Tiết 107 HỘI THOAI (BN)

• […] Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp.. Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc và

Kieồm tra baứi cuừ Caõu 1: Có mấy cách thực hiện hành động nói ?

Caõu 2: Xác định hành động nói của các câu sau:

( 1) Thầy giáo mới ngày mai sẽ đến

(2) Hôm nay là bài đầu tiên của các em.

Ví dụ 1:• Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

• - Hồng ! mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

• […] Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu

không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ t«i, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

• Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

• - Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

• Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

• - Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

• Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng

… … thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

• - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

• […] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

• - Sao cô biết mợ con có con?

• Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một

….hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn […]

• Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một

vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

• Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

• - Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chổ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù

sao cũng phải về Trước sau gì cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

• Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

• -Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải

có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

vai trên

vai dưới

- Người cô xử sự không đúng mực.

Xác định chưa đúng vai.

Ví dụ 1:• Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

• - Hồng ! mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

• […] Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu

không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ t«i, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

• Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

• - Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

• Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

• - Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

• Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng

… … thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

• - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

• […] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

• - Sao cô biết mợ con có con?

• Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một

….hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn […]

• Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một

vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

• Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

• - Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chổ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù

sao cũng phải về Trước sau gì cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

• Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

• -Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải

có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

- Nhân vật Hồng :

+Tôi cúi đầu không đáp…

+Tôi im lặng cúi đầu xuống đất…

+cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng

Hồng lễ phép vì biết mình là vai dưới có

bổn phận phải tôn trọng bề trên.

Xác định đúng vai.

-Đọc nội dung sau và trả lời câu hỏi:

Cha là giám đốc của một công ty, con là trưởng phòng tài vụ, hai cha con nói chuyện với nhau về tài khoản của công ti.

Vai xã

hội là

gì?

Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với

người khác trong cuộc thoại

- Quan hệ trên - dưới hay ngang bằng:

xét theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình, chức vụ trong xã hội,

- Quan hệ thân - sơ : xét theo mức độ tình cảm quen biết.

- Vai xã hội được xác định bằng quan hệ xã hội

…Hình như tức quá không thể chịu được, chị

Dậu liều mạng cự lại :

-Chồng tôi đau ốm ông không được phép hành

hạ!

…Chị Dậu nghiến hai hàm răng :

-Mày trói chồng bà đi ,bà cho mày xem!

(Ngô Tất Tố)

Vai xã hội trong hội thoại được thể hiện

rất rõ trong cách xưng hô giữa những

người tham gia hội thoại và có thể thay

đổi trong quá trình hội thoại.

 V trÝ x· héi kh¸c nhau, vai x· héi còng ®a d¹ng nhiÒu chiÒu ị

ẹoùc vaứ chổ ra sửù khaực nhau trong quan heọ giửừa hai ngửụứi vụù vụựi choàng ụỷ hai cuoọc hoọi thoaùi sau:

[…] Chũ daọu roựn reựn bửng moọt baựt lụựn ủeỏn choó choàng naốm:

-Thaày em haừy coỏ ngoài daọy huựp ớt chaựo cho ủụừ xoựt ruoọt […]

(Taột ủeứn)

[…] ẹoà ngu! ẹoứi moọt caựi maựng lụùn thaọt aứ? Moọt caựi maựng thỡ thaỏm vaứo ủaõu! ẹi tỡm laùi con caự vaứ ủoứi moọt caựi nhaứ roọng […]

(OÂng laừo ủaựnh caự vaứ con caự vaứng)

Vớ duù 4

 Ch D u v i ch ng : thaõn maọt, gaàn guừi ị ậ ớ ồ

 Muù vụù vụựi oõng laừo : xổ vaỷ, hoỏng haựch, coi thửụứng đúng vai

xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều.Khi ta tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

Lưu ý: Khi tham gia giao tiếp, tùy theo

quan hệ giữa các nhân vật, tình cảm mà chọn

từ xưng hô cho hợp với vai Người tham gia

hội thoại cần phải có sự hiểu biết về người cần giao tiếp như nghề nghiệp, tuổi tác, quan hệ

xã hội, quan hệ thân tộc, chức vụ xã hội để

tránh tình trạng xưng hô lúng túng Không

chỉ xác định đúng vai của mình mà còn thể

hiện được mình là người có văn hóa, có trình

độ, lịch thiệp, tôn trọng người nghe, qua đó

đạt được hiệu quả giao tiếp.

Ghi nhí

* Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:

+ Quan hệ trên – dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội.

+ Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết, thân tình)

* Vì quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

HỊCH TƯỚNG

vừa khoan dung của

Trần Quốc Tuấn đối

với binh sĩ dưới

quyền?

II.Luyện tập:

Các chi tiết thể hiện

nhìn chủ nhục

mà không biết

lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn…”

“Nếu các ngươi

biết chuyên tập sách

theo lời dạy bảo của

ta, thì mới phải đạo

thần chủ…Ta viết

bài hịch này để các

ngươi biết bụng ta.”

Các chi tiết biểu hiện

sự khoan dung

Bài tập 2: Đọc đoạn trích trong SGK và

thực hiện theo yêu cầu câu hỏi:

a/Dựa vào đoạn trích và những điều đã biết về chuyện

“Lão Hạc” , hãy xác định vai xã hội của 2 nhân vật tham gia cuộc hội thoại trên !

Bài 2: Đọc đoạn trích dưới đây và trả lời câu hỏi:

- Chẳng kiếp gì sung sướng thật, nhưng có cái này là sung sướng; bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi, tôi đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm nước chè tươi thật đặc; ông con mình ăn khoai, uống nước chè, rồi hút thuốc lào… thế là sung sướng.

- Vâng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng.

Lão nói xong lại cười như đưa đà Tiếng cười gượng nhưng đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo:

- Thế là được, chứ gì? Vậy cụ ngồi xu ng đây, tôi đi luộc ố khoai, nấu nước.

- Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác.

(Nam Cao, Lão Hạc)

Bài 2: Đọc đoạn trích dưới đây và trả lời câu hỏi:

- Chẳng kiếp gì sung sướng thật, nhưng có cái này là sung sướng; bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi, tôi đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm nước chè tươi thật đặc; ông con mình ăn khoai, uống nước chè, rồi hút thuốc lào… thế là sung sướng.

- Vâng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng.

Lão nói xong lại cười như đưa đà Tiếng cười gượng nhưng đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo:

- Thế là được, chứ gì? Vậy cụ ngồi xu ng đây, tôi đi luộc ố khoai, nấu nước.

- Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác.

(Nam Cao, Lão Hạc)

ông con mình

Ông giáo dạy chúng mình

Xét về tuổi tác Xét về địa vị xã hôi

Ông giáo

Lão Hạc

a.

Bài 2: Đọc đoạn trích dưới đây và trả lời câu hỏi:

- Chẳng kiếp gì sung sướng thật, nhưng có cái này là sung sướng; bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi, tôi đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm nước chè tươi thật đặc; ông con mình ăn khoai, uống nước chè, rồi hút thuốc lào… thế là sung sướng.

- Vâng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng.

Lão nói xong lại cười như đưa đà Tiếng cười gượng nhưng đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo:

- Thế là được, chứ gì? Vậy cụ ngồi xu ng đây, tôi đi luộc ố khoai, nấu nước.

- Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác.

(Nam Cao, Lão Hạc)

cu

mình

b/ Tìm những chi tiết trong lời hội thoại của nhân vật, qua lời miêu tả của nhà văn cho thấy thái độ vừa kính trọng, vừa thân tình của nhân vật ông giáo đối với Lão

Hạc?

Trong cử chỉ: Ông giáo nói với Lão Hạc

những lời lẽ ôn tồn, thân mật nắm lấy vai

lão, mời lão hút thuốc, uống nước, ăn khoai.

Trong lời lẽ:

- gọi “cụ” xưng hô gộp: “ ông - con mình”

 thể hiện sự kính trọng người già

- xưng là “tôi”  thể hiện quan hệ bình đẳng.

c/ Những chi tiết nào trong lời thoại của Lão Hạc và lời miêu tả của nhà văn nói lên thái độ vừa quí trọng vừa

Lão Hạc gọi người đối thoại

với mình là “ông giáo”

,dùng từ “dạy” thay cho từ

nói, thể hiện sự tôn trọng;

xưng hô gộp 2 người là

“chúng mình”; các câu nói

cũng xuề xoà:“nói đùa thế”.

Thể hiện sự thân

tình.

d/Những chi tiết nào thể hiện tâm trạng

không vui và sự giữ ý của Lão Hạc?

- “Cười gượng”, “cười đưa đà”

- Khéo léo từ chối việc ở lại ăn khoai, uống nước

với ông giáo.

rằng có một khoảng cách giữa mình đối với người đối thoại.

Phù hợp với tâm trạng lúc ấy và tính khí khái của Lão Hạc

Bµi tËp 3.

ViÕt mét ®o¹n v¨n héi tho¹i.

Phân tích vai xã hội của những người

tham gia cuộc thoại

1 Vai xã hội trong hội thoại là gì?

A Là vai vế của mỗi người trong gia đình

B Là vị trí, chỗ đứng của mỗi người trong xã hội.

C Là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại.

D Là cương vị, cấp bậc của một người trong cơ

quan,xã hội.

2.Trong hội thoại, người có vai xã hội thấp phải có thái

độ ứng xử với người có vai xã hội cao như thế nào?

A Ngưỡng mộ B Kính trọng

C Sùng kính D.Thân mật