TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ Bảo hiểm y tế khu vực kinh tế phi chính thức ở Hà Nội

Vấn đềđặt ra là làm thế nào để người lao động nhận thức được sự cần thiếttham gia Bảo hiểm y tế; Giải pháp nào giải quyết việc tham gia Bảohiểm y tế của người lao động khi thu nhập bấp b

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo hiểm y tế là một bộ phận trong hệ thống an sinh xã hội.Bảo hiểm y tế là một trong những nội dung của Bảo hiểm xã hộiđược quy định tại công ước 102 ngày 28.06.1952 của tổ chức laođộng quốc tế (ILO) Nước ta bảo hiểm y tế được coi là một chínhsách quan trọng để thực hiện mục tiêu xây dựng nền y tế theo địnhhướng công bằng, hiệu quả và phát triển; là một chính sách xã hộiquan trọng được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm

Tuy nhiên, trải qua một thời gian dài chính sách Bảo hiểm y

tế mới chỉ nhắm tới đối tượng người lao động ở khu vực chính thức(cơ quan và doanh nghiệp nhà nước)

Trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và từng bướchội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới, thì hệ thống an sinh xã hội nóichung và Bảo hiểm y tế nói riêng phải được phát triển và hoàn thiện,đáp ứng nhu cầu của người lao động, của nhân dân, là một trongnhững nhu cầu rất cơ bản của con người Bảo đảm nhu cầu về an sinh

xã hội, trước hết là nhu cầu về Bảo hiểm y tế là một trong những mụctiêu rất quan trọng, thể hiện tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa,đồng thời cũng phù hợp với xu thế chung của cộng đồng quốc tếhướng tới một xã hội phồn vinh, công bằng và an toàn Vì vậy, việcthực hiện chính sách Bảo hiểm y tế đối với người lao động khu vựckinh tế phi chính thức là hết sức cần thiết

Người lao động ở mọi khu vực có quyền tham gia Bảo hiểm

y tế và thụ hưởng chính sách Bảo hiểm y tế Tuy nhiên, đến nay sốlượng người tham gia Bảo hiểm y tế ở khu vực kinh tế phi chínhthức còn rất hạn chế Nguyên nhân số lượng người tham gia còn ít do

đặc điểm đối tượng ở khu vực kinh tế phi chính thức ở nước ta là:trình độ học vấn và nhận thức xã hội còn nhiều hạn chế, lao độngphần lớn chưa qua đào tạo, việc làm bấp bênh, thu nhập thấp Vấn đềđặt ra là làm thế nào để người lao động nhận thức được sự cần thiếttham gia Bảo hiểm y tế; Giải pháp nào giải quyết việc tham gia Bảohiểm y tế của người lao động khi thu nhập bấp bênh; Vấn đề thể chế,

tổ chức thực hiện, đội ngũ cán bộ quản lý Vì những hạn chế của quátrình nghiên cứu nên tôi chỉ chọn xem xét trong phạm vi của Hà Nội

Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã chọn đề tài “Bảo hiểm y tế khu vực kinh tế phi chính thức ở Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu.

2 Tình hình nghiên cứu

Đã có một số công trình nghiên cứu khoa học liên quan đếnchính sách Bảo hiểm y tế, khu vực phi chính thức được công bố dướinhiều hình thức khác nhau (sách tham khảo, đề tài, luận văn, tạp chí,

…) Trong đó có thể kể đến:

- “Các giải pháp cơ bản nhằm tiến tới thực hiện bảo hiểm y

tế toàn dân” – Đề tài nghiên cứu khoa học của TS Phạm Đình Thành

- Trung tâm nghiên cứu khoa học Bảo hiểm xã hội Trong đề tài tácgiả đề cập một số vấn đề lý luận cơ bản về Bảo hiểm y tế Tác giảcũng đã đưa đến mô hình Bảo hiểm y tế của nhiều nước trên thế giới

và các giải pháp cơ bản nhằm tiến tới thực hiện bảo hiểm y tế toàndân

- “Báo cáo đánh giá chính sách và thực hiện chính sách bảo hiểm y tế” - Viện chiến lược chính sách y tế Trong báo cáo đã làm rõ

kết quả thực hiện chính sách bảo hiểm y tế, những khó khắn, vướngmắc trong quá trình thực hiện chính sách bảo hiểm y tế; khả năng đápứng của chính sách bảo hiểm y tế đối với định hướng phát triển một

nền y tế công bằng hiệu quả và phát triển; Phân tích, dự báo khả năngphát triển bảo hiểm y tế ở các khía cạnh kinh tế, xã hội và luật pháp

- “Báo cáo chuyên đề tài chính và cung ứng dịch vụ y tế ở Việt Nam” của Ngân Hàng Thế Giới Báo cáo đã chỉ ra những thách

thức của bảo hiểm Y tế ở Việt Nam: khả năng mở rộng phạm vi baophủ, phát triển chiều sâu dịch vụ để người bệnh giảm bớt chi phí

- “Hoàn thiện chính sách tài chính đảm bảo an sinh xã hội” –

Bài tham luận Nguyễn Tiến Hùng tại hội thảo tổ chức tại Học việnTài chính – Phân viện Hồ Chí Minh

- “Thực hiện chính sách bảo hiểm y tế ở nước ta: thành tựu, thách thức và giải pháp” của PGS.TS Đào Văn Dũng (Tạp chí Tuyên

nhiệm đề tài TS Phạm Văn Dũng

Nhìn chung các công trình khoa học nói trên đã đề cập đếnnhiều khía cạnh khác nhau của vấn đề Bảo hiểm y tế Tuy nhiên chưa

có một công trình nào nghiên cứu về vấn đề phát triển Bảo hiểm y tếkhu vực phi chính thức một cách cơ bản, toàn diện và có hệ thống

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu.

Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của Bảo hiểm y tế trongkhu vực phi chính thức Từ đó phân tích thực trạng và trên cơ sở đó

đề xuất các giải pháp đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả của công tácBảo hiểm y tế trong khu vực phi chính thức ở Hà Nội trong thời giantới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Hệ thống hoá các vấn đề lý luận và thực tiễn về Bảo hiểm y tếtrong khu vực phi chính thức

- Đánh giá thực trạng việc tham gia Bảo hiểm y tế, nhữngthành tựu, hạn chế và khả năng tham gia Bảo hiểm y tế của người laođộng khu vực phi chính thức

- Đề xuất một số giải pháp phát triển hệ thống Bảo hiểm y tếtrong khu vực phi chính thức

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Bảo hiểm y tế khu vựcphi chính thức ở Hà Nội

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là kết quả thực hiện bảo hiểm

y tế trong khu vực phi chính thức tính đến năm 2010

5 Phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở phương pháp luận: luận văn nghiên cứu sử dụngphương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩaduy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vàcác quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam trong các văn kiện Đạihội Đảng về công tác an sinh xã hội nói chung và Bảo hiểm y tế nóiriêng

- Phương pháp nghiên cứu: luận văn sử dụng các phương

đây về các vấn đề có liên quan Phân tích các văn bản quy phạm phápluật về chính sách bảo hiểm y tế, các thông tin báo cáo sẵn có từ cácnguồn khác nhau.

6 Dự kiến đóng góp mới của luận văn

- Hệ thống hóa được các vấn đề lý luận và thực tiễn về Bảohiểm y tế khu vực phi chính thức ở Hà Nội

- Phân tích được thực trạng bảo hiểm y tế khu vực phi chínhthức ở nước ta, những thành công và hạn chế

- Đề xuất một số giải pháp để phát triển, mở rộng đối tượngtham gia Bảo hiểm y tế khu vực phi chính thức

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu thamkhảo, luận văn được kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Bảo hiểm y tế ở khu vực phi chính thức – những vấn đề lý luận và thực tiễn.

Chương 2: Thực trạng bảo hiểm y tế khu vực phi chính thức ở Việt Nam.

Chương 3: Phương hướng và giải pháp cơ bản thúc đẩy phát triển bảo hiểm y tế khu vực phi chính thức ở Việt Nam thời gian tới.

Chương 1: Bảo hiểm y tế ở khu vực kinh tế phi chính thức – những vấn đề lý luận và thực tiễn.

1.1 Khu vực kinh tế phi chính thức

1.1.1 Khái niệm khu vực kinh tế phi chính thức

Khái niệm khu vực kinh tế phi chính thức (Informal sector)xuất hiện từ cuối những năm 60 Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa cómột tên gọi, chưa có một khái niệm thống nhất về khu vực kinh tếnày Do đây là khu vực kinh tế rất phức tạp; ở mỗi quốc gia, khu vựcnày có những đặc điểm rất khác biệt; khu vực này có thể được nghiêncứu, xem xét dưới những góc độ khác nhau Do đó, khó có thể đưa ramột định nghĩa ngắn gọn bao quát được đầy đủ tính chất, đặc điểmcủa khu vực này

Để có thể đo lường và đánh giá được vị trí và vai trò của khuvực kinh tế phi chính thức trong nền kinh tế quốc dân, Liên hợp quốc

đã đưa ra định nghĩa: Khu vực kinh tế phi chính thức là đơn vị sảnxuất có sử dụng các đầu vào về vốn, lao động, hàng hoá và dịch vụ

để tạo ra hàng hoá hoặc dịch vụ nhất định được thực hiện bởi các cánhân người lao động hoặc hộ gia đình hoặc nhóm nhỏ người lao độngnhưng không đăng ký theo quy định của luật pháp, không thực hiệnchế độ hạch toán kinh doanh Với quan niệm này, khu vực kinh tế phichính thức được xem xét không dừng lại ở những tiêu chí thôngthường, mà từ cấu trúc bên trong của nó; khu vực kinh tế phi chínhthức được nghiên cứu với tư cách là một bộ phận cấu thành của nềnkinh tế

1.1.2 Vai trò khu vực kinh tế phi chính thức ở Việt Nam

Khu vực kinh tế không chính thức tồn tại như một tất yếukhách quan, luôn luôn chịu sự tác động của các qui luật kinh tế, củachính sách phát triển kinh tế - xã hội cũng như hiệu lực của hệ thốngpháp luật ở mức độ khác nhau tùy thuộc vào mỗi nước Khu vực này

đã trở thành bộ phận cấu thành của nền kinh tế của tất cả các nướctrên thế giới, đặc biệt đối với các nước đang phát triển

Hoạt động kinh tế phi chính thức xuất hiện khắp mọi nơi ởViệt Nam Một thực tế là hầu hết người nghèo ở Việt Nam có thunhập nhờ tham gia các hoạt động kinh tế mà chủ yếu là trong khu vựckinh tế phi chính thức Việc làm trong khu vực kinh tế phi chính thứcđang tăng và có xu hướng thu hút nhiều lao động

Nhìn chung, khu vực kinh tế phi chính thức đóng một vai tròquan trọng trong nền kinh tế xã hội, chiếm một lực lượng lao độngđông, năng động, dễ chuyển đổi Tuy nhiên, đây là một khu vực dễ bịtổn thương

1.2 Bảo hiểm y tế ở khu vực phi chính thức

1.2.1 Bảo hiểm y tế và chính sách Bảo hiểm y tế tự nguyện

* Bảo hiểm y tế

BHYT ra đời trên cơ sở chia sẻ rủi ro

BHYT là một loại hàng hóa có giá trị sử dụng và giá trị giúpcon người bảo vệ sức khỏe, giảm gánh nặng tài chính Mặt khácBHYT cũng có tính cạnh tranh

BHYT là công cụ quan trọng để quản lý xã hội và là kênhphân phối thu nhập hiệu quả nếu xét trên phương diện kinh tế xã hội

Bảo hiểm y tế là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh

vực chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận, do Nhà nước

tổ chức thực hiện và các đối tượng có trách nhiệm tham gia theo quyđịnh của Luật BHYT (Luật BHYT - Luật số: 25/2008/QH12).

* Bảo hiểm y tế tự nguyện

Quyền lợi người tham gia BHYT tự nguyện

Phương thức thanh toán

Mức phí và khả năng đáp ứng tài chính của quỹ BHYT

1.2.2 Sự cần thiết Bảo hiểm y tế ở khu vực phi chính thức

Sức khỏe là vốn quý của con người, là nguồn nhân lực và tàisản đặc biệt của quốc gia Chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng để tạonhiều năng lượng phục vụ cuộc sống, công việc tốt hơn đang là vấn

đề bức thiết của xã hội

Với người lao động trong khu vực kinh tế phi chính thứcngoài nỗi lo về sự ổn định công việc luôn thường trực thì nỗi lo vềthu nhập thấp và các nguy cơ bệnh tật rất lớn Khi thu nhập chỉ đủ đểđảm bảo cuộc sống bình thường thì khi có bệnh tật chi phí tăng lêngấp bội Người lao động khu vực phi chính thức không những khôngđảm bảo sức khỏe để lao động mà còn không có thu nhập đủ để trangtrải thuốc men, dịch vụ chăm sóc sức khỏe, …Họ rất cần một nguồn

hỗ trợ từ cơ quan nhà nước, tổ chức y tế để được chăm sóc sức khỏeđảm bảo

Trước những nhu cầu của người lao động khu vực kinh tế phichính thức về các khoản trợ cấp khi ốm đau, già yếu,… và sự thiệtthòi về lương, thưởng thì BHYT đối với người lao động ở khu vựcnày là hết sức cần thiết vì nhu cầu và quyền lợi của riêng bản thân và

sự ổn định của đất nước nói chung

1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức thực hiện Bảo hiểm y

* Việc làm và thu nhập của người lao động khu vực phi chính thức còn thấp và bấp bênh.

Việc làm không ổn định là nguyên nhân dẫn đến thu nhập vàtích luỹ của người lao động khu vực phi chính thức thấp Khả năngtham gia BHYT tự nguyện của họ gặp nhiều khó khăn

* Thể chế tài chính, tổ chức bộ máy BHYT

Quỹ BHYT chưa được quản lý chặt chẽ, dẫn đến không íttrong đó bị thất thoát, sử dụng không hợp lý

Thủ tục khám chữa bệnh BHYT quá phiền hà, quyền lợi củangười tham gia BHYT vẫn bị hạn chế

* Hệ thống pháp luật và chính sách BHYT

Chính sách BHYT tự nguyện chưa sát với thực tiễn, thiếuchặt chẽ, nên chỉ những người thường xuyên ốm, người mắc bệnhmãn tính hoặc người điều trị đặc biệt có chi phí lớn mới tham gia Sựphối hợp liên ngành trong tổ chức thực hiện Luật BHYT ở một sốtỉnh, thành phố chưa chặt chẽ

Công tác thanh tra và kiểm tra chưa thường xuyên, chế tài sửphạt các hành vi chưa đủ mạnh để buộc doanh nghiệp tuân thủ LuậtBHYT Chưa có chế tài xử lý đối tượng sử dụng lao động nhưngkhông tham gia BHYT…

1.3 Kinh nghiệm xây dựng chính sách Bảo hiểm y tế một số nước trên thế giới

1.3.1 Một số mô hình bảo hiểm y tế trên thế giới

Mô hình Bismarck: Toàn bộ dịch vụ y tế và các hãng bảo

hiểm y tế đều do tư nhân đảm nhiệm, với luật lệ và giá cả chặt chẽtrên cơ sở không vụ lợi(non-profit) Tuy gọi là bất vụ lợi nhưng cácquỹ bảo hiểm tư nhân luôn cạnh tranh để thu hút khách hàng về mình

để nuôi bộ máy điều hành

Mô hình Beveridge: Dùng mức đánh thuế cao thay cho lệ

phí bảo hiểm y tế

Mô hình Bảo Hiểm Y tế Quốc gia: Dịch vụ y tế do tư nhân

cung cấp Bảo hiểm y tế do chính quyền điều hành với mục đích philợi nhuận Mọi dịch vụ y tế bảo hiểm phải chi trả liệt kê trong mộtdanh sách cụ thể Người bệnh được thăm khám và bảo hiểm phải chitrả 100% chi phí

Mô hình trả tiền túi:

Đa số hơn 150 quốc gia trên thế giới không có hệ thống chitrả cho chi phí y tế Bệnh nhân phải tự trang trải cho các chi phí y tếbằng tiền túi của mình; không có những chương trình bảo hiểm do tưnhân hay chính phủ điều hành

1.3.2 Kinh nghiệm xây dựng chính sách Bảo hiểm y tế ở một số nước

* Bảo hiểm Y tế ở Đức

Cộng hòa Liên bang Đức là quốc gia có những thành côngnhất định trong lĩnh vực BHYT Có hai loại hình BHYT gồm công và

tư nhân đang tồn tại và phát triển

* Bảo hiểm Y tế ở Anh

Hệ thống Y tế tại nước Anh là hệ thống y tế toàn diện dựatrên thuế thu nhập Hệ thống này dựa trên nguyên tắc người dân phảiđóng thuế thu nhập và nhà nước sử dụng thuế thu nhập này cho cácmục đích Y tế, giáo dục

* Bảo hiểm Y tế ở Thái Lan

Thị trường chăm sóc sức khỏe tự do là đặc thù của Thái Lan.Phần khám chữa bệnh ngoại trú của nhân dân chủ yếu do thị trường y

tế tư nhân thực hiện

Trước năm 2001: sự yếu kém khi chưa thực hiện BHYT toàndân thể hiện người dân chưa có khả năng thanh toán cho bệnh nặng

và chi phí lớn, chương trình BHYT cho công chức gặp nhiều khókhăn do áp dụng cơ chế kiểm soát chi phí để đối phó với với phươngthức chi trả theo phí dịch vụ, việc phân loại đối tượng nghèo vàkhông nghèo thiếu chính xác, chương trình BHYT tự nguyện chỉ cóngười ốm tham gia

Đến đầu năm 2002, qua những biện pháp được thực hiện đểhướng tới BHYT toàn dân thì Thái Lan đã có 3 chương trình BHYTcông, bảo hiểm cho 96% dân số, còn 4% chưa được bảo hiểm.Chương trình BHYT toàn dân ở Thái Lan có những nét đặc trưngnhư sau:

+ Gói quyền lợi chủ yếu: toàn diện (nội, ngoại trú, cấp cứu,

dự phòng-tăng cường sức khỏe, chi phí kỹ thuật cao) Thuốc theodanh mục của Bộ Y tế

+ Đăng ký nơi khám chữa bệnh có thể là cơ sở khám chữabệnh tư nhân hoặc Nhà nước “đơn vị nhận hợp đồng chăm sóc sứckhỏe ban đầu” Nếu khám tại nơi đăng ký ban đầu này thì được miễnphí và chuyển lên tuyến trên khi bệnh nặng và người tham gia phảichịu toàn bộ chi phí nếu đi thẳng lên tuyến trên

+Phương thức chi trả: Đối với bệnh nhân ngoại trú áp dụngphương thức khoán định suất Bệnh nhân nội trú thì áp dụng khoántổng quỹ và chi theo nhóm chẩn đoán Ngoài ra còn áp dụng một sốphương thức khác

1.3.3 Bài học kinh nghiệm để phát triển Bảo hiểm y tế toàn dân

cho Việt Nam

Hầu hết thời gian triển khai thực hiện BHYT, Việt Nam đã ápdụng phương thức chi trả phí theo dịch vụ Việc đó kết hợp với việcchưa bao phủ BHYT toàn dân là các yếu tố tạo ra nhiều hậu quảkhông mong muốn đối với cả hệ thống y tế, bệnh viện và người dân

Để đạt được mục tiêu công bằng và hiệu quả thì phải đồng thời pháttriển BHYT toàn dân và đổi mới phương thức chi trả

Kinh nghiệm thực tế tại Thái Lan, cũng như các nghiên cứutổng quan kinh nghiệm các nước khác đều thấy chưa có nước nào đạtBHYT toàn dân thành công qua cơ chế BHYT tự nguyện Thêm nữa,chiến lược đó tốn nhiều tiền vì phải rất nỗ lực thu hút người tham gia,thu phí BHYT, bắt tuân thủ đối với những người thu nhập trung bình