Vận dụng phương pháp tích cực hóa trong dạy học môn kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lênin (phần tiền tệ và hàng hóa) ở trường Đại học Quy Nhơn

Ở Việt Nam, trong công cuộc đổi mới phương pháp dạy học cũng cónhiều công trình nghiên cứu về phương pháp tích cực hóa như: Tác giả Vũ Hạnh trong luận văn thạc sĩ “Vận dụng dạy học tích

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh sù nghiệp công nghiệphoá, hiện đại hoá với mục tiêu năm 2020 Việt Nam cơ bản trở thành mộtnước công nghiệp, hội nhập với cộng đồng quốc tế Đòi hỏi của nền kinh tế -

xã hội đối với lực lượng lao động là phải năng động, sáng tạo, có kiến thức

cơ bản, làm chủ kỹ năng nghề nghiệp, nhạy cảm với cái mới, có ý thức vươnlên về khoa học công nghệ Để tạo ra lực lượng lao động đáp ứng yêu cầu

đó, Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII tại Đại hội đại

biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã chỉ rõ: “Để đáp ứng yêu cầu về con người và nguồn nhân lực là nhõn tố quyết định sự phát triển đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cần tạo chuyển biến cơ bản, toàn diện về giáo dục và đào tạo”[12 tr.201].

Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới toàn diện, đất nước ta đãthu được những thành tựu có ý nghĩa quan trọng đồng thời cũng đặt ra nhiềuvấn đề cần tiếp tục đổi mới, nhất là trong công tác giáo dục và đào tạo.Nhiệm vụ bức thiết trong công tác giáo dục và đào tạo ở tất cả các bậc họccủa Việt Nam hiện nay là phải đổi mới nội dung chương trình và đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động của người học đểkhông chỉ làm cho người học nắm bắt được những tri thức khoa học mà cònhình thành ở người học những kỹ năng cần thiết để người học tự mình có thểgiải quyết được những vấn đề đa dạng, phức tạp của thực tiễn đặt ra

Trước yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, nhiều giáo viên đã vàđang đổi mới cách dạy, tích cực áp dụng các phương pháp dạy học mớinhằm phát huy tính tích cực của người học Tuy nhiên, trên thực tế vẫn cònmột bộ phận giáo viên chưa thực sự nắm bắt đầy đủ bản chất và cách thứcvận dụng các phương pháp dạy học cụ thể nhằm phát huy tính tích cực hoạtđộng của người học

Qua tìm hiểu thực tế dạy học môn Những kinh tế chính trị của Chủnghĩa Mác - Lênin (phần lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ nghĩa xãhội) ở trường Đại học Quy Nhơn cho thấy: Việc dạy học phần nhiều vẫnthiên về phương pháp thầy giảng - trò ghi chép đầy đủ lời thầy giảng và họcthuộc Cách dạy và học như vậy chưa phát huy được tính độc lập, tÝnh tíchcực hoạt động của người học Vì vậy, kết quả học tập còn nhiều hạn chế.

Mặt khác, nội dung môn học Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩaMác - Lê Nin (phần lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội)nhằm cung cấp cho người học những tri thức cơ bản về nội dung và cơ sởkhoa học của những vấn đề chính trị - xã hội, góp phần tạo nên người côngdân có phẩm chất và năng lực cần thiết để có thể tham gia vào hoạt độngthực tiễn Vì vậy, đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cựccho người học là đòi hỏi khách quan, qua đó giúp sinh viên nắm được các trithức cơ bản, rèn luyện sự năng động, sáng tạo để có thể làm chủ bản thân,làm chủ xã hội, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốcViệt Nam xã hội chủ nghĩa

Xuất phát từ yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học môn học, chúng tôi

lùa chọn đề tài " Vận dụng phương pháp tích cực hóa trong dạy học môn kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lênin (phần tiền tệ và hàng hóa) ở trường Đại học Quy Nhơn" làm luận văn nghiên cứu của mình

2 Lịch sử nghiên cứu

Lịch sử phát triển của giáo dục, phương pháp tích cực hóa là một trongnhững phương pháp đã được quan tâm nghiên cứu từ rất sớm cả về mặt lýluận và thực tiễn nhằm phát huy vai trò tích cực của người dạy và người học.Tuy nhiên, tùy vào từng giai đoạn phát triển của lịch sử, phương pháp tíchcực hóa đã được quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau

Ngay từ thời cổ đại, người ta đã nhận thấy sự xuất hiện của phươngpháp tích cực hóa trong cách dạy học trò của Khổng Tử

Bước sang thế kỷ XX nhiều vấn đề lý luận dạy học được nghiên cứumột cách có hệ thống hơn trước Phương pháp tích cực hóa được đề cập đếntrong công trình nghiên cứu của các nhà sư phạm như V.Ôkụn, I.Ia.Lecne.

V.ễkụn trong cuốn "Những cơ sở dạy học nêu vấn đề" [40] đã đưa ra

những khái niệm về vấn đề, dạy học tích cực hóa, những cơ sở của dạy họctích cực hóa, lịch sử của dạy học tích cực hóa

I.Ia.Lecne trong cuốn "Dạy học tích cực hóa” [34] bên cạnh việc đưa

ra những khái niệm quan trọng về dạy học tích cực hóa, tình huống có vấn

đề, tác giả còn đi sâu nghiên cứu và làm rõ nguồn gốc, chức năng, bản chất,phạm vi ứng dụng của dạy học tích cực hóa

Ở Việt Nam, trong công cuộc đổi mới phương pháp dạy học cũng cónhiều công trình nghiên cứu về phương pháp tích cực hóa như:

Tác giả Vũ Hạnh trong luận văn thạc sĩ “Vận dụng dạy học tích cực hóa dưới hình thức nhóm tại líp trong quá trình dạy học môn Giáo dục công dân ở Trường Cao đẳng Sư phạm Hải Phòng”, năm 2000, trường Đại học Sư

phạm Hà Nội đã lý giải việc cần thiết phải vận dông phương pháp dạy họctích cực hóa nhằm phát huy tính tích cực học tập của sinh viên dưới hìnhthức nhóm tại líp

Luận văn thạc sĩ "Đổi mới phương pháp tích cực hóa trong dạy học phần chủ nghĩa duy vật lịch sử môn Triết học Mác - Lờnin ở trường Cao Đẳng Sư Phạm Bắc Ninh" của Đỗ Thị Nguyệt, năm 2007, trường Đại học Sư phạm Hà Nội; Luận văn thạc sĩ "Vận dụng phương pháp tích cực hóa để dạy phần công dân với các vấn đề chính trị - xã hội môn Giáo dục công dân ở líp 11 trường THPT Yên Lạc - Vĩnh Phóc" của Phùng Thị Kim Xuyên, năm

2008, trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã nêu rõ việc vận dụng trong mộtlĩnh vực cụ thể của một môn học

Những công trình nghiên cứu trên là một trong những cơ sở gợi mởgiỳp tụi tìm tòi được hướng giải quyết nhiệm vụ của luận văn

3 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Trên cơ sở thực trạng dạy học ở trường Đại học Quy Nhơn luận vănhướng tới xây dựng quy trình thực hiện phương pháp tích cực hóa trong dạyhọc nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của sinh viên, góp phầnnâng cao chất lượng dạy và học môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩaMác - Lờnin (phần lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội)

ở trường Đại học Quy nhơn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu phương pháp tích cực hóa trong dạyhọc môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lênin (phần lý luậncủa Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội) ở trường Đại học QuyNhơn

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Do thời gian có hạn nên luận văn chỉ giới hạn trong việc nghiên cứuvận dụng phương pháp tích cực hóa trong dạy học môn Những kinh tế chínhtrị của Chủ nghĩa Mác - Lênin (phần lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin vềchủ nghĩa xã hội) thông qua khảo sát việc dạy và học ở trường Đại học QuyNhơn

5 Các luận điểm cơ bản và đóng góp mới của luận văn

- Các luận điểm cơ bản

Một là, làm sáng tỏ cơ sở khoa học và thực trạng của việc vận dụng

phương pháp tích cực hóa

Hai là, căn cứ vào lý luận và kết quả tiến hành thực nghiệm sư phạm

để xây dựng nên quy trình thực hiện phương pháp tích cực hóa trong dạy họcmôn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin (phần lý luận củaChủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội)

- Những đóng góp mới của luận văn

Luận văn góp phần củng cố cơ sở lý luận cho việc vận dụng phươngpháp tích cực hóa trong dạy học môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩaMác - Lênin (phần lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội) ởcác trường đại học, cao đẳng.

Luận văn có thể hỗ trợ cho các giảng viên dạy học và sinh viên họctập môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lênin ở các trường đạihọc, cao đẳng làm tài liệu tham khảo để cú thờm phương pháp dạy và họcmôn học có hiệu quả hơn

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài cần sử dụng một sốphương pháp sau:

- Phương pháp có tính chất nền tảng quán xuyến toàn bộ quá trình nghiêncứu của đề tài là phương pháp biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác - Lờnin

- Các phương pháp nghiên cứu lý luận: phương pháp phân tích - tổnghợp các tài liệu có liên quan đến phương pháp tích cực hóa để xây dựng cơ

sở lí luận cho đề tài

- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: phương pháp điều tra khảosát, phương pháp phỏng vấn, phương pháp quan sát, phương pháp thựcnghiệm sư phạm, phương pháp thống kê toán học

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH CỰC HểA TRONG DẠY HỌC MễN NHỮNG KINH TẾ CHÍNH TRỊ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LấNIN (PHẦN LÝ LUẬN CỦA

CHỦ NGHĨA MÁC - LấNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI)

Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH CỰC HểA

1.1.1 Quan niệm về phương pháp và phương pháp dạy học tích cực hóa

1.1.1.1 Quan niệm về phương pháp dạy học

Thuật ngữ "phương pháp" xuất phát từ tiếng Hy Lạp cổ "Methodes" cónghĩa là con đường, cách thức để đạt tới mục đích nhất định Phương phápkhông phải là hình thức bên ngoài của nội dung mà là biểu hiện bên trong

của nội dung, do nội dung quy định phương pháp là hình thức tự vận động bên trong của nội dung.

Phương pháp là phạm trù gắn với hoạt động có ý thức của con người,phản ánh hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người Bởivậy, phương pháp là một trong những yếu tố quyết định thành công hay thấtbại của hoạt động nhận thức và cải tạo thế giới

Phương pháp bao giê cũng phải xuất phát từ đặc điểm của đối tượng,gắn chặt với đối tượng, cho nên phương pháp có mặt khách quan của nó.Phương pháp luôn có tính mục đích và luôn gắn chặt với nội dung

Phương pháp là cách làm việc của chủ thể cho nên nó có mặt chủquan Mặt chủ quan của phương pháp chính là năng lực nhận thức, kinhnghiệm hoạt động sáng tạo của chủ thể thể hiện trong việc ý thức được cácquy luật vận động của đối tượng và sử dụng chúng để khám phá chính đốitượng đó

Như vậy, chúng ta có thể hiểu phương pháp là cách thức, con đường,

là phương tiện chủ thể tác động vào đối tượng nhằm đạt mục đích đề ra

Trong quá trình dạy học, phương pháp tồn tại với tư cách là một thành

tố cấu trúc, có quan hệ với các nhân tố khác của quá trình dạy học Đã cónhiều định nghĩa khác nhau về phương pháp dạy học

Theo cuốn sách Lý luận dạy học - các nhà giáo dục học Kazansky vàNazarova cho rằng: "Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của giáoviên với học sinh để cho học sinh lĩnh hội tri thức, kỹ năng và kỹ xảo" [36]

Trong cuốn sách Giáo dục học của tác giả Nguyễn Sinh Huy cho rằng:

"Phương pháp dạy học là tổ hợp những thao tác tự giác liên tiếp được sắpxếp theo một trình tự hợp lý, hợp quy luật khách quan mà chủ thể tác độnglên đối tượng nhằm tìm hiểu và cải biến nã" [19]

Như vậy, với cỏc cách diễn đạt khác nhau nhưng theo chóng tụi các tácgiả đều đề cập đến những nét đặc trưng, phản ánh được bản chất của phươngpháp dạy học đó là: Trong quá trình dạy học, giáo viên phải có cách thức dạy vàhọc sinh phải có cách thức học; cách thức dạy và học hợp thành phương phápdạy học nhằm giúp cho thầy và trò hoàn thành các nhiệm vụ dạy học, phù hợp

với mục đích đề ra Vì vậy, phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học.

Cấu trúc toàn vẹn của phương pháp dạy học

- Phương pháp dạy học bao gồm: phương pháp dạy và phương pháphọc, với tư cách là hai phân hệ độc lập nhưng tương tác chặt chẽ và thườngxuyên với nhau để sinh ra hệ toàn vẹn là phương pháp dạy học, phương phápdạy giữ vai trò điều khiển

- Phương pháp dạy có hai chức năng là truyền đạt và điều khiển Nãgồm phương pháp truyền đạt nội dung tri thức đến học sinh và điều khiểnquá trình chiếm lĩnh tri thức của học sinh

- Phương pháp học có hai chức năng là lĩnh hội và tự điều khiển Nógồm phương pháp lĩnh hội các nội dung tri thức do thầy truyền đạt vàphương pháp tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm của bản thân

- Phương pháp dạy học hiệu nghiệm là cách thức tổ chức quá trìnhdạy học sao cho đảm bảo đồng thời 3 mối quan hệ:

+ Giữa dạy và học

+ Giữa truyền đạt và điều khiển trong dạy

+ Giữa lĩnh hội và tự điều khiển trong học

 Học sinh chiếm lĩnh được tri thức

1.1.1.2 Phương pháp dạy học tích cực hóa

Đó có nhiều quan niệm khác nhau về phương pháp dạy học tích cựchóa:

Nhà giáo dục học Ba Lan V.ễkụn cho rằng: "Dạy học tích cực hóa làtoàn bộ các hoạt động như tổ chức tình huống có vấn đề, biểu đạt các vấn đề,chú ý giúp đỡ cho học sinh những điều cần thiết để giải quyết vấn đề, kiểmtra cách giải quyết đó và cuối cùng là quá trình hệ thống hoá và củng cố cáckiến thức tiếp thu được" [40, tr.103]

I.Ia.Lecne cho rằng: "Dạy học tích cực hóa là phương pháp dạy họctrong đó học sinh tham gia một cách hệ thèng vào quá trình giải quyết các

vấn đề và các bài toán có vấn đề được xây dựng theo nội dung tài liệu họctrong chương trình"[34, tr.5 - 6].

Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Bảo: "Dạy học tích cực hóa là hình thứcdạy học dựa trờn những quy luật của sự lĩnh hội tri thức và cách thức hoạtđộng một cách sáng tạo, bao gồm sự kết hợp các phương pháp dạy và học cónhững nét cơ bản của sự tìm tòi khoa học Nhờ vậy, nó đảm bảo cho học sinhlĩnh hội vững chắc những cơ sở khoa học, phát triển tính tích cực, tính tự lực

và năng lực sáng tạo và hình thành cơ sở thÕ giới quan cho họ" [2, tr.41]

Qua các định nghĩa của các tác giả trong và ngoài nước về phươngpháp dạy học tích cực hóa, mặc dự cũn cú sự khác biệt nhưng các tác giả đềucoi phương pháp dạy học tích cực hóa là việc tổ chức quá trình dạy học bằngcách sáng tạo ra các tình huống có vấn đề, tạo ra ở học sinh nhu cầu pháthiện và giải quyết vấn đề nảy sinh, lôi cuốn học sinh tự lực trong hoạt độngnhận thức

Dưới nhiều cách diễn đạt khác nhau, các tác giả đã đề cập đến nhữngnét đặc trưng cơ bản, phản ánh bản chất của phương pháp tích cực hóa như:

- Thứ nhất, phương pháp dạy học tích cực hóa bao gồm những hệ

thống tác động của giáo viên và học sinh, những cách thức thực hiện tổngquát các quy luật và nguyên tắc dạy học nhằm thực hiện tốt mục đích vànhiệm vụ dạy học

- Thứ hai, phương pháp dạy học tích cực hóa là sự mô hình hoá quá

trình tư duy, cho nên những quy luật tâm lý tư duy và quy luật lĩnh hội mộtcách sáng tạo tri thức là cơ sở của nó

- Thứ ba, trong dạy học tích cực hóa, phương tiện điều khiển hoạt

động nhận thức của học sinh là việc giáo viên tạo nên tình huống có vấn đề,học sinh ý thức rõ được vấn đề đó và tự lực hoặc dưới sự hướng dẫn chỉ đạocủa giáo viên giải quyết vấn đề, kiểm tra những kết luận đã rót ra

- Thứ tư, phương pháp dạy học tích cực hóa tạo điều kiện thực hiện

tốt ba nhiệm vụ của dạy học đó là:

+ Dạy và học để làm gì? (mục đích)

+ Dạy và học những vấn đề gì? (nội dung dạy học)

+ Dạy và học như thế nào? (phương pháp và hình thức dạy học)

Nhìn chung, xuất phát từ những ý kiến trên chúng tôi có thể nêu ra

định nghĩa về phương pháp dạy học tích cực hóa như sau: phương pháp dạy học tích cực hóa là phương pháp dạy học đưa học sinh vào tình huống có vấn đề và kích thích học sinh tự lực giải quyết vấn đề đó một cách sáng tạo nhằm thực hiện tối ưu các nhiệm vụ dạy học Vậy là, hạt nhân của

phương pháp dạy học tích cực hóa là phải xây dựng một chuỗi các tìnhhuống có vấn đề do giáo viên đặt ra nhằm tổ chức, điều khiển hoạt động củahọc sinh giải quyết vấn đề, góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học

1.1.2 Tình huống có vấn đề và cách tạo tình huống có vấn đề

1.1.2.1 Quan niệm về vấn đề và tình huống có vấn đề

* Vấn đề

Thuật ngữ "vấn đề" thường được dùng theo nhiều cách giải thích khácnhau bao gồm: một sù thỉnh cầu nghiên cứu tìm tòi một cái gì đó cần đượccải tiến; Điều cần xem xét, giải quyết; Có một cái gì đó có thể coi là một sựthách thức phải vượt qua để đạt tới một kết quả chuyên biệt dưới những điềukiện xác định

Như thế, vấn đề ở đõy là một tình huống có vấn đề được chủ thể tiếpnhận để giải quyết dựa trờn cỏc phương tiện (tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm,tìm tòi) sẵn có của mình Do đó, mọi vấn đề đều chứa các tình huống có vấn

đề nhưng không phải bất cứ tình huống nào cũng là vấn đề cả

Trong một tình huống có Ýt nhất một vấn đề và việc giải quyết vấn đề

đó gắn liền với những khó khăn lớn mà vấn đề thường được diễn đạt dướihình thức câu hỏi

Theo I.Ialecne: "Vấn đề là một câu hỏi nảy ra hay được đặt ra cho chủthể mà chủ thể chưa biết lời giải từ trước và phải tìm tòi sáng tạo lời giải,nhưng chủ thể đã có sẵn một số phương tiện ban đầu để sử dụng thích hợpvào việc tìm tòi đó"[34, tr.27].

Vấn đề vừa là phạm trù của logớc học biện chứng, vừa là phạm trù củatâm lý học Theo logớc học biện chứng vấn đề là hình thức chủ quan của sùbiểu thị tất yếu của sự phát triển nhận thức khoa học Theo tâm lý học, vấn

đề là sự phản ánh mâu thuẫn trong quá trình nhận thức khách thể của chủthể, nghĩa là mâu thuẫn trong tư duy

Trong mỗi vấn đề phải có một cái gì đó chưa biết nhưng đồng thờicũng phải có một cái gì đó đã biết hoặc đã cho nếu không chúng ta sẽ khôngthể nhận thức được Cho nên, vấn đề cú cỏc dấu hiệu là: Có tình huống cóvấn đề; Chủ thể đã được chuẩn bị ở một chõng mực nào đó để tìm lời giải cóthể có nhiều cách khác nhau; Để giải quyết vấn đề phải chọn một phương ánrồi sau đó nếu cần thì chọn phương án khác để đi đến đáp số cuối cùng

* Tình huống có vấn đề

Tình huống có vấn đề là một trong những khái niệm cơ bản trọng tâmcủa phương pháp dạy học tích cực hóa, nó có vai trò quan trọng trong quátrình lĩnh hội tri thức và điều khiển quá trình tư duy Bàn về tình huống cóvấn đề đã có nhiều tác giả có ý kiến khác nhau

A.M.Machiuskin cho rằng: "Một tình huống gọi là tình huống có vấn

đề khi xuất hiện sự không tương xứng, sự xung khắc giữa cái đã biết và cáiđòi hỏi, cách thức và những yếu tố thực hiện hành động đang đòi hỏi; hoặckhi con người gặp phải một vài độc lập mới mà không thể thực hiện hànhđộng đã biết"[33]

Theo M.I Makhơnutụp: "Tình huống có vấn đề là trạng thái tâm lýcủa sù khó khăn về mặt trí tuệ nảy sinh ở con người trong những tình huốngkhách quan khi cần giải thích một sự kiện mới bằng tri thức đó cú hoặc bằng

cách thức hoạt động đã biết trước đây mà phải tìm tri thức hoặc tìm cáchthức hoạt động mới"[35, tr.280].

Theo PGS TS Nguyễn Ngọc Bảo: "Tình huống có vấn đề là trạng tháitâm lý của sự khó khăn về trí tuệ xuất hiện ở con người khi họ trong tình huống

có vấn đề mà họ phải giải quyết chứ không thể giải thích một sự kiện mới bằngtri thức đã có trước đây và họ phải tìm cách thức hoạt động mới"[2, tr.43]

Như vậy, dự cỏch phỏt biểu có khác nhau nhưng các tác giả đều thốngnhất quan niệm: Tình huống có vấn đề là trạng thái tâm lý độc đáo nảy sinhkhi con người gặp phải chướng ngại nhận thức, xuất hiện mâu thuẫn trongbản thân, mâu thuẫn giữa điều đã biết và chưa biết đòi hỏi phải giải quyếtmâu thuẫn đó bằng tìm tòi, sáng tạo chứ không phải bằng tái hiện hay bắtchước Tình huống có vấn đề nảy sinh khi người học suy nghĩ về điều gì đóhoặc thực hiện hành động đã biết đó, người học không đủ tri thức hoặc cáchthức hành động đã biết tức là xảy ra mâu thuẫn giữa điều đã biết và chưa biết

và người học ý thức được vấn đề

Qua đây, chúng ta cũng có thể khẳng định rằng không phải tình huốngnào cũng có thể trở thành tình huống có vấn đề, tình huống có vấn đề chỉxuất hiện khi có sự không tương xứng, sự xung khắc giữa cái đã biết và cáichưa biết mà thôi Nếu tri thức hoặc cách thức hành động mới không hấp dẫnhoặc quỏ khú đối với học sinh thì tình huống có vấn đề cũng không có giátrị Do đó, tình huống có vấn đề chỉ có giá trị khi:

- Thứ nhất, tồn tại một vấn đề Tình huống phải chứa đựng mâu thuẫn

nhận thức, đó là mâu thuẫn giữa trình độ kiến thức, kỹ năng đó cú với yêucầu lĩnh hội kiến thức, kỹ năng mới Người học phải ý thức được một khókhăn trong tư duy hoặc trong hành động mà vốn hiểu biết sẵn có chưa đủ đểvượt qua

- Thứ hai, gợi nhu cầu nhận thức Tình huống phải chứa yếu tố mới,

gây ngạc nhiên, thu hót sự chú ý của người học hay tình huống chứa đựng

vấn đề gõy ra ở người học nhu cầu giải quyết để chiÕm lĩnh tri thức, tự hoànthiện hiểu biết của mình.

- Thứ ba, gõy cho người học niềm tin vào khả năng giải quyết vấn đề.

Tình huống có vấn đề phải phù hợp với trình độ hiểu biết của người học Cầnlàm cho họ hiểu vấn đề đặt ra tuy có khó, trước mắt có thể chưa có lời giảinhưng họ đã được trang bị một số kiến thức, kỹ năng liên quan Nếu tích cựcsuy nghĩ sẽ giải quyết được vấn đề

* Các loại tình huống có vấn đề

Khi bàn về tình huống có vấn đề, đã có nhiều quan điểm chỉ ra sự phânloại tình huống có vấn đề Ở đây chúng ta xem xét sự phân loại tình huống cóvấn đề theo lý luận dạy học của M.I.Makhơnutụp và PGS.TS Nguyễn NgọcBảo

Theo M.I.Makhơnutụp, tình huống có vấn đề cú cỏc loại như sau:

1 Tình huống có vấn đề thường nảy sinh khi học sinh gặp phải sự cầnthiết phải sử dụng những tri thức đã nắm được trước đây vào hoàn cảnh thựctiễn mới

2 Tình huống có vấn đề dễ dàng nảy sinh trong trường hợp nếu cómâu thuẫn có thể giải quyết những nhiệm vô lý thuyết nhưng trong thực tếkhông thực hiện được bằng cách đó lựa chọn

3 Tình huống có vấn đề nảy sinh khi có mõu thuẫn giữa kết quả thựchiện nhiệm vụ đạt được về mặt thực tế nhưng học sinh lại thiếu lý giải vềmặt lý thuyết

4 Tình huống có vấn đề nảy sinh khi học sinh không biết cách thứcgiải quyết nhiệm vụ đặt ra, không thể trả lời câu hỏi có tính chất vấn đề, giảithích sự kiện mới trong tình huống học tập hoặc tình huống của đời sống,nghĩa là học sinh ý thức được mình không đủ tri thức để giải thích hiệntượng mới [35, tr.170, 174]

Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Bảo, cú cỏc loại tình huống có vấn đề:

Một là, tình huống nghịch lý

Đây là tình huống có vấn đề mới thoạt nhìn dường như là vô lý,không phù hợp với quy luật, lý thuyết đã thừa nhận với học sinh, tình huốngnày được tạo ra bằng cách giới thiệu những sự kiện, hiện tượng trái với quanđiểm thông thường, với kinh nghiệm cá nhân cách thức giải quyết ở đây làtìm và phân tích chỗ sai, chỗ chưa chính xác trong cách hiểu vấn đề, từ đó

mà tìm ra cách hiểu với khoa học

Chính nhờ vậy, cách giải quyết những nghịch lý tương tự trên mà cóthể tạo nên lý thuyết mới bao quát hơn so với lý thuyết cũ, thậm chí bác bỏ

lý thuyết cũ đã lỗi thời

Hai là, tình huống lùa chọn

Đó là tình huống có vấn đề xuất hiện khi đứng trước một sự lùa chọnrất khó khăn giữa hai hay nhiều phương án giải quyết Phương án nào cũng

có lý lẽ của nó, nhưng đồng thời cũng chứa đựng những nhược điểm cơ bản,song chỉ lùa chọn một phương án duy nhất mà bản thân cho là hợp lý nhấttrên cơ sở phân tích các phương án

Ba là, tình huống bác bỏ

Đó là tình huống có vấn đề khi phải bác bỏ một kết luận, mét luận đềsai lầm, phản khoa học Để làm được điều đó học sinh phải tìm ra nhữngđiểm yếu của luận đề, chứng minh tính chất sai lầm của nó

Bốn là, tình huống "Tại sao"

Đây là tình huống phổ biến đồng thời xuất hiện nhiều trong khi nghiêncứu khoa học cũng như trong dạy học Tình huống này người ta gặp phảinhững hiện tượng, sự kiện mà con người chưa đủ tri thức để giải thích hiệntượng đó và con người luôn thốt ra "Tại sao" [2, tr.47]

Như vậy, trong thực tiễn dạy học, điều quan trọng là phải làm thế nào

để tạo nên tình huống có vấn đề Tuy nhiên, để tạo được những tình huống

có vấn đề người giáo viên cũng phải nắm được và phân biệt được các loại

tình huống có vấn đề nhằm đặt ra hệ thống mâu thuẫn phù hợp với môn học

và trình độ học sinh của mình Theo tác giả tình huống có vấn đề gồm có cácloại như sau:

- Tình huống cần mà chưa biết

- Tình huống mâu thuẫn

- Tình huống phản bác

- Tình huống khủng hoảng tri thức

1.1.2.2 Cách tạo tình huống có vấn đề

Đã có nhiều ý kiến khác nhau về việc đưa ra các cách tạo tình huống

có vấn đề PGS TS Nguyễn Ngọc Bảo đã đưa ra cỏc cỏch sau:

- Tạo cho học sinh bắt gặp những sự kiện, hiện tượng đòi hỏi phải giảithích về mặt lý luận

- Để cho học sinh phân tích những sự kiện, hiện tượng làm cho họđụng phải mâu thuẫn giữa biểu tượng đời sống và khái niệm khoa học vềnhững sự kiện đó

- Tạo ra tình huống có vấn đề bằng cách đề ra giả thuyết, tính chấtnghiên cứu

- Kích thích học sinh khái quát sơ bộ những sự kiện mới để tạo nêntình huống có vấn đề

- Tạo ra tình huống có vấn đề bằng cách tạo ra cho học sinh những bàitập có tính chất nghiên cứu

- Trình bày cho học sinh những sự kiện, thoạt đầu mới nhìn dườngnhư không thể giải thích được và dẫn đến việc đề xuất vấn đề khoa học tronglịch sử khoa học

- Tạo nên tình huống có vấn đề bằng cách kích thích học sinh so sánh,đối chiếu những sự kiện, hiện tượng, quy tắc, hoạt động [2, tr.50]

1.1.3 Các kiểu và các bước dạy học tích cực hóa

1.1.3.1 Các kiểu dạy học tích cực hóa

* Trình bày tích cực hóa

Đây là hình thức trình bày bài giảng của giáo viên bằng thủ pháp gâytình huống nhằm lôi cuốn sự chú ý của học sinh bằng cách diễn đạt vấn đềdưới dạng nghi vấn, gợi mở hoặc đặt ra những cõu hái

Đặc điểm của kiểu dạy học trình bày tích cực hóa cho phép người họctheo dõi logic của tiến trình bài học từ đó nảy sinh thắc mắc, hoài nghi, nhờ

đó giúp sinh viên bồi dưỡng năng lực nhìn thấy vấn đề

Trong dạy học kiểu trình bày tích cực hóa cho phép giáo viên diễn đạtvấn đề một cách logic và chặt chẽ, trong quá trình học tập cho phép sinh viênnghe hoặc dự đoán bước nghiên cứu tiếp theo của mình hoặc theo cách khác

Do đó vận dụng kiểu dạy học trình bày tích cực hóa là việc trình bày của giáoviên bằng câu hỏi gợi mở, nghi vấn hướng sinh viên vào các tình huống cóvấn đề nhằm gây ra thắc mắc hoài nghi, để giúp cho họ năng lực nhìn thấy vấn

đề, kỹ năng nhìn thấy nhiều lời giải, từ đó lĩnh hội được nội dung bài học

Thực chất kiểu dạy học của phương pháp này là: sau khi tạo ra tìnhhuống có vấn đề, người giáo viên chẳng những nêu lời giải cuối cùng mà cònvạch ra logic của quá trình đi đến lời giải cùng với những mâu thuẫn, nhữnglệch lạc và còn nêu ra nguồn gốc phát sinh những mâu thuẫn, lệch lạc đó Từ

đó nêu ra luận cứ cho mỗi bước tiến tới lời giải cuối cùng

Sử dụng hình thức trình bày tích cực hóa nhằm giải quyết những bàigiảng khó, những vấn đề phức tạp mà học sinh không thể tự giải quyết đượchoặc bước đầu giúp học sinh làm quen và có khái niệm về dạy học tích cựchóa

* Tích cực hóa mét phần

Khi một bài học mà nội dung kiến thức của bài học đó hoặc đề cập tớivấn đề mới mà học sinh không thể tự lực giải quyết được, còn nội dung kiếnthức của phần tiếp theo học sinh có thể tự giải quyết trên nền tảng kiến thức

của phần trước thì áp dụng hỡnh thức dạy học này là cần thiết Trong quátrình vận dụng kiểu dạy học tích cực hóa mét phần giáo viên trình bày bàigiảng theo kiểu tích cực hóa nhưng chỉ tập trung vào một phần hoặc chỉ giảiquyết vấn đề đến một chõng mực nào đó, còn lại tiếp tục cho học sinh tự lựcgiải quyết Ở đây học sinh bắt đầu tham gia giải quyết một phần vấn đề, giảiquyết một hay một số bước chứ không phải toàn bộ vấn đề

Như vậy, thực chất của kiểu dạy học tích cực hóa mét phần là giáoviên lập kế hoạch các bước giải, lập kế hoạch cho quá trình đi đến lời giảihay làm cho quá trình đó trở nên dễ giải hơn, còn học sinh thì tự lực giảiquyết một phần vấn đề mà thôi

* Tích cực hóa toàn phần

Giáo viên đưa ra vấn đề cùng hệ thống các câu hỏi chính, câu hỏi phụ,câu hỏi gợi mở để dẫn dắt học sinh độc lập giải quyết vấn đề và rót ra kếtluận Về thực chất là giáo viên tổ chức cho học sinh nghiên cứu nội dungkhoa học của bài học một cách sáng tạo

Tích cực hóa toàn phần là kiểu khá điển hình của dạy học tích cựchóa Phương thức này đảm bảo phát huy tới mức cao nhất sự phát triển khảnăng tư duy sáng tạo của học sinh, hình thành ở học sinh những tri thức, kỹnăng kỹ xảo mới, khơi dậy niềm đam mê, hứng thó

Tuy nhiên, việc áp dụng hình thức tích cực hóa toàn phần cũn tựythuộc vào nội dung kiến thức của bài học, tùy thuộc vào trình độ đồng đềucủa học sinh, vào sự chuẩn bị chu đáo cả về nội dung và phương pháp tiếnhành của giáo viên và ý thức chủ động, tự giác của học sinh trong học tập

* Tích cực hóa có tính giả thuyết

Kiểu tích cực hóa có tính giả thuyết là giáo viên đưa vào bài học một

số giả thuyÕt hoặc quan điểm có tính chất mâu thuẫn với vấn đÒ đangnghiên cứu nhằm xây dựng tình huống có vấn đề thuộc loại giả thuyết Kiểutích cực hóa này đòi hỏi học sinh phải lùa chọn quan điểm nào đúng và phải

có sự lập luận vững chắc về sự lùa chọn của mình, đồng thời phải phê phánchính xác, khách quan những quan điểm không đúng đắn, phản khoa học.

Kiểu tích cực hóa có tính giả thuyết có những đặc điểm như:

- Kiểu tích cực hóa có tính giả thuyết sẽ đưa học sinh vào các quanđiểm, giả thuyết khác nhau bắt buộc học sinh phải tìm tòi, lùa chọn quanđiểm nào đúng để dần đi tới chiếm lĩnh tri thức mới

- Kiểu tích cực hóa có tính giả thuyết rèn luyện cho học sinh khả năng

so sánh, phân tích, tư duy, lập luận khoa học, đem lại cho họ sự hứng thó vàtích cực cao hơn khi tham gia vào quá trình giải quyết vấn đề

Để giúp học sinh có cơ sở đối chiếu, đánh giá hoặc phê phán quanđiểm, giả thuyết trong những trường hợp cần thiÕt giáo viên nên trình bày rõ

về lịch sử khoa học của vấn đề; hoàn cảnh, điều kiện đã làm nảy sinh nhữngquan điểm, giả thuyết, phương pháp tiếp cận tức là mở rộng thông báo đểhọc sinh có điều kiện thuận lợi trong quá trình tiến tới phán đoán, kết luậnvấn đề

* Tích cực hóa mang tính chất so sánh tổng hợp

Kiểu tích cực hóa này thường sử dụng số liệu thống kê để phõn tích vàrót ra kết luận Kiểu tích cực hóa này có ưu thế là: thông qua số liệu, dữ liệuthống kê cho phép thể hiện một cách ngắn gọn quá trình và hiện tượng kinh

tế - xã hội Mặt khác, nó góp phần làm tăng tính chính xác, tính thuyết phụccủa vấn đề, đồng thời rèn luyện cho học sinh biết phân tích, khai thác nhữngtri thức thực tiễn

1.1.3.2 Các bước dạy học tích cực hóa

Bước 1: Tạo tình huống có vấn đề

Giáo viên đưa ra một vấn đề hay một hệ thống các vấn đề để làm saocho học sinh nhận thấy đó là vấn đề học tập cần thiết (có thể dưới hình thứccâu hỏi) và làm xuất hiện tình huống có vấn đề, học sinh cần phải tỡm cõutrả lời và cách giải quyết vấn đề đó

Bước 2: Nghiên cứu giải quyết vấn đề

Giáo viên chỉ ra cho học sinh thấy xung quanh vấn đề mà giáo viênvừa đưa ra trong vốn tri thức đã có của mình những gì đã biết, những gì chưabiết, cần tập trung suy nghĩ theo hướng nào đÓ đi đến giải quyết vấn đề đặt

ra Thực hiện bước này giáo viên có thể trình bày một cách ngắn gọn, sátthực những yêu cầu đặt ra bằng hình thức thuyết trình hoặc những câu hỏigợi mở, dẫn dắt, giả thuyết

Với những vấn đề mà kiến thức học sinh chưa biết hoặc biết chưa đầy

đủ thì giáo viên cần dẫn dắt học sinh thông qua hệ thống câu hỏi có tính chấttái hiện dẫn dắt, gợi ý đến câu hỏi có tính chất sáng tạo

Bước 3: Kết luận vấn đề

Học sinh vận dụng các kiến thức để giải quyết các vấn đề một cáchđộc lập, tự do thảo luận, phát biểu kết luận và đi đến kết luận vấn đề đồng

thời có thể tiếp tục phát hiện những vấn đề học tập mới nảy sinh

1.1.4 Ưu nhược điểm của phương pháp dạy học tích cực hóa

* Ưu điểm của phương pháp dạy học tích cực hóa

Phương pháp dạy học tích cực hóa là một trong các phương pháp dạyhọc tích cực Qua các công trình nghiên cứu của các tác giả cho thấy phươngpháp dạy học tích cực hóa là phương pháp dạy học có nhiều ưu điểm Những

ưu điểm của phương pháp dạy học tích cực hóa có thể khái quát như sau:

- Một là, phương pháp dạy học tích cực hóa đặt người học vào vị trí

khám phá, tạo cơ hội cho người học hứng thó trong học tập, nghiên cứu khoahọc, phát huy được trí tuệ, tư duy, óc thông minh của mình, đòi hỏi cố gắngđến mức cao nhất suy nghĩ tìm tòi, sáng tạo, để có thể giải quyết tốt vấn đềđặt ra Từ đó, phương pháp này giúp người học phát hiện chính mình, pháthiện được những sở trường, những khả năng tiềm Èn của bản thân

- Hai là, phương pháp dạy học tích cực hóa góp phần định hướng, tạo

điều kiện cho người học phát huy tính chủ động, sáng tạo, hình thành khảnăng nêu và giải quyết vấn đề thực tiễn linh hoạt, rèn luyện phương pháp tựhọc cho người học Thông qua việc lý giải bài toán nhận thức người học sẽthu được không chỉ là tri thức mà cả những kỹ năng kỹ xảo mới, từ đó giúpngười học có thể sử dụng những phương pháp mà mình tiếp nhận được đểtìm hiểu nhận thức những nội dung tri thức mới không chỉ trong các sáchgiáo khoa, mà cả trong tài liệu khác và cả các tình huống nảy sinh trong thựctiễn

- Ba là, tích cực hóa là kết hợp với giải quyết vấn đề tại líp thông qua

thảo luận cú sự chuẩn bị của người học, không chỉ tạo ra sự nỗ lực hứng thó

ở người học mà còn tạo ra cho họ khả năng ghi nhớ nội dung tri thức mộtcách sâu sắc và khả năng tập hợp trí tuệ của tập thể để giải quyết vấn đề, tạođiều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau Qua đó bồi dưỡng ở người học lòngham học, giúp người học có phương pháp giao lưu, trình bày một vấn đềtrước đám đông, rèn luyện cho họ bản lĩnh tự tin trong học tập và nghiên cứukhoa học

- Bốn là, phương pháp dạy học tích cực hóa có thể giúp giáo viên

kiểm tra, đánh giá năng lực của người học thông qua việc trình bày, lý giảinhững bài toán nhận thức của người học, phân loại được người học, từ đó cóbiện pháp giáo dục thích hợp đối với từng đối tượng

- Năm là, dạy học tích cực hóa không chỉ tích cực hoá hoạt động của

người học mà còn làm cho hoạt động của người dạy trở nên tích cực hơn.Trong dạy học tích cực hóa người giáo viên trở thành người tổ chức, điềukhiển hoạt động nhận thức của người học, do đó hoạt động của người giáoviên sẽ trở nên đa dạng, phức tạp hơn và khó khăn hơn rất nhiều Nếu thiếu sựchuẩn bị kỹ lưỡng, thiếu tri thức sâu rộng, thiếu kỹ năng sư phạm thì ngườigiáo viên không thể hoàn thành nhiệm vụ Yêu cầu đú đũi hái giáo viên phải

tìm cách nâng cao kiến thức và kỹ năng sư phạm, phải suy nghĩ tích cực, sángtạo.

* Nhược điểm của phương pháp dạy học tích cực hóa

Mặc dù có nhiều ưu thế nhưng phương pháp dạy học tích cực hóakhông phải là một phương pháp vạn năng, nó cũng chỉ là một phương pháptrong hệ thống các phương pháp dạy học Bên cạnh những ưu điểm nhất địnhphương pháp dạy học tích cực hóa cũn có những nhược điểm sau:

- Thứ nhất, nếu tuyệt đối hóa phương pháp dạy học tích cực hóa sẽ

dẫn tới tình trạng không đảm bảo chất lượng đồng đều trong người học, sựphõn hoỏ trình độ trong người học không có sự cá biệt hoá, nhiều học sinhyếu kém dễ nảy sinh tâm lý ngại học

- Thứ hai, mặc dù trong quá trình dạy học giáo viên đã sử dụng các

thủ pháp sư phạm như tích cực hóa, yêu cầu người học đọc thêm tài liệu,nhắc lại kiến thức, phân tích, bình luận Tất cả các thủ pháp đó với mụcđích tăng khả năng hoạt động của người học trong giê học Nhưng để làmđược điều này phương pháp dạy học tích cực hóa đòi hỏi phải có nhiều thờigian, nhiều tài liệu tham khảo mới đạt được kết quả

- Thứ ba, giảng viên phải biết đặt ra tình huống, phải có phương pháp để

kích thích say mê, hứng thó của người học, nếu không hiệu quả sẽ không cao

- Thứ tư, phương pháp dạy học tích cực hóa đòi hỏi giáo viên phải có

những hình thức đánh giá cần thiết, phù hợp, phải đổi mới phương pháp kiểmtra đánh giá để động viên người học học tập, nghiên cứu khoa học Nếu giáoviên không làm được điều này sẽ gây ra tâm lý chán học, xem thường, chủquan

1.2 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC GIẢNG DẠY MễN NHỮNG KINH TẾ CHÍNH TRỊ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LấNIN (PHẦN Lí LUẬN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LấNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI) Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

1.2.1 Vị trí của phần "Lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về Chủ nghĩa xã hội" trong môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin

Môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin là môn họcthuộc cỏc mụn Lý luận chính trị trình độ đại học, cao đẳng dùng cho sinhviên khối không chuyên ngành Mác - Lờnin, Tư tưởng Hồ Chí Minh Nộidung kiến thức của môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờninđược xây dựng trên cơ sở kế thừa nội dung của các môn học thuộc khoa họcMác - Lờnin như môn triÕt học Mác - Lờnin, kinh tế chính trị học Mác -Lờnin và chủ nghĩa xã hội khoa học Thời lượng của môn Những kinh tếchính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin là 5 tín chỉ (phần 1: 2 tín chỉ; phần 2 và3: 3 tín chỉ), (mỗi tín chỉ có thời gian là 15 tiết) trong đó thời gian sinh viênnghe giảng chiếm 70% và thời gian sinh viên thảo luận chiếm 30%

Môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin là môn họcđầu tiên của chương trình cỏc mụn lý luận chính trị trong các trường đại học,cao đẳng Nội dung chương trình của môn học này nhằm xác lập cơ sở lýluận cơ bản nhất để sinh viên có thể tiếp cận được nội dung môn học Tưtưởng Hồ Chí Minh và Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam,hiểu biết nền tảng tư tưởng của Đảng, từ đó giúp sinh viên xây dựng niềmtin, lý tưởng cách mạng và từng bước xác lập thế giới quan, nhân sinh quan,phương pháp luận chung nhất để tiếp cận các khoa học chuyên ngành đượcđào tạo

Theo Quyết định số 52/2008/QĐ - BGDĐT ngày 18 tháng 9 năm 2008của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, chương trình môn học Những kinh

tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin bao gồm: Ngoài mét chương mở dầunhằm giới thiệu khái lược về Chủ nghĩa Mác - Lờnin và một số vấn đề chungcủa môn học Căn cứ vào mục tiêu môn học, nội dung chương trình môn họcđược cấu trúc thành 3 phần, 9 chương:

Phần thứ nhất: Thế giới quan và phương pháp luận triết học của chủnghĩa Mác - Lờnin.

Phần thứ hai: Học thuyết kinh tế của Chủ nghĩa Mác - Lờnin vềphương thức sản xuất Tư bản chủ nghĩa

Phần thứ ba: Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội.Như vậy, phần "Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xãhội" là phần thứ ba trong chương trình học của môn Những kinh tế chính trịcủa Chủ nghĩa Mác - Lờnin Kiến thức của phần “ Lý luận của chủ nghĩaMác - Lờnin về Chủ nghĩa xó hội”núi riờng, môn Những kinh tế chính trịcủa Chủ nghĩa Mác - Lờnin nói chung đều mang tính lý luận chính trị xã hộisâu sắc, nhằm trang bị cho sinh viên nhận thức khoa học về Chủ nghĩa Mác -Lờnin Chớnh trên cơ sở nhận thức khoa học này mà tiến hành việc giáo dục

tư tưởng, chính trị, phẩm chất đạo đức cho sinh viên và bồi dưỡng năng lựcnhận thức, hành động cho sinh viên Mặt khác, đặc thù của môn Những kinh

tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin là khoa học chính trị, là sự tổng hợpcủa triết học, kinh tế chính trị và chủ nghĩa xã hội khoa học Cùng với cácmôn học Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đường lối cách mạng của Đảng Cộngsản Việt Nam phần “Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lờnin về Chủ nghĩa xãhội” môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin nhằm đạt đượccác mục đích sau đây:

a Mục tiêu của phần học "Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủnghĩa xã hội" môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin

+ Nắm được nội dung cơ bản về quá trình hình thành và phát triển củahình thái kinh tế - xã hội Cộng sản chủ nghĩa, quy luật và con đường xâydựng Chủ nghĩa xã hội và Chủ nghĩa cộng sản

b Nội dung chương trình

- Theo Quyết định số 52/2008/QĐ - BGDĐT thời lượng của phần “Lýluận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về Chủ nghĩa xã hội” là 1,5 tín chỉ (22,5 tiết)

- Chương trình học phần "Lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủnghĩa xã hội" được chia làm 3 chương:

Chương 1: Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và cách mạng xãhội chủ nghĩa

Chương 2: Những vấn đề chính trị - xã hội có tính quy luật trong tiếntrình cách mạng xã hội chủ nghĩa

Chương 3: Chủ nghĩa xã hội hiện thực và triển vọng

Như vậy so với trương trình môn học Chủ nghĩa xã hội trước đây thìnội dung chương trình môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác –Lờnin có nội dung ngắn gọn hơn Tuy nhiên, nó vẫn phản ánh đầy đủ nhữngvấn đề cơ bản của môn học Chủ nghĩa xã hội khoa học.

1.2.2 Vài nét khái quát về trường Đại học Quy Nhơn và thực trạng việc dạy học phần "Lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội" môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin

ở trường Đại học Quy Nhơn

Trường Đại học Quy Nhơn được thành lập năm 1977 theo Quyếtđịnh số 1842/QĐ ngày 21/12/1977 của Bộ trưởng Bộ giáo dục (nay là Bộgiáo dục và Đào tạo) Cơ sở chính của trường có diện tích gần 14ha, nằmtrên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định Hơn 30 năm qua cùng với

sự phát triển của nền giáo dục nước nhà, trường đã nỗ lực mở rộng nhiềulĩnh vực, đa dạng hoá ngành nghề đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu nâng caodân trí, đào tạo nhân lực cho khu vực Nam Trung Bộ và Tõy Nguyờn Ngày30/10/2003 Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 221/2003/QĐ - TTg

về việc đổi tên trường Đại học Sư phạm Quy Nhơn thành trường Đại họcQuy Nhơn

Mục tiêu phát triển của trường Đại học Quy Nhơn là trường đại học đangành, là trung tâm nghiên cứu ứng dụng, triển khai các tiến bộ khoa học vàcông nghệ; là nơi cung cấp nguồn nhân lực có trình độ cao cho khu vựcDuyên Hải Nam Trung Bộ và Tõy Nguyờn Chức năng, nhiệm vụ của trườngĐại học Quy Nhơn là đào tạo và bồi dưỡng giáo viên các cấp, các cán bộkhoa học và kỹ thuật có trình độ đại học và sau đại học; nghiên cứu khoa học

và công nghệ gắn với công tác đào tạo, liên kết nghiên cứu và triển khai cáckết quả ứng dụng khoa học; xây dựng nội dung chương trình, kế hoạch đàotạo, cấp các văn bằng chứng chỉ theo quy định, tuyển sinh theo chỉ tiêu do

Bộ giáo dục và Đào tạo giao; tổ chức bộ máy theo điều lệ trường đại học do

Thủ tướng Chính phủ ban hành; quản lý, sử dụng các nguồn lực để thực hiệntốt mục tiêu giáo dục và đào tạo

Hiện nay, tổng số cán bộ của nhà trường là 774 người Trong đó có

450 giảng viên, chiếm tỉ lệ 58,1%, gần 70 cán bộ quản lý (lãnh đạo trường,trưởng phú cỏc đơn vị) Về cơ cấu trình độ, trong tổng số giảng viên củatrường có 50 tiến sĩ, 150 thạc sĩ Tính chung, số giảng viên của trường cótrình độ sau đại học chiếm tỉ lệ 46,51%

Toàn trường có 31 đơn vị trực thuộc Ban giám hiệu trong đó có 14đơn vị phòng ban, 17 Khoa – Trung tâm Ngoài ra, trường cũn cú cỏc trungtâm: tin học, ngoại ngữ, văn hoá - thể thao Đội ngò cán bộ quản lý của nhàtrường phần lớn có độ tuổi 35 đến 50, 70% có trình độ sau đại học Đã pháthuy vai trò tích cực và hoạt động có hiệu quả Tại trường hiện có 15.000 sinhviên, học viên cao học thuộc các ngành đang theo học

Hệ thống giảng đường của trường có 102 phòng học đủ đáp ứng quy

mô đào tạo 15.000 sinh viên Năm 2000, trường thành lập Trung tâm thínghiệm - Thực hành gồm 100 phòng, mỗi phòng 50m Thư viện điện tử củatrường đã và đang sử dụng có hiệu quả Đến năm 2005, trường đó cú 5 kớtỳc xỏ phục vụ nơi ở và sinh hoạt cho 4.000 sinh viên, 1 nhà ăn của sinh viênmới được xõy dựng

Với sự phát triển mạnh mẽ theo hướng đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực,trường Đại học Quy Nhơn có vai trò ngày càng to lớn đối với sự phát triểnkinh tế – văn hoá - xã hội cũng như cung cấp nguồn nhân lực có trình độ caocho đất nước

Giảng viên giảng dạy môn Những Kinh tế chính trị của Chủ nghĩaMác - Lờnin khoa Lý luận chính trị trường Đại học Quy Nhơn trước đây làgiảng viên giảng dạy cỏc mụn Triết học Mác - Lờnin, Kinh tế chính trị Mác -Lờnin và Chủ nghĩa xã hội khoa học Nhìn chung, để đáp ứng yêu cầu đàotạo của nhà trường, giảng viên bộ môn Những kinh tế chính trị của Chủ

nghĩa Mác - Lờnin đã được đào tạo chính quy và đã qua cỏc lớp tập huấntheo quy định của Bộ giáo dục và đào tạo Hiện nay đội ngò giảng viên giảngdạy môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin khoa Lý luậnchính trị trường Đại học Quy Nhơn có 13 giảng viên, trong đó:

+ Trình độ:

 Tiến sĩ, giảng viên chính:05

 Thạc sĩ: 08

 Đại học: 0+ Thâm niên giảng dạy:

số lượng công việc và đội ngò cán bộ trên cho thấy việc đổi mới phươngpháp dạy học là rất cần thiết Tuy nhiên, điều đó cũng giúp ta thấy được lý

do vì sao trong thời gian qua quá trình đổi mới phương pháp dạy học lại gặpnhiều khó khăn trở ngại

Để tìm hiểu thực trạng việc vận dụng phương pháp dạy học tích cựchóa để dạy phần "Lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội"tôi tiến hành điều tra, thăm dò ý kiến giảng viên thông qua các câu hỏi sau:

1 Trong quá trình dạy học, thầy (cụ) cú sử dụng phương pháp tích cựchóa không?

2 Mức độ vận dụng phương pháp tích cực hóa còng như mức độ vậndụng các phương pháp dạy học khác trong quá trình dạy học môn Nhữngkinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin?

3 Qua vận dụng phương pháp tích cực hóa trong giê học, thầy (cô)nhận thÊy gì ở học sinh?

4 Theo thầy (cô) vận dụng phương pháp tích cực hóa dưới hình thứcdạy học nào thì đạt kết quả cao?

5 Những khó khăn mà thầy (cô) gặp phải trong quá trình dạy học cóvận dụng phương pháp tích cực hóa?

a Kết quả điều tra thực trạng

Sau khi xử lý phiếu điều tra giáo viên tôi thu được kết quả sau:

1 Trong quá trình dạy học, thầy (cụ) cú sử dụng phương pháp tích cựchóa không?

Bảng 1.1 Mức độ giáo viên vận dụng phương pháp tích cực hóa

STT Mức độ vận dụng phương pháp tích cực hóa Số lượng

Nhìn chung, thông qua câu hỏi trờn tụi nhận thấy các giảng viên đó cú

sự nhận thức đúng đắn và vận dụng phương pháp tích cực hóa vào giảng dạymôn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin Tuy nhiên, số liệuđiều tra cho thấy chỉ có 65% giáo viên vận dụng thường xuyên, còn mức độvận dụng không thường xuyên là 35% Điều này cho thấy cách vận dụng vàkết quả vận dụng phương pháp tích cực hóa đã đạt được một kết quả nhấtđịnh nhưng chưa cao

2 Mức độ vận dụng phương pháp tích cực hóa còng nh mức độ vậndụng các phương pháp dạy học khác nhau trong quá trình dạy học mônNhững kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin?

Bảng 1.2 Kết quả điều tra về mức độ sử dông các phương pháp dạy học

Trong số các phương pháp kể trên, tích cực hóa tuy được nhận thức làmột trong số các phương pháp cần thiết và quan trọng nh đã điều tra Song

số giảng viên sử dụng phương pháp này còn chưa cao, chỉ có 65% là thườngxuyên sử dụng, thỉnh thoảng là 35%

3 Qua vận dụng phương pháp tích cực hóa trong giê học thầy (cô)nhận thấy ở sinh viên?

- Sinh viên học tập tích cực hơn cỏc giờ học khác.

- Sinh viên học tập bình thường như cỏc giờ học khác

- Sinh viên tỏ ra không hứng thó

- Chỉ có một số sinh viên thực sự tích cực

Bảng 1.3 Nhận biết của giáo viên về mức độ tích cực của sinh viên

Mức độ tích cực của sinh viên Số lượng GV Tỉ lệ %

Sinh viên học tập tích cực hơn các giê học khác 11 85Sinh viên học tập bình thường như các giê học

mà chỉ có 85% giáo viên cảm nhận được sinh viên học tập tích cực hơn cỏc giờhọc khác, vẫn còn 15% giáo viên nhận thấy chỉ có một số sinh viên thực sự tíchcực học tập Điều này cũng chứng tỏ rằng phương pháp tích cực hóa là một trongnhững phương pháp dạy học cho phép nâng cao chất lượng bài dạy, tạo nên đượchứng thó nhận thức, phát huy được tính tích cực học tập của sinh viên

4 Theo thầy (cô) vận dụng phương pháp tích cực hóa dưới hình thức

tổ chức dạy nào thì đạt kết quả cao?

5 Những khó khăn mà thầy (cô) gặp phải trong quá trình dạy học cóvận dụng phương pháp tích cực hóa?

- Thiếu thời gian

- Thiếu tài liệu tham khảo

- Năng lực chuyên môn

- Trình độ nhận thức của sinh viên

- Sĩ số lớp học quá đông

- Cơ sở vật chất chưa đáp ứng được nhu cầu học tập

Bảng 1.5 Mức độ khó khăn của giáo viên khi vận dụng phương pháp tích

cực hóa

STT Mức độ khó khăn Cao (%) Trung bình (%) Thấp (%)

6 Cơ sở vật chất chưa đáp ứng

Qua kết quả trờn, tụi nhận thấy đa phần giáo viên vì những lý do khácnhau mà đưa ra những khó khăn riêng của mình Trong đó tập trung chủ yếu

là thiếu thời gian Bên cạnh đó thiếu tài liệu tham khảo và trình độ nhận thứccủa sinh viên cũng ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình vận dụng phươngpháp tích cực hóa vào bài giảng.

b Đánh giá kết quả điều tra

Qua quá trình phân tích, tổng hợp kết quả điều tra, khảo sát của giảngviên ở khoa Lý luận chính trị trường Đại học Quy Nhơn về thực trạng vậndụng phương pháp tích cực hóa dạy học phần "Lý luận của Chủ nghĩa Mác -Lờnin về chủ nghĩa xã hội" môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác

- Lờnin, tôi nhận thấy:

Thứ nhất, phần lớn giảng viên được điều tra đó cú nhận thức đúng đắn

về tầm quan trọng của phương pháp tích cực hóa Mặt khác họ luôn có thái

độ hưởng ứng, ủng hộ việc sử dụng phương pháp này trong quá trình dạyhọc môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin

Thứ hai, tuy các giảng viên đều có sù nhận thức đúng về bản chất, đầy

đủ về ý nghĩa của phương pháp tích cực hóa nhưng trên thực tế có giáo viên

sử dụng rất Ýt phương pháp này vào trong quá trình dạy học

Thứ ba, cã khó khăn ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của việc

sử dụng phương pháp tích cực hóa trong quá trình dạy học đối với giảng viên

và sinh viên một cách tổng quát, khó khăn lớn nhất mà giảng viên gặp phảitrong quá trình vận dụng phương pháp tích cực hóa là chưa có một quy trìnhkhoa học Vì vậy, phương pháp tích cực hóa chưa phát huy được tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của người học Bờn cạnh đó, tình trạng thụ động, ỷlại của sinh viên còn lớn, từ đó sinh viên không có được những kinh nghiệm,

kỹ năng cần thiết trong quá trình giải quyết vấn đề Khắc phục được nhữngkhó khăn này cần có tác động đồng bộ và toàn diện, trong đó tìm ra được

một quy trình vận dụng phương pháp tích cực hóa khoa học, dễ sử dụng làvấn đề cấp thiết để phát huy tiềm năng vốn có của phương pháp này.

1.2.3 Sù cần thiết của việc vận dụng phương pháp tích cực hóa trong dạy học môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin phần" Lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội"

Trong giai đoạn hiện nay, sù bùng nổ thông tin toàn cầu của cuộc cáchmạng khoa học công nghệ hiện đại đã tác động mạnh mẽ tới đời sống xã hộiViệt Nam trên tất cả các lĩnh vực, trong đó phải kể đến giáo dục và đào tạo.Chính vì vậy, ngành giáo dục và đào tạo nói chung, giáo dục đại học nóiriêng phải đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực, nhằm pháthuy vai trò của người học, lấy người học làm trung tâm trong quá trình đàotạo, đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn xã hội ta hiện nay, môc tiêu giáo dục - đàotạo không chỉ tạo ra những nhà khoa học giỏi về tri thức chuyên môn mà còntrang bị cho họ phương pháp giải quyết vấn đề một cách tích cực, chủ động

và hiệu quả cao nhất Điều này cần được trang bị và thực hiện ngay từ khicòn ngồi trên ghế nhà trường, để sau này khi ra cuộc sống sinh viên sẽ cónăng lực làm chủ, tự tin, có bản lĩnh, chủ động trước những vấn đề, tháchthức của cuộc sống và nghề nghiệp đặt ra

Thực tiễn giáo dục trước kia ở nước ta cho thấy, phương pháp giảngdạy thuyết trình truyền thống có nhiều ưu điểm, khắc phục được tình trạngkhan hiếm tài liệu, giáo trình trong giảng dạy, người học chỉ cần tới lớp đólĩnh hội đầy đủ thông tin do giảng viên cung cấp Tuy nhiên, trong giaiđoạn hiện nay nếu lạm dụng phương pháp này sẽ đẩy người học vào thế thụđộng, ỷ lại hoàn cảnh, làm cho người học thiếu tự tin khi gặp phải nhữngvấn đề cần phải giải quyết liên quan đến chuyên môn và cuộc sống của họ

Để khắc phục hạn chế trên, một trong những giải pháp cơ bản tác động trựctiếp đến quá trình giáo dục - đào tạo, đòi hỏi người giảng viên phải đổi mớiphương pháp dạy học, sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, mà một

trong những phương pháp dạy học mang lại hiệu quả cao đó là phươngpháp tích cực hóa.

Xuất phát từ quá trình nghiên cứu lý luận và thực trạng của việc vậndụng phương pháp tích cực hóa để dạy phần "Lý luận của Chủ nghĩa Mác -Lờnin về chủ nghĩa xã hội" môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác

- Lờnin ở trường Đại học Quy Nhơn, tác giả nhận thấy sử dụng phương phápvấn đề trong giảng dạy phần “Lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủnghĩa xã hội” là rất cần thiết bởi vì:

Thứ nhất, phương pháp tích cực hóa không chỉ là phương pháp dạy

học cần thiết trong quá trình dạy học môn Những kinh tế chính trị của Chủnghĩa Mác - Lờnin mà nú cũn rất cần thiết trong quá trình dạy học ở tất cảcác môn học thuộc khoa học xã hội Chúng ta có thể khẳng định điều này bởiphương pháp này cho phép nâng cao chất lượng của bài dạy, tạo nên đượchứng thó nhận thức, phát huy được tính tích cực học tập trong quá trình họctập trờn lớp Bản thân các tình huống có vấn đề luôn chứa đựng những mâuthuẫn giữa tri thức đã biết và chưa biết, đòi hỏi phải được giải quyết mộtcách sáng tạo, nếu khai thác được sẽ giúp người học hiểu nhanh, vận dụngkiến thức một cách sáng tạo trong quá trình học tập Mặt khác, thông qua cáchình thức thực hiện mà giáo viên còn thu được các thông tin phản hồi từ phíangười học, từ đó kịp thời điều chỉnh hệ thống cỏc cõu hỏi tích cực hóa, điềuchỉnh quá trình dạy học sao cho đạt được hiệu quả cao nhất mà lại tiết kiệmđược thời gian một cách tối ưu nhất của giáo viên trờn lớp

Thứ hai, phương pháp tích cực hóa có khả năng thâm nhập vào hầu hết

các phương pháp dạy học khác vừa phát huy ưu điểm sẵn có của phươngpháp đó, vừa làm cho tính chất của chúng trở nên tích cực hơn Thực tế chothấy rằng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt độnghọc tập của người học không có nghĩa là gạt bỏ, loại trừ, thay thế hoàn toàncác phương pháp dạy học truyền thống, hay “nhập nội” mét số phương pháp

dạy học xa lạ vào quá trình dạy học Vấn đề là ở chỗ cần kế thừa, phát triểnnhững mặt tích cực của phương pháp dạy học hiện có đồng thời phải học hỏi,vận dụng một số phương pháp dạy học mới một cách linh hoạt nhằm pháthuy tính chủ động, sáng tạo của người học trong học tập, phù hợp với hoàncảnh, điều kiện dạy và học ở nước ta hiện nay.

Thứ ba, phương pháp tích cực hóa có thể và cần được vận dụng ở tất

cả các loại bài giảng và cỏc khõu của quá trình học tập môn Những kinh tếchính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin (phần Lý luận của Chủ nghĩa Mác -Lờnin về chủ nghĩa xã hội) như: giảng bài mới, hệ thống hoá và hướng dẫn

ôn tập, kiểm tra đánh giá kết quả

Thứ tư, trong thực tiễn giảng dạy phần Lý luận của Chủ nghĩa Mác

Lờnin về chủ nghĩa xã hội môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác Lờnin cho thấy có rất nhiều sinh viên mang tâm lý cho rằng đây là môn họckhô khan, khó hiểu, không liên quan đến chuyên môn của họ Tư tưởng nàyhình thành ở người học từ lâu và lan truyền trong nhiều thế hệ sinh viên Sở

-dĩ có tư tưởng như vậy, một phần do hoàn cảnh thực tiễn lịch sử để lại, mộtphần do việc giảng dạy của một bộ phận giảng viên chậm đổi mới phươngpháp giảng dạy theo hướng tích cực phát huy vai trò của người học trongtình hình mới Phần lớn giảng viên sử dụng phương pháp thuyết trình tronggiảng dạy phần Lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội,điều này dễ gây ra cho sinh viên tâm lý thụ động, trông chờ, sinh viên không

có cơ hội bộc lé những suy nghĩ, trăn trở về những tri thức của bài giảng,sinh viên Ýt có cơ hội trao đổi với giảng viên

Như vậy, căn cứ vào những lý do cơ bản nêu trên chúng ta có thểkhẳng định rằng việc vận dụng phương pháp tích cực hóa trong dạy học mônNhững kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin (phần lý luận của Chủnghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội) là hết sức cần thiết nhằm nâng caochất lượng dạy học bộ môn trong giai đoạn hiện nay

Kết luận chương 1

Trong chương này chỳng tụi đã trình bày được cơ sở lý luận củaphương pháp tích cực hóa trong quá trình dạy học Mặt khác, chỳng tụi đãtiến hành điều tra, khảo sát thực trạng việc vận dụng phương pháp tích cựchóa trong dạy học môn Những kinh tế chính trị của chủ nghĩa Mác - Lờnin ởtrường Đại học Quy Nhơn Qua đó tìm hiểu nhận thức của giáo viên và sinhviên về mức độ vận dụng, quy trình mà giáo viên thường sử dụng khi tổ chứcdạy học bằng phương pháp tích cực hóa; tìm hiểu những khó khăn ảnhhưởng đến hiệu quả của phương pháp tích cực hóa trong dạy học mônNhững kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin của giáo viên và sinhviên để làm cơ sở thực tiễn cho việc nghiên cứu đề tài Qua kết quả khảo sátchóng tôi đi đến một số nhận định như sau:

Một là, phần lớn giảng viên dạy bộ môn Những kinh tế chính trị của

Chủ nghĩa Mác - Lờnin đã cú nhận thức đúng đắn về bản chất, tầm quantrọng của phương pháp tích cực hóa Họ luôn có thái độ hưởng ứng, ủng hộviệc sử dụng phương pháp này trong quá trình dạy học

Hai là, việc vận dụng phương pháp tích cực hóa trong dạy học bộ môn

đã được triển khai nhưng chưa được quan tâm hoặc chưa quan tâm đầy đủ,thiếu đồng bộ cho nên hiệu quả dạy học còn hạn chế, chất lượng học tập củasinh viên chưa được nâng cao

Ba là, muốn nâng cao hiệu quả của phương pháp tích cực hóa trong

quá trình dạy học ở trường Đại học Quy Nhơn, theo tôi phải khắc phục mộtcách đồng bộ, toàn diện những nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng vàhiệu quả của việc sử dụng phương pháp tích cực hóa trong quá trình dạy học

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi sẽ tiến hành thực nghiệmphương pháp tích cực hóa trong dạy học phần Lý luận của Chủ nghĩa Mác -

Lờnin về chủ nghĩa xã hội môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác Lờnin ở trường Đại học Quy Nhơn

-Chương 2 THỰC NGHIỆM PHƯƠNG PHÁP TÍCH CỰC HểA DẠY HỌC MễN NHỮNG KINH TẾ CHÍNH TRỊ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LấNIN (PHẦN LÝ LUẬN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LấNIN VỀ CHỦ NGHĨA

XÃ HỘI) Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

2.1 KẾ HOẠCH THỰC NGHIỆM

2.1.1 Giả thuyết thực nghiệm

Giả định vận dụng phương pháp tích cực hóa theo những yêu cầu vàquy trình hợp lý trong dạy học môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩaMác - Lờnin (phần Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xã hội)

sẽ thu được kết quả sinh viên chủ động tham gia vào quá trình lĩnh hội trithức, phát huy tính tích cực, tự giác và sáng tạo trong học tập, từ đó gópphần nâng cao kết quả học tập môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩaMác - Lờnin

2.1.2 Mục đích thực nghiệm

Chúng tôi tiến hành thực nghiệm nhằm kiểm tra tính hiệu quả và khả thicủa việc sử dụng phương pháp tích cực hóa trong quá trình dạy học môn Nhữngkinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin (phần Lý luận của chủ nghĩa Mác -Lờnin về chủ nghĩa xã hội) Qua đó chứng minh giả thuyết khoa học đã đề ra

2.1.3 Nhiệm vụ thực nghiệm

Nhiệm vụ thực nghiệm được xác định nh sau:

- Sử dụng phương pháp tích cực hóa để dạy nội dung phần I củachương "Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và cách mạng xã hội chủnghĩa"

- Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của líp thực nghiệm và líp đối chứng

- Thông qua xử lý dữ liệu, phân tích kết quả thực nghiệm và rót ra kếtluận về tính hiệu quả của phương pháp tích cực hóa.

2.1.4 Phương pháp thực nghiệm

Phương pháp thực nghiệm trong đề tài này là kiểu thực nghiệm đốichứng Để kiểm tra giả thuyết thực nghiệm, các đối tượng thực nghiệm đượcchia thành hai nhúm: Nhúm thực nghiệm và nhóm đối chứng Hai nhóm nàylùa chọn ngẫu nhiên có số lượng và trình độ phát triển ngang nhau, điều đóđược khẳng định bằng điểm thi môn Triết học Mác - Lờnin 1 Nhóm thựcnghiệm bị tác động bằng những biến số độc lập để xem xét sự diễn biến cóđúng với giả thuyết ban đầu không? Nhóm đối chứng cho diễn biến pháttriển hoàn toàn tự nhiên, không làm thay đổi bất cứ điều gì khác thường đó

là cơ sở để kiểm tra những kết quả thay đổi của nhóm thực nghiệm Từnhững khác biệt của hai nhóm ta có thể khẳng định giả thuyết thực nghiệm

2.1.5 Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệm

* Đối tượng thực nghiệm

Tụi lùa chọn đối tượng thực nghiệm là sinh viên năm thứ hai củatrường Đại học Quy Nhơn

- Hai líp thực nghiệm: Tổng hợp Anh K30A (34 sinh viên) và Tổnghợp Anh K30B (34 sinh viên)

- Hai líp đối chứng: Tổng hợp Hoá K30 (40 sinh viên) và Tổng hợp

Lý K30 (30 sinh viên)

Hai líp đối chứng tôi vẫn tiến hành dạy theo phương pháp truyềnthống (thuyết trình) ở hai líp thực nghiệm tôi dạy theo phương pháp tíchcực hóa

* Địa bàn thực nghiệm

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại trường Đại học Quy Nhơn

Lý do tôi chọn trường Đại học Quy Nhơn làm địa bàn thực nghiệm vì:

- Bản thân đó cú thời gian dạy học cần thiết làm cơ sở thực tiễn

- Đề tài luận văn hướng vào việc đổi mới phương pháp dạy học đượcvận dụng trong chương trình môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác

- Lờnin giúp cho hoạt động dạy học đạt hiệu quả tốt

* Thời gian thực nghiệm

Thời gian thực nghiệm được tiến hành vào học kỳ II năm học 2008 - 2009

2.1.6 Nội dung thực nghiệm

Tôi tiến hành chuẩn bị giáo án cho bài thực nghiệm bằng các kiểu dạyhọc của phương pháp tích cực hóa Sau khi nghiên cứu và xem xét đặc điểmtri thức phần "Lý luận cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xãhội" môn Những kinh tế chính trị của Chủ nghĩa Mác - Lờnin còng nhưnghiên cứu bản chất của phương pháp tích cực hóa, trong phần này tôi thấy ởphương pháp tích cực hóa có nhiều kiểu dạy học tích cực hóa vận dụng được

để dạy phần "Lý luận cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lờnin về chủ nghĩa xãhội" Tuy nhiên, xét về mức độ và hiệu quả của việc vận dụng thỡ tụi thấycác kiểu dạy học tích cực hóa sau khi vận dụng đạt được hiệu quả cao nhấtlà:

- Kiểu dạy học trình bày vấn đề

- Kiểu dạy học tích cực hóa mét phần

- Kiểu dạy học tích cực hóa có tính giả thuyết

Do đó, tôi tiến hành dạy học thực nghiệm bằng 3 kiểu dạy học củaphương pháp tích cực hóa trên

* Khảo sỏt líp đối chứng và líp thực nghiệm

Tôi lấy kết quả học tập của môn Triết học Mác - Lờnin 1 làm căn cứ đểđánh giá khảo sát mức đé nhận thức của líp thực nghiệm và líp đối chứng

Bảng 2.1 Kết quả bài thi học phần môn Triết học Mác - Lờnin 1 của khối

líp đối chứng và khối líp thực nghiệm

- Điểm khá ở líp thực nghiệm là 29,4%, líp đối chứng là 37%.

- Tỷ lệ sinh viên đạt điểm giỏi của hai khối líp là gần tương đươngnhau Líp thực nghiệm là 4,4%, líp đối chứng là 4,2%

Như vậy, qua kết quả thi học phần môn Triết học Mác - Lờnin 1 củasinh viên khối líp đối chứng và khối líp thực nghiệm chúng tôi nhận thấytrình độ nhận thức của sinh viên khối líp thực nghiệm và khối líp đối chứngtrước thực nghiệm là tương đương nhau Kết quả này cho tôi một cơ sởkhách quan để đánh giá kết quả thực nghiệm sau khi tôi tiến hành vận dụngphương pháp tích cực hóa vào quá trình dạy môn Những kinh tế chính trịcủa Chủ nghĩa Mác - Lờnin

* Soạn giáo án thực nghiệm

Để tiến hành dạy học thực nghiệm, chúng tôi tiến hành soạn bài chohai líp thực nghiệm và hai líp đối chứng có trình độ nhận thức tương đươngnhau và cùng một bài, hai giáo án khi thiết kế đều tuân thủ các yêu cầu sau: