ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: Lịch sử sách

Lịch sử sách là một môn khoa học xã hội nghiên cứu quá trình hìnhthành và phát triển của sách, dựa trên cơ sở các điều kiện cơ bản hìnhthành sách như chữ viết, các loại giấy, kĩ thuật in. Bản chất của sách trongđời sống xã hội loài người.Quá trình hình thành sách được trình bày kháiquát từ quá trình hình thành chữ viết, vật liệu tạo thành sách, kỹ thuật insách; Sách Việt Nam đã xuất hiện từ thời kì phong kiến đến năm 1930.Tiếp đó, Sách Việt Nam có trong giai đoạn 1930 1945; Sách Việt Namgiai đoạn 19451954; Sách Việt Nam có trong giai đoạn 19541975. Việcxuất hiện của sách luôn gắn chặt với bối cảnh lịch sử kinh tế xã hội, đặcbiệt giai đoạn 19751985. Sách Việt Nam thời kì đổi mới của đất nước từnăm 1986 đến nay. Những thành tích to lớn trong công tác xuất bản ở ViệtNam phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước

Trang 1

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: Lịch sử sách

Đại học Quốc gia Hà Nội

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Khoa Thông tin - Thư viện Bộ môn: Thư viện - Thư mục

1 Thông tin về giảng viên

1.1 Giảng viên 1:

Họ và tên: Nguyễn Thế Tuấn

Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sĩ, Giảng viên chính

Địa điểm làm việc: P.5, A13, Khu Tập thể Nguyễn Ái Quốc 10 - Phường

Trung Liệt - Quận Đống Đa - Hà Nội

Địa chỉ liên hệ:

Điện thoại: 0904 122894

Email:

Các hướng nghiên cứu chính: Thông tin học; Lịch sử sách; Công tác với người đọc; Cơ sở vật chất kĩ thuật trong cơ quan Thông tin - Thư viện

Họ và tên: Trần Thị Quý

Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sĩ, giảng viên chính

Địa điểm làm việc: Khoa Thông tin - Thư viện Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn

Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin - Thư viện, Tầng 4, Nhà A

336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 0913 525 419

Email: tranthiquy@yahoo.com

Các hướng nghiên cứu chính: Thông tin học; xử lý thông tin; phân loại khoa học và phân loại tài liệu; Lịch sử sách; Thư viện và sự nghiệp thông tin - thư viện

Họ và tên: Chu Ngọc Lâm

Chức danh, học hàm, học vị : Tiến sĩ, chuyên viên chính

Giám đốc Thư viện Hà Nội

Địa điểm làm việc: Thư viện Hà Nội, 47 Bà Triệu, Hoàn Kiếm, Hà Nội Điện thoại : 04-7344715 Mobile : 0912.075218

Địa chỉ liên hệ :Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện

Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi – Thanh Xuân, Hà Nội Điện thoại: 04-8583903

Hoặc: Thư viện Hà Nội, 47 Bà Triệu, Hoàn Kiếm, Hà Nội

Các hướng nghiên cứu chính: Công tác địa chí thư viện, Tổ chức và quản

lý hoạt động Thông tin – Thư viện, hệ thống Thông tin – Thư viện lực lượng vũ trang, Thư mục học – Thư viện học, Phân loại và tổ chức mục

Trang 2

lục Phân loại, Phương pháp nghiên cứu khoa học trong Thông tin – Thư viện

2 Thông tin chung về môn học

Tên môn học: Lịch sử sách

Số tín chỉ: 2

Môn học: Bắt buộc

Các môn học tiên quyết: Thư viện học đại cương

Các môn học kế tiếp:

Yêu cầu về trang thiết bị:

- Phòng học giảng lý thuyết và thảo luận nhóm;

- Thư viện thực hành bao gồm sách, các loại từ điển tra cứu các ngành/ chuyên ngành khoa học và các Bảng phân loại tài liệu;

- Máy chiếu projector, máy tính, bảng, phấn

Giờ tín chỉ đối với các hoạt động

- Nghe giảng lý thuyết: 20

- Làm bài tập trên lớp: 1

- Thực hành bài tập: 0

Địa chỉ Khoa Bộ môn phụ trách môn học:

Văn phòng Khoa Thông tin - Thư viện Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 04-8583903

3 Mục tiêu của môn học

Môn học “Lịch sử sách” nhằm trang bị cho sinh viên ngành Thông tin - Thư viện:

Về kiến thức:

Nắm vững kiến thức cơ bản những vấn đề lý luận chung về sự hình thành và phát triển của chữ viết, giấy, sách

Hiểu rõ vai trò của sách trong đời sống xã hội và hoạt động Thông tin - Thư viện

Nắm được lịch sử sách các thời kỳ lịch sử ở Việt Nam

Hiểu rõ lịch sử ra đời của các cuốn sách, bộ sách và vai trò của các tác giả Nắm vững các thành tựu về công tác xuất bản ở miền Bắc trước năm 1975; Những đặc điểm của công tác xuất bản ở miền Nam trong thời kì Mỹ - ngụy Hiểu được giá trị của sách trong công cuộc xây dựng đất nước giàu mạnh Biết cách nghiên cứu và sưu tầm, bảo vệ những di sản văn hóa Việt Nam (các

di chỉ văn hóa, sách cổ, sử thi v.v…)

Về kỹ năng:

Trang 3

Có kỹ năng nhận biết đánh giá vai trò chữ viết khái quát, vật liệu tạo thành sách trong đời sống xã hội nói chung và trong hoạt động thông tin - thư viện nói riêng qua các giai đoạn lịch sử

Có kỹ năng phân biệt được các giai đoạn lịch sử Việt Nam để thiết lập chương trình nghiên cứu của môn học này

Có kỹ năng sử dụng các công cụ tra cứu bổ trợ cho việc học tập

Có kỹ năng nhận biết các tên sách, các tác giả Việt Nam trong từng giai đoạn lịch sử

Có kỹ năng nhận biết đánh giá giá trị của những tác phẩm những tác giả trong tiến trình lịch sử văn hóa Việt Nam

Có kỹ năng tìm tin bằng ký hiệu phân loại theo những phương pháp truyền thống và hiện đại để phục vụ cho việc nghiên cứu học tập bộ môn lịch sử sách và tìm hiểu mối liên hệ với khảo cổ học

Về thái độ, chuyên cần:

Yêu thích môn học để từ đó yêu thích hoạt động tìm hiểu tài liệu địa chí, sử thi, sưu tầm các chứng cứ lịch sử về sự xuất hiện sách ở Việt Nam

Nhận thấy tầm quan trọng của lịch sử sách có ý nghĩa quyết định đến chất lượng học tập môn học

Nâng cao tinh thần trách nhiệm, không ngừng học tập kiến thức mới một cách sáng tạo đáp ứng yêu cầu đỏi hỏi của chương trình đào tạo nghề thông tin - thư viện

Có ý thức tự giác rèn luyện tính cẩn thận trong quá trình tìm kiếm tài liệu nói chung và phân loại tài liệu nói riêng với những khám phá khảo cổ học mới được phát hiện liên quan đến sách

Quan tâm và biết đến việc hoàn thiện lý luận và thực tiễn của môn học lịch

sử sách Việt Nam với hệ thống công nghệ thông tin hiện đại

Mục tiêu chi tiết cho từng nội dung của môn học

Mục tiêu

Chương 1:

Những vấn đề

chung về sách

- Hiểu được nội hàm bản chất của sách

- Hiểu rõ vai trò tác dụng của sách trong xã hội

- Nêu được đặc tính cấu tạo của sách

- Hiểu được nội dung cấu tạo của sách, hình thành

- Phân tích được sách là thành quả của quá trình lao động

- Giải thích được bản chất, nội dung của định nghĩa về sách

- Lý giải được quy luật hình thành và phát triển của

- Đánh giá được bản chất của sách vừa là sản phẩm tinh thần vừa là sản phẩm vật chất

do con người sáng tạo ra

- So sánh được sự giống và khác nhau của các định nghĩa về sách

Trang 4

và phát triển khoa học; Các yếu tố để nhận biết một bộ môn khoa học

- Nắm được nội dung, mối quan hệ giữa bản chất và tác dụng của sách

- Nêu được sách là điều kiện quan trọng để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

sách; Các yếu tố cấu thành sách

Chương 2:

Quá trình hình

thành sách

- Nêu được tóm lược lịch sử hình thành chữ viết trên thế giới

- Nắm được lịch

sử vật liệu tạo thành sách

- Hiểu rõ hình thức cơ bản trong

kĩ thuật in sách

- Phân tích được các giai đoạn lịch

sử hình thành chữ viết

- So sánh được các vật liệu tạo thành sách

- Đánh giá được nguyên nhân tác động tới sự tiến triển của kỹ thuật

in sách

Chương 3:

Sách Việt Nam

từ thời kỳ phong

kiến đến năm

1930

- Hiểu được lịch

sử ra đời của các sách tiêu biểu

- Mô tả được hệ thống về các ngành khoa học

- Nêu được ưu, nhược điểm, ảnh hưởng của nho giáo, tôn giáo đến sách

- Biết được lịch

sử, chiến đấu bảo

vệ Tổ quốc của nhân dân Việt Nam

- Phân tích được nguyên nhân, hoàn cảnh ra đời của các sách

- Nắm vững nội dung chính của những cuốn sách

đã nêu

- Phân biệt được

sự giống và khác nhau

- Đánh giá và lý giải được những thành tựu đã đạt được về xuất bản sách

Trang 5

Chương 4:

giai đoạn

1930 - 1945

- Hiểu được lịch sử

ra đời của những tên sách tiêu biểu thời kỳ này

- Nắm được tên các cuốn sách thuộc các ngành khoa học khác nhau

- Mô tả hệ thống chính xác các tác giả của sách

- Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam với những tên sách cách mạng

- Phân tích được nguyên nhân và hoàn cảnh ra đời của sách báo

- Nắm được nội dung cụ thể những cuốn sách tiêu biểu: “Đường cách mệnh”

- Đánh giá được

sự giống và khác nhau của sách thuộc các nhà xuất bản

Chương 5:

giai đoạn

1945 - 1954

- Hiểu được bối cảnh lịch sử kinh

tế xã hội

- Nắm được hoạt động xuất bản sách Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954

- Sự nghiệp xuất bản dưới chế độ mới và hoạt động xuất bản ở chiến khu

- Mô tả được hoạt động xuất bản và phục vụ sách trong vùng địch tạm chiếm

- Phân tích được nguyên nhân và hoàn cảnh ra đời của sách báo

- Nắm được nội dung cụ thể của những cuốn sách

tiêu biểu: “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của

Hồ Chủ Tịch Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ số

191-CT/TTg “Về việc giữ bí mật trong các ấn loát phẩm”

ngày 25/7/1952

- Đánh giá hoặc

so sánh được các dòng sách chính trị, sách văn nghệ, sách khoa học - kỹ thuật

Chương 6:

giai đoạn

1954 - 1975

- Hiểu được bối cảnh kinh tế xã hội ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa

- Nắm được hoạt động xuất bản ở miền Bắc, ở miền Nam dưới chế độ

- Phân tích được các thành tựu hoạt động xuất bản ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa

- Đánh giá được

số lượng nhà xuất bản và số lượng đầu sách đã xuất bản ở miền Nam

Trang 6

Mỹ - Ngụy Hoạt động xuất bản trong vùng giải phóng

Chương 7:

giai đoạn

1975 - 1985

- Hiểu được bối cảnh kinh tế xã hội ở miền Bắc

- Nắm được hoạt động xuất bản và những thành tựu đạt được 1975

-1985

- Phân tích được những thiếu sót trong công tác xuất bản 1975-1985

- Phân tích khả năng khắc phục những tàn tích và di hại của xuất bản dưới thời

kì Mỹ - Ngụy

- Đánh giá được kết quả hoạt động xuất bản, ưu nhược điểm chính của công tác xuất bản giai đoạn

1975 -1985

Chương 8:

thời kỳ đổi mới

của đất nước từ

năm 1986 đến

nay

- Hiểu được những điều kiện mới của việc xuất bản sách từ năm

1986 đến nay

- Nắm được những thành tựu bước đầu và những vấn đề mới nảy sinh trong công tác xuất bản với tiến trình hội nhập

- Phân tích được những ưu điểm lớn của hoạt động quản lý Nhà nước

về xuất bản

- Luật xuất bản ra đời 7/7/1993 làm nền tảng lí luận và pháp lí cho hoạt động xuất bản phát triển

- Đánh giá công tác xuất bản ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới từ năm 1986 - nay

4 Tóm tắt nội dung môn học

Lịch sử sách là một môn khoa học xã hội nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của sách, dựa trên cơ sở các điều kiện cơ bản hình thành sách như chữ viết, các loại giấy, kĩ thuật in Bản chất của sách trong đời sống xã hội loài người.Quá trình hình thành sách được trình bày khái quát từ quá trình hình thành chữ viết, vật liệu tạo thành sách, kỹ thuật in sách; Sách Việt Nam đã xuất hiện từ thời kì phong kiến đến năm 1930 Tiếp đó, Sách Việt Nam có trong giai đoạn 1930 - 1945; Sách Việt Nam giai đoạn 1945-1954; Sách Việt Nam có trong giai đoạn 1954-1975 Việc xuất hiện của sách luôn gắn chặt với bối cảnh lịch sử kinh tế xã hội, đặc biệt giai đoạn 1975-1985 Sách Việt Nam thời kì đổi mới của đất nước từ năm 1986 đến nay Những thành tích to lớn trong công tác xuất bản ở Việt Nam phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước

Trang 7

5 Nội dung chi tiết môn học

CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ SÁCH

1.1 Bản chất của sách

1.1.1 Sách là thành quả của quá trình lao động, là động lực quan trọng

thúc đẩy sự phát triển không ngừng của xã hội 1.1.2 Sách là sản phẩm tinh thần, vật chất do con người sáng tạo thông

qua quá trình lao động lâu dài

1.2 Các định nghĩa về sách

1.2.1 Định nghĩa về sách nhìn từ góc độ chữ viết

1.2.2 Định nghĩa về sách nhìn từ góc độ vật liệu tạo thành sách

1.2.3 Định nghĩa về sách nhìn từ góc độ kỹ nghệ in

1.2.4 Định nghĩa về sách nhìn từ góc độ công dụng của sách

1.2.5 Định nghĩa về sách nhìn từ góc độ nội dung tri thức

1.3 Vai trò, ý nghĩa và tác dụng của sách trong đời sống xã hội loài người

1.3.1 Sách phản ánh đầy đủ và sinh động thế giới tự nhiên, xã hội và tư

duy của con người 1.3.2 Sách là công cụ đắc lực giúp con người học tập suốt đời

1.3.3 Sách là công cụ lao động đặc biệt giúp con người cải tạo thế giới 1.3.4 Sách là vũ khí đấu tranh giai cấp

1.3.5 Sách là điều kiện quan trọng để xây dựng thành công chủ nghĩa xã

hội và chủ nghĩa cộng sản

1.4 Cấu tạo của sách

1.4.1 Bộ, phần, tập, quyển

1.4.2 Theo số thứ tự của đĩa CD - ROM

CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH SÁCH

2.1 Quá trình hình thành chữ viết

2.1.1 Chữ hình vẽ cụ thể

2.1.2 Chữ hình vẽ khái quát (chữ tượng hình)

2.1.3 Chữ hình vẽ ghi ý

2.1.4 Chữ ghi âm

2.2 Vật liệu tạo thành sách

2.2.1 Sách bằng đất sét nung

2.2.2 Sách bằng vỏ cây sậy (chỉ thảo, Papirut)

2.2.3 Sách bằng da

2.2.4 Sách bằng xương thú, mai rùa

2.2.5 Sách bằng đồng

2.2.6 Sách bằng đá

2.2.7 Sách bằng tre

2.2.8 Sách bằng gỗ

2.2.9 Sách bằng lụa

Trang 8

2.2.10 Sách bằng giấy

2.2.11 Sách bằng một số vật liệu khác

2.3 Kỹ thuật in sách

2.3.1 In chữ bằng dấu gỗ

2.3.2 In chữ trên ngói (hoa cương)

2.3.3 Khắc chữ trên đá (thạch bàn)

2.3.4 In chữ bằng các bảng khắc gỗ (Điều bản)

2.3.5 Kỹ thuật in chữ rời

2.3.6 Guytenbéc và sự phát triển của nghề in

CHƯƠNG 3: SÁCH VIỆT NAM TỪ THỜI KÌ PHONG KIẾN ĐẾN NĂM 1930

3.1 Lịch sử sách Việt Nam thời kỳ phong kiến

3.1.1 Bối cảnh kinh tế xã hội

3.1.2 Tình hình hoạt động xuất bản

3.2 Lịch sử sách Việt Nam từ cuối thế kỷ 19 đến đầu năm 1930

3.2.1 Lịch sử sách Việt Nam từ cuối thế kỷ 19 đến đầu năm 1930

3.2.2 Lịch sử sách Việt Nam trong những năm 20 của thế kỷ 20

CHƯƠNG 4: SÁCH VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 - 1945

4.1 Bối cảnh lịch sử chính trị kinh tế xã hội

4.2 Hoạt động xuất bản sách báo giai đoạn 1930 - 1945

4.3 Vài nhận xét về tình hình xuất bản sách báo trước 1945

5.1 Bối cảnh lịch sử kinh tế xã hội

5.2 Hoạt động xuất bản sách Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954

5.2.1 Sự nghiệp xuất bản sách dưới chế độ mới

5.2.2 Hoạt động xuất bản ở Chiến khu

5.2.3 Hoạt động xuất bản và phục vụ sách trong vùng địch tạm chiếm

6.1 Bối cảnh lịch sử chính trị - kinh tế - xã hội

6.2 Tình hình hoạt động xuất bản sách ở hai miền Nam Bắc

6.2.1 Hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa (1954 -

1975) 6.2.2 Các nhiệm vụ chủ yếu của công tác xuất bản ở miền Bắc

6.2.3 Hoạt động xuất bản ở miền Nam dưới chế độ Mỹ Ngụy (1954

-1975) 6.2.4 Hoạt động xuất bản trong vùng giải phóng

7.1 Bối cảnh lịch sử kinh tế - xã hội

7.2 Hoạt động xuất bản sách 1975 -1985

7.3 Những thành tựu của hoạt động xuất bản 1975 - 1985

Trang 9

7.4 Những thiếu sót trong công tác xuất bản 1975 - 1985

7.5 Khắc phục những tàn tích và di hại xuất bản dưới thời Mỹ - Ngụy 1954 -

1975

CHƯƠNG 8: SÁCH VIỆT NAM THỜI KỲ ĐỔI MỚI CỦA ĐẤT NƯỚC TỪ NĂM 1986 ĐẾN NAY

8.1 Những điều kiện mới của việc xuất bản sách từ năm 1986 đến nay

8.2 Hoạt động quản lý Nhà nước về xuất bản

8.3 Những thành tựu bước đầu và những vấn đề mới

8.4 Ngành xuất bản Việt Nam trước ngưỡng cửa của Thế kỉ 21

6 Học liệu

6.1 Tài liệu đọc bắt buộc

1 Hoàng Sơn Cường, Lịch sử sách: giáo trình dùng cho học sinh các lớp Đại

học thư viện.-H.: Trường Cao đẳng nghiệp vụ văn hóa, 1981.- 224 tr (Nơi

có tài liệu: Trung tâm Thông tin - Thư viện ĐHQGHN và Phòng tư liệu Khoa TT - TV và giảng viên)

2 Trần Thị Quý Lịch sử sách: Tập bài giảng -H.: ĐHKHXH & NV, 2003.-

158 tr (Nơi có tài liệu : Phòng tư liệu Khoa TT - TV và giảng viên)

3 Nguyễn Thế Tuấn Lịch sử sách: Đề cương bài giảng.-H.: GTVT, 2006.-

52 tr (Phòng tư liệu Khoa TT - TV và giảng viên)

4 Vũ Hoan Thực trạng xuất bản Việt Nam, một số đặc điểm cần khắc phục

để phát triển bền vững xuất bản Việt Nam - 2006 - Số 8 - tr 10 (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT - TV ĐHQGHN và giảng viên)

6.2 Tài liệu đọc thêm

5 Dương Bích Hồng Lịch sử sự nghiệp thư viện Việt Nam trong tiến trình

văn hóa dân tộc - H.: Vụ thư viện, 1999 - 270 tr (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT - TV ĐHQGHN và giảng viên)

6 Hà Minh Đức Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn - H.: Giáo dục,

1994 - 154 tr (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT - TV ĐHQGHN và giảng viên)

7 Nguyễn Hữu Viêm Đã đến lúc kiểm kê toàn bộ tên sách đã được xuất bản tại Việt Nam Một loại di sản văn hóa dân tộc vô giá // Sách - 2000.- số 4

(34) - tr 10 (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT - TV ĐHQGHN và giảng viên)

8 Nguyễn Huyền Anh Việt Nam danh nhân Từ điển.- Sài Gòn: Nhà sách Khai

Trí, 1970.-678 tr (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT - TV ĐHQGHN và giảng viên)

9 Tứ Thư/ Dương Hồng, Vương Thành Trung, Nhiệm Đại Viện, Lưu Phong; Trần Trọng Sâm, Kiều Bách Vũ thuật dịch.-H.: QĐND, 2003.-

812 tr (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT - TV ĐHQGHN và giảng viên)

Trang 10

7 Hình thức tổ chức dạy học

7.1 Lịch trình chung

Nội dung/ Tuần

Hình thức tổ chức dạy môn học

Tổng

Lên lớp

Thực hành

Tự học

Lý thuyết

Bài tập

Thảo luận

Nội dung 1, tuần 1: Những vấn

Nội dung 2, tuần 2: Quá trình

Nội dung 3, tuần 3: Sách Việt

Nam từ thời phong kiến đến

Nam giai đoạn 1930 - 1945

Nội dung 6, tuần 8: Kiểm tra

Nội dung 6, tuần 9:

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	314,34 KB