đề cương ôn tập môn phân hóa và bình đẳng xh trong giáo dục

Phân hóa xã hội là gì? Phân hóa xã hội trong giáo dục được hiểu như thế nào? Hãy nêu một số chỉ báo hay đơn vị đo lường, đánh giá sự phân hóa xã hội trong giáo dục? Công bằng xã hội là gì? Công bằng xã hội trong giáo dục được hiểu như thế nào? Bình đẳng xã hội là gì? Bình đẳng xã hội trong giáo dục được hiểu như thế nào? Nêu một số chỉ báo hay đơn vị đo lường sự bình đẳng xã hội trong giáo dục. Phân tích mối quan hệ giữa “công bằng xã hội” và “bình đẳng xã hội”. Liên hệ thực tế giáo dục ở Việt Nam Phân tích thực trạng phân hóa xã hội và bình đẳng xã hội trong giáo dục từ tiểu học đến đại học ở Việt Nam. Kể tên các hình thức bất bình đẳng xã hội trong giáo dục. Phân tích một hình thức biểu hiện rõ nhất tình trạng bất bình đẳng xã hội trong giáo dục ở Việt Nam hiện nay. Chức năng sàng lọc của giáo dục có ảnh hưởng như thế nào đến phân hóa và bình đẳng xã hội trong giáo dục. Liên hệ thực tế ở Việt Nam. Thiết chế kinh tế có ảnh hưởng như thế nào đến tình trạng phân hóa và bình đẳng xã hội trong giáo dục. Liên hệ thực tế ở Việt Nam Thiết chế văn hóa có ảnh hưởng như thế nào đến tình trạng phân hóa và bình đẳng xã hội trong giáo dục. Liên hệ thực tế ở Việt Nam Thiết chế pháp luật có ảnh hưởng như thế nào đến tình trạng phân hóa và bình đẳng xã hội trong giáo dục. Liên hệ thực tế ở Việt Nam. Dân số có ảnh hưởng như thế nào đến tình trạng phân hóa và bình đẳng xã hội trong giáo dục. Liên hệ thực tế ở Việt Nam. Xã hội hóa (sự nghiệp) giáo dục có ảnh hưởng như thế nào đến tình trạng phân hóa và bình đẳng xã hội trong giáo dục. Liên hệ thực tế ở Việt Nam.

Đề cương phân hóa và bình đẳng xã hội trong giáo dục.

Câu 1: Phân hóa xã hội là gì? Phân hóa xã hội trong giáo dục được hiểu như thế

nào? Hãy nêu một số chỉ báo hay đơn vị đo lường, đánh giá sự phân hóa xã hộitrong giáo dục?

1.1 Phân hóa xã hội

* Đn: Phân hóa xã hội là quá trình hình thành các nhóm xã hội khác nhau về một

hoặc một số đặc điểm, tính chất xã hội nhất định

Sự phân hóa dẫn đến sự hình thành các nhóm xã hội khác nhau, mâu thuẫnnhau, đối lập nhau Như: Sự phân hóa xã hội thành giàu – nghèo, Sự phân hóa xãhội về nghề nghiệp như các nhà thơ, các nhà văn…, Sự phân hóa những giai tầngđối cực về kinh tế như giai cấp tư sản, giai cấp vô sản….Trong giáo dục sự phânhóa tạo những nhóm học sinh giỏi – hsinh kém

* Cơ chế: Sự phân hóa xã hôi diễn ra một cách tất yếu theo quy luật có thể phân

biệt: Quy luật tự nhiên các cá nhân sinh ra lớn lên tham gia vào các nhóm XH khác nhau tương ứng với đặc điểm dân tộc, tuổi, giới tính…và Quy luật xã hội trẻ em

đến 6 tuổi thì vào lớp 1 mỗi năm lên một lớp; theo quy luật XH người lao độngthất nghiệp thì khó tránh khỏi tình trạng nghèo, những người có trình độ chuyênmôn cao thì có xu hướng tìm việc đc trả công cao

- Sự phân công lao động: do làm những công việc khác nhau, chuyên môn hóakhác nhau, chuyên môn hóa khác nhau nên xuất hiện các nhóm nghề nghiệp khácnhau Trính độ học vấn khác nhau cũng tạo những nhóm XH khác nhau như laođong chân tay – lao động trí óc

- Giáo dục là một trog những phương thức phân hóa XH sâu sắc Những ngườihọc ở trường ĐH Bách Khoa thường tham gia vào các nhóm khoa học công nghệ,người tham gia vào trường ĐH xây dựng sẽ tham gia vào các nhóm nghề xâydựng Trình độ học vấn khác nhau tạo những vị thế XH khác nhau như: học trường

ĐH Y sẽ trở thành bác sĩ… Học sinh (HS) trong cùng độ tuổi vừa có sự giốngnhau lại vừa có sự khác nhau về khả năng tư duy, nhân cách và hoàn cảnh gia đình,

nề nếp gia đình, khả năng kinh tế, nhận thức của cha mẹ về giáo dục, )

Sự phân công lao động và giáo dục – đào tạo là hai trong số nhứng yếu tố có tác động mạnh mẽ tới sự phân hóa xã hội Những yếu tố này có thể lấn át nhưng không làm mất tác dụng của những yếu tố tự nhiên như tuổi, giới tính…

1.2 Phân hóa xã hội trong giáo dục được hiểu như thế nào?

* Phân hóa xã hội trong giáo dục là quá trình hình thành các nhóm xã hội khác

nhau trong nhà trường

Hoặc - Phân hóa xã hội trong giáo dục: là quá trình hình thành, tồn tại và phát

triển các nhóm xã hội trong hệ thống giáo dục

- Một số chỉ báo hay đơn vị đo lường, đánh giá sự phân hóa xã hội trong giáo dục:

Phân hóa xã hội trong giáo dục thể hiện ở các chỉ số:

- Số năm đi học trung bình

- Tỉ lệ biết đọc biết viết

- Tỉ lệ đang đi học

- Tỉ lệ đi học đúng tuổi

Các chỉ số này thể hiện giữa:

- Nam và nữ

- Thành thị và nông thôn (vùng địa lý), giữa các vùng miền

- Nhóm di cư và không di cư

- Các nhóm dân tộc (dân tộc Kinh và các dân tộc khác)

- Nhóm xuất thân từ gia đình giàu và gia đình nghèo (kinh tế, địa vị xã hội, xuấtthân gia đình)

- Tôn giáo, tuổi

nhNăm 1989 Năm 1999 Năm 2009

Nhận xét biểu trên: Năm 2009, tỷ lệ biết đọc biết viết của nam giới là 95,8% và

của nữ là 91,4% Số liệu cho thấy vẫn có sự chênh lệch giữa nam và nữ về tỷ lệbiết đọc biết viết Tuy nhiên, sự chênh lệch này đã giảm đáng kể trong 20 năm qua

So với Tổng điều tra năm 1989, tỷ lệ biết đọc biết viết của nữ giới đã tăng lên 8,7điểm phần trăm và tỷ lệ này của nam giới chỉ tăng lên 3,1 điểm phần trăm Hình

3.1 cho thấy, tỷ lệ biết đọc biết viết ở hai giới gần bằng nhau, điều này chứng minh

sự bất bình đẳng về giới trong lĩnh vực giáo dục gần như được xóa bỏ tại ViệtNam

Tỷ lệ biết đọc biết viết của thành thị cao hơn của nông thôn là 5 điểm phần trăm(97% so với 92%) Qua số liệu Tổng điều tra 1989 và 1999, có thể nhận thấy sựkhác biệt giữa nông thôn và thành thị đã giảm đáng kể trong 20 năm qua Năm

1989, sự khác biệt giữa nông thôn và thành thị là 8,4 điểm phần trăm, đến năm

1999, sự khác biệt này được giảm xuống 6,1 điểm phần trăm Từ năm 1999 đếnnay, mặc dù tỷ lệ biết đọc biết viết của cả nông thôn và thành thị đều tăng lên đáng

kể, tuy nhiên khoảng cách giữa nông thôn và thành thị không giảm mạnh như giaiđoạn từ năm 1989 đến năm 1999

Câu 2: Phân tầng xã hội là gì? Hãy vẽ một vài kiểu/ mô hình phân tầng xã hội.

Phân tầng xã hội trong giáo dục được hiểu như thế nào? Hãy nêu một số chỉ báohay đơn vị đo lường và đánh giá sự phân hóa xã hội trong giáo dục

Câu 4: Công bằng xã hội là gì? Công bằng xã hội trong giáo dục được hiểu như

thế nào?

* Công bằng xã hội là sự tiếp cận và xử lý đúng đắn, không thiên vị các mối quan

hệ cơ bản giữa các cá nhân, tổ chức trong xã hội Đó là các mối tương quan cơ bản,như tương quan giữa nhu cầu và hưởng thụ, nghĩa vụ và quyền lợi, chi phí và lợiích, đóng góp và phần thưởng

Công bằng xã hội theo pháp luật không phải là mục đích tự thân mà là phươngthức, là cơ chế để thực hiện bình đẳng xã hội thực chất

* Công bằng xã hội trong giáo dục:

- Mọi công dân đều có quyền tiếp cận các cơ hội học tập theo quy định của Luậtgiáo dục.

Công bằng giáo dục mà mục tiêu cuối cùng là thực hiện nâng cao dân trí, đào tạonhân lực, phát triển kinh tế xã hội, bảo tồn sự đa dạng của nền văn hóa các dân tộcViệt Nam, góp phần xây dựng xã hội: Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ, văn minh

Hồ Chủ tịch đã nói: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao chonước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng cócơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành…” Ham muốn vô bờ đó của Người thực

sự đã chứng minh cho những quan tâm hết sức lớn lao của Hồ Chủ tịch đối với vấn

đề quốc kế dân sinh

- Lấy thêm các ví dụ: Mọi công dân không phân biệt dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng,nam nữ, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều bình đẳng về cơhội học tập

Nhà nước thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục, tạo điều kiện để ai cũng đượchọc hành Nhà nước và cộng đồng giúp đỡ để người nghèo được học tập, tạo điềukiện để những người có năng khiếu phát triển tài năng

Nhà nước ưu tiên, tạo điều kiện cho con em dân tộc thiểu số, con em gia đình ởvùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, đối tượng được hưởng chínhsách ưu đãi, người tàn tật, khuyết tật và đối tượng được hưởng chính sách xã hộikhác thực hiện quyền và nghĩa vụ học tập của mình.)( Điều 10 Luật GD2005):

“Học tập là quyền và mọi nghĩa vụ của công dân Mọi công dân không phân biệt dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, nam nữ, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều bình đẳng về cơ hội học tập Nhà nước thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục, tạo điều kiện để ai cũng được học hành…”

+ Hiện nay nước ta đã hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở,mọi học sinh trong độ tuổi quy định không phân biệt tôn giáo, giới tính, xuất thângia đình, hoàn cảnh cư trú… đều được giáo dục để đạt trình độ tốt nghiệp tiểu học

và trung học cơ sở

+ Mọi công dân tham dự kỳ thi đại học và đạt mức điểm theo quy định của trườngđều trúng tuyển và có quyền theo học tại trường

Tham khảo để trả lời cho sinh động phần hỏi thêm của Thầy

(Phát triển giáo dục và thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục - đào tạo là cơ sở

để nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn vốn vănhoá cho đồng bào các dân tộc để họ có điều kiện vươn lên hoà nhập và thực hiệnquyền bình đẳng của mình là vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết nhưng cũng rấtkhó khăn ở nước ta hiện nay Chỉ khi nào đồng bào dân tộc thiểu số có được mộttrình độ học vấn cao thì khi ấy họ mới có điều kiện thay đổi tập quán canh tác lạchậu, tiếp thu và áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào trong sản xuất và đời sống vượt quanghèo nàn, góp phần vào sự nghiệp phát triển chung của đất, tức là mới có điềukiện để thực hiện nghĩa vụ của mình, và chỉ khi đó các dân tộc thiểu số mới thực

sự bình đẳng trong một quốc gia đa dân tộc

Đó là những cố gắng nỗ lực của nhà nước ta, nhưng trong thực tế ở một bộ phậngiáo viên trong quá trình giảng dạy vẫn có sự thiên vị cảm tính giữa các học sinhkhác nhau

Câu 5: Bình đẳng xã hội là gì? Bình đẳng xã hội trong giáo dục được hiểu như thế

nào? Nêu một số chỉ báo hay đơn vị đo lường sự bình đẳng xã hội trong giáo dục

* Công bằng xã hội: Là sự tiếp cận và xử lý đúng đắn, không thiên vị các mối

quan hệ cơ bản giữa các cá nhân, tổ chức trong xã hội

- Bình đẳng xã hội: Là nói tới sự thừa nhận và sự thiết lập các điều kiện, các cơ

hội và các quyền lợi ngang nhau cho sự tồn tại và phát triển của các cá nhân, cácnhóm xã hội

→ Công bằng, bình đẳng và tự do gắn liền với quyền cơ bản của của con người

- Bình đẳng giáo dục: Là sự bình đẳng giữa các cá nhân, các nhóm người về điều

kiện, cơ hội và quyền lợi trong giáo dục

- Bình đẳng xã hội trong giáo dục được hiểu một cách cụ thể, rõ ràng là sự bình

đẳng giáo dục, bình đẳng về cơ hội giáo dục, bình đẳng về cơ hội học tập, bìnhđẳng về cơ hội đến trường

* Yêu cầu về bình đẳng xã hội trong giáo dục

- Một là, cơ hội đầu vào giáo dục: bình đẳng về cơ hội đến trường, bình đẳng về cơhội đầu tư cho giáo dục Cần tạo ra sự bình đẳng về cơ hội đến trường cho mọinhóm xã hội từ miền xuôi đến miền ngược, từ trẻ em bình thường đến trẻ em cóhoàn cảnh khó khăn

- Hai là, bình đẳng về cơ hội đầu ra của giáo dục: bình đẳng về cơ hội sử dụngbằng cấp, bình đẳng về cơ hội tìm việc làm phù hợp với trình độ đào tạo

- Ba là, cần thực hiện nguyên tắc công bằng xã hội để từng bước tiến tới bình đẳng

xã hội trong giáo dục (phải hành động trên nền tảng công lý, pháp luật)

- Từ góc độ xã hội học, vấn đề về bình dẳng xã hội trong giáo dục được nhìn

- Thứ ba, là trình độ phát triển kinh tế xã hội: cần thực hiện công bằng ngay cả khikinh tế chậm phát triển Bởi vì bình đẳng xã hội trong giáo dục vừa là mục tiêu vừa

là con đường phát triển con người , phát triển xã hội

* Một số chỉ báo hay đơn vị đo lường sự bình đẳng xã hội trong giáo dục:

- Sự bình đẳng giữa:

+ Nam và nữ

+ Thành thị và nông thôn (vùng địa lý), giữa các vùng miền

+ Nhóm di cư và không di cư

+ Các nhóm dân tộc (dân tộc Kinh và các dân tộc khác)

+ Nhóm xuất thân từ gia đình giàu và gia đình nghèo (kinh tế, địa vị xã hội, xuấtthân gia đình)

+ Tôn giáo

Về các chỉ số:

+ Số năm đi học trung bình

+ Tỉ lệ biết đọc biết viết

+ Tỉ lệ đang đi học

+ Tỉ lệ đi học đúng tuổi

Ví dụ:

Câu 6: Phân tích mối quan hệ giữa “công bằng xã hội” và “bình đẳng xã hội” Liên

hệ thực tế giáo dục ở Việt Nam

Công bằng xã hội (Tr.194-195) Bình đẳng xã hội (Tr 195 - 196)

 là sự tiếp cận và xử lý đúng đắn ,

không thiên vị các mối quan hệ cơ

bản (nhu cầu & hưởng thụ, nghĩa vụ

& quyền lợi, chi phí & lợi ích, đóng

góp & phần thưởng) giữa các cá

nhân, tổ chức trong xã hội.

 được cụ thể hóa thành các nguyên

tắc ứng xử và được thể chế hóa

thành các quy định pháp luật hoặc

thành quy tắc bất thành văn

 Công bằng xã hội theo pháp luật là

phương thức, là cơ chế để thực hiện

bình đẳng xã hội thực chất

 là sự thừa nhận và thiết lập các điều

kiện, các cơ hội và các quyền lợi ngang nhau cho sự tồn tại và phát triển của các

cá nhân, các nhóm xã hội

 nói tới hành vi ứng xử cụ thể giữa ngườivới người trên từng phương diện củacuộc sống

Bình đẳng giáo dục (Tr.199-200, 267-268)

Công bằng xã hội trong giáo dục

(Tr.199-200)

- là tạo ra sự bình đẳng về cơ hội học

tập của mọi công dân không phân biệt

tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính v.v

được nhà nước quy định trong Điều 10,

Luật Giáo dục 2005

Bình đẳng xã hội trong giáo dục

 là sự bình đẳng giữa các cá nhân, cácnhóm người về điều kiện, cơ hội vàquyền lợi trong giáo dục

 được hiểu một cách cụ thể, rõ ràng là sựbình đẳng giáo dục, bình đẳng về cơ hộigiáo dục, bình đẳng về cơ hội học tập,binh đẳng về cơ hội đến trường

Công bằng xã hội là một phương thức, một thiết chế xã hội nhằm nâng cao bìnhđẳng xã hội Công bằng xã hội là phương tiện, cách thức, con đường để đạt đượcbình đẳng xã hội hoặc bất bình đẳng xã hội Ví dụ, bộ giáo dục và đào tạo ra chínhsách cộng điểm ưu tiên trong tuyển sinh đại học cho đối tượng con em dân tộc đểtăng cơ hội được học đại học với đối tượng này, tiến tới thực hiện bình đẳng giữacác dân tộc trong giáo dục

Công bằng xã hội va bình đẳng xã hội là một quá trình xã hội:

- Công bằng xã hội là một trong nhựng nguyên tắc phát triển có ý nghĩa trọng đạicủa mỗi quốc gia Trong đó phải nhấn mạnh sự công bằng về quyền được họchành, quyền được hưởng thụ một nền giáo dục hiện đại, quyền được tham gia pháttriển giáo dục Thực hiện công bằng trong giáo dục trước hết là tạo cơ hội nhưnhau trong học tập là điều kiện quan trọng để thực hiện quyền bình đẳng trong giáodục Khi nền công nghiệp dần nhường chỗ cho kinh tế tri thức thì giáo dục khôngnhững là quyền của mọi công dân, mà còn mang sứ mạng vĩ đại là tạo mọi cơ hội

để con người được học tập suốt đời, nghĩa là phải làm cho quốc gia thành một xãhội học tập

- Khi tạo cơ hội giáo dục tính đến từng con người, không loại trừ một ai thì chính

đó là sự công bằng về giáo dục được giải quyết cơ bản Sự công bằng về giáo dục

là sự công bằng về cơ hội để con người phát triển bền vững trên cơ sở họ thực hiệnđược quyền lợi và nghĩa vụ học tập suốt đời Thực hiện nguyên tắc công bằng xãhội để từng bước tiến tới bình đẳng xã hội trong giáo dục: bình dẳng về đầu vàogiáo dục, bình đẳng về đầu ra của giáo dục

- Giáo dục là phương tiện tạo ra bình đẳng bằng cách mang lại cơ hội công bằngcho mọi người Thông qua cơ hội công bằng, giáo dục kích thích nỗ lực vươn lêncủa mọi cá nhân, thúc đẩy sự ưu tú, tài năng, sự sáng tạo, nhờ đó tạo ra tiến bộ vàphát triển xã hội

Ví dụ sự bình đẳng về cơ hội đến trường: trẻ em ở miền núi, miền xuôi khi đủ 6tuổi đều có thể đi học tiểu học Công bằng về giáo dục luôn đòi hỏi sự công bằng

về điều kiện học tập Một phường trong thành phố lớn có ít nhất một trường tiểuhọc; một xã vùng cao hiện nay cũng có trường tiểu học Nếu nhìn vào con số thống

kê này, người ta có thể cho rằng, giữa miền núi với vùng đô thị đã có sự công bằng

về giáo dục tiểu học Thực ra vẫn rất bất công bằng khi trường tiểu học ở thànhphố được xây dựng kiên cố, có đủ điện chiếu sáng trong từng lớp học, có bàn ghế

học sinh đóng đúng quy cách, có máy tính cho học sinh sử dụng ngay khi vào lớp

1, v.v còn trường ở vùng cao được bao bọc bằng những tấm phên đan bằng trehoặc nứa, ghế học sinh ghép bằng những cây tre, mùa đông đến gió rừng làm cho

lũ trẻ co ro trong lớp học, trời mưa hoặc lúc chiều tà, lớp học tối om Cũng là họctiểu học, nhưng chất lượng trường lớp như thế làm sao mà bảo đảm việc học tập ởhai nơi là công bằng?

* Liên hệ thực tế giáo dục ở Việt Nam:

- Nhà nước tăng cường đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, trang bị cơ sở vật chấttrường lớp cho các tỉnh miền núi nhằm tăng cơ hội được học tập cho đồng bào dântộc thiểu số, vùng miền núi xa xôi, hẻo lánh

- Nhà nước thực hiện chính sách miễn giảm học phí, trợ cấp học tập cho các em có điều kiện khó khăn, dân tộc miền núi: SV là con bị dị dạng, dị tật của người nhiễm chất độc hoá học; SV mồ côi cả cha lẫn mẹ, không nơi nương tựa; Sinh viên là người dân tộc thiểu số rất ít người, ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn

và đặc biệt khó khăn;Sinh viên bị tàn tật, khuyết tật có khó khăn về kinh tế; Sinh viên là người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo và hộ cận nghèo theo quy định của Thủ tướng Chính phủ Những đối tượng này sẽ được miễn 100% học phí khi theo học ở các trường đại học công lập ( theo quy định tại Nghị định số 49/2010/NĐ-CP của

Chính phủ : Quy định về miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân từ năm học 2010-2011 đến năm học 2014- 2015)

- Có chính sách ưu tiên trong tuyển sinh đại học cao đẳng với dân tộc miền núi:Những thí sinh người dân tộc, thí sinh ở vùng khó khăn, miền núi nông thôn đềuđược cộng điểm ưu tiên khi dự thi đại học, cao đẳng

Tất cả những chính sách ưu tiên này đều nhằm tạo ra sự bình đẳng về cơ hội họctập giữa các vùng miền, giữa các dân tộc

Câu 7: Phân tích thực trạng phân hóa xã hội và bình đẳng xã hội trong giáo dục từ

tiểu học đến đại học ở Việt Nam

* Một số khái niệm cơ bản.

- Phân hóa xã hội:

+ Phân hóa xã hội là quá trình hình thành các nhóm xã hội khác nhau về một hoặc

một số đặc điểm, tính chất xã hội nhất định

+ Phân hóa xã hội trong giáo dục là quá trình hình thành các nhóm xã hội khác

nhau trong nhà trường

Hoặc - Phân hóa xã hội trong giáo dục: là quá trình hình thành, tồn tại và phát

triển các nhóm xã hội trong hệ thống giáo dục

- Bình đẳng xã hội:

+ Bình đẳng xã hội: Là nói tới sự thừa nhận và sự thiết lập các điều kiện, các cơ

hội và các quyền lợi ngang nhau cho sự tồn tại và phát triển của các cá nhân, cácnhóm xã hội

→ Công bằng, bình đẳng và tự do gắn liền với quyền cơ bản của của con người

+ Bình đẳng giáo dục: Là sự bình đẳng giữa các cá nhân, các nhóm người về điều

kiện, cơ hội và quyền lợi trong giáo dục

+ Bình đẳng xã hội trong giáo dục được hiểu một cách cụ thể, rõ ràng là sự bình

đẳng giáo dục, bình đẳng về cơ hội giáo dục, bình đẳng về cơ hội học tập, bìnhđẳng về cơ hội đến trường

* Phân tích thực trạng phân hóa xã hội và bình đẳng xã hội trong giáo dục từ tiểu học đến đại học ở Việt Nam

biểu 4.2: tỷ lệ nhập học đúng tuổi các cấp theo một số đặc trưng kinh tế - xã hội, 2009

đơn vị tính: Phần trăm

đặc điểm

chung

tiểu học 95,5

trung học

cơ sở 82,6

trung học phổ

cao đẳng thông

đại học 9,6

biểu 4.1: tình hình đi học của dân số từ 5 tuổi trở lên theo một số đặc trưng kinh tế - xã hội, 2009

21,4

16,2 14,7

6,7 6,2

2,6

6,7 5,4

% 30 2 0 1 0 0

- Bình đẳng giới trong giáo dục:

+ Nhìn vào bảng số liệu 4.2 ta thấy sự bình đẳng giữa nam và nữ lớn, tỉ lệ nhập học

đúng tuổi của nữ là lớn hơn nam từ cấp trung học cơ sở đến cao đẳng, đại học; chỉ

có cấp tiểu học tỉ lệ này là nhỏ hơn nhưng không đáng kể (chỉ có 0,1%) Đặc biệt ở

cấp trung học phổ thông tỉ lệ nhập học đúng tuổi của nữ cao hơn nam là 7,5% Như

vậy trong giáo dục đã đạt được sự bình đẳng giới

+ Nhìn chung vẫn có sự khác biệt giữa nam và nữ về tỷ lệ dân số từ 5 tuổi trở lên

đang đi học Tuy nhiên sự khác biệt này không lớn (lấy sl hình 4.1)

- Có sự bất bình đẳng về tỉ lệ nhập học đúng tuổi giữa thành thị và nông thôn, cànglên cấp học cao sự bất bình đẳng này càng lớn: ở cấp tiểu học sự chênh lệch này là2,3%; cấp trung học cơ sở là 8,2%; cấp trung học phổ thông là 15,6%; và đặc biệt

ở cấp đại học là 20,3%

+ Nhìn chung vẫn có sự khác biệt giữa nông thôn và thành thị về tỷ lệ dân số từ 5tuổi trở lên đang đi học Tuy nhiên sự khác biệt này không lớn

- Tình trạng di cư: có sự bất bình đẳng lớn về tỉ lệ nhập học đúng tuổi giữa nhóm

di cư trong tỉnh và di cư giữa các tỉnh: từ cấp tiểu học đến cấp trung học phổ thông

tỉ lệ nhập học đúng tuổi của nhóm di cư trong tỉnh cao vọt hơn hẳn so với nhóm di

cư giữa các tỉnh, đặc biệt ở cấp trung học phổ thông là gấp 2,89 lần Tuy nhiên đếnbậc cao đẳng và đại học tỉ lệ này ở nhóm di cư giữa các tỉnh lại cao hơn, ở bậc đạihọc chênh nhau 11,2%

+ Nhìn chung vẫn có sự khác biệt giữa các nhóm di cư và không di cư về tỷ lệ dân

số từ 5 tuổi trở lên đang đi học Tuy nhiên sự khác biệt này không lớn

- Dân tộc: Có sự bất bình đẳng giữa các dân tộc Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm13% tổng dân số Việt Nam nhưng sinh viên người dân tộc thiểu số chỉ chiếmkhoảng 4% trong tổng số hơn một triệu sinh viên đại học

+ Theo bảng 4.2 Phân tích theo nhóm dân tộc cho thấy dân tộc Kinh có tỷ lệ nhậphọc đúng tuổi cao nhất, tiếp theo sau là dân tộc Tày và mường dân tộc Khmer vàmông là hai dân tộc có các tỷ lệ nhập học đúng tuổi thấp nhất, đặc biệt ở các cấphọc THCs và THPT Như vậy là vẫn có sự bất bình đẳng giữa các dân tộc về tỉ lệ

việc tăng tỉ lệ nhập học đúng tuổi và phổ cập tiểu học cho các nhóm dân tộc ítngười, đặc biệt chú trọng đến nhóm dân tộc Thái, Khmer và Mông là những nhóm

có tỷ lệ nhập học bậc tiểu học ở mức thấp…

+ Theo bảng 4.1 có sự khác biệt lớn giữa các nhóm dân tộc về tỷ lệ dân số từ 5 tuổitrở lên đang đi học (sl năm 2009) Trong năm 2009, trong số 6 nhóm dân tộc, dântộc mông có tỷ lệ dân số từ 5 tuổi trở lên đang đi học cao nhất (27,6%) và dân tộcKhmer có tỷ lệ thấp nhất (17,5%) Tỷ lệ đi học cao của dân tộc mông cho thấynhững dấu hiệu tích cực của đầu tư về giáo dục mục tiêu cho một số nhóm dân tộcthiểu số Tuy nhiên, dân tộc mông cũng có tỷ lệ chưa bao giờ đến trường cao nhất(47,8%) so với các nhóm dân tộc khác

- Bất bình đẳng giữa nhóm giàu và nhóm nghèo:

+ Tỉ lệ đi học của trẻ em xuất thân từ nhóm gia đình nghèo luôn thấp hơn tỉ lệ đihọc của nhóm gia đình giàu Tình trạng bất bình đẳng này biểu hiện đặc biệt rõ ởgiáo dục đại học Vào năm 1998-1999, tỉ lệ đi học cao đẳng, đại học của thanh niên18-24 tuổi xuất thân từ số 20% gia đình giàu nhất (28,13%) nhiều gấp 60 lần tỉ lệcủa nhóm gia đình nghèo nhất (0,46%) Trong số người ở nhóm tuổi 12-20 xuấtthân từ gia đình nghèo nhất, có tới 43% đã bỏ học, trong khi tỉ lệ bỏ học là 18% ởnhóm người cùng độ tuổi xuất thân từ gia đình giàu nhất

+ Bảng 4.1: Năm 2009, tỉ lệ nhập học đúng tuổi của thanh niên xuất thân từ nhómgia đình giàu nhất là 26,3% gấp 87,7 lần tỉ lệ của nhóm gia đình nghèo nhất(0,3%)

+ Theo bảng 4.1 có sự khác biệt giữa các nhóm giữa nhóm ngũ vị phân về tìnhtrạng giàu nghèo của hộ gia đình về tỷ lệ dân số từ 5 tuổi trở lên đang đi học (slnăm 2009) Mối quan hệ tỷ lệ thuận giữa điều kiện kinh tế-xã hội của hộ gia đình

và cơ hội giáo dục được thể hiện rất rõ, hộ có điều kiện kinh tế-xã hội càng cao thì

tỷ lệ đang đi học càng cao (Biểu 4.1) và tỷ lệ chưa bao giờ đến trường càng thấp(Hình 4.1)(vd thêm số liệu hình 4.1).

Câu 8: Kể tên các hình thức bất bình đẳng xã hội trong giáo dục Phân tích một

hình thức biểu hiện rõ nhất tình trạng bất bình đẳng xã hội trong giáo dục ở ViệtNam hiện nay

Cách ứng xử bất công và tình trạng bất bình đẳng xã hội trong giáo dục làm giảmhiệu quả và lợi ích mà giáo dục có thể đem đến cho cuộc sống con người và xã hội.Đối với cá nhân, việc bị tước bỏ cơ hội đi học gây ra hậu quả xấu trực tiếp trướcmắt và lâu dài đối với cuộc sống của họ Đối với cộng đồng xã hội, sự bất công vàbất bình đẳng xã hội trong giáo dục là nguyên nhân của những bất ổn định, mâuthuẫn, xung đột, nghèo nàn, tụt hậu, chậm phát triển

* Các hình thức bất bình đẳng xã hội trong giáo dục:

- BBĐ giới trong giáo dục:

- BBĐ giữa thành thị và nông thôn:

- BBĐ giữa nhóm giàu và nhóm nghèo:

- BBĐ giữa các dân tộc:

Lấy thêm thông tin từ câu 7 và từ tài liệu kia, đưa thêm nhiều số liệu minh chứngNguyên nhân của những BBĐ trên:

- Do quan niệm, thói quen “Trọng nam khinh nữ”

- Điều kiện tự nhiên phức tạp, khắc nghiệt, cơ sở hạ tầng yếu kém

- Nhu cầu học tập của một bộ phận chưa cao, nhận thức không đồng đều giữa cácnhóm xã hội

- Cơ hội tiếp cận giáo dục bị hạn chế

0 Kinh Tày Thái Mưèng Khơmer Mông

hình 3.4: tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên biết đọc biết viết theo dân tộc, 2009

+ Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 13% tổng dân số Việt Nam nhưng sinh viên người dân tộc thiểu số chỉ chiếm khoảng 4% trong tổng số hơn một triệu sinh viên đại học

+ Theo kết quả điều tra về dân số và giáo dục năm 2009 thì dân tộc Kinh có tỷ lệ biết đọc biết viết cao nhất (95,9%) và tỷ lệ này của dân tộc mông là thấp nhất

(37,7%) Ba nhóm dân tộc Kinh, Tày và mường có tỷ lệ biết đọc biết viết cao hơn

so với các nhóm dân tộc Thái, Khmer và đặc biệt mông

+ Trong năm 2009, trong số 6 nhóm dân tộc, dân tộc mông có tỷ lệ dân số từ 5 tuổi trở lên đang đi học cao nhất (27,6%) và dân tộc Khmer có tỷ lệ thấp nhất

(17,5%) Tỷ lệ đi học cao của dân tộc mông cho thấy những dấu hiệu tích cực củađầu tư về giáo dục mục tiêu cho một số nhóm dân tộc thiểu số Tuy nhiên, Hình4.1( câu 7) cho thấy dân tộc mông cũng có tỷ lệ chưa bao giờ đến trường cao nhất(47,8%) so với các nhóm dân tộc khác

+ Biểu 4.2 cho thấy có sự khác biệt về tỷ lệ nhập học đúng tuổi ở các cấp học trong

hệ thống giáo dục quốc dân, cấp học càng cao thì sự khác biệt càng lớn Phân tích

theo nhóm dân tộc cho thấy dân tộc Kinh có tỷ lệ nhập học đúng tuổi cao nhất,

tiếp theo sau là dân tộc Tày và mường dân tộc Khmer và mông là hai dân tộc cócác tỷ lệ nhập học đúng tuổi thấp nhất, đặc biệt ở các cấp học THCs và THPT Nhưvậy là vẫn có sự bất bình đẳng giữa các dân tộc về tỉ lệ đi học đúng tuổi

Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với tình trạng học vấn của các dân tộc ít ngườivẫn còn ở mức thấp Các chương trình can thiệp ưu tiên cao cho nhóm dân số này

sẽ giúp cải thiện được tình hình Trước mắt những nỗ lực giáo dục cần hướng tớiviệc tăng tỉ lệ nhập học đúng tuổi và phổ cập tiểu học cho các nhóm dân tộc ítngười, đặc biệt chú trọng đến nhóm dân tộc Thái, Khmer và Mông là những nhóm

có tỷ lệ nhập học bậc tiểu học ở mức thấp…

biểu 5.1: trình độ học vấn cao nhất đã đạt được của dân số từ 5 tuổi trở lên

theo một số đặc trưng kinh tế - xã hội, 2009

đơn vị tính: Phần trăm

đặc trưng kinh tế

-xã hội

chưa tốt nghiệp tiểu học

tốt nghiệp thPt tốt nghiệp tiểu học tốt nghiệp thcs

trở lên

1,7 5,2 4,0

8,5

8,5 12,720,5

22,7

14,5 17,1

26,9 29,824,1

21,5

21,4 14,7

+ Biểu 5.1 cho thấy sự khác biệt giữa các nhóm dân tộc được quan sát thấy lớn

nhất ở trình độ tốt nghiệp THPT trở lên Nhóm dân tộc Kinh có tỷ lệ tốt nghiệp THPT trở lên cao hơn gấp 2 lần so với các nhóm dân tộc khác (22,7% so với 9%).

Kinh Tày Thái Mưèng Khmer Mông

các mức từ dưới lên trên lần lượt là: không đi học, chưa tốt nghiệp tiểu học, tốt nghiệp tiểu học, tốt nghiệp thcs, tốt nghiệp thpt

hình 5.2: trình độ học vấn cao nhất đã đạt được của dân số từ 5 tuổi trở lên

theo nhóm dân tộc, 2009

+ Hình 5.2 trình bày trình độ học vấn cao nhất đã đạt được của dân

số từ 5 tuổi trở lên chia theo dân tộc đồ thị cho thấy có sự khác biệt

giữa các dân tộc dân tộc Kinh có tỷ lệ tốt nghiệp THCs trở lên cao

nhất so với các dân tộc khác, tỷ lệ này thấp nhất ở dân tộc mông

hình 6.2: tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên chia theo trình độ chuyên môn kỹ

thuật cao nhất đạt được và nhóm dân tộc, 2009

8

Sơ cap Trung cap Cao đang Đai hoc tré lên

+ Hình 6.2 cho thấy sự khác biệt về trình độ chuyên môn kỹ thuật cao nhất đã đạt được ở các nhóm dân tộc khác nhau Nhìn chung, tỷ lệ dân số có trình độ

chuyên môn kỹ thuật của dân tộc Kinh cao nhất ở hầu hết các nhóm trình độ, trừ trình độ trung cấp thì dân tộc Tày có tỷ lệ 7,2%, cao hơn so với tỷ lệ 5% của dân tộc Kinh sự khác biệt về trình độ chuyên môn kỹ thuật cao nhất đã đạt được giữa dân tộc Kinh và các nhóm dân tộc khác được quan sát thấy nổi bật nhất ở các mức trình độ cao hơn

Trong thời kỳ từ năm 1989 đến nay, tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên có trình độ cao đẳng trở lên của các nhóm dân tộc ít người đã tăng hơn 2,5 lần (0,4 lên 1,1%) Tuy nhiên, số lượng những người thuộc nhóm các dân tộc ít người có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao vẫn rất khiêm tốn Trong năm 2009, chỉ có hơn 1% người dân tộc

ít người có trình độ cao đẳng trở lên

- Sự bất bình đẳng còn thể hiện ở đầu ra của giáo dục?

- Nguyên nhân của thực trạng trên:

+ Nhu cầu học tập trong một số cộng đồng dân tộc chưa cao, nhiều gia đình dân tộc vẫn quan trọng việc kiếm cái ăn cái mặc hơn là việc học hành

+ Do cơ hội tiếp cận giáo dục bị hạn chế, đường xá đi lại học tập khó khăn, trường lớp, cơ sở vật chất phục vụ cho việc học tập còn thiếu thốn

+ Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên phục vụ ở các vùng đồng bào dân tộcthiểu số sinh sống còn thiều

- biện pháp:

+ Tăng cường vốn, tăng cường đầu tư trang bị xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật (điện, đường, trường, trạm…) cho các vùng đồng bào dân tộc

+ Tiếp tục duy trì việc thực hiện các chính sách ưu tiên trong giáo dục đối với con

em vùng đồng bào dân tộc thiểu số: như chính sách cộng điểm ưu tiên trong tuyển sinh đại học…

Câu 9: Chức năng sàng lọc của giáo dục có ảnh hưởng như thế nào đến phân hóa

và bình đẳng xã hội trong giáo dục Liên hệ thực tế ở Việt Nam

* cách 1:

Nêu khái niệm phân hóa và bình đẳng xã hội trong giáo dục

1.Chức năng sàng lọc của giáo dục

Chức năng đánh giá, phân loại trình độ học vấn của học sinh, từ đó tuyểnchọn học sinh vào những trường, những lớp khác nhau về năng lực học tập và trình

độ phát triển của cá nhân, được gọi là chức năng sàng lọc của giáo dục

2 Chức năng sàng lọc của giáo dục có ảnh hưởng như thế nào đến phân hóa và bình đẳng xã hội trong giáo dục

a Quan điểm thứ nhất: Chức năng sàng lọc của giáo dục đảm bảo công bằng và

bình đẳng xã hội.

- Nhờ cơ chế tuyển sinh thông qua việc kiểm tra, thi các trường (phổ thông,cao đẳng, đại học…) sẽ tuyển chọn và phân loại được trình độ học sinh, từ đó cóthể xếp các em vào các lớp có phương pháp dạy học phù hợp, giúp cho các em cóthể phát huy hết năng lực của bản thân

- Cũng nhờ có cơ chế thi tuyển sinh mà các em học sinh năng lực cao, đạtđiểm cao hơn có thể đỗ vào các trường đại học danh tiếng, các em học sinh nănglực thấp, đạt điểm thấp chỉ có thể đỗ và theo học ở các trường đại học bình thường

Với cơ chế thi cử trên, nếu làm khách quan, chính xác, thì việc sắp xếp các

em học sinh vào các lớp học khác nhau trong một trường hoặc vào các trường khácnhau, không phụ thuộc vào điều kiện kinh tế và địa vị xã hội của gia đình các em,

từ đó đảm bảo công bằng, bình đẳng xã hội trong giáo dục

2.Quan điểm thứ 2: Giáo dục là công cụ sàng lọc của xã hội nên nó góp phần

củng cố, duy trì cấu trúc phân tầng bất bình đẳng trong xã hội.

- Thông qua thi tuyển sinh, các trường phân loại trình độ học sinh và thườngxếp các em có kết quả cao vào các lớp có nội dung và phương pháp dạy học tốthơn so với các em học sinh còn lại, việc làm này tạo nên sự bất bình đẳng xã hộingay trong quá trình các em học tại trường; sự sàng lọc, phân biệt đối xử này theođuổi suốt quá trình giáo dục từ tiểu học lên đến đại học, sau đại học và nó dẫn tới

sự phân tầng bất bình đẳng xã hội về nghề nghiệp, thu nhập, vị thế xã hội của họcsinh sau khi ra trường

- Với chức năng sàng lọc của giáo dục, tạo ra các trường chất lượng cao, cáclớp chất lượng cao trong các nhà trường, học sinh trong các trường này, các lớpnày được hết sức quan tâm và được tạo điều kiện học tập tốt nhất có thể; do đónhiều gia đình giàu có hoặc có địa vị xã hội đã tìm mọi cách cho con cái họ đượcvào học trong các trường này, lớp này, gây nên các tiêu cực và sự bất bình đẳng xãhội trong giáo dục

3 Liên hệ thực tế ở Việt Nam ( vấn đề Phân ban, Phân luồng trong giáo dục của nước ta hiện nay)

- Nước ta trong giai đoạn vừa qua đã tiến hành thí điểm và thực hiện môhình Phân ban trung học phổ thông:

+ Năm 1992 đến 1998 tiến hành thí điểm Phân ban THPT với 3 ban: BanKhoa học tự nhiên (ban A), Ban Khoa học tự nhiên – kỹ thuật (ban B), Ban Khoahọc xã hội (ban C) (Năm 1998 Thủ Tướng CP ra chỉ số 30 thị dừng CTTĐPB,quay lại CTCCGD)

+ Năm 2003 – 2004 tiến hành thí điểm Phân ban THPT mới với 2 ban:KHTN(ban A), KHXH (ban C) Năm 2005 Bộ GD&ĐT đề nghị điều chỉnh môhình PB, bổ sung thêm ban cơ bản

+ Từ năm 2006 đến nay tiếp tục thực hiện mô hình THPT Phân ban với 3ban: ban cơ bản, ban khoa học tự nhiên, ban khoa học xã hội và nhân văn (thực tếhiện nay đa số học sinh chọn học ban cơ bản)