GA tham khao

b Tiếp theo là chia nhỏ đối tợng để xác lập một thứ tự phân tích Ví dụ: - Phân tích theo thứ tự câu, đoạn của tác phẩm đối với thơ hoặc - Theo các giai đoạn của cuộc đời nhân vật xuấ

+ Phân tích một khía cạnh nội dung hoặc nghệ thuật của tác phẩm

Ví dụ: Phân tích cảm hứng hồi sinh trong truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải

+ Phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự hoặc

Phân tích nhân vật để chứng minh một giá trị nội dung, t tởng của tác phẩm

3 Xác định nội dung, yêu cầu của đề bài:

a) Đứng trớc một đề bài phân tích, ngời làm phải nhận rõ đề yêu cầu phân tích cái gì (tác phẩm, nhóm tác phẩm, hình tợng nhân vật v.v ) và nhằm làm sáng tỏ vấn đề gì

b) Tiếp theo là chia nhỏ đối tợng để xác lập một thứ tự phân tích

Ví dụ: - Phân tích theo thứ tự câu, đoạn của tác phẩm ( đối với thơ) hoặc

- Theo các giai đoạn của cuộc đời nhân vật ( xuất thân, lai lịch, cuộc đời , số phận theo từng giai đoạn ) Chẳng hạn phân tích nhân vật Đào trong Mùa lạc hoặc

- Theo các khía cạnh của vấn đề

c) Chọn các chi tiết tiêu biểu giàu sức biểu hiện và giàu ý nghĩa để phân tích

Phơng pháp phân tích trong bài làm văn khá đa dạng, tuỳ theo đặc điểm từng bài Nguyên tắc chung là khai thác các khả năng biểu hiện của tác phẩm hớng theo nội dung luận đềVdụ: Phân tích vẻ đẹp cổ điển của bài thơ “ Chiều tối” cần khai thác các biểu hiện cụ thể nh:

- Đề tài thơ : cảnh chiều hôm quen thuộc , gần gũi thơ xa, gần gúi ca dao

- Hình ảnh thơ thờng thấy trong Đờng : điểu ( chim), vân ( mây), thụ ( cây) thiên ( bầu trời), lâm ( rừng)

- Bút pháp miêu tả cổ điển : chấm phá, tả ít gợi nhiều, tả cảnh ngụ tình

- Nhân vật trữ tình : chan hòa với cảnh vật thiên nhiên

+ Phân tích nghệ thuật: Cách giới thiệu nhân vật, các xung đột, mâu thuẫn, các chi tiết, ngôn ngữ; nghệ thuật khắc họa tính cách nhân vật, miêu tả tâm lí nội tâm nhân vật

- Đối với thơ: khai thác các mối liên hệ giữa tác phẩm và hoàn cảnh sáng tác, các hình thức trùng điệp, tơng phản, đối ngẫu trong thơ; , phong cách của nhà thơ ; các biện pháp nhệ thuật; giọng điệu thơ, nhịp thơ ; sử dụng các thao tác đối chiếu, liên tởng với các hình tợng, chi tiết tơng đồng hoặc khác biệt để nêu bật nét đặc thù và ý nghĩa của chúng

Sự phong phú, sâu sắc của bài viết phụ thuộc vào năng lực khai thác này của học sinh

4.Hớng giải quyết chung của từng kiểu đề bài:

a) Phân tích một tác phẩm trọn vẹn:

- Chú ý hoàn cảnh ra đời , chủ đề của tác phẩm để giới thiệu trong phần mở bài

- Đối với bài thơ : phân tích theo kết cấu bố cục từng đoạn từng phần hoặc phân tích bổ dọc

theo hệ thống chủ đề, các nội dung thể hiện trong tác phẩm, kết hợp phân tích các chi tiết nghệ thuật thể hiện trong từng đoạn, từng câu ( ngôn ngữ thơ, hình ảnh thơ, bút pháp, biện pháp tu từ, giọng điệu v.v)

- Đối với truyện: phân tích theo hệ thống nhân vật hoặc theo các gias trị của tác phẩm ( giá trị hiện thực , giá trị nhân đạo )

-Phân tích nghệ thuật truyện : sáng tạo cốt truyện, tài năng h cấu, nghệ thuật dựng cảnh tả cảnh, nghệ thuật khắc họa nhân vật, giọng kể, ngôi kể, bút pháp chung của tác phẩm v.v

- Đánh giá khái quát giá trị , vị trí tầm vóc, ảnh hởng của tác phẩm

b) Phân tích tác phẩm có định hớng luận đề :

Ngoài những kĩ năng phân tích tác phẩm nói chung, ngời viết cần luôn bám sát luận đề, tìm các biểu hiện trong tác phẩm có tác dụng làm sáng tỏ luận đề Thực chất của kiểu bài này là phân tích để chứng minh một nội dung đợc nêu ra trong đề bài

c) Phân tích nhân vật để chứng minh một giá trị nội dung, t tởng của tác phẩm.

Ví dụ: Phân tích nhân vật Mị và A Phủ để làm nổi bật giá trị hiện thực và cảm hứng nhân

đạo của truyện ngắn Vợ chồng A Phủ

Kết hợp phân tích nhân vật với việc chứng minh giá trị nội dung của tác phẩm bằng cách phân tích các luận điểm , tìm các luận cứ phù hợp và việc phân tích nhân vật chỉ mang tính chất nh những dẫn chứng để thuyết phục

Chẳng hạn: Thông qua cuộc đời đầy đau khổ, tủi nhục của Mị và Aphủ, tác giả đã phơi bày nỗi thống khổ của ngời nông dân miền núi Tây Bắc dới ách thống trị của bọn chúa

đất, đợc bọn thực dân dung dỡng Đồng thời tác giả cũng tố cáo bản chất tàn bạo của chế

độ thực dân phong kiến Đó là bức tranh hiện thực chân thực và sinh động về cuộc sống

và số phận của ngời dân miền núi trớc cách mạng tháng Tám

5 Dàn bài tổng quát

a) Mở bài : Giới thiệu đối tợng phân tích (tác phẩm, tác giả, vấn đề):

- Nhận định, đánh giá tổng quát vấn đề cần phân tích, nêu sự cần thiết phân tích

- Dự báo hớng phân tích

b) Thân bài: Trình bày sự phân tích theo từng phần, từng khía cạnh với các ý đã sắp xếp,

các chi tiết sẽ khai thác Giữa các phần có sự chuyển mạch Trong các phần có thể nêu nhận định trớc rồi dẫn chứng sau, hoặc nêu dẫn chứng, gây chú ý, rồi rút ra nhận xét Sau các phần có sự tổng hợp nội dung phân tích cả bài

c) Kết bài : Khái quát kết quả phân tích, đánh giá chung và nêu ý nghĩa.

B Luyện tập phân tích văn học

Đề 1: Trong phần "Tiểu dẫn" cho truyện ngắn "Vi hành" của Nguyễn Ai’ Quốc, sách

giáo khoa "Văn học 12" tập 1 có viết: " Vi hành" rất tiêu biểu cho bút pháp văn xuôi hiện

đại và nghệ thuật châm biếm sắc sảo, tính chiến đấu cao của các sáng tác văn xuôi viết bằng tiếng Pháp của Nguyễn Aí Quốc nửa đầu những năm hai mơi" Hãy làm sáng tỏ nhận định đó qua phân tích truyện "Vi hành"

I.Tìm hiểu đề:

Đây là dạng đề vừa yêu cầu phân tích vừa yêu cầu chứng minh: Phân tích truyện "Vi hành" để chứng minh một nhận định của sách giáo khoa Nhận định đợc nêu ở đây đề cập hai vấn đề lớn của truyện là "tính chiến đấu cao" và "bút pháp văn xuôi hiện đại" cùng "nghệ thuật châm biếm sắc sảo" Các ý của bài viết cần đợc triển khai xoay quanh

hai vấn đề lớn đó Ngoài ra, phải luôn chú ý mối quan hệ mật thiết giữa tính chiến đấu cao với nghệ thuật viết truyện Chúng phụ thuộc vào nhau và quy định lẫn nhau II.Dàn bài

A Mở bài : Cần điểm qua đôi nét về hoàn cảnh ra đời của truyện ngắn "Vi hành".

"Vi hành" đợc sáng tác vào năm 1923 Đây là một truyện ngắn vào loại tiêu biểu nhất thuộc mảng truyện kí đợc Nguyễn Aí Quốc sáng tác trên đất Pháp trong nửa đầu những năm hai mơi

B Thân bài

1) Truyện có tính chiến đấu rất cao với các biểu hiện cụ thể là:

- Truyện đợc viết với mục đích chính trị rõ rệt: Đả kích trực diện vào kẻ thù ( tên vua bù nhìn Khải Định, lũ thực dân quan thầy, bọn mật thám tại chính quốc) với thái độ rạch ròi, kiên quyết

- Đề cập một vấn đề thời sự nóng hổi: sự kiện Khải Định sang thăm "mẫu quốc" và dự đấu xảo thuộc địa ở Mácxây- sự kiện gây bất bình d luận trong và ngoài nớc lúc bấy giờ

Qua đó , tác giả phơi bày bản chất của sự kiện trớc công chúng, chỉ cho họ thấy chuyến viếng thăm Pháp của Khải Định thực ra chỉ là một trò hề chính trị, nằm trong âm mu của xảo quyệt của bọn thực dân

2) Truyện có bút pháp văn xuôi hiện đại và có nghệ thuật châm biếm sắc sảo Biểu hiện cụ thể là:

- Tác giả đã xây dựng đợc tình huống truyện độc đáo ( tình huống nhầm lẫn) nhằm đạt

đ-ợc mục đích chính trị : vạch trần bản chất bù nhìn của Khải Định, lật tẩy âm mu đen tối của bọn thực dân, tố cáo bản chất thâm độc và tàn bạo của chế độ thuộc địa Pháp ở Đông Dơng Nhờ tình huống truyện độc đáo nên đảm bảo đợc tính khách quan trong khi nhận xét về địch thủ và "lạ hóa", lố bịch hóa đối thủ nhằm tạo tiếng cời châm biếm

- Sử dụng hình thức viết th (kể chuyện bằng th để đạt hiệu quả):

a) Tạo nên tính chân thật của câu chuyện (dù đây là chuyện h cấu)

b) Tạo nên tính linh hoạt, biến hóa của lời kể ( phân tích dẫn chứng)

c) Tạo cơ sở cho những lời bình luận trực tiếp về đối tợng ( nêu dẫn chứng)

- Sử dụng có hiệu quả lời văn mỉa mai, nói nh đùa chơi mà chọc trúng tim đen kẻ thù

C Kết bài : Chỉ nhờ bút pháp văn xuôi hiện đại và nghệ thuật châm biếm sắc sảo thì

tính chiến đấu của tác phẩm mới trở thành một sức mạnh thực tế Những sáng tạo trong cách viết đã phục vụ rất đắc lực cho nội dung cách mạng của tác phẩm

Đề 2: Phân tích "bức chân dung tự hoạ " của Hồ Chí Minh hiện lên qua các bài thơ :

"Chiều tối", "Giải đi sớm", "Mới ra tù, tập leo núi"

I.Tìm hiểu đề

Đây là một đề văn tổng hợp đòi hỏi vừa khả năng khái quát vấn đề vừa khả năng phân tích từng tác phẩm cụ thể Để thực hiện đợc yêu cầu của đề, không nên phân tích lần lợt từng bài thơ mà nên rút từ các bài thơ những dẫn chứng sát hợp để minh họa cho các luận điểm

về phẩm chất con ngời Hồ Chí Minh

II.Dàn bài:

A Mở bài : Giới thiệu ngắn gọn hoàn cảnh ra đời của tập Nhật kí trong tù “Nhật kí trong

tù” vừa là bức tranh hiện thực về chế độ nhà tù của Tởng Giới Thạch ở TQ đơng thời vừa thể hiện thế giới tinh thần của ngời nghệ sĩ, phẩm chất con ngời Hồ Chí Minh Ba bài thơ ( ) đủ để ta thấy đợc một “ bức chân dung tự hoạ” của nghệ sĩ - ngời chiến sĩ cách mạng

- Con ngời đó chịu biết bao khổ ải : bị giải đi hết nhà lao này đến nhà lao khác trong những thời điểm khắc nghiệt, lúc chiều tối giữa núi rừng hoang vắng, lúc trời đêm còn mờ

mịt tối “ gà gáy một lần đêm chửa tan” đã phải lên đờng trong cảnh gió rét, đờng xa ( dẫn chứng)

- Chiến thắng đợc những đọa đầy thể xác, có đức tự chủ cao: không phải là hình ảnh ngời

tù bị đày ải mà hiện lên hình ảnh chinh nhân chủ động dấn bớc trên con đờng xa, có khi

lại là thi nhân với cảm hứng thơ nồng nàn ( dẫn chứng)

2) Đó là một con ngời có tình yêu cuộc sống sâu nặng, thể hiện một lòng nhân ái bao la

- Rất yêu thiên nhiên tạo vật : cảm nhận vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ của cảnh vật thiên nhiên ( một buổi chiều êm ả, bầu trời đêm thoáng đãng với vầng trăng thơ mộng cùng muôn vì tinh tú lấp lánh, một quang cảnh núi sông hùng vĩ, thơ mộng hữu tình)

- Rất quan tâm tới con ngời: mọi cảm xúc đều hớng tới con ngời ( phân tích dẫn chứng trong bài Chiều tối)

- Luôn có khát vọng sống chiến đấu vì dân tộc, mong mỏi đợc tự do, đợc trở về chiến đấu cùng nhân dân ,có tình đồng bào, đồng chí, tình yêu Tổ quốc sâu nặng ( Mới ra tù tập leo núi)

3) Đó là một con ngời có hồn thơ phong phú, có tài năng văn học lớn

- Dễ rung động trớc cái đẹp, dù trong cảnh huống nào

- Thể hiện đợc niềm rung động ấy qua những vần thơ cô đọng, giàu sức biểu cảm, vừa có

vẻ đẹp cổ kính, vừa có vẻ đẹp hiện đại

C Kết bài: Bức chân dung tự hoạ có vẻ đẹp hoàn chỉnh Các mảng màu (các phẩm chất

con ngời) thống nhất với nhau, hòa quyện với nhau

Tiết 3-4 : Làm văn

REỉN LUYEÄN Kể NAấNG TRèNH BAỉY YÙ – TèM YÙ VAỉ LAÄP DAỉN YÙ

CHO ẹEÀ VAấNI/ Luyện kĩ năng trình bày ý:

Câu 1: Viết một đoạn văn khoảng 20-25 dòng để trình bày ngắn gọn về hoàn cảnh ra đời và

nêu mục đích sáng tác của truyện "Vi hành":

Gợí ý :

a) Năm 1922, thực dân Pháp đa Khải Định sang "mẫu quốc" nhân cuộc Đấu xảo thuộc địa

tổ chức tại Mác xây Mục đích của bọn thực dân là vừa vuốt ve Khải Định, vừa lừa gạt dân Pháp khiến họ tin rằng sự "bảo hộ" của nớc Pháp đợc dân Việt Nam hoan nghênh Khi sang Pháp, Khải Định đã phô bày tất cả sự ngu dốt, lố lăng của một tên vua bù nhìn vô dụng khiến cho những ngời Việt Nam yêu nớc hết sức bất bình

b) Thời gian này Nguyễn ái Quốc đang hoạt động ở Pháp Ngời đã viết nhiều tác phẩm

đánh vào chuyến đi nhục nhã của Khải Định nh Con rồng tre, Sở thích đặc biệt, Lời than vãn của bà Trng Trắc "Vi hành" là tác phẩm cuối cùng nằm trong loạt tác phẩm đó, đợc đăng

trên báo Nhân đạo của Đảng Công sản Pháp vào đầu năm 1923.

c) "Vi hành" chủ yếu vạch trần bộ mặt xấu xa của Khải Định - một tên vua bán nớc có

nhân cách tồi tệ

d) "Vi hành" cũng đả kích mạnh mẽ bọn thực dân Pháp với các chính sách "khai hóa" thâm

độc và hành động vi phạm nhân quyền trắng trợn của chúng (cho lũ mật thám thờng xuyên theo dõi Nguyễn ái Quốc cùng những ngời Việt Nam yêu nớc khác trên đất Pháp, đặc biệt là vào thời điểm diễn ra sự kiện nói trên)

+ GV yêu cầu HS nhớ lại kiến thức đã học, bổ sung gợi ý

+ Sau đó HS trình bày thành đoạn văn, chú ý diễn đạt rõ ràng, câu văn đúng ngữ pháp, dùng từ đúng

+ Để rèn kĩ năng diễn đạt, HS nhất thiết không phụ thuộc vào SGK, tài liệu

Câu 2: Hãy trình bày hoàn cảnh ra đời bài thơ Bên kia sông Đuống của Hoàng Cầm

Hoàn cảnh ra đời đó giúp anh (chị) hiểu gì thêm về tác phẩm?

a) Yêu cầu: - Trình bày sáng rõ hai phần : hoàn cảnh ra đời và hoàn cảnh đó giúp anh chị

hiểu gì thêm về tác phẩm

- Cần bám sát vào nội dung bao trùm bài thơ để trả lời phần 2 của câu hỏi

- Diễn đạt rõ ràng, sáng rõ, không mắc lỗi dùng từ, lỗi viết câu

b) Những ý chính cần có:

1 Một đêm giữa tháng 4-1948, khi đang công tác ở Việt Bắc, Hoàng Cầm trực tiếp

nghe tin giặc Pháp đánh phá quê hơng mình (nằm bên bờ sông Đuống, thuộc xứ Kinh Bắc

- một vùng đất trù phú và nổi tiếng vì có truyền thống văn hoá lâu đời) Ông xúc động và

ngay đêm ấy viết bài thơ Bên kia sông Đuống (" Bên này" là đất tự do, nơi nhà thơ đang

công tác; hớng về "bên kia" là quê hơng ông, vùng đất bị giặc chiếm đóng và giày xéo).

2 Hoàn cảnh ra đời nói trên giúp ta hiểu sâu thêm niềm tự hào, thơng mến, nỗi đau

đớn, xót xa của nhà thơ khi nói đến những giá trị văn hoá, vẻ đẹp cổ truyền, sinh hoạt bình yên và những con ngời thân yêu trên quê hơng Kinh Bắc bị giặc tàn phá và đọa đày

II Tìm ý và lập dàn ý cho đề văn:

Đề: Trong truyện ngắn Vi hành, Nguyễn AÙi Quốc đã sáng tạo đợc một tình huống

truyện có giá trị nghệ thuật đặc sắc

Hãy nêu và phân tích tình huống đó.

Các ý chính cần có:

1 Giới thiệu khái quát:

- Nguyễn AÙi Quốc-Hồ Chí Minh (1890-1969), nhà cách mạng vĩ đại, nhà văn lỗi lạc -

ngời có vị trí vẻ vang trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại Truyện ngắn Vi hành đợc

Bác viết bằng tiếng Pháp in ngày 19-2-1923 trên báo Nhân đạo, cơ quan của Đảng Cộng sản Pháp vào dịp vua Khải Định có mặt ở Paris

- Vi hành nhằm vạch trần bản chất tay sai hèn hạ của Khải Định, tố cáo những tội ác và

thủ đoạn bịp bợm của thực dân Pháp Thành công của tác phẩm một phần là nhờ Nguyễn AÙi Quốc đã sáng tạo đợc một tình huống truyện độc đáo, giàu ý nghĩa

2 Phân tích tình huống truyện:

- Nêu đợc những tình huống nhầm lẫn:

+ Đôi trai gái ngời Pháp trên tàu tởng tác giả (nhân vật xng Tôi) là Khải Định

+ Dân chúng Pháp cứ thấy ngời An Nam đều cho là Khải Định

+ Chính phủ Pháp không biết đâu là khách thật của mình

+ Cần khái quát: đây là những tình huống thú vị, vui, nhẹ nhàng, hóm hỉnh mà đạt hiệu quả nghệ thuật cao

- Đánh giá chung: + Vi hành và tình huống truyện cho thấy một lối viết hiện đại, biến

hoá, tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật Nguyễn AÙi Quốc - Hồ Chí Minh: ngắn gọn,hiệu quả, nghệ sĩ mà chiến sĩ

+ Vi hành còn cho thấy sự kết hợp hài hoà giữa tài năng và lòng yêu nớc, sự kết hợp

nhuần nhuyễn giữa chính trị và nghệ thuật trong con ngời Nguyễn AÙi Quốc - Hồ Chí Minh

Tiết 5-6: ĐÔI MĂT

– Nam Cao

Đề làm văn: Truyện ngắn "Đôi mắt" của Nam Cao (1948) là một trong những thành

tựu xuất sắc nhất của văn xuôi Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Pháp Hãy nêu lên và phân tích những giá trị đặc sắc của tác phẩm đã khiến cho nó có đợc vị trí vinh dự ấy

I.Tìm hiểu đề

Đề yêu cầu đánh giá một cách toàn diện, bao quát về giá trị của truyện ngắn "Đôi mắt"

Có ba điểm chính cần phân tích:

- Tính chất tuyên ngôn nghệ thuật của tác phẩm

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật của tác phẩm

- Nghệ thuật trần thuật của tác phẩm

b) "Đôi mắt" tuyên ngôn về những vấn đề chủ yếu sau:

+ Phải tin ở quần chúng, phải có cách nhìn đúng, toàn diện về quần chúng

+ Phải có trách nhiệm với cuộc đời, với cách mạng, kháng chiến, phải xác định đợc chỗ

đứng của mình lúc này là tham gia kháng chiến, làm bất cứ việc gì có lợi cho cách mạng.+ Phải biết hớng ngòi bút vào miêu tả luồng gió mới của thời đại, đem lại cảm hứng và sinh khí mới cho văn nghệ

Với những tuyên ngôn đó, "Đôi mắt" tự nhiên có tác dụng định hớng tích cực cho hoạt

động sáng tác không chỉ riêng của Nam Cao mà còn cho cả một lớp nhà văn tham gia kháng chiến

2 Một giá trị khác của tác phẩm là đã xây dựng đợc một nhân vật mang tính chất phản đề rất sinh động là Hoàng, bổ sung cho thế giới nhân vật của Nam Cao, của văn học Việt Nam một điển hình đặc sắc

- Nam Cao rất giỏi cá thể hóa nhân vật Bằng những chi tiết sinh động, ông đã để cho Hoàng hiện ra lồ lộ trớc mắt ngời đọc với những đặc điểm riêng trong diện mạo, ngôn ngữ, cử chỉ, thái độ

- Đặc biệt, Nam Cao đi sâu làm rõ "đôi mắt" nhìn đời lạc lõng của Hoàng, qua đó xác lập một "đôi mắt" mới trong cách nhìn quần chúng, nhìn cách mạng

3 Một giá trị đặc sắc nữa của "Đôi mắt" là có nghệ thuật trần thuật độc đáo:

- Dẫn dắt câu chuyện một cách tự nhiên khéo léo thông qua những quan sát trực tiếp và liên tởng, liên hệ của Độ

- Dựng lên một nhân vật đối trọng với Hoàng là Độ để chủ đề truyện đợc thể hiện nổi bật hơn

- Giữ đợc giọng kể khách quan Những kết luận cần thiết đều do tự sự việc nói lên

- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, góc cạnh, sắc sảo, thấm đậm ý vị mỉa mai, châm biếm

C Kết bài: Khẳng định vị trí văn học sử của tác phẩm "Đôi mắt".

Tiết 13-14:

Ngày:

TAÂY TIEÁN

Quang Duừng

A.Mục tiêu bài học:

-Giúp HS: Nắm vững những kiến thức về tác giả,tác phẩm.

-Hình thành kĩ năng lập dàn ý,phân tích vấn đề đặt ra đối với văn bản.

-Bồi dỡng cho HS thái độ học tập nghiêm túc và tự giác tìm hiểu bài.

B.Chuẩn bị:-Giáo án,tài liệu tham khảo.

C.Phơng pháp:-Đặt vấn đề; thảo luận;lập dàn ý.

D.Tiến trình dạy học:

Đề làm văn: Xét về phơng diện nghệ thuật cảm hứng lãng mạn và âm hởng bi tráng là hai

nét đặc sắc cơ bản bao trùm bài thơ "Tây Tiến" của Quang Dũng Hãy làm sáng tỏ điều đó qua phân tích bài thơ

I Tìm hiểu đề

Để yêu cầu phân tích "Tây Tiến" theo định hớng làm sáng tỏ hai nét đặc sắc cơ bản bao trùm bài thơ này là cảm hứng lãng mạn và âm hởng bi tráng Đề có những đòi hỏi rất cao

đối với việc lập ý và tìm dẫn chứng Để bài viết đi đúng hớng, cần giải thích qua các khái

niệm cảm hứng lãng mạn và âm hởng bi tráng, sau đó, dựa vào nội hàm của các khái

niệm mà triển khai ý và đa vào những dẫn chứng phù hợp Bài viết sẽ lạc đề, xa đề nếu đi vào phân tích bài thơ qua từng đoạn một mà không theo một định hớng nào cả (dù cho việc phân tích ấy có đợc tiến hành kĩ lỡng đến đâu thì cũng vậy")

b) Những biểu hiện của cảm hứng lãng mạn ở bài "Tây Tiến":

- Cả bài thơ đợc bao bọc trong nỗi nhớ nồng nàn Từ "nhớ" đợc nhắc tới nhiều lần Tất cả các hình ảnh trong bài thơ đều đợc sống động nhờ kí ức, cũng có nghĩa là nhờ nỗi nhớ

- Trí tởng tợng của nhân vật trữ tình đợc thử sức vẫy vùng khiến cho cả bài thơ chứa đựng nhiều so sánh, liên tởng độc đáo: "sơng lấp", "súng ngửi trời", "thác gầm thét", "Sông Mã gầm lên khúc độc hành"

- Bài thơ có nhiều hình ảnh gây ấn tợng mạnh về vẻ đẹp vừa hùng vĩ, dữ dội vừa thơ mộng trữ tình của dải đất miền Tây Bắc Tổ quốc Hùng vĩ, dữ dội với dốc cao, thác dữ, ma lớn Thơ mộng trữ tình với mùi "thơm nếp xôi", với "hồn lau", "chiều sơng", với "hoa đong đa" trên dòng nớc lũ Tất cả đều đạt tới mức độ tuyệt đỉnh

- Cảm hứng lãng mạn của bài thơ tăng lên khi nó đi sâu miêu tả bản tính lãng mạn, mộng mơ của những ngời lính Tây Tiến Họ say ngắm những vẻ đẹp tuyệt vời của thiên nhiên trên bớc đờng hành quân, họ hào hứng tổ chức những đêm lửa trại tng bừng náo nhiệt, họ giữ trong tim hình ảnh những kiều nữ chốn đô thành

- Bài thơ sử dụng rộng rãi thủ pháp đối lập - một thủ pháp quen thuộc của chủ nghĩa lãng mạn Sự đối lập ở đây có nhiều cấp độ: đối lập về hình ảnh, đối lập về thanh điệu, đối lập

ở các chuỗi vần, đối lập ở từ ngữ, đặc biệt là đối lập trong những nét tính cách của ng ời lính Tây Tiến

2 Phân tích âm hởng bi tráng của bài thơ:

a) Giải thích thế nào là âm hởng bi tráng Bi tráng là buồn đau mà không bi lụy, vẫn mạnh

mẽ, rắn rỏi, gân guốc

b) Những biểu hiện của âm hởng bi tráng ở bài "Tây Tiến":

- Bài thơ không ngần ngại nói tới những gian nan ghê gớm mà các chiến sĩ phải trải qua Dốc cao, vực sâu, thú dữ, dịch bệnh luôn đe dọa Đặc biệt nhiều lần bài thơ nói đến cái chết

- Bên cạnh những chi tiết miêu tả cuộc sống gian khổ, bài thơ cũng chứa đựng nhiều chi tiết nói về sự can trờng, mạnh mẽ của những ngời lính Họ sẵn sàng đơng đầu với thử thách, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng, quyết chí theo đuổi đến cùng lí tởng chiến đấu vì Tổ quốc

- Hơi thơ cổ kính cùng việc nhấn mạnh cố ý vào nét trợng phu của ngời lính cũng góp phần làm tăng tính chất bi tráng của tác phẩm

Tiết 15-16 : Đề làm văn bài thơ Tây Tiến ( tiếp)

Ngày:

A.Mục tiêu bài học:

-Giúp HS: Nắm vững những kiến thức về tác giả,tác phẩm.

-Hình thành kĩ năng lập dàn ý,phân tích vấn đề đặt ra đối với văn bản.

-Bồi dỡng cho HS thái độ học tập nghiêm túc và tự giác tìm hiểu bài.

B.Chuẩn bị:-Giáo án,tài liệu tham khảo.

C.Phơng pháp:-Đặt vấn đề; thảo luận;lập dàn ý.

D.Tiến trình dạy học:

Đề 1: Phân tích hình tợng ngời lính trong bài thơ Tây tiến.

1 Giới thiệu khái quát:

- Quang Dũng (1921-1988) là nghệ sĩ đa tài nhng nổi bật là thơ Tây Tiến là bài thơ nổi bật

nhất trong đời thơ của ông nói về những kỷ niệm với trung đoàn Tây Tiến

- Trung đoàn Tây tiến thành lập năm 1947, hoạt động ở vùng biên giới Tây Bắc hoang vu, khắc nghiệt Đơn vị phần lớn là thanh niên Hà Nội: học sinh, sinh viên, trí thức… mà Quang Dũng là một thành viên

- Cuối năm 1948, Quang Dũng rời xa Tây Tiến Cảm xúc về những kỉ niệm dâng trào, ông

viết Nhớ Tây Tiến (in lần đầu năm 1949) sau đổi là Tây Tiến Bài thơ đặc biệt thành công

trong việc khắc hoạ hình tợng ngời lính

2 Hình tợng ngời lính Tây Tiến:

- Vẻ đẹp hào hùng:

+ Trong cuộc trờng chinh gian khổ: ngời lính ở đây là những trí thức, học sinh, sinh viên xuất thân Hà Nội, cha quen với gian lao, lại phải ném vào cuộc hành quân dài ngày, địa hình hiểm trở, khắc nghiệt, phải đối mặt với cái chết từ nhiều phía

+ T thế hành quân, dáng vẻ dữ dội khác thờng của ngời lính (chú ý một số hình ảnh: gục lên súng mũ bỏ quên đời, đoàn binh không mọc tóc, xanh màu lá, dữ oai hùm, mắt trừng…)

+ Lí tởng chiến đấu cao đẹp và tinh thần hi sinh cho Tổ quốc (đi sâu phân tích các hình

ảnh: những nấm mồ viễn xứ, chẳng tiếc đời xanh, chẳng về xuôi, âm thanh trầm hùng của

sông Mã đa tiễn những ngời con hi sinh về đất mẹ

- Vẻ đẹp hào hoa, lãng mạn:

+ Vẻ đẹp của tình ngời: gian khổ, ác liệt, hi sinh, ngời lính ở đây vẫn là những con ngời mơ mộng, lãng mạn, quyến luyến tình ngời (tình cảm với cô gái Mai Châu mùa cơm mới, những cô gái xiêm áo rực rỡ vừa e lệ vừa tình tứ trong đêm hội đuốc hoa, dáng kiều thơm của cô gái

- Nghệ thuật của ngòi bút Quang Dũng trong khắc hoạ hình tợng ngời lính:

+ Hình ảnh đặc sắc (đoàn binh không mọc tóc, xanh màu lá, giữ oai hùm), ngôn từ mới lạ

và sự kết hợp của các từ cổ với các từ ngữ dân dã, đời thờng (biên cơng, viễn xứ, kiều thơm, chiếu, đất, bỏ quên đời, chẳng về xuôi) tạo đợc vẻ cứng cỏi ngang tàng của ngời lính gần với

các tráng sĩ trong văn học cổ mà vẫn hiện đại

+ Bút pháp hiện thực đan xen bút pháp lãng mạn, thủ pháp đối lập - tạo nên vẻ lãng mạn, bay bổng của ngời lính mà vẫn rất chân thực, tạo âm hởng bi tráng cho bài thơ

3 Đánh giá:

- Thành công trong việc khắc hoạ hình tợng ngời lính xuất thân Hà Nội đã làm hoàn thiện gơng mặt ngời lính kháng chiến chống Pháp năm xa, đặt Tây Tiến vào vị trí không thể thay

thế trong thơ ca về đề tài ngời lính

- Tài hoa, tấm lòng xúc động chân thành của Quang Dũng đã dựng nên tợng đài bất tử về ngời lính vô danh trong cuộc chiến đấu hi sinh cho Tổ quốc

Nhà ai Pha Luông ma xa khơi"

1 Giới thiệu đoạn thơ.

Tây Tiến là một trong những bài thơ tiêu biểu nhất của Quang Dũng và của thơ ca Việt Nam giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp Tây Tiến viết về những kỷ niệm của một

đoàn quân chiến đấu ở vùng biên giới Việt - Lào Đây là một vùng rừng núi hoang vu với nhiều đèo cao, vực sâu, thú dữ… Thiên nhiên khắc nghiệt, hiểm trở nhng cũng rất hùng vĩ,

nên thơ Đoạn thơ sau đã khắc hoạ rõ nét bức tranh thiên nhiên đặc sắc ấy, đoạn thơ nằm ở phần đầu bài thơ ( trích dẫn đoạn thơ)

2 Ba câu thơ đầu tái hiện vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ của thiên nhiên miền Tây Tổ Quốc Với

bút pháp lãng mạn, Quang Dũng đã miêu tả rừng núi nơi biên cơng với vẻ đẹp vừa hoành tráng, dữ dội, hiểm trở, vừa huyền bí, hoang sơ nhng rất đỗi thân thơng, gắn bó với ngời lính

- "Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm" - một câu thơ sử dụng nhiều thanh trắc gợi lên cảm giác góc cạnh, gồ ghề, đầy nguy hiểm của thiên nhiên đồng thời cũng thể hiện đợc nỗi vất vả, gian nan của ngời lĩnh Tây Tiến

- "Heo hút cồn mây súng ngửi trời" - câu thơ vừa mô tả đợc chiều cao của vách núi vừa thể hiện đợc sự tinh nghịch, lạc quan của ngời chiến sĩ

- "Ngàn thớc lên cao, ngàn thớc xuống" - câu thơ thứ ba ngắt nhịp ở giữa gợi lên đợc sự gập ghềnh, khúc khuỷu và hiểm trở của thiên nhiên Ba câu thơ đầu tái hiện rõ nét những vất vả, gian truân của ngời chiến sĩ Tây Tiến trên con đờng hành quân chiến đấu, chính những khung cảnh thiên nhiên đã nâng cao tầm vóc của ngời chiến sĩ

3 Câu thơ cuối "Nhà ai Pha Luông ma xa khơi" - Quang Dũng sử dụng toàn thanh bằng

tạo nên một hình ảnh gần gũi thân thuộc một dấu hiệu bình yên giữa mênh mông rừng núi hiểm trở, xa lạ Câu thơ đồng thời cũng thể hiện đợc tâm trạng thảnh thơi thở phào nhẹ nhõm của ngời lính khi lên tới đỉnh dốc và nhìn thấy những bản làng thấp thoáng ẩn hiện

Tiết 17-18: Đề làm văn về tác phẩm Đôi mắt

Ngày:

A.Mục tiêu bài học:

-Giúp HS: Nắm vững những kiến thức về tác giả,tác phẩm.

-Hình thành kĩ năng lập dàn ý,phân tích vấn đề đặt ra đối với văn bản.

-Bồi dỡng cho HS thái độ học tập nghiêm túc và tự giác tìm hiểu bài.

B.Chuẩn bị:-Giáo án,tài liệu tham khảo.

C.Phơng pháp:-Đặt vấn đề; thảo luận;lập dàn ý.

D.Tiến trình dạy học:

I Đề làm văn: Nhà văn Tô Hoài đã coi truyện ngắn đôi mắt của Nam Cao là một "tuyên

ngôn nghệ thuật" của một thế hệ nhà văn cũ đi theo kháng chiến

Hãy phân tích tính cách hai nhân vật Hoàng và Độ trong tác phẩm này Từ đó chỉ ra ý nghĩa "tuyên ngôn" của nó nh nhà văn Tô Hoài đã nhận xét

Dàn ý:

1 Giới thiệu khái quát về tác giả tác phẩm:

- Khi còn là nhà văn hiện thực, hay khi trở thành nhà văn cách mạng, Nam Cao luôn tâm huyết với nghề cầm bút

- Đôi mắt là truyện ngắn về đề tài ngời tri thức viết năm 1948, là thời kì kháng chiến chống

thực dân Pháp gian khổ và ác liệt, cùng thời kì cũng là thời kì "nhận đờng" của lớp văn nghệ

sĩ cũ đi theo kháng chiến Tác phẩm lúc đầu có tên Tiên s thằng Tào Tháo, sau Nam Cao

đổi là Đôi mắt Nhà văn Tô Hoài coi Đôi mắt là "tuyên ngôn nghệ thuật" của một thế hệ nhà

văn cũ đi theo kháng chiến

- Truyện xoay quanh hai nhân vật Hoàng và Độ với hai nét tính cách khác nhau, hai cách nhìn, hai thái độ đối với quần chúng và đối với cuộc kháng chiến chung của cả dân tộc

2 Phân tích tình cách nhân vật Hoàng.

a) Trớc tổng khởi nghĩa Tháng tám, Hoàng là văn sĩ kiêm "tay chợ đen" Gia đình Hoàng sống phong lu, sung túc.

(Chỉ ra những sở thích của gia đình Hoàng: nuôi chó dữ,…)

- Tính khí Hoàng bất thờng, có tật hay đá bạn chỉ vì sự đố kị tài năng (chỉ ra những việc làm của Hoàng đối với bạn bè và đối với chính Độ)

b) Lúc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Hoàng cũng "đi theo kháng chiến", nhng thực ra là một cuộc chạy loạn ( tản c về nông thôn)

- Về nông thôn anh vẫn giữ những thói quen sinh hoạt của một tri thức thợng lu (chỉ ra những thói quen sinh hoạt của gia đình Hoàng: nuôi chó tây, đọc tiểu thuyết Tam quốc trớc khi đi ngủ, ngủ giờng nệm, chăn bông thoang thoảng nớc hoa) Bản thân những sinh hoạt ấy không đáng bị lên án, nhng đặt trong thực tế cuộc sống, kháng chiến lúc bấy giờ, nó trở nên lạc lõng và xa lạ

c) Mặc dầu sống giữa những ngời nông dân, nhng Hoàng vẫn không hoà nhập đợc với họ Anh vẫn giữ nguyên vẻ khinh bạc của một ngời thuộc tầng lớp trên Anh đã mang quá nhiều những mặc cảm về họ Anh kể cho Độ nghe về những mặc cảm ấy của mình

Thái độ của Hoàng đối với ngời nông dân:

- Theo Hoàng, những ngời nông dân đều là những kẻ "ngu độn… bần tiện cả"

- Anh gọi những ngời kháng chiến là những "thằng chủ tịch", "ông uỷ ban", "bố tự vệ",

"các ông thanh niên", "các bà phụ nữ"…

- Anh cho họ là "nhiêu khê", dốt nát nhng hay mắc bệnh giấy tờ (lấy dẫn chứng bằng họ việc họ căn vặn giấy tờ ngời ra vào làng)

- Anh khinh miệt họ là những ngời "vừa ngố vừa nhặng xị", "viết chữ quốc ngữ sai vần mà lại cứ hay nói chuyện chính trị rối rít cả lên", "mở miệng là thấy đề nghị, yêu cầu…"

- Anh thấy việc anh thanh niên đọc thuộc lòng bài ba giai đoạn nh một trò cời, chẳng khác nào một con vẹt biết nói…

Thái độ của anh khi kể về ngời nông dân

- Giọng nói "tức tối, bất bình" nặng về sự khinh miệt

- Lúc anh trợn mắt, lúc cời gằn, bĩu môi dài thờn thợt…

- Sự khinh bỉ của anh đã đến mức thái quá: nó "phì cả ra ngoài (…) mùi xác thối"

Thái độ của Hoàng nh vậy là hậu quả của một cái nhìn phiến diện, lệch lạc, chỉ thấy hiện ợng bề ngoài mà quên bản chất bên trong Đó là cái nhìn của một con ngời thiếu hẳn lòng nhân ái, mà nh Độ đã nhận xét: "anh quen nhìn đời, nhìn ngời một phía thôi"

d) Khi không thể sống hoà hợp đợc với ngời lao động, anh xa lánh, tuyệt giao với họ, giao

du với "đám cặn bã…" chấp nhận bị gọi là "phản động", không nhận làm việc gì cho kháng chiến Đối với kháng chiến, anh là ngời đứng ngoài cuộc, với thái độ thờ ơ lạnh lùng

e) Anh không tin ở khả năng cách mạng của quần chúng, bi quan về tơng lai của kháng chiến, có một kiểu sùng bái cá nhân lãnh tụ không đúng mức

f) Hoàng là một kiểu nghệ sĩ có cá tính của con ngời thuộc tầng lớp trên, có cách đối xử lạnh lùng và khinh miệt quần chúng

3 Phân tích tính cách nhân vật Độ

a) Độ là một trí thức văn nghệ sĩ nghèo Trong khi Hoàng sống phong lu thì Độ thuộc số những nhà văn "chỉ có một dúm xơng và rất nhiều bản thảo chẳng biết bán cho ai"

- Song Độ lại sống chân thành với bạn bè, thân mật với ngời nông dân (anh về thăm Hoàng,

cử chỉ vỗ vai ngời chỉ đờng )

b) Độ có một thái độ sống đúng đắn với ngời nông dân

- Anh thấy họ có cả những hạn chế dốt nát, nheo nhếch…

- Nhng anh còn thấy đợc điều đáng quí ở ngời nông dân : đó là bản chất của những ngời yêu nớc, nhiệt tình tham gia cách mạng và nhất là khả năng cách mạng to lớn của họ mà anh

đã từng đợc chứng kiến từ hồi Tổng Khởi nghĩa, anh tin họ sẽ đa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đi đến thắng lợi (dẫn một số câu Độ nói với Hoàng và phân tích)

- Anh tìm cách bênh vực ngời nông dân khi Hoàng kể về họ (anh bảo Hoàng: "ngời nhà quê vốn có tục kiêng"; "ngời nhà quê vẫn còn là một cái bí mật đối với chúng ta")

b) Từ chỗ hiểu, yêu mến, Độ tình nguyện gắn bó với ngời nông dân, chấp nhận là anh

"tuyên truyền viên nhãi nhép" miễn là đợc cống hiến cho cuộc kháng chiến chung của dân tộc

4 Chỉ ra ý nghĩa "tuyên ngôn của tác phẩm"

- Đây là tuyên ngôn về lập trờng cách mạng, lập trờng kháng chiến của lớp văn nghệ sĩ cũ quyết tâm từ bỏ những quyền lợi ích kỉ, từ bỏ những thói quen sinh hoạt cũ để trở thành một nhà văn chân chính của nền văn nghệ cách mạng

II Luyện viết : ( 20 phút)

Túm tắt truyện ngắn Đụi mắt của Nam Cao và nờu chủ đề của tỏc phẩm:

Độ và Hoàng là đụi bạn văn chương ở Hà Nội trước Cỏch mạng Khỏng chiến bựng

nổ, Độ trở thành một cỏn bộ tuyờn truyền nhói nhộp Cũn Hoàng đưa vợ con đi tản cư về một làng cỏch xa Hà Nội hàng trăm cõy số Vợ chồng anh được người quen cho ở nhờ 3 gian nhà gạch sạch sẽ, vẫn nuụi chú Tõy Độ đi bộ hàng chục cõy số đến thăm Hoàng Vợ chồng Hoàng đún tiếp Độ thõn tỡnh, cởi mở Hai vợ chồng anh thi nhau kể xấu người nhà quờ đủ thứ: ngu độn, lỗ móng, ớch kỷ, tham lam, bần tiện cả hay hỏi giấy tờ Viết chữ quốc ngữ sai vần mà lại cứ hay núi chuyện chớnh trị rối rớt cả lờn Hoàng kể cho Độ nghe chuyện anh thanh niờn vỏc bú tre làm cụng tỏc phỏ hoại cản cơ giới địch, đọc thuộc lũng bài “ba giai đoạn” dài đến năm trang giấy Chuyện một ụng chủ tịch khu phố xuất thõn bỏn chỏo lũng, một ụng chủ tịch “làng này” cho rằng phụ nữ thỡ phải “thị này thị nọ” Người ta mời Hoàng dạy bỡnh dõn học vụ hay làm tuyờn truyền, nhưng anh khụng thể nào cộng tỏc với họ được, thà bị họ gọi là phản động Vợ chồng anh đúng cổng suốt ngày, chỉ giao du với đỏm cặn bó của giới thượng lưu trớ thức cựng tản cư về Hoàng tõm sự với

Độ là anh bớ lắm nhưng chưa nản vỡ cũn tin vào ụng Cụ:

“Dự dõn mỡnh cú tồi đi nữa, ụng Cụ xoay quanh rồi cũng cứ độc lập như thường”

Buổi tối hụm ấy, nằm trong màn tuyn trắng muốt, chủ và khỏch nghe chị Hoàng đọc Tam Quốc Tiếng chị Hoàng thanh thanh Hoàng hỏi Độ là Tào Thỏo cú giỏi khụng? Mỗi lần đến đoạn hay, Hoàng vỗ đựi kờu: “Tài thật! Tài thật! Tài đến thế là cựng! Tiờn sư anh Tào Thỏo!” Hoàng thất vọng vỡ Độ vẫn giữ “ đụi mắt” cũ, khụng hề thay đổi cỏch nhỡn đời, nhỡn người nờn anh chia tay vợ chồng Hoàng và giấu luụn ý định ban đầu của mỡnh

Tiết 19-20:

Bên kia sông Đuống

Hoàng Cầm

A Mục đích yêu cầu:

• Phân tích đợc tình yêu quê hơng đất nớc, niềm tự hào về truyền thống văn hoá, về vẻ

đẹp của con ngời Việt Nam

• Hiểu và đánh giá đợc nghệ thuật trữ tình của bài thơ

B Những nội dung chính cần nắm:

1.Hoàn cảnh sáng tác bài thơ Bên kia sông Đuống:

a) Bài Bên kia sông Đuống ra đời năm 1948 Sông Đuống còn gọi là sông Thiên Đức,

là một nhánh của sông Hồng nối với sông Thái Bình, chia tỉnh Bắc Ninh ra làm hai phần: nam (hữu ngạn) và bắc (tả ngạn) Quê hơng, gia đình Hoàng Cầm ở nam phần tỉnh Bắc Ninh, ngay bên bờ sông Đuống Khi giặc Pháp chiếm nam phần Bắc Ninh thì Hoàng Cầm đang công tác ở Việt Bắc Một đêm giữa tháng 4 năm 1948, Hoàng Cầm trực tiếp nghe tin giặc đánh phá quê hơng mình, ông xúc động và ngay

đêm ấy viết bài Bên kia sông Đuống - “bên này” là đất tự do, hớng về “bên kia” là vùng bị giặc chiếm đóng và giày xéo

b) Bài thơ đăng lần đầu tiên trên báo Cứu quốc tháng 6 năm 1948 Nó đợc phổ biến

nhanh chóng từ Việt Bắc tới khu Ba, khu Bốn, vào miền Nam và ra tận Côn Đảo

2 Kiến thức cơ bản về tác phẩm:

I Giới thiệu chung

Hoàng Cầm sinh ra và lớn lên ở miền quê Kinh Bắc Hồn thơ lãng mạn của Hoàng Cầm gắn

bó sâu nặng với miền quê cổ kính này Tình yêu tha thiết ấy vốn tiềm tàng ẩn chứa chỉ chờ một hoàn cảnh nào đấy là bùng lên mạnh mẽ tuôn trào thành những vần thơ tràn trềxúc cảm Cơ hội ấy đã đến vào một đêm cuối tháng 4 năm 1948 Sau khi nghe tin giặc đánh phá quê hơng bên kia sông Đuống, tâm t chồng chất nhớ thơng, xót xa, cùng với niềm căm giận sâu sắc, Hoàng Cầm đã thức trắng đêm chong đèn dầu sở viết một mạch 134 dòng thơ tràn đầy xúc cảm “Bên kia sông Đuống” đã ra đời !

Có ngời đã nói nếu nh đêm tháng 4 năm 1948 ấy, Hoàng Cầm không viết “Bên kia sông

Đuống” thì ông sẽ chết bởi những đớn đau uất hận không đợc giải toả bằng thơ Đúng vậy

“Bên kia sông Đuống” ra đời trong sự thăng hoa tột bậc của tâm hồn, xúc cảm thi nhân

để đến hôm nay hơn nửa thế kỷ trôi qua nó vẫn để lại ấn tợng sâu sắc trong lòng độc giả

II Phân tích

1 Mời dòng thơ đầu là bức tranh toàn cảnh miền quê bên kia sông Đuống

“Em ơi buồn làm chi

Anh đa em về sông Đuống”

Câu mở đầu bài thơ cấu tạo nh một câu hỏi Đó là nghệ thuật phân thân của chủ thể trữ tình của cuộc đối thoại giả định mà thực chất là độc thoại nội tâm để thể hiện đỉnh điểm xúc cảm thi nhân Biện pháp nghệ thuật này đã tạo nên những bài thơ đẹp nhất của thơ

ca Việt Nam hiện đại nh “Đây thôn Vĩ Dạ”, “Tiếng hát con tàu”

“Em” phải chăng là hình ảnh ngời con gái Kinh Bắc thân thơng, là hình ảnh quê

h-ơng trong tâm tởng Hoàng Cầm Rõ ràng Hoàng Cầm đã lấy tình yêu lứa đôi để thể hiện tình yêu quê hơng do đó tình yêu ấy giản dị, chân thực, gần gũi

Hình ảnh dòng sông Đuống đã ùa về trong tâm tởng nhà thơ:

“ Ngày xa cát trắng phẳng lì”

Sông Đuống trôi đi một dòng lấp lánh

Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trờng kỳ”

Dòng sông đã trở thành dòng chảy thời gian, dòng chảy lịch sử, con sông mang tâm hồn con ngời, mang tâm trạng, tình cảm con ngời Những câu thơ êm ả ngân nga bởi có rất nhiều thanh bằng Đặc biệt ở câu 4 câu 5 dờng nh Hoàng Cầm đã ngắt đôi câu thơ tạo nên cái êm ả miên man bất tận của dòng sông Đuống hiền hoà, trôi chảy bất chấp thời gian:

Sông Đuống trôi đi

Một dòng lấp lánh

Đó là mạch sống bất diệt của xứ sở này Không có gì có thể thay đổi đợc điệu chảy bất tận của dòng sông Trong kháng chiến nó vẫn: “Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trờng kì” Dòng sông nh một sinh thể đầy tâm trạng đang trở mình thấp thỏm lo âu trong những ngày giặc tới

Từ hiện tại “kháng chiến trờng kì” câu thơ chuyển thẳng về quá khứ của quê hơng với hình

ảnh bãi mía, bờ dâu :

Xanh xanh bãi mía bờ dâu

Điệp từ “sao” kết hợp với từ láy “ xót xa” đã đặc tả nỗi đau xé lòng của thi nhân Cụm từ

“rụng bàn tay” đã diễn tả sự bàng hoàng, choáng váng trớc nỗi đau quá lớn, hết sức bất ngờ, đột ngột Câu thơ cực tả nỗi đau trong tâm hồn nhà thơ: nỗi đau tinh thần đau buốt

nh nỗi đau thể xác

2 Đoạn 2 Nỗi đớn đau, tiếc nuối trớc vẻ đẹp quê hơng bị tàn phá

Câu thơ “Bên kia sông Đuống” nhắc lại suốt chiều dài bài thơ tạo ra khoảng cách giữa bên này và bên kia sông, trong ám ảnh chia lìa Con sông nào mà chẳng chảy giữa đôi bờ, vậy mà đôi bờ sông Đuống hôm nay là đôi bờ cắt chia, chỉ một khoảng cách thôi đứng bên này nhìn về bên kia sông mà sao xa vời nh hai cõi vậy Đoạn thơ dựng lên sự đối đầu khốc liệt giữa sinh tồn và huỷ diệt giữa sự sống và cái chết, giữa nét đẹp xa và vẻ đổ nát nay

Miền quê văn hóa:

“Quê hơng ta lúa nếp thơm nồng

Tranh Đông Hồ gà lợn nét tơi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp”

Nỗi nhớ về quê hơng bắt đầu bằng một mùi hơng, nỗi nhớ ấy quả là tinh tế, đó là hơng

vị quê hơng “Lúa nếp thơm nồng” Chúng ta biết đến quê hơng qua dòng sông “quê hơng tôi có con sông xanh biếc”, qua sắc màu xứ sở, qua cánh cò bay lả rập rờn, nay Hoàng Cầm đã bổ sung một hơng vị quê hơng Mùi hơng lúa nếp là đặc trng của miền quê Kinh Bắc đồng thời là đặc trng của nền văn minh lúa nớc Hơng lúa nếp gợi cho ta nhớ tới giỗ tết, lễ hội, sự sum họp quây quần đầm ấm Chỉ mùi hơng thôi mà gợi lên cuộc sống của ngời dân đất Việt nghìn năm qua, cho ta cảm nhận về miền quê Kinh Bắc giàu có trù phú.Nhớ quê hơng không chỉ nhớ về sản vật, vật chất mà Hoàng Cầm còn nhớ về đặc trng đời sống tinh thần của miền quê Kinh Bắc, đó là tranh Đông Hồ nổi tiếng Nhân dân lao động

đã gửi gắm vào trong tranh Đông Hồ những ớc mơ về cuộc sống ấm no, hạnh phúc Chất liệu tranh Đông Hồ giản dị, dân dã mà đậm đà bản sắc dân tộc:

“Tranh đông hồ gà lợn nét tơi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp”

Câu thơ ánh lên nét tơi trong của tâm hồn con ngời, màu dân tộc là sắc màu của quê hơng

xứ sở

Đi hết tình yêu lại tới nỗi đau, mạch thơ đột ngột chuyển sang hiện tại “Quê hơng ta từ ngày khủng khiếp” Câu thơ vang lên nhức nhối, đớn đau, buốt nhói tâm hồn Hoàng Cầm Cùng với từ “khủng khiếp” là hình ảnh thơ “ngùn ngụt lửa hung tàn” cho ta thấy sự tàn phá của chiến tranh Nhà thơ tố cáo kẻ thù huỷ diệt nguồn sống, sự sống, “ruộng ta khô, nhà ta cháy” Chúng không chỉ huỷ diệt vật chất mà còn khủng bố tinh thần Tác giả đã dùng hình ảnh

“Chó ngộ một đàn, Lỡi dài lê sắc máu” để nói lên sự ác độc, thú tính,vô nhân đạo của kẻ thù Chúng còn là kẻ thù huỷ hoại môi trờng sống “Kiệt cùng ngõ thẳm, bờ hoang”

Hoàng Cầm kết án kẻ thù không chỉ là tội phạm chiến tranh mà chúng còn là tội phạm văn hoá Chúng đã huỷ diệt dòng tranh Đông Hồ, dòng tranh chứa đựng ớc mơ ngàn đời của con ngời Việt Nam Đoạn thơ kết thúc bằng câu thơ “Bây giờ tan tác về đâu” diễn tả nỗi uất hận

đau đớn không chỉ của riêng Hoàng Cầm mà của tất cả những ngời đã sống và đã chết

3.Đoạn 3: Vẻ đẹp con ngời Kinh Bắc

“Ai về bên kia sông Đuống

Có nhớ từng khuôn mặt búp sen”

Hoàng Cầm không nói nhớ nhiều, nhớ lắm mà nói “nhớ từng” tức là nhớ cụ thể từng con ngời trên quê hơng “Gơng mặt búp sen” là gơng mặt phớt hồng, có hơng thơm thanh quý của ngời con gái Kinh Bắc với chiếc khăn mỏ quạ nền nã dịu dàng, duyên dáng, e ấp mà tình tứ Trong thơ Hoàng Cầm, hình ảnh cô gái hàng xén Kinh Bắc tạo nên những vần thơ

đẹp nhất trong đời thơ ông

“Nhớ cô hàng xén răng đen

Cời nh mùa thu toả nắng”

Nét đẹp của cô hàng xén răng đen từ thuở xa xa hiện lên trong thơ Hoàng Cầm với nụ cời rạng rỡ, trong trẻo, ấm áp, nụ cời nh “mùa thu tỏa nắng” là cách rất so sánh rất Hoàng Cầm - một thi sĩ đa tình, đa cảm

4.Hình ảnh bà mẹ và bé thơ

Bên cạnh Kinh Bắc của miền thơ mơ mộng còn có hình ảnh của Kinh Bắc đời thờng, đó

là hình ảnh của mẹ già và em thơ: hai hình ảnh vốn gợi nhiều thơng cảm:

Bên kia sông Đuống

Mẹ già nua còm cõi gánh hàng rong

Hình ảnh ngời mẹ hao gầy vất vả, lam lũ mà năm tháng thời gian với muôn ngàn gian truân nhọc nhằn đã vắt kiệt sinh lực của mẹ Hình ảnh bà mẹ hiện lên đầy ám ảnh Quê hơng có giặc giã, mẹ già phải lận đận vất vả, khó nhọc Đời mẹ nghèo, gánh hàng rong quá sơ sài, ít ỏi:

“Dăm miếng cau khô, mấy lọ phẩm hồng, vài thếp giấy đầm hoen sơng sớm” Với những từ chỉ

số liệt kê: dăm, mấy, vài tác giả gợi tả cuộc sống nghèo khổ của ngời mẹ già tội nghiệp

Ngời mẹ già nua, gầy yếu, tất tả giữa cảnh quê hơng bị giặc giày xéo đã để lại một ấn tợng sâu đậm trong lòng ngời đọc Trong thời bình mẹ đã vất vả, lo toan, ở thời chiến, nỗi vất vả lo toan ấy dờng nh nhân lên gấp bội Bởi vậy niềm thơng cảm trào dâng thành những dòng thơ

đầy uất hận kết tội kẻ thù Hai hình ảnh đối lập tạo dựng cái thế đối đầu đầy khốc liệt: một bên là bà mẹ già nua còm cõi, một bên là lũ quỷ mắt xanh trừng trợn “Khua giầy đinh đạp gãy quán gầy teo diễn tả niềm thơng xót đối với ngời mẹ quê hơng và lòng căm giận quân xâm lợc bạo tàn

Câu thơ chuyển thể lục bát mang âm điệu thê lơng gợi tả một cách cảm động cảnh làng quê trong chết chóc hoang tàn :

“Lá đa lác đác trớc lềuVài ba vết máu loang chiều mùa đông “

Vẫn những cảnh làng quê quen thuộc trở nên bi thảm thê thiết : mái lều xiêu đổ, lá đa rơi lác đác , vài ba vết máu loang trong chiều mùa đông hoang lạnh Cảnh quê hơng vừa chân thực trong từng chi tiết vừa mang tính biểu tợng về miền quê đầy bóng giặc, nơi sự sống và con ngời bị huỷ diệt Cùng với hình ảnh bà mẹ là hình ảnh những đứa em thơ dại non nớt trong bão lửa chiến tranh - những nạn nhân đáng thơng nhất của mọi cuộc chiến tranh:

“Bóng giặc giầy vò những nét môi xinh” Lời kết tội vang lên đanh thép :

“Đã có đất này chép tội

Chúng ta không biết nguôi hờn”

Tội ác của chúng trời không dung, đất không tha, lời thơ vang lên nh dao chém đá, nh một lời nguyền thiêng liêng, nh tiếng phán truyền của lịch sử Từ yêu thơng vô cùng, từ nỗi

đau vô hạn, nhà thơ khao khát hớng tới một ngày mai đây hứa hẹn, ngày bộ đội về làng, nhân dân vùng dậy, cả dân tộc đồng khởi trong khí thế quyết chiến, quyết thắng:

“Dao lóe giữa chợ

Gậy lùa cuối thôn

Lúa chín vàng hoe giặc mất hồn”

Sức mạnh để chiến thắng của dân tộc ta là sức mạnh kết hợp của con ngời của hồn thiêng sông núi, của cội nguồn truyền thống văn hoá, của hôm qua và hôm nay Với sức mạnh đó dân tộc ta có thể chiến thắng bất kỳ một thế lực ngoại xâm nào Đó là sức mạnh của chính nghĩa, sức mạnh tinh thần đợc hun đức từ truyền thống văn hóa, sức mạnh của lòng căm thù giặc

III.Kết luận: Bài thơ bắt đầu từ mạch nguồn dân ca của xứ sở giàu truyền thống văn hoá của

vùng quê đất Kinh Bắc Bài thơ thể hiện rõ hồn thơ Hoàng Cầm - hồn thơ hồn hậu gắn bó máu thịt với miền quê Kinh Bắc

Bài thơ đã động tới hồn dân tộc sâu lắng trong tâm hồn mỗi ngời dân nớc Việt “Bên ”

đã góp vào bản hoà ca tình yêu quê hơng đất nớc một nốt nhạc đắm say độc đáo về một thời đau thơng và hào hùng không thể nào quên của dân tộc

Hoàn cảnh tạo nên cảm hứng của bài thơ đã đến vào một đêm giữa tháng 4 năm 1948

Đêm đó, khi nghe xong những thông tin về tình hình giặc đánh phá quê hơng Kinh Bắc Hoàng Cầm cực kỳ xao xuyến, tâm t chồng chất những nhớ thơng, nuối tiếc cùng với niềm căm giận sâu sắc Hoàng Cầm đã viết bài thơ “Bên kia sông Đuống” trong một tâm trạng đầy xúc cảm đó

Câu 2 Những đặc điểm trong cảm xúc về quê hơng, đất nớc ở bài thơ “Bên kia sông

Đuống” của Hoàng Cầm ?

Bài thơ “Bên kia sông Đuống” có hai nét đặc sắc trong cảm xúc về quê hơng đất nớc

Những nét đặc sắc trong cảm xúc đó hoà quyện với nhau từ đầu đến cuối bài thơ

Câu 3 Em thích nhất câu thơ nào trong bài thơ “Bên kia sông Đuống” của Hoàng Cầm?

Hãy phân tích vẻ đẹp, cái hay của những câu thơ đó

Trớc hết, học sinh phải tự lựa chọn những câu thơ mà mình yêu thích Tuy nhiên những câu thơ đó phải hay

Sau đó, tiến hành phân tích vẻ đẹp, cái hay của những câu thơ đó ở đây, phải thể hiện

đ-ợc những cảm xúc, rung động chân thành của mình đối với những câu thơ mà mình lựa chọn

Có thể chọn và phân tích những câu thơ sau:

1 Ngày xa cát trắng phẳng lì

Sông Đuống trôi đi

Một dòng lấp lánh

Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trờng kỳ

2 Xanh xanh bãi mía, bờ dâu

Ngô khoai biêng biếc

Đứng bên này sông sao nhớ tiếc

Sao xót xa nh rụng bàn tay

3 Những cô hàng xén răng đen

Cời nh mùa thu tỏa nắng

Gợi ý nội dung:

1 Hoàng Cầm tái hiện hình ảnh dòng sông với vẻ đẹp nên thơ của nó

- Âm hởng của những câu thơ da diết, sâu lắng nh đa ngời đọc vào miền kí ức trong trẻo

về một dòng sông đã gắn bó với nhà thơ nh là máu thịt từ "ngày xa"

- Bình những từ "trôi đi", "lấp lánh" để chỉ ra vẻ đẹp vừa yên ả, thơ mộng vừa rực rỡ của dòng sông

- Những câu thơ "Sông Đuống trờng kì" không có ý nghĩa tả thực mà góp phần diễn tả những xao xuyến nội tâm khi hoài niệm về dòng sông Trong niềm yêu thơng, sông

Đuống đợc tái hiện nh là một thực thể có linh hồn, sinh động (bình hình ảnh "nghiêng nghiêng" của dòng sông Đuống - một câu thơ có giá trị tạo hình cao đã gợi ra vẻ duyên dáng của dòng sông qua tháng năm kháng chiến )

2 Những câu thơ "Xanh xanh biêng biếc" là những câu thơ giàu sắc thái hội hoạ (chú ý khai thác cặp từ láy "xanh xanh"; "biêng biếc", đã gợi cho ngời đọc cảm giác về vẻ trù phú, xanh tơi, đầy sức sống của những xóm làng ven sông nhờ phù sa sông Đuống

- Âm hởng những câu thơ có sự biến đổi: từ da diết, sâu lắng, trìu mến, chuyển sang sự day dứt và đau xót khi trở về thực tại: quê hơng bị tàn phá

3 Những cô hàng xén răng đen là hình ảnh quen thuộc của những cô gái Kinh Bắc, mộc mạc mà gần gũi đáng yêu

Nụ cời của những cô gái vừa ấm áp ( nh nắng mùa thu) vừa tình tứ, dịu dàng để lại tình cảm nồng ấm đối với nhà thơ

Ngày:

- Khác với bài phân tích thông thờng chia tách tác phẩm ra từng phần, từng khía cạnh để xem xét, bài bình giảng yêu cầu phân tích các biểu hiện ngôn ngữ hình ảnh, kết cấu nhằm nắm bắt tính chỉnh thể, mối liên hệ nội tại của bài văn

- Bình giảng văn học dùng ngôn ngữ của ngời đọc mà giảng giải, thuật lại tác phẩm sao cho ý nghĩa là hiện ra bề mặt Tất nhiên nh thế không có nghĩa là diễn xuôi, diễn nôm một tác phẩm bằng một lời văn khô khan, nhạt nhẽo Bình giảng yêu cầu khám phá những

điểm nút, những từ ngữ "chìa khóa", những "nhãn tự" (chữ mắt), những mạch ngầm văn

bản để mở đờng thâm nhập vào chiều sâu tác phẩm Bình giảng văn học chấp nhận việc ngời giảng trình bày điều họ cảm và nghĩ về bài văn, do vậy nó mang đậm tính chất chủ quan, tởng tợng, sáng tạo, nhng nó không phải tùy tiện suy diễn

2.Đứng trớc một đề bình giảng, ngời làm văn phải đọc kỹ đoạn văn, bài thơ (đoạn thơ), nhận ra những mạch thơ giấu kín, những từ ngữ đợc dùng một cách đặc biệt, những ý tứ lạ, từ đó mà phát hiện bề sâu hàm ẩn của tác phẩm

3.Phơng pháp bình giảng văn học rất phong phú Học sinh có thể tập luyện nắm bắt các phơng pháp sau:

- Mô tả tác phẩm, đoạn trích đem giảng, vạch ra chỗ khó, chỗ lạ, khêu gợi sự chú ý

- Miêu tả cái tứ của bài thơ, dụng ý của bài văn

- Thuật lại ý tứ của đoạn thơ (văn) có nhấn mạnh các chi tiết đặc biệt có ý nghĩa

- Lợc thuật tác phẩm giúp ngời đọc nắm đợc tính toàn vẹn của tác phẩm

- Nhập thân vào bài, nói lên cái ý mà tác giả muốn nói

- Nhập thân vào hình tợng nhân vật để nói lên sự cảm nhận của nhân vật

- Liên hệ, đối chiếu với câu thơ, hình ảnh thơ tơng đồng hay tơng phản để so sánh, vạch ra cái khác, cái mới

- Giảng giải các từ khó, từ đắt có ý nghĩa then chốt

- Tởng tợng mở rộng hình tợng thơ, văn làm cho ngời đọc cảm nhận rõ thêm, cụ thể thêm tác phẩm đợc bình giảng Các biện pháp này rất thờng gặp trong các bài bình giảng

4 Dàn bài tổng quát:

a) Mở bài: Giới thiệu khái quát xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác của bài thơ, đoạn thơ(văn)

đ-ợc bình giảng, chuẩn bị không khí cho việc bình giảng

- Đánh giá các giá trị t tởng và nghệ thuật của đoạn văn đợc bình giảng

c) Kết bài: Nhận định tổng quát về giá trị của đoạn văn, bài văn đợc bình giảng.

B.Thực hành bình giảng

Đề 1: Bình giảng đoạn mở đầu bài thơ Bên kia sông Đuống của Hoàng Cầm:

"Em ơi buồn làm chi

Anh đa em về sông Đuống

Ngày xa cát trắng phẳng lì

Sông Đuống trôi đi

Một dòng lấp lánh

Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trờng kì

Xanh xanh bãi mía bờ dâu

Ngô khoai biêng biếc

Đứng bên này sông sao nhớ tiếc

Sao xót xa nh rụng bàn tay"

I.Tìm hiểu đề

Đoạn mở đầu (gồm 10 dòng) có vị trí đặc biệt trong toàn bộ bài thơ mang ý nghĩa tạo nên cảm xúc, định hớng cho những tình cảm lớn trong cả bài thơ Ngay ở đoạn mở đầu này cũng đã thể hiện khá rõ tâm hồn nghệ sĩ, ngòi bút trữ tình gợi cảm, tinh tế của Hoàng Cầm Cần cảm nhận và phân tích cái hay trong sử dụng ngôn từ, xây dựng hình ảnh; đặc

biệt, trong giọng điệu, nhịp điệu của đoạn thơ

II.Dàn bài

A Mở bài

- Khẳng định thành công của bài Bên kia sông Đuống trong nền thơ ca kháng chiến

viết về đề tài về quê hơng, đất nuớc

- Giới thiệu đoạn thơ mở đầu và vị trí đặc biệt của nó trong toàn bài thơ Đây là bức tranh toàn cảnh quê hơng bên kia sông Đuống trong tình yêu thiết tha và niềm xót xa căm giận của Hoàng Cầm

- Một liên tởng trữ tình về t thế dòng sông Đuống trong cuộc kháng chiến trờng kì của quê hơng, của dân tộc: sông Đuống nằm nghiêng nghiêng

3) Bốn dòng còn lại :

- Vẫn lấy dòng sông Đuống làm trung tâm nhng miêu tả những bãi bờ cây cối tốt tơi bên dòng sông ấy Các từ láy "xanh xanh", "biêng biếc" gợi tả vẻ lớn rộng, bát ngát cùng sắc màu xanh trẻ trung, đầy sức sống của những bãi mía bờ dâu, những cánh

đồng ngô khoai

- Nỗi xót xa, căm giận khi trở lại với hiện tại hoang tàn, đổ nát trên quê hơng Hai lời

tự hỏi với hai chữ "sao" để giãi bày, để xoáy sâu vào nỗi xót xa thật khác thờng Nỗi

đau đớn trong cõi lòng đợc cụ thể hóa nh một bộ phận thân thể đang bị cắt lìa

C Kết bài: Mời dòng thơ này là toàn cảnh quê hơng bên kia sông Đuống trong tình yêu

thiết tha, trong niềm xót xa nhớ tiếc của Hoàng Cầm Đoạn thơ đã định hình cho những tình cảm lớn đợc thể hiện xuyên suốt cả bài thơ

Đề 2: Bình giảng đoạn thơ sau trong bài Tây Tiến của Quang Dũng:

" Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Rải rác biên cơng mồ viễn xứ

Chiến trờng đi chẳng tiếc đời xanh

Ao bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành"

I.Tìm hiểu đề : Bài thơ Tây Tiến ghi lại những nỗi nhớ thiết tha của Quang Dũng về một

thời gian khổ nhng rất đỗi hào hùng, lẫm liệt của đoàn binh đặc biệt này Trong bốn đoạn của bài thơ, đoạn thơ trên (đoạn ba) có ý nghĩa quan trọng Đó là chân dung đoàn binh Tây Tiến đợc tả bằng ngòi bút giàu chất tạo hình, bằng cảm hứng lãng mạn, bi tráng Nếu nói rằng màu sắc thẩm mĩ đặc biệt của bài thơ Tây Tiến chính ở cảm hứng lãng mạn và âm h -ởng bi tráng thì đoạn thơ này có lẽ là dẫn chứng tiêu biểu nhất Đây cũng là định hớng cho

sự cảm nhận của ngời bình giảng Nói cách khác, khi bình giảng đoạn thơ, cần làm nổi bật lên cảm hứng lãng mạn, âm hởng bi tráng trong ngôn từ trong hình ảnh, nhịp điệu

Về mặt phơng pháp, căn cứ vào sự phát triển của nội dung cảm xúc, nên bình giảng đoạn thơ này theo từng cặp câu

II.Dàn bài

A Mở bài

- Khẳng định vị trí nổi bật của Tây Tiến trong dòng thơ ca viết về anh bộ đội của nền thơ kháng chiến chống Pháp

Bài thơ hấp dẫn ta bởi dung hợp đợc những sắc màu thẩm mĩ đối lập

- Nhắc qua những nội dung của hai đoạn thơ trớc để đi đến các nội dung cảm xúc ở đoạn

3 này: dựng tả chân dung đoàn binh, biểu hiện đời sống tâm hồn, ngợi ca lí tởng cao cả và

sự hi sinh bi tráng của ngời lính Tây Tiến

B Thân bài

1) Cặp câu thứ nhất : Chân dung đoàn binh Tây Tiến đợc dựng tả bằng nét bút vừa hiện

thực, gân guốc vừa lãng mạn hào hùng

Biện pháp nghệ thuật tơng phản giữa ngoại hình gầy gò, xanh xao với sức mạnh tinh thần

đã gây ấn tợng khác thờng của đoàn binh Tây Tiến

2) Cặp câu thứ hai: Sự biểu hiện chân thực đời sống tâm hồn mộng mơ của chàng trai Tây

Tiến chứ không “mộng rớt" "buồn rớt" nh một thời nhiều ngời phê phán

3) Cặp câu thứ ba: Sự kết hợp hài hoà giữa bi (câu trớc) và tráng (câu sau) để thành khúc

ca bi tráng về ngời lính Tây Tiến Tinh thần lãng mạn hào hùng, ý nguyện xả thân thanh thản và cao cả của một thế hệ qua các chữ "chẳng tiếc đời xanh”

4) Cặp câu thứ t: Ca ngợi sự hi sinh bi tráng của ngời đồng đội Tây Tiến Hình ảnh "áo

bào thay chiếu" tạo âm hởng cổ điển trang trọng Chữ "về đất" ca ngợi sự hi sinh thanh thản, vô t Khúc "độc hành" của dòng sông Mã hoà vào nỗi sót đau, nh tô đậm vẻ lẫm liệt cao cả của ngời lính Tây Tiến Đoạn thơ khép lại bằng một âm thanh thơ nh còn ngân dài, vang xa mãi

C Kết bài: Đoạn thơ dựng nên bức tợng đài về đoàn binh Tây Tiến với những vẻ đẹp

phong phú Nó là kết quả của một tình cảm mến yêu, tự hào, cảm phục sâu sắc, của một ngòi bút thi sĩ tài hoa

Đề 3: Bình giảng đoạn thơ sau trong bài “Đất nớc” của Nguyễn Đình Thi:

" Mùa thu nay khác rồi

Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi

Gió thổi rừng tre phấp phới

Trời thu thay áo mới

Trong biếc nói cời thiết tha

Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta

Những cánh đồng thơm mát

Những ngả đờng bát ngát

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

Nuớc chúng ta

Nuớc những ngời cha bao giờ khuất

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất

Những buổi ngày xa vọng nói về"

I.Tìm hiểu đề

Trong bài thơ Đất Nớc , Nguyễn Đình Thi thờng cảm nhận vẻ đẹp của đất nớc vào những mùa thu Phải chăng bởi nhiều sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc ta thờng diễn ra vào mùa thu ? Bài thơ mở đầu bằng một buổi sáng mùa thu mát trong để "nhớ những ngày thu đã xa" Sau khi hoài niệm về những ngày thu đẹp mà buồn vắng, bâng khuâng, nhà thơ lại trở về với mùa thu hiện tại Đoạn thơ mà đề yêu cầu bình giảng nằm trong mạch cảm xúc chung ấy Khi bình giảng đoạn thơ này, cần đặt nó vào mối quan hệ với các đoạn trớc và sau đó Có thế, mới làm nổi bật đợc tiếng reo vui "Mùa thu nay khác rồi" Cần chú ý đến các biện pháp tu từ để xây dựng hình ảnh, đến cách

sử dụng điệp từ, điệp ngữ và ngôn ngữ gợi cảm của đoạn thơ Bình giảng đoạn thơ này, tránh sa vào ngợi ca vẻ đẹp giàu của đất nớc Trong thực tế, đã có không ít bài làm của học sinh sa đà vào lối "xã luận" nh thế Cần phải bám vào văn bản, cảm thụ cái hay, cái đẹp của nghệ thuật Cần chỉ ra cách cảm nhận, tình cảm yêu mến và tự hào về đất nớc của Nguyễn Đình Thi

B Thân bài

1) Năm dòng thơ đầu:

- Tiếng reo vui ngỡ ngàng khi chợt nhận ra cái "khác rồi" của mùa thu nay

- So sánh thiên nhiên, hình ảnh của con ngời ở những ngày thu đã xa với mùa thu nay

để chứng minh cho tiếng reo vui ấy

- Hình ảnh bầu trời thu hiện lên thật sinh động qua thủ pháp nhân cách hoá của nhà thơ

2) Chín dòng thơ tiếp:

- Lời thơ dứt khoát, đầy tự hào quyền làm chủ non sông giàu đẹp bằng biện pháp điệp

từ, điệp ngữ Từ đây, toát lên niềm tự hào mang tính dân chủ của con ngời ở thời đại mới

- Vẽ nên vẻ bát ngát, sức sống dồi dào của thiên nhiên đất nớc bằng các tính từ gợi cảm (thơm mát, bát ngát, đỏ nặng)

- Cảm nhận sâu sắc về truyền thống lâu dài, quật cờng của đất nớc Hình ảnh thơ gợi lên hình bóng và tâm linh của các thế hệ ông cha ta vừa gần gũi vừa thiêng liêng

C Kết bài :

Đoạn thơ củng cố trong ta lòng yêu mến, niềm tự hào về đất nớc, đồng thời giúp ta hiểu thêm tình cảm sâu sắc, ngòi bút thơ tài hoa của Nguyễn Đình Thi

Luyện viết: HS căn cứ vào dàn ý chi tiết trong dàn ý sau để viết:

1 Giới thiệu tác giả tác phẩm, vị trí đoạn thơ

- Hoàng Cầm là nhà thơ đã sáng tác thơ từ những năm trớc Cách mạng nhng những tác phẩm thơ có giá trị phải là những tác phẩm đợc ông viết sau khi tham gia Cách mạng

- Đây là bài thơ đợc Hoàng Cầm sáng tác rất nhanh vào một đêm tháng t năm 1948 sau khi nghe tin quê hơng bị giặc chiếm đóng

- Đoạn thơ này là mời câu mở đầu, đợc đánh giá là đoạn thơ hay, thể hiện đợc quê hơng đất nớc và niềm căm giận đối với kẻ thù khi chúng tàn phá quê hơng

sự riêng của mình vừa phiếm chỉ, vừa cụ thể

- Hình ảnh dòng sông Đuống: dòng sông của tuổi thơ với "cát trắng phẳng lỳ", suốt những năm xa nhà đi kháng chiến, con sông vẫn chảy trong niềm thơng nhớ của nhà thơ đến bây giờ, để tìm về với nó nh là tìm về cội nguồn của niềm an ủi

b) Hoàng Cầm tái hiện hình ảnh dòng sông với vẻ đẹp nên thơ của nó

- Âm hởng của những câu thơ da diết sâu lắng nh đa ngời đọc vào miền kí ức trong trẻo về một dòng sông đã gắn bó với nhà thơ nh là máu thịt từ "ngày xa"

- Bình những từ "trôi đi", "lấp lánh" để chỉ ra vẻ yên ả thơ mộng của dòng sông, lại vừa nh

- Đặc biệt cặp câu thơ "Xanh xanh biêng biếc" là những câu thơ giàu sắc thái hội hoạ (chú

ý khai thác cặp từ láy "xanh xanh"; "biêng biếc", đã gợi cho ngời đọc cảm giác về vẻ trù phú, xanh tơi, đầy sức sống của những xóm làng ven sông nhờ phù sa sông Đuống

c) Tâm trạng nhà thơ

- Khai thác điệp từ "sao" đi cùng cặp tính từ "nhớ tiếc", "xót xa" góp phần diễn tả nỗi đau

- Nỗi đau đợc cụ thể hoá trong so sánh bất ngờ và sáng tạo ở câu cuối cùng Nỗi đau nội tâm bỗng chốc hiện hình cụ thể đến mức có thể thấy đợc (có thể so sánh với cách diễn tả nỗi

đau của Giang Nam trong câu thơ "đau xé lòng anh, chết nửa con ngời")

- Âm hởng những câu thơ có sự biến đổi: từ da diết, sâu lắng, trìu mến, chuyển sang sự day dứt và đau xót khi trở về thực tại: quê hơng bị tàn phá

d) Đoạn thơ là sự cảm nhận tinh tế sự thể hiện tài hoa của Hoàng Cầm về hình ảnh sông

Đuống, về quê hơng Kinh Bắc của ông, có sự lay động hồn ngời

- Đoạn thơ góp phần thể hiện tình yêu quê hơng đất nớc sâu sắc mãnh liệt, nỗi đau đớn xót

xa khi quê hơng bị giặc tàn phá của Hoàng Cầm nói riêng và của con ngời Việt Nam nói chung