ĐỀ CƯƠNG PHÂN HÓA VÀ BÌNH ĐẲNG TRONG GIÁO DỤC

Các yếu tố: Có nhiều yếu tố khác nhau tác động tới sự phân hóa xã hội như: gia đình, năng lực cá nhân, cơ may xã hội ...trong đó sự phân công lao động trong xã hội vàGiáo dục trình độ họ

ĐỀ CƯƠNG PHÂN HÓA VÀ BÌNH ĐẲNG TRONG GIÁO DỤC Câu 1 Phân tích khái niệm phân hóa xã hội Phân hóa xã hội và phân tầng xã

hội ?

1 Phân hóa xã hội

- Phân hóa xã hội là quá trình hình thành các nhóm xã hội khác nhau về một hoặc một số đặc điểm, tính chất xã hội nhất định

- Sự phân hóa xã hội có thể dẫn đến sự hình thành các nhóm xã hội khác nhau, mâu thuẫn nhau thậm chí đối lập nhau Khi sự phân hóa xã hội tạo thành hai nhóm xã hội đối lập nhau thì được gọi là sự phân cực xã hội

Ví dụ:

Về kinh tế: Sự phân hóa xã hội tạo ra 2 nhóm đối lập nhau là nhóm giàu và nhóm nghèo, tương ứng là nhóm học sinh con nhà giàu và nhóm học sinh con nhànghèo

Về giáo dục: sự phân hóa xã hội tạo thành nhóm học sinh giỏi và nhóm học sinh kém

- có những sự phân hóa xã hội tạo ra sự phong phú, đa dạng của các nhóm xãhội ví dụ như: sự phân hóa về nghề nghiệp

- có sự phân hóa xã hội tạo ra sự phân tầng xã hội và thậm chí là sự bất bình đẳng xẫ hội sâu sắc ví dụ như: sự phân hóa về giai cấp (tư sản và vô sản), sự phân hóa về tầng lớp (giàu, nghèo)

* cơ chế và các yếu tố tác động tới sự phân hóa xã hội

Cơ chế:

- sự phân hóa xã hội diễn ra trong những điều kiện xã hội cụ thể Vd: trong

xã hội nông nghiệp thì mới xuất hiện giai tầng nông dân, địa chủ Trong xã hội hiện nay thì mới xuất hiện những người làm nghề về máy tính

- Sự phân hóa xã hội diễn ra theo quy luật: quy luật tự nhiên và quy luật xã

VD: theo quy luật tự nhiên, con người lớn lên và tham gia vào các nhóm xã hội khác nhau tùy theo đặc điểm về lứa tuổi, tâm sinh lí (hội người cao tuổi, đoànthanh niên )

Theo quy luật xã hội: trẻ em đến 6 tuổi thì đi học lớp 1 và mỗi năm lên một lớp đủ điều kiện sẽ chuyển sang học cấp học mới người lao động thất nghiệp thường khó tránh khỏi tình trạng nghèo

Các yếu tố:

Có nhiều yếu tố khác nhau tác động tới sự phân hóa xã hội như: gia đình, năng lực cá nhân, cơ may xã hội trong đó sự phân công lao động trong xã hội vàGiáo dục (trình độ học vấn) là hai yếu tố có tác động mạnh mẽ nhất nhưng không làm mất tác dụng của các yếu tố khác

2 Phân tầng xã hội

Phân tầng xã hội là sự phân hóa xã hội tạo thành các tầng xã hội khác nhau

về vị thế xã hội trong cấu trúc xã hội.

- là quá trình phân hóa xã hội với đặc trưng là tạo ra các nhóm xã hội có vị thế trên dưới, cao thấp khác nhau về mổ hoặc một số đặc điểm, tính chất cơ bản, trong đó quan trọng nhất là về kinh tế, quyền lực và uy tín xã hội

- tạo nên cấu trúc phân tầng xã hội gồm các nhóm người có vị thế xác định trong một trật tự xã hội

- sự phân tầng xã hội luôn chưa đựng yếu tố bất bình đẳng xã hội bởi ở đó luôn có những tầng lớp trên và tầng lớp dưới

* Cơ chế và các yếu tố tác động đến phân tầng xã hội

Cơ chế:

- Quy luật tự nhiên: VD: về lứa tuổi, trong xã hội có thế hệ trước và thế hệ sau, tầng lớp trên (nhóm người cao tuổi) và tầng lớp dưới (nhóm thanh niên, trẻ em)

- Quy luật xã hội: VD Người càng học lên cao càng có khả năng gia nhập những giai tầng trên của xã hội

Yếu tố

2

- gia đình: gia đình giàu có điều kiện cho con cái ăn học tốt hơn, điều kiện sống sung túc hơn các gia đình nghèo, con cái theo nghề nghiệp của cha mẹ …

- Phẩm chất, năng lực cá nhân: tùy theo những phẩm chất và năng lực cá nhân mà người đó có cơ hội thăng tiến nhiều hay ít…

- giáo dục và đào tạo: giúp cá nhân hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đây là con đường nhanh nhất và hiệu quả nhất để mỗi cá nhân lĩnh hội được các kinh nghiệm và tri thức nghề nghiệp để thăng tiến

- cơ may xã hội: VD: Sinh viên tốt nghiệp đúng ngành nghề mà xã hội đang cần thì cơ hội việc làm rất cao

Câu 2: Phân hoá XH trong GD là gì ?

Trả lời:

Phân hoá XH trong GD là: quá trình hình thành các nhóm học sinh (sinhviên, học viên…), các nhóm nghề nghiệp, trình độ khác nhau trong giáo dục

Ví dụ như: phân hoá XH trong GD tạo thành các nhóm học sinh:

- Nhóm học sinh con nhà giàu và nhóm học sinh con nhà nghèo

- Nhóm học sinh học giỏi, học khá và nhóm học sinh học yếu

- Nhóm học sinh có sở trường, năng khiếu về các môn khoa học TN, XH,

VH, VN - TD - TT

- Nhóm học sinh theo độ tuổi

- Nhóm học sinh học nghề và nhóm học sinh học văn hoá…

Hay phân hoá XH trong GD còn tạo ra các nhóm nghề nghiệp khác nhau như:

- Các nhà thơ, nhà văn

- Các nhà khoa học (TN hoặc XH)

- Gíáo viên, bác sĩ, kĩ sư, doanh nhân…

Rồi sự phân hoá này còn hình thành các nhóm với trình độ học vân khác nhaunhư trung cấp, cao đẳng, đại học…

Giáo dục là một trog những phương thức phân hóa XH sâu sắc.Nhữngngười học ở trường ĐH Bách Khoa thường tham gia vào các nhóm khoa học côngnghệ, người tham gia vào trường ĐH xây dựng sẽ tham gia vào các nhóm nghềxây dựng Trình độ học vấn khác nhau tạo những vị thế XH khác nhau như: họctrường ĐH Y sẽ trở thành bác sĩ… Học sinh (HS) trong cùng độ tuổi vừa có sựgiống nhau lại vừa có sự khác nhau về khả năng tư duy, nhân cách và hoàn cảnhgia đình, nề nếp gia đình, khả năng kinh tế, nhận thức của cha mẹ về giáo dục, ).

Sự phân công lao động và giáo dục – đào tạo là hai trong số nhứng yếu tố có tác động mạnh mẽ tới sự phân hóa xã hội Những yếu tố này có thể lấn át nhưng không làm mất tác dụng của những yếu tố tự nhiên như tuổi, giới tính…

Liên hệ thực tế: (đọc tham khảo)

1 Dạy học phân hóa trong các giờ học chính khóa.

2 Hoạt động ngoại khóa.

3 Bồi dưỡng HS giỏi.

4 Giúp đỡ HS yếu kém.

Câu 3 Bình đẳng xã hội là gì? Bình đẳng xã hội trong giáo dục là gì?

1 Khái niệm

- Công bằng xã hội: Là sự tiếp cận và xử lý đúng đắn, không thiên vị các mối

quan hệ cơ bản giữa các cá nhân, tổ chức trong xã hội

- Bình đẳng xã hội: Nói tới bình đẳng xã hội là nói tới sự thừa nhận và sự thiết

lập các điều kiện, các cơ hội và các quyền lợi ngang nhau cho sự tồn tại và pháttriển của các cá nhân, các nhóm xã hội

→ Công bằng, bình đẳng và tự do gắn liền với quyền cơ bản của của con người

- Bình đẳng giáo dục: Là sự bình đẳng giữa các cá nhân, các nhóm người về

điều kiện, cơ hội và quyền lợi trong giáo dục

- Bình đẳng xã hội trong giáo dục được hiểu một cách cụ thể, rõ ràng là sự bình

đẳng giáo dục, bình đẳng về cơ hội giáo dục, bình đẳng về cơ hội học tập, bìnhđẳng về cơ hội đến trường

2 Yêu cầu về bình đẳng xã hội trong giáo dục

4

- Một là, cơ hội đầu vào giáo dục: bình đẳng về cơ hội đến trường, bình đẳng về

cơ hội đầu tư cho giáo dục Cần tạo ra sự bình đẳng về cơ hội đến trường cho mọinhóm xã hội từ miền xuôi đến miền ngược, từ trẻ em bình thường đến trẻ em cóhoàn cảnh khó khăn

- Hai là, bình đẳng về cơ hội đầu ra của giáo dục: bình đẳng về cơ hội sử dụngbằng cấp, bình đẳng về cơ hội tìm việc làm phù hợp với trình độ đào tạo

- Ba là, cần thực hiện nguyên tắc công bằng xã hội để từng bước tiến tới bìnhđẳng xã hội trong giáo dục (phải hành động trên nền tảng công lý, pháp luật)

3 Từ góc độ xã hội học, vấn đề về bình dẳng xã hội trong giáo dục được nhìn

nhận:

- Thứ nhất, vấn đề công bằng, bình đẳng và hiệu quả giáo dục không phải là vấn

đề nội bộ của ngành giáo dục mà là của xã hội

- Thứ hai, sự công bằng và bình đẳng trong giáo dục phụ thuộc vào cách phân bổngân sách của nhà nước và quy mô, cơ cấu phát triển giáo dục tiểu học, trung học

và đại học

- Thứ ba, là trình độ phát triển kinh tế xã hội: cần thực hiện công bằng ngay cảkhi kinh tế chậm phát triển Bởi vì bình đẳng xã hội trong giáo dục vừa là mụctiêu vừa là con đường phát triển con người , phát triển xã hội

→ Nếu muốn trình bày cụ thể hơn, các bạn đọc tại Tài liệu Xã hội học giáo dục –Trang 185 đến 218

Câu 4: Công bằng xã hội là gì? Cần hiểu công bằng xã hội trong giáo dục như thế nào?

Mọi công dân đều có quyền tiếp cận các cơ hội học tập theo quy định của Luật giáo dục.

Công bằng giáo dục mà mục tiêu cuối cùng là thực hiện nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, phát triển kinh tế xã hội, bảo tồn sự đa dạng của nền văn hóa các dân tộc Việt Nam, góp phần xây dựng xã hội: Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Lấy thêm các ví dụ

Tham khảo để trả lời cho sinh động phần hỏi thêm của Thầy

Hồ Chủ tịch đã nói: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào aicũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành…” Ham muốn vô bờ đó của Người thực sự đã chứng minh cho những quan tâm hết sức lớn lao của Hồ Chủ tịch đối với vấn đề quốc kế dân sinh

(Phát triển giáo dục và thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục - đào tạo

là cơ sở để nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn vốn văn hoá cho đồng bào các dân tộc để họ có điều kiện vươn lên hoà nhập

và thực hiện quyền bình đẳng của mình là vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết nhưng cũng rất khó khăn ở nước ta hiện nay Chỉ khi nào đồng bào dân tộc thiểu

số có được một trình độ học vấn cao thì khi ấy họ mới có điều kiện thay đổi tập quán canh tác lạc hậu, tiếp thu và áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào trong sản xuất và đời sống vượt qua nghèo nàn, góp phần vào sự nghiệp phát triển chung của đất, tức là mới có điều kiện để thực hiện nghĩa vụ của mình, và chỉ khi đó các dân tộc thiểu số mới thực sự bình đẳng trong một quốc gia đa dân tộc

Nhà nước thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục, tạo điều kiện để aicũng được học hành Nhà nước và cộng đồng giúp đỡ để người nghèo được học

tập, tạo điều kiện để những người có năng khiếu phát triển tài năng.

Nhà nước ưu tiên, tạo điều kiện cho con em dân tộc thiểu số, con em giađình ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, đối tượng đượchưởng chính sách ưu đãi, người tàn tật, khuyết tật và đối tượng được hưởng chínhsách xã hội khác thực hiện quyền và nghĩa vụ học tập của mình.)( Điều 10 LuậtGD2005)

không thiên vị các mối quan hệ cơ

bản (nhu cầu & hưởng thụ, nghĩa vụ

& quyền lợi, chi phí & lợi ích, đóng

góp & phần thưởng) giữa các cá

nhân, tổ chức trong xã hội.

 được cụ thể hóa thành các nguyên

tắc ứng xử và được thể chế hóa

thành các quy định pháp luật hoặc

thành quy tắc bất thành văn

 Công bằng xã hội theo pháp luật là

phương thức, là cơ chế để thực hiện

bình đẳng xã hội thực chất

Bình đẳng xã hội (Tr 195 - 196)

 là sự thừa nhận và thiết lập các điều

kiện, các cơ hội và các quyền lợi ngang nhau cho sự tồn tại và phát triển của các

cá nhân, các nhóm xã hội

 nói tới hành vi ứng xử cụ thể giữa ngườivới người trên từng phương diện củacuộc sống

Bình đẳng giáo dục (Tr.199-200, 267-268)

Công bằng xã hội trong giáo dục Bình đẳng xã hội trong giáo dục

tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính v.v

được nhà nước quy định trong Điều 10,

Luật Giáo dục 2005

 được hiểu một cách cụ thể, rõ ràng là sựbình đẳng giáo dục, bình đẳng về cơ hộigiáo dục, bình đẳng về cơ hội học tập,binh đẳng về cơ hội đến trường

Công bằng xã hội va bình đẳng xã hội là một quá trình xã hội:

- Công bằng xã hội là một trong nhựng nguyên tắc phát triển có ý nghĩa trọng đạicủa mỗi quốc gia Trong đó phải nhấn mạnh sự công bằng về quyền được họchành, quyền được hưởng thụ một nền giáo dục hiện đại, quyền được tham giaphát triển giáo dục Thực hiện công bằng trong giáo dục trước hết là tạo cơ hộinhư nhau trong học tập là điều kiện quan trọng để thực hiện quyền bình đẳngtrong giáo dục Khi nền công nghiệp dần nhường chỗ cho kinh tế tri thức thì giáodục không những là quyền của mọi công dân, mà còn mang sứ mạng vĩ đại là tạomọi cơ hội để con người được học tập suốt đời, nghĩa là phải làm cho quốc giathành một xã hội học tập

- Khi tạo cơ hội giáo dục tính đến từng con người, không loại trừ một ai thì chính

đó là sự công bằng về giáo dục được giải quyết cơ bản Sự công bằng về giáodục là sự công bằng về cơ hội để con người phát triển bền vững trên cơ sở họthực hiện được quyền lợi và nghĩa vụ học tập suốt đời Thực hiện nguyên tắccông bằng xã hội để từng bước tiến tới bình đẳng xã hội trong giáo dục: bìnhdẳng về đầu vào giáo dục, bình đẳng về đầu ra của giáo dục

- Giáo dục là phương tiện tạo ra bình đẳng bằng cách mang lại cơ hội công bằngcho mọi người Thông qua cơ hội công bằng, giáo dục kích thích nỗ lực vươn lêncủa mọi cá nhân, thúc đẩy sự ưu tú, tài năng, sự sáng tạo, nhờ đó tạo ra tiến bộ vàphát triển xã hội

Ví dụ sự bình đẳng về cơ hội đến trường: trẻ em ở miền núi, miền xuôi khi đủ 6tuổi đều có thể đi học tiểu học Công bằng về giáo dục luôn đòi hỏi sự công bằng

về điều kiện học tập Một phường trong thành phố lớn có ít nhất một trường tiểuhọc; một xã vùng cao hiện nay cũng có trường tiểu học Nếu nhìn vào con sốthống kê này, người ta có thể cho rằng, giữa miền núi với vùng đô thị đã có sự

8

công bằng về giáo dục tiểu học Thực ra vẫn rất bất công bằng khi trường tiểu học

ở thành phố được xây dựng kiên cố, có đủ điện chiếu sáng trong từng lớp học, cóbàn ghế học sinh đóng đúng quy cách, có máy tính cho học sinh sử dụng ngay khivào lớp 1, v.v còn trường ở vùng cao được bao bọc bằng những tấm phên đanbằng tre hoặc nứa, ghế học sinh ghép bằng những cây tre, mùa đông đến gió rừnglàm cho lũ trẻ co ro trong lớp học, trời mưa hoặc lúc chiều tà, lớp học tối om.Cũng là học tiểu học, nhưng chất lượng trường lớp như thế làm sao mà bảo đảmviệc học tập ở hai nơi là công bằng?

Câu hỏi 6: Căn cứ vào “tỉ lệ đi học đúng tuổi” tiểu học, trung học cơ sở, trung

học phổ thông, cao đẳng, đại học của Việt Nam trong thời gian vừa qua, hãy phântích thực trạng phân hóa xã hội và bất bình đẳng xã hội trong giáo dục?

Bài làm:

Phân hóa xã hội: Phân hóa xã hội là quá trình hình thành các nhóm xã hội khácnhau về một hoặc một số đặc điểm, tính chất xã hội nhất định

Thực trạng phân hóa xã hội

Ở Việt Nam thời gian qua “tỉ lệ đi học đúng tuổi” tiểu học, trung học cơ sở,trung học phổ thông, cao đẳng, đại học đã hình thành các nhóm xã hội khác nhau,mâu thuẫn nhau, thậm chí đối lập nhau Từ đó có thể tạo ra những nhóm xã hộikhác nhau về trình độ, về nghề nghiệp Với các trình độ và khả năng khác nhau sẽ

có hàng trăm ngành nghề khác nhau, trong trường hợp này sự phân hóa xã hộidẫn đến sự phong phú, đa dạng của các nhóm xã hội, các cộng đồng xã hội

Điều nổi cộm nhất trong trường hợp này là sự phân hóa xã hội bởi “tỉ lệ đihọc đúng tuổi” tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, cao đẳng, đại họccủa nước ta hiện nay đã dẫn đến sự phân tầng xã hội và sự bất bình đẳng xã hộisâu sắc

Ví dụ như trong bảng thống kê một số tỉ lệ liên quan:

Bất bình đẳng XH trong giáo dục (Bất bình đẳng giới, bất bình đẳng giữa

thành thị và nông thôn, bất bình đẳng giữa nhóm giàu và nhóm nghèo, bất bình đẳng giữa các dân tộc).

Sự bất bình đẳng xã hội trong giáo dục có ảnh hưởng lớn tới việc trẻ em đihọc và không đi học

- Sự bất bình đẳng giới trong giáo dục

+ Thể hiện ở tỷ lệ nam đi học nhiều hơn nữ Ví dụ: năm 2011, trong báocáo phát triển con người tỷ lệ nữ đi học là 24,7% ; nam là 28,0% (trình độ trunghọc, trên trung học) Và càng lên cấp cao hơn thì bất bình đẳng giáo dục càng lớn.Với tỷ lệ chênh lệch như vậy thì việc bất bình đẳng giới của Việt Nam vẫn phải làmột vấn đề cần đề cập tới trong những năm tiếp theo

+ Một trong những nguyên nhân của bất bình đẳng giới trong giáo dục làđịnh kiến của cha mẹ biểu hiện ở quan niệm cho rằng các em nữ không cần họcnhiều mà cần phải làm việc nội trợ giúp gia đình, là sự đói nghèo, trình độ họcvấn thấp của cha mẹ

- Bất bình đẳng giữa thành thị và nông thôn

+ Số liệu cho thấy có sự khác biệt giữa các vùng kinh tế - xã hội về tinhtrạng biết đọc biết viết và các chỉ số về giáo dục cơ bản khác Đồng bằng sôngHồng và Đông Nam Bộ là hai vùng tiến bộ hơn so với các vùng còn lại, đặc biệt

là so với hai vùng Trung du và miền núi phía Bắc và Tây Nguyên Giữa các vùngkinh tế - xã hội và thành thị/nông thôn vẫn còn khoảng cách kha lớn giữa nam và

nữ, đặc biệt ở hai vung Trung du và miền núi pháa Bắc và Tây Nguyên, tỷ lệ nữgiới từ 15 tuổi trở lên chưa biết đọc biết viết của nông thôn năm 2009 còn tươngđương (thậm chí còn cao hơn) so với tỷ lệ này ở nam giới nông thôn 20 nămtrước Các tỉnh phía Nam có tỷ lệ dân số bỏ học trong độ tuổi 5-18 cao hơn nhiều

so với các tỉnh phía Bắc, cao nhất là ở các tỉnh Bình Dương (30,8%), Bạc Liêu(26,2%), An Giang (25,9%) và Sóc Trăng (25,8%) Bên cạnh đó, Đồng bằng sôngCửu Long là nơi có các tỷ lệ như: tỷ lệ tốt nghiệp THPT trở lên, tỷ lệ được đào

10

tạo nghề, tỷ lệ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng trở lên ở mức thấp nhất cả nước (Tổngđiều tra dân số và nhà ở Việt Nam 2009).

- Bất bình đẳng giữa nhóm giàu và nhóm nghèo

Tỉ lệ đi học ở trẻ em xuất thân từ nhóm gia đình nhà nghèo luôn thấp hơn tỉ

lệ đi học ở trẻ em xuất thân từ nhóm gia đình nhà giàu, thể hiện rõ nhất ở giáodục đại học

- Bất bình đẳng giữa các dân tộc

+ Tỷ lệ đi học của người Kinh luôn cao hơn các dân tộc thiểu số

+ Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 13% tổng dân số Việt Nam nhưng sinhviên người dân tộc thiểu số chỉ chiếm khoảng 4% trong tổng số hơn một triệusinh viên đại học [3 Tr.205]

+ Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với tình trạng học vấn của các dân tộc ítngười vẫn còn ở mức thấp Các chương trình can thiệp ưu tien cao cho nhóm dân

số này sẽ giúp cải thiện được tình hình Trước mắt, những nỗ lực giáo dục cầnhướng tới việc tăng tỷ lệ nhập học đúng tuổi va phổ cập tiểu học cho các nhómdân tộc ít người, đặc biệt chú trọng đến nhóm dân tộc Thái, Khmer va Mông lànhững nhóm có tỷ lệ nhập học bậc tiểu học ở mức thấp

Bảng Tỉ lệ đi học đúng tuổi

Tỷ lệ đi học đúng tuổi các cấp (%) Tỷ lệ đi học đúng tuổi các cấp (%) năm 2008 theo vùng

Cấp học phổ thông đúng tuổi

Tiểu học: 6-

10 tuổi

Trung học cơ sở: 11-

14 tuổi

Trung học phổ thông: 15-17 tuổi

Dân số từ 7-18 tuổi đang đi học chia theo bậc học phổ thông cao nhất

đạt được của các vùng kinh tế - xã hội năm 2009

Đơn vị: người

Dân số

từ 7-11tuổi

Nămsinh1998-2004

Dân số

từ 12-15tuổi

Nămsinh 1994-1997

Dân số

từ 16-18tuổi

Nămsinh 1991-1993

Tỷ lệ đi học đúng tuổi chia theo giới tính

Tỷ lệ đi học đúng tuổi chia theo thành thị - nông thôn

Cấp học phổ thông đúng tuổi

Thành thị

Nông thôn

Thành thị

Nông thôn

Dân số trong độ tuổi 15 - 21 đang đi học của các vùng kinh tế - xã hội

chia theo bậc học dạy nghề/chuyên nghiệp cao nhất đạt được năm 2009 Đơn vị: người

Tổng số Đang đi học Sơ cấp Trung cấp Cao đẳng Đại học

14

Số sinh viên đại học và cao đẳng trên 1 vạn dân chia theo các vùng kinh tế - xã hội năm 2011

Tổng dân số

Tổng số sinh viên ĐH&CĐ

Số SV/vạn dân

Câu 7

PHÂN HÓA XÃ HỘI VÀ BÌNH ĐẲNG XÃ HỘI TRONG GIÁO DỤC

1 Phân biệt tỉ lệ bỏ học của học sinh với tỉ lệ không đến trường đúng độ tuổi Phân tích tầm quan trọng của việc phải làm rõ hai khái niệm này?

1.1 Phân biệt các khái niệm

 Tỷ lệ bỏ học của học sinh là tỷ số giữa : số lượng học sinh được đi học nhưng vì lý do nào đó không đi học nữa trên tổng số học sinh đang đi học

 Tỷ lệ học sinh không đến trường đúng độ tuổi là tỷ số giữa: số học sinh đúng độ tuổi không được đến trường trên tổng số học sinh đúng độ tuổi được đến trường

1.2 Phải làm rõ hai khái niệm nhằm:

- Tìm ra các nguyên nhân gây ra tỷ lệ bỏ học của học sinh và Tỷ lệ học sinh không đến trường đúng độ tuổi

+Bất bình đẳng giới trong giáo dục: Với định kiến của cha mẹ cho rằng các em nữ không cần phải học nhiều mà cần học nội trợ trong gia đình là

đủ Điều này dẫn đến các em gái đúng độ tuổi đi học phải ở nhà không được đihọc.Gắn liền với nguyên nhân này là tình trạng đói nghèo của gia đình và trình

độ học vấn thấp của cha mẹ ( phổ biến ở các vùng dân tộc)

+Bất bình đẳng giữa thành thị và nông thôn

` +Bất bình đẳng giữa nhóm giàu và nhóm nghèo

- Tìm ra các biện pháp khắc phục tình trạng học sinh bỏ học và học sinh khôngđược đến trường đúng độ tuổi

+Lồng ghép giới trong giáo dục nhằm nâng cao bình đẳng giới

+Đầu tư cơ sở vật chất, trường lớp tại các vùng nông thôn, vùng cao, vùng dân tộc ít người.Đồng thời tuyên truyền, vận động để mọi gia đình đều cho con em đến trường đúng độ tuổi

+Có chính sách hỗ trợ cho con em gia đình nghèo, con em dân tộc thiểu

số có điều kiện tham gia học tập

1.3.Số liệu về tỷ lệ học sinh không đi học đúng độ tuổi:

- Tiểu học : 4%; THCS : 17%; THPT : 43% ; Đại học : 83,7%

Câu 8: Phân tích nguyên nhân, yếu tố ảnh hưởng đến phân hoá xã hội, bình đẳng

xã hội trong giáo dục Việt Nam hiện nay

Trả lời: (Tóm tắt còn chi tiết xin xem trong chương 6 – xã hội học giáo dục.)

1.Phân hoá xã hội

1.1Khái niệm

Phân hoá xã hội là quá trình hình thành các nhóm xã hội khác nhau về một hoặc một số đặc điểm, tính chất xã hội nhất định.

1.2 Các yếu tố tác động đến sự phân hoá xã hội

Sự phân hoá xã hội diễn ra một cách tất yếu theo các quy luật tự nhiên và quy luậtkhách quan Sự phân hoá xã hội diễn ra dưới tác động của nhiều yếu tố,nhưng có hai yếu tố quan trọng nhất là sự phân công lao động và giáo dục và đào tạo Hai yếu tố kể trên có thể lấn át nhưng không làm mất tác dụng của các yếu tố tự nhiênnhư tuổi, giới tính, dân tộc

2.Bình đẳng xã hội

2.1Khái niệm bình đẳng xã hội

Bình đẳng xã hội là nói tới sự thừa nhận và sự thiết lập các điều kiện, các cơ hội

và các quyền lợi ngang nhaucho sự tồn tại và phát triển của các cá nhân các nhóm

xã hội

2.1Khái niệm bình đẳng xã hội trong giáo dục

20

Bình đẳng giáo dục là sự bình đẳng giữa các cá nhân, các nhóm người về điều kiện, cơ hội và quyền lợi trong giáo dục.

2.3 Một số hình thức bất bình đẳng xã hội trong giáo dục và nguyên nhân.

2.3.1 Một số hình thức bất bình đẳng xã hội trong giáo dục

* Bất bình đẳng giới trong giáo dục.

Nguyên nhân:- Định kiến của cha mẹ biểu hiện ở quan niệm cho rằng các em gái không cần phải đi học nhiều.( Tư tưởng trọng nam khinh nữ)

- Tình trạng đói nghèo

- Trình độ học vấn của cha mẹ thấp

* Bất bình đẳng giữa thành thị và nông thôn

* Bất bình đẳng giữa nhóm giàu và nhóm nghèo

* Bất bình đẳng giữa các dân tộc

2.3.2 Nguyên nhân của bất bình đẳng xã hội trong giáo dục

- Điều kiện tự nhiên ( vị trí địa lý)và cơ sở hạ tầng

- Bất bình đẳng về kinh tế và nhận thức không đồng đều giữa các nhóm xã hội

- Bất bình đẳng giữa các vùng miền, giữa các gia đình và môi trường sinh sống

- Sự phân bổ giữa các nguồn đầu tư cho giáo dục

Câu 9 Chức năng sàng lọc của giáo dục là gì? Liên hệ với vấn đề bất bình đẳng

giáo dục? Liên hệ với phân ban, phân luồng trong giáo dục?

Trả lời

1.Chức năng sàng lọc của giáo dục

Chức năng đánh giá, phân loại trình độ học vấn của học sinh, từ đó tuyển chọn học sinh vào những trường, những lớp khác nhau về năng lực học tập và trình độ phát triển của cá nhân, được gọi là chức năng sàng lọc của giáo dục

2.Liên hệ với vấn đề bất bình đẳng giáo dục

- Nhờ cơ chế tuyển sinh thông qua việc kiểm tra, thi các trường (phổ thông,cao đẳng, đại học…) sẽ tuyển chọn và phân loại được trình độ học sinh, từ đó có thể xếp các em vào các lớp có phương pháp dạy học phù hợp, giúp cho các em cóthể phát huy hết năng lực của bản thân

- Cũng nhờ có cơ chế thi tuyển sinh mà các em học sinh năng lực cao, đạt điểm cao hơn có thể đỗ vào các trường đại học danh tiếng, các em học sinh năng lực thấp, đạt điểm thấp chỉ có thể đỗ và theo học ở các trường đại học bình

thường

Với cơ chế thi cử trên, nếu làm khách quan, chính xác, thì việc sắp xếp các

em học sinh vào các lớp học khác nhau trong một trường hoặc vào các trường khác nhau, không phụ thuộc vào điều kiện kinh tế và địa vị xã hội của gia đình các em, từ đó đảm bảo công bằng, bình đẳng xã hội trong giáo dục

2.Quan điểm thứ 2: Giáo dục là công cụ sàng lọc của xã hội nên nó góp phần củng cố, duy trì cấu trúc phân tầng bất bình đẳng trong xã hội.

- Thông qua thi tuyển sinh, các trường phân loại trình độ học sinh và

thường xếp các em có kết quả cao vào các lớp có nội dung và phương pháp dạy học tốt hơn so với các em học sinh còn lại, việc làm này tạo nên sự bất bình đẳng

xã hội ngay trong quá trình các em học tại trường; sự sàng lọc, phân biệt đối xử này theo đuổi suốt quá trình giáo dục từ tiểu học lên đến đại học, sau đại học và

nó dẫn tới sự phân tầng bất bình đẳng xã hội về nghề nghiệp, thu nhập, vị thế xã hội của học sinh sau khi ra trường

- Với chức năng sàng lọc của giáo dục, tạo ra các trường chất lượng cao, các lớp chất lượng cao trong các nhà trường, học sinh trong các trường này, các lớp này được hết sức quan tâm và được tạo điều kiện học tập tốt nhất có thể; do

đó nhiều gia đình giàu có hoặc có địa vị xã hội đã tìm mọi cách cho con cái họ được vào học trong các trường này, lớp này, gây nên các tiêu cực và sự bất bình đẳng xã hội trong giáo dục

22

3.Liên hệ tới vấn đề Phân ban, Phân luồng trong giáo dục của nước ta hiện nay.

- Nước ta trong giai đoạn vừa qua đã tiến hành thí điểm và thực hiện mô hình

Phân ban trung học phổ thông:

+ Năm 1992 đến 1998 tiến hành thí điểm Phân ban THPT với 3 ban: Ban Khoa học tự nhiên (ban A), Ban Khoa học tự nhiên – kỹ thuật (ban B), Ban Khoa

học xã hội (ban C) (Năm 1998 Thủ Tướng CP ra chỉ số 30 thị dừng CTTĐPB, quay lại CTCCGD)

+ Năm 2003 – 2004 tiến hành thí điểm Phân ban THPT mới với 2 ban: KHTN(ban A), KHXH (ban C) Năm 2005 Bộ GD&ĐT đề nghị điều chỉnh mô hình PB, bổ sung thêm ban cơ bản

+ Từ năm 2006 đến nay tiếp tục thực hiện mô hình THPT Phân ban với 3

ban: ban cơ bản, ban khoa học tự nhiên, ban khoa học xã hội và nhân văn (thực tế hiện nay đa số học sinh chọn học ban cơ bản).

- Sự phân ban, phân luồng trong giáo dục sẽ không tạo ra sự bất bình đẳng

xã hội nếu như nền giáo dục đại học đã được phổ cập, ai có nhu cầu được đi học đại học đều được đáp ứng và có nhiều hình thức học đại học khác nhau để mọi người lựa chọn phù hợp với điều kiện từng người, đồng thời việc tuyển chọn nhânlực lao động trong xã hội không chỉ dựa trên bằng cấp mà còn căn cứ chủ yếu vàokết quả khảo sát năng lực nghề nghiệp thực tế của từng người Khi đó sự phân ban, phân luồng trong giáo dục sẽ giúp cho các cá nhân lựa chọn được những môn học, ngành học phù hợp với năng lực – sở trường của bản thân, từ đó phát huy hết được năng lực bản thân, đồng thời có nhiều cơ hội thành công hơn trong nghề nghiệp sau này

- Tuy nhiên với đặc điểm xã hội nước ta hiện nay với hệ thống giáo dục có tính chất tinh hoa (người giỏi hơn mới được đi học theo cơ chế tuyển sinh đại

thứ nhất chương trình học nhẹ hơn, thứ hai học sinh có nhiều cơ hội hơn khi chọnngành nghề để học, chọn trường đại học để thi Học sinh học ban khoa học tự nhiên phải học chương trình nặng nề hơn, tuy nhiên cơ hội chọn ngành nghề, chọn trường thi không hơn gì đối với học sinh ban cơ bản Học sinh ban

KHXH&NV có ít cơ hội chọn ngành nghề hơn, chọn trường đại học để thi hơn hai ban còn lại, nên học sinh học ban này cũng thiệt thòi hơn Các trường THPT hiện nay hầu hết học sinh đăng ký học ban cơ bản; nếu các trường buộc phải có

đủ các lớp học cho đủ các ban thì ban KHXH&NV thường chỉ chọn được các họcsinh kém nhất trong tổng số các em học sinh dự tuyển vào trường và luôn là những lớp, những học sinh yếu nhất trường trong quá trình học tập

Câu 10: Thiết chế xã hội là gì? Phân tích một số loại thiết chế xã hội (giáo dục,

kinh tế, pháp luật, văn hóa) và mối quan hệ của nó với vấn đề bất bình đẳng xã hội trong giáo dục? Đối với từng thiết chế hãy chỉ ra những yếu tố thúc đẩy và yếu tố kìm hãm bình đẳng xã hội trong giáo dục

- Khái niệm: Thiết chế XH là một hệ thống các cách thức, các quy tắc chính thức và phi chính thức được con người tạo ra để điều chỉnh hành vi, hoạt động của các cá nhân, các nhóm, các tổ chức nhằm đáp ứng những nhu cầu nhất định của XH.

1 Các thiết chế xã hội cơ bản

1.1 Thiết chế giáo dục

- Khái niệm: Giáo dục là thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau những kiến thức

và kinh nghiệm xã hội, và thế hệ sau đã lĩnh hội và phát huy những kinh nghiệm

xã hội đó để tham gia vào đời sống xã hội của mình như lao động sản xuất và các hoạt động khác

- Chức năng của thiết chế giáo dục thể hiện các mặt sau:

+ Chức năng cung cấp tri thức và hình thành nhân cách con người

+ Chức năng kinh tế - sản xuất (rèn luyện kỹ năng kỹ xảo về nghề nghiệp)

24

+ Chức năng chính trị, tư tưởng và văn hoá.

- Từ sự khác biệt kinh tế vùng miền dẫn đến bất bình đẳng trong gd

- Mắc bệnh thành tích  áp lực học hành, thi cử, tình trạng dạy thêm học thêm…

+ Quan hệ với tư liệu sản xuất

+ Quan hệ trong tổ chức, quản lý sản xuất

+ Quan hệ trong phân phối lợi ích

- Quan hệ:

+ Thúc đẩy:

- Xóa đói giảm nghèo tạo cơ hội cho giáo dục

- Chính sách cho tổ chức, cá nhân phát triển, đầu tư vào gd

- Nhà nước đầu tư vốn cho gd