảy ra trong mạng điện, cácthiết bị điện tử

Hoạt động 6 Công cụ lao động

- Dụng cụ đo, kiểm tra nh bút: bút thử điện, đồng hồ đo điện

- Dụng cụ cơ khí: kìm điện, máy khoan, mỏ hàn, ……

- Các sơ đồ bản vẽ bố trí và kết cấu thiết bị

- Các dụng cụ an toàn lao động

Hoạt động 7 Môi trờng hoạt động của nghề điện

- Việc lắp đặt, sửa chữa, hiệu chỉnh các thiết bị trong mạng thờng tiến hànhngoài trời, trên cao, lu động gồm khu vực có điện rất nguy hiểm

- Công tác bảo dỡng, sửa chữa, hiệu chỉnh các thiết bị và sản xuất các thiết

bị thờng tiến hành trong nhà

Hoạt động 8 Yêu cầu đối với nghề điện

- Tri thức: Nắm vững các kiến thức cơ bản về kỹ thuật điện nh nguyên lýhoạt động, đặc tính vận hành, sử dụng kỹ thuật an toàn điện, các quy trình kỹthuật

- Kĩ năng: Nắm vững kĩ năng đo lờng, sử dụng, bảo dỡng, sửa chữa, lắp đặtcác thiết bị và mạng điện

- Sức khoẻ

Hoạt động 9 Triển vọng của nghề điện dân dụng

Nghề điện luôn phát triển để phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đạihoá

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

Chơng I

an toàn lao động trong nghề điện

Tiết 4

Tác dụng của dòng điện

đối với cơ thể con ngời

Hoạt động 1 Điện giật

- Khi ngời chạm vào điện sẽ có dòng điện chạy qua ngời gây ra hiện tợng

điện giật

- Điện giật tác động tới hệ thần kinh và bắp cơ

a/ Dòng điện tác động vào hệ thần kinh trung ơng làm rối loạn hoạt động của

hệ hô hấp, hệ tuần hoàn nên ngời bị điện giật thở hổn hển, tim đập nhanh

Nếu dòng điện lớn trớc hết là phổi rồi đến tim ngừng hoạt động, nạn nhânchết trong tình trạng bị ngạt vì vậy nếu kịp thời làm hô hấp nhân tạo và cấp cứucần thiết có thể cứu sống nạn nhân

b/ Dòng điện làm co rút, tê liệt các cơ bắp gây cảm giác đau nhức Ngời bị

điện giật không thể tự rút ra khỏi nơi chạm điện

Hoạt động 2 Mức độ nguy hiểm của điện giật

Tai nạn về điện phụ thuộc vào các yếu tố sau:

- Đờng đi của dòng điện qua cơ thể

- Thời gian dòng điện qua cơ thể con ngời

- Điện trở của ngời

- Tần số dòng điện

- Điện áp đặt

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

Tiết 5

Các nguyên nhân gây ra tai nạn điện.

Các quy tắc an toàn khi lắp đặt và vận hành điện.

A Mục tiêu

- Nắm đợc các nguyên nhân gây ra tai nạn về điện và các qui tắc an toàn khivận hành và sử dụng điện

B Nội dung

I Những nguyên nhân gây ra tai nạn về điện

1 Do chạm vào vật mang điện

- Có thể do chỗ làm việc chặt hẹp hoặc bộ phận có điện không đợc che kín,vô ý chạm phải

2 Do tiếp xúc với bộ phận kim loại vốn không mang điện nhng do bộ phậncách điện bên trong bị hỏng trở thành có điện

3 Do phóng điện hồ quang

Nếu khoảng cách giữa ngời và các phần mang điện áp cao quá gần hoặc khi

đóng cắt không đúng quy trình, các dao cách ly mang điện áp cao sẽ có tia lửa

điện phát sinh làm cho ngời bị hỏng

4 Do điện áp bớc

Khi dây dẫn có điện rơi xuống đất, điện thế phân bố trong đất không đều,giữa 2 chân của ngời có một điện áp bớc tạo nên dòng điện qua ngời và gây tainạn

II Các qui tắc an toàn khi vận hành và sử dụng điện

(các phơng pháp phòng tránh tai nạn điện giật)

1 Chỗ làm việc đủ rộng để tránh va chạm trực tiếp

2 Phải cắt nguồn điện (bằng công tắc hoặc cầu trì) dùng bút thử điện để biếtchắc dây pha đã bị cắt điện và dây trung hoà không có điện trớc khi sửa chữahoặc di chuyển các thiết bị điện

3 Trong trờng hợp bắt buộc phải làm việc với các phần tử mang điện nhấtthiết phải có các phơng tiện bảo hiểm nh ghế gỗ khô, thảm cao su, kìm cách điện

4 Đối với các thiết bị mới đa vào sử dụng hoặc sau một thời gian dài mới sửdụng lại nhất thiết phải kiểm tra về điện trớc khi dùng

5 Thờng xuyên kiểm tra hệ thống nối đất

1 Nối đất bảo vệ

a Mục đích nối đất bảo vệ là để hạ thấp điện áp của thiết bị không mang

điện trị số an toàn (so với đất) khi xảy ra hiện tợng chạm vỏ

b Hình thức nối đất

- Nối đất tập trung khi có nhiều máy vận hành, nối nhiều vỏ thiết bị với nhau

và có chung một cọc nối đất

- Nối đất hình lới: là hình thức nối nhiều cọc nối đất với nhau tạo thànhmàng lới dới đất

2 Nối trung tính bảo vệ

- Nối phần kim loại không mang điện của máy móc và các thiết bị điện vớidây trung tính của mạch điện Nối trung tính bảo vệ thực hiện trong mạch 3 phabốn dây có điểm trung tính nối đất Tác dụng của nối trung tính bảo vệ là tạo điều

kiện đoản mạch (khi xảy ra hiện tợng chạm vỏ, khi đó mạch điện sẽ bị ngắt tứckhắc).

- Tấm cao su và giá cách điện để ngăn cách đất với ngời để đấu, nối các thiết

bị đang có điện Khi làm việc ở nơi có điện áp cao phải có găng tay và ủng caosu

- Gậy chỉ điện thế: dùng để kiểm tra xem thiết bị có điện hay không ở mạngtrên 1000V Khi mạng điện dới 1000V để kiểm tra thiết bị ngời ta dùng bút thử

Khi có ngời bị tai nạn điện phải nhanh chóng thực hiện theo các bớc sau:

I Giải thoát nạn nhân khỏi nguồn điện

1 Đối với điện thế cao

Nhất thiết phải thông báo khẩn trơng cho trạm điện hoặc chi nhánh điện cắt

điện từ cầu dao trớc sau đó mới đợc tới gần nạn nhân và tiến hành sơ cứu

2 Đối với điện hạ thế

a) Tình huống nạn nhân đứng dới đất, tay chạm vào vật mang điện (tủ lạnh,máy giặt … )

Nhanh chóng quan sát tìm dây dẫn đến các thiết bị và thực hiện theo cácviệc sau:

- Cắt cầu dao, rút phích điện, tắt công tắc hay gỡ cầu chì ở nơi gần nhất

- Nếu không cắt đợc ngay dùng dao cán gỗ chặt đứt dây điện

- Nếu không cắt đợc điện nắm vào phần áo khô của nạn nhân hoặc dùng áokhô của mình lót tay nắm vào tay chân nạn nhân kéo ra

b) Ngời bị nạn ở trên cao để chữa điện

Nhanh chóng cắt điện và có ngời đón nạn nhân khỏi rơi xuống đất

c) Dây bị đứt chạm vào ngời nạn nhân

- Đứng trên ván gỗ khô, dùng sào tre khô gạt dây điện ra khỏi ngời nạn nhân

- Lót tay bằng rẻ khô kéo nạn nhân ra khỏi chỗ có điện

- Đoản mạch đờng dây để gây nổ ngắt cầu chì đầu nguồn

Chú ý:

- Đối với điện cao thế phải chờ cắt điện

- Không nắm vào ngời bị nạn bằng tay không

- Không tiếp xúc với cơ thể để trần của ngời bị nạn

II Sơ cứu nạn nhân

1 Nạn nhân vẫn tỉnh

Trờng hợp nạn nhân vẫn tỉnh, không có vết thơng và không cảm thấy khóchịu thì chỉ cần theo dõi vì nạn nhân có thể bị sốc hay loạn nhịp tim

- Phơng pháp hô hấp nhân tạo co duỗi tay: Nạn nhân đặt nằm ngửa, lng kêcao hơn một chút Khi hít vào ngời cứu kéo hai tay nạn nhân lên quá đầu Khi thở

ra đẩy 2 tay nạn nhân vào cạnh sờn

- Phơng pháp hà hơi thổi ngạt: Dùng miệng thổi hơi qua mồm nạn nhân theonhịp thở

- Phơng pháp nhân tạo kéo lỡi: Phải cậy miệng nạn nhân và kéo lỡi theo nhịpthở từ 16-18 lần Tuỳ theo tình trạng của nạn nhân để áp dụng phơng pháp hô hấpnhân tạo cho thích hợp

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

Tiết 10,11,12:

Thực hành Cứu ngời bị tai nạn điện

A Yêu cầu:

1) Giải thoát nạn nhân khỏi dòng điện trong một số tình huống điển hình.2) Sơ cứu đợc nạn nhân

B Chuẩn bị

1 Tranh vẽ một số tình huống ngời bị điện giật

2 Tranh vẽ các phơng pháp hô hấp nhân tạo

3 Một số dụng cụ để cứu ngời bị điện giật

(Sào, ván gỗ khô, giẻ khô ……… )

C Nội dung thực hành

1 Giải thoát nạn nhân ra khỏi dòng điện

GV ra tình huống, yêu cầu HS thực hiện Mọi dụng cụ không đợc sắp sẵn, đểgiải thoát nạn nhân HS phải tìm dụng cụ trong phòng để tiến hành công việc

2 Tiến hành sơ cứu nạn nhân

- Giả thiết các tình huống nạn nhân bị ngất cần hô hấp nhân tạo

- Chia nhóm để học sinh tập làm, mỗi nhóm từ 4-5 em GV hớng dẫn1 nhómlàm mẫu

- Các nhóm khác theo dõi làm theo các thao tác cơ bản

- GV quan sát, uốn nắn sửa chữa phân tích tác dụng của các phơng pháp

Chơng II Mạng điện sinh hoạt

Mạng điện 4 dây gồm 3 dây pha và một dây trung tính để cung cấp cho cụmdân c đợc mắc nh sau: Dây qua công tơ, qua các cầu chì đặt ở dây pha sau đó đicác ngả Mỗi ngả có 1 dây pha và 1 dây trung tính

- Có 2 loại điện áp:

+ Điện áp pha (127V hoặc 220V)

+ Điện áp dây (220V hoặc 380V)

4 Cách buộc dây trên puli sứ

Để kéo dây ngời ta dùng puli sứ và dây đồng (dây nhôm) để buộc dây dẫnvào cỗ sứ

a Kiểu hãm đơn

b Kiểu hãm kép

c Cách buộc dây ở puli hãm

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

I Dây cáp và dây dẫn điện

Đợc dùng để truyền tải và phân phối điện năng đợc chế tạo từ 3 vật liệuchính là đồng nhôm và dây thép

1 Dây dẫn điện

- Cấu tạo gồm lõi và vỏ

a) Lõi: là bộ phận chính bằng kim loại (thờng là nhôm, đồng) Lõi có thể làmột sợi dây hoặc nhiều sợi se lại

b) Vỏ cách điện: để cách điện giữa các lõi với nhau

c) Phân loại: dựa vào lớp vỏ cách điện

- Dây đôi: có 2 lõi cách điện với nhau

- Dây cứng: là dây lõi chỉ có một sợi

- Dây mềm: loại dây có nhiều sợi se lại

Mối liên hệ giữa các loại dây:

Dây dẫn

Dây trần Dây có bọc cách điện

Dây đơn Dây đôi Dây cứng Dây mềm

2 Dây cáp điện

a) là loại dây dẫn có một hai hay nhiều loại sợi đợc bện chắc chắn và đợccách điện với nhau trong vỏ bọc bảo vệ chung chịu đợc điện áp lớn và lực kéo lớnb) Cấu tạo

- Vỏ cách điện dùng để cách điện giữa các dây dẫn với nhau và giữa dây dẫnvới đất

- Vỏ bảo vệ kín thờng dùng để bảo vệ cáp khỏi bị ẩm, thờng bằng chì, chấtdẻo, hay cao su

- Để tránh h hỏng về cơ khí ngời ta bọc ngoài cáp bằng băng sắt hay dây sắttráng kẽm

II Vật liệu cách điện

1 Vật liệu cách điện đợc dùng để cách ly các phần dẫn điện với nhau vàgiữa các phần điện với phần không mang điện khác

2 yêu cầu của vật liệu cách điện: độ bền, cách điện cao, chịu nhiệt tốt,chống ẩm tốt và độ bền cơ học cao

3 Một số vật liệu cách điện

Sứ, cao su lu hoá, chất cách điện tổng hợp tơng tự, các ebôlit, chất cách điệncho dây dẫn, poli, kẹp sứ, đế cầu

1 Cách chọn tiết diện dây dẫn

- Dây cáp điện có số hiệu phụ thuộc vào cấu tạo, chất cách điện, vỏ bảo vệ

và đặc tính môi trờng xung quanh Mỗi dây dẫn đều đợc tính toán chịu đợc dòng

điện lâu dài mà dây không bị nóng quá Khi lựa chọn dây dẫn ta cần biết dòng

điện cần chuyển tải là bao để dựa vào bảng suy ra tiết diện của dây Nếu dòng

điện cần tìm không trùng với chỉ số trong bảng thì ta lấy tiết diện dây lớn hơndòng điện tính toán

2 Cách nối dây và yêu cầu mối nối

- Khi tiến hành lắp ráp mạng điện các dây dẫn đợc nối lại với nhau Nếu mốinối không đảm bảo yêu cầu kĩ thuật sẽ gây hồ quang làm hỏng hay chập gây rahoả hoạn

a) Cách nối dây có 2 cách nối thẳng và nối phân nhánh bằng cách vặn soắncơ học, lắp đai để bắt ốc hoặc hàn (đối với dây có tiết diện nhỏ) Trớc hết phảibóc vỏ cách điện, cạo sạch, nối dây rồi bọc cách điện

b) Yêu cầu mối nối

- Mối nối phải dẫn điện tốt tức là diện tích tiếp xúc của mối nối phải lớn hơntiết diện dây Muốn mối nối có chất lợng cao phải hàn

- Mối nối phải có độ bền cơ học cao tức là chịu đợc sức căng, sức kéo lớn

- Mối nối phải đảm bảo an toàn điện: phải bọc cách điện cho mối nối

- Mối nối phải đảm bảo mỹ thuật: phải bền, đẹp

- Nắm vững yêu cầu của mối nối và các phơng pháp nối dây dẫn điện

- Biết nối thẳng và nối phân nhánh dây dẫn điện

1 Đối với 2 dây dẫn bọc đơn, lõi 1 sợi

- Bóc bỏ vỏ cách điện và làm sạch đầu dây từ 6-10 cm

- Dùng kìm điện mỏ tròn xoắn 2 đầu dây với nhau vài vòng

- Dùng kìm điện mỏ tròn giữ chặt chỗ đã xoắn, kìm điện vặn từng đầu dâycuốn từng vòng lần lợt và dây kia từ 5-8 vòng.

- Xiết chặt

+ Dùng 2 kìm cặp các vòng ngoài cùng và vặn ngợc chiều nhau Nếu cần tahàn ngấu thiếc

+ Cuốn băng cách điện kín mối nối

2 Nối thẳng hai dây bọc đơn lõi nhiều sợi

- Bóc vỏ cách điện ở 2 đầu dây khoảng 12 - 15 cm, tách từng sợi và làm sạchbằng giấy ráp

- Đan chéo các sợi ở 2 đầu dây

- Cuốn lần lợt từng sợi dây này vào lõi sợi dây kia

- Nếu cần độ bền và độ dẫn điện cao phải hàn ngấu thiếc

- Quấn băng cách điện kín mối nối

- Hàn thiếc chỗ mối nối

- Quấn băng cách điện chỗ mối nối

2 Nối phân nhánh 2 dây bọc đơn lõi nhiều sợi

- Gọt vỏ cách điện

+ Dây chính dài 3-4 cm

+ Dây nhánh 10-12 cm

- Làm sạch bằng dao hoặc giấy ráp

- Tách đầu dây nhánh thành 2 phần, quấn sang 2 phía của dây chính theo 2chiều ngợc nhau

- HS nắm vững phơng pháp nối dây ở hộp nối dây hàn và cách điện mối nối

- Nối đợc một số mối nối ở hộp nối dây

- Hàn và cách điện mối nối bằng băng dính cách điện và ống ghen

B Chuẩn bị

1 Vật liệu

- Dây lõi đơn 300mm x 2 sợi

- Dây lõi nhiều sợi 300 mm x 2 sợi

1 Nối dây dẫn ở hộp nối dây

Khi nối dây dẫn với các thiết bị khác của mạng điện trong trờng hợp mối nốikhông yêu cầu cao về cơ học nh chịu lực căng, sức kéo thì ngời ta dung hộp nốidây

2 Trình tự thực hiện:

a Bóc vỏ cách điện, dùng dao hoặc kìm cắt bỏ lớp cách điện ở đầu dây 1

đoạn

b Làm sạch lõi

c Làm đầu mối nối

- Làm khuyên kín: Dùng đầu kìm tròn uốn lõi thành vòng khuyên có đờngkính lớn hơn vít một chút, đầu lõi đợc xoắn vào lõi dây

- Làm khuyên hở đối với dây lõi một sợi

- Làm đầu nối thẳng

d Nối dây

- Đặt khuyên vào vị trí nối, đặt vòng đệm rồi xiết chặt vít

e Kiểm tra, đánh giá sản phẩm

Đối với nghề điện dân dụng ngoài các dụng cụ đo, kiểm tra, các thiết bị bảo

vệ ta còn cần phải dùng một số dụng cụ sau:

STT Tên dụng cụ Công dụng

7 Kìm các loại Dùng để cắt dây điện, tuốt dây …

8 Khoan điện Khoan lỗ trên gỗ, kim loại, bê tông khi

Vật liệu: Một số loại dây dẫn điện & bảng gỗ

Dụng cụ vạch dấu, thớc, bút chì

Dụng cụ đo: Thớc cặp panme

Máy khoan, mũi khoan đờng kính 2mm & 5 mm

- GV cho HS vẽ sơ đồ lắp dựng 1 bóng điện gồm 1 ổ cắm, 1 công tắc, 1 cầuchì

- Xác định vị trí các lỗ khoan bắt vít có đặt thiết bị và để luồn dây

+ Có loại cầu dao 1 cực, 2 cực, 3 cực, 4 cực

+ Dựa theo nhiệm vụ có cầu dao đóng cắt & đổi nối mạch điện

+ Theo điện áp có 250V & 500V

- Cầu dao mắc ở đờng dây chính dùng để đóng cắt mạch điện có công suấtnhỏ làm việc không cần tác động cắt nhiều lần

- Là thiết bị dùng để bảo vệ thiết bị điện & lới điện tránh khỏi dòng điệnngắn mạch Cầu chì có u điểm đơn giản, kích thớc nhỏ, khả năng cắt lớn hơn, giáthành hạ nên đợc sử dụng rộng rãi

- Có nhiều loại cầu chì hộp, cắt chì ống, cầu chì nắp vặn, cầu chì nút

- Cấu tạo cầu chì hộp gồm 3 phần là vỏ (hộp nhiều nắp) chốt giữ dây bằng

đồng đợc bắt chặt vào vỏ và dây chảy

- Dây chảy cầu chì đợc mắc nối tiếp với mạch cần bảo vệ Khi xảy ra sự cốngắn mạch, quá tải dòng điện tăng -> nhiệt độ nóng chảy tăng làm dây chảy đứt,làm ngắt mạch điện

4 Công tắc điện

- là thiết bị đóng ngắt dòng điện bằng tay có CS nhỏ

- Có nhiều loại công tắc khác nhau nh công tắc bấm, công tắc xoay, công tắcgiật

- Cách mắc: công tắc mắc nối tiếp với phụ tải sau cầu chì Thông thờng nó

đ-ợc lắp cố định vào bảng đôi khi lắp kèm với đồ dùng nh quạt bàn, đèn bàn

5 ổ điện & phích điện

- ổ điện và phích điện là các thiết bị dùng để lấy điện đơn giản và phổ biếntrong mạng điện sinh hoạt

- ổ điện có nhiều loại: ổ tròn, ổ vuông, ổ đơn, ổ đôi

- ổ điện thờng làm bằng sứ, chất cách điện tổng hợp chịu nhiệt Ngoài vỏ ghicác trị số định mức

- Phích điện có nhiều loại: tháo đợc, không tháo đợc chốt cắm tròn, chất cắmdẹt …

- Nắm đợc một số phơng pháp đi dây mạng điện sinh hoạt

- Các yêu cầu về thiết kế & thô cứng

B Nội dung

Thiết kế & lắp đặt mạng điện trong nhà tuỳ theo yêu cầu sử dụng & đặc

điểm môi trờng của nơi đặt dây dẫn mà ngời ta áp dụng phơng pháp lắp đặt dây &thiết bị điện phù hợp

Mạng điện lắp đặt nổi: Là dây dẫn đợc đặt dọc theo trần nhà, cột, dầm xà…

tính chất cách điện nh puli, sứ kẹp đờng ống bằng chất cách điện

Mạng điện lắp đặt ngầm : là đờng dây đặt bên trong tờng nhà dới sàn bê

tông Thờng phải tiến hành song song khi xây dựng công trình

I Đặt kiểu nổi dùng ống luồn dây

Phơng pháp này dùng nhiều trong mạng điện gia đình Cách lắp đặt này đảmbảo yêu cầu mỹ thuật & tránh đợc tác động xấu của môi trờng đến dây dẫn điện

Đờng ống đặt nổi song song với vật kiến trúc Loại ống lắp đặt thông dụng là ốngvuông có nắp đậy

c) Vạch dấu điểm đặt các thiết bị

d) Vạch dấu đờng đi dây & dọc theo đờng đi dây đánh dấu các điểm đặtvòng ốp ống

II Lắp đặt mạng điện kiểu nổi trên puli & sứ kẹp

Mạng điện trong nhà không có nhu cầu cao về mỹ thuật thì dùng dây đặt nổitrên puli & sứ kẹp

1) Đi dây trên puli sứ:

Bắt đầu 1 phía dây dẫn cố định trên puli đầu tiên sau đó căng thẳng & đặttiếp trên puli thứ 2

Để dây ổn định ngời ta buộc dây vào puli bằng 1 dây thép nhỏ

2) Đi dây trên kẹp sứ.

Cho dây dẫn vào rãnh đặt dây & cố định bằng vít Nên lắp tiếp và kẹp sứ thứ

4 rồi quay lại lắp tiếp vào kẹp sứ thứ 2,3 nh vậy dây sẽ thẳng

3) yêu cầu công nghệ khi lắp đặt trên puli & kẹp sứ.

- Đờng dây phải song song với vật, kiến trúc cao hơn mặt đất từ 2,5 m trởlên

- Khi dây đổi hớng hoặc giao nhau phải tăng thêm puli hoặc ống sứ

- Đờng dây dẫn đi xuyên qua tờng, trần nhà phải luồn qua ống sứ

III Lắp đặt mạng điện kiểu ngầm

Dây dẫn đợc đặt trong ống ngầm trong tờng Cách lắp này đảm bảo đợc yêucầu môi trờng và tránh đợc tác động của môi trờng

Các ống dây & các hộp nối đợc cố định vào tờng, việc hoàn tất công trìnhxây dựng

- Yêu cầu:

+ Trong mọi trờng hợp đặt dây dẫn trực tiếp trên rãnh tờng hoặc trong ống

đều phải dùng hộp nối dây ở chỗ nối đờng ống

+ Số dây hoặc tiết diện dây phải dự tính việc tăng thêm nhu cầu tiêu thụ

b chuẩn bị

1 Vật liệu: Bảng điện, ổ điện đơn, cầu chì, công tắc, bóng đèn, dây dẫn

điện, giấy ráp băng dính cách điện

2 Dụng cụ: Kìm sắt dao, tua vít, bút thử điện, máy khoan

- Lỗ bắt vít, bảng điện vào tờng

- Lỗ luồn dây điện

- Lỗ bắt vít, khí cụ và thiết bị

3 Lắp đặt dây dẫn & khí cụ điện

- Cầu chì, công tắc đợc mắc ở dây pha

- Đi dây theo thứ tự các bớc lắp đặt bảng điện, đi các đờng dây xuống bảng

điện & đờng dây ra đèn Đờng dây đấu với nguồn mắc sau cùng

- Khi nối dây vào đui đèn phải buộc 1 nút ở trong đui đèn

4 Kiểm tra mạch điện

Nối mạch điện, dùng bút thử điện để kiểm tra dây pha

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

Tiết 34

Ký hiệu quy ớctrong sơ đồ mạng điệnmột số sơ đồ của mạng sinh hoạt

1 Khái niệm về sơ đồ điện

Sơ đồ điện là hình biểu diễn qui ớc của mạch điện & hệ thống điện

1) Một số kí hiệu qui ớc trong sơ đồ điện

Dây dẫnMạch điện 2 đờng dây

Bộ pin hay ắc quyDây nối đất

Hai dây dẫn không nối nhauHai dây dẫn không nối nhauNối phân nhánh

Phich cắm

ổ lấy điệnCông tắc hay cầu dao 1cựcCầu dao hai cực

Công tắc kép (chuyển nối)Nút ấn

Đèn sợi đốt

Đèn hiệu

Đèn sợi đốt có chao

Đèn huỳnh quangCầu chì

Công tơ điệnCuộn dây có lõi thép (Chấn lu)Biến áp điện

Động cơ

Chuông điệnQuạt trầnTắc teDòng điện một chiềuDòng điện xoay chiềuDòng điện chỉnh luDụng cụ, máy chạy đợc dòng điệnmột chiều và xoay chiều

Dòng điện một pha, m phaCực dơng, cực âm

- Từ 1 sơ đồ nguyên lí có thể xây dựng 1 số sơ đồ lắp ráp trong đó phải chọn

b) Mạch bảng điện nhánh

2 Một số mạch điện chiếu sáng

a) Mạch 1 cầu chì, 1 công tắc điều khiển bóng đèn

b) Sơ đồ mạch 1 cầu chì, 1 ổ cắm, 1 công tắc điều khiển bóng đèn

c) Sơ đồ mạch 2 cầu chì, 1 ổ cắm, 2 công tắc điều khiển 2 bóng đèn