Lịch sử báo chí Việt Nam là môn học cung cấp cho người học về sự ra đời và tiến trình phát triển báo chí Việt Nam qua từng giai đoạn lịch sử dân tộc từ 1865 đến nay. Đồng thời người học nắm được mối quan hệ giữa chính trị với báo chí, văn hóa với báo chí và với sự phát triển của xã hội. Đặc biệt báo chí với sự tiếp xúc văn hóa Đông Tây có ảnh hưởng đến sự thay đổi về văn hóa và cơ cấu xã hội (giai đoạn đầu thế kỷ XX); vai trò của báo chí trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng đất nước. Môn học cũng nhằm cho người học nắm và hiểu được quá trình phát triển nghệ thuật làm báo của một số tờ báo, nhóm báo hoặc nhóm báo. Từ đó có thể rút ra những bài học giái trị cho nghề nghiệp hiện nay. Môn học cũng trang bị cho người học các phương pháp, kỹ năng trong việc đánh giá, phân tích các tờ báo dưới nhiều góc độ khác nhau để có cách nhìn khách quan.
Trang 1ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC:
LỊCH SỬ BÁO CHÍ VIỆT NAM
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn
+ Lịch sử báo chí Việt Nam
1.2 Tham gia giảng dạy: Bùi Tiến Dũng
- Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ, giảng viên
- Thời gian, địa điểm làm việc: thông báo cho sinh viên vào giờ đầu môn học
- Địa chỉ liên hệ: như trên
- Điện thoại: 04.8581078 / 0913 55 05 84
- Email: btdzung@yahoo.com
2 Thông tin chung về môn học
- Tên môn học: Lịch sử báo chí Việt Nam
Trang 2- Mã môn học: JOU2003
- Số tín chỉ: 03
- Môn học: Bắt buộc
- Các môn học tiên quyết:
+ Cơ sở lý luận báo chí truyền thông
- Các môn học kế tiếp:
+ Tổ chức và hoạt động của tòa soạn
- Các yêu cầu đối với môn học: Nghe lý thuyết, thảo luận & làm một số bài tập
- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:
+Nghe giảng lý thuyết: 27 giờ
+Làm bài tập trên lớp: 06 giờ
+Tự học xác định 03 giờ
- Địa chỉ khoa / bộ môn phụ trách môn học: P102, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi,
Quận Thanh Xuân, Hà Nội
3 Mục tiêu của môn học:
Trang 3- Thái độ, chuyên cần:
+Đây là môn học có liên quan nhiều đến các vấn đề báo chí học, văn học, lịch
sử Việt Nam cho nên người học cần phải có ý thức tổng hợp, vận dụng các kiến thức đã được tích lũy để có sự phân tích, đánh giá tốt trong quá trình học tập
3.2 Mục tiêu chi tiết của môn học:
- Chỉ ra được các vấn đề cần phân tích trong nội dung của các đặc điểm
- Phân tích được các nội dung của các đặc điểm
- Nêu được nguyên nhân vì sao báo chí quốc ngữ Việt Nam ra đời
- Trình bày được tác động của chính trị trong bối cảnh
xã hội Việt Nam những năm đầu tiên thực dân Pháp xâm lược
- So sánh nguyên nhân sự ra đời báo chí nước ta
và một số nước trên thế giới
- Phân tích những tác động cơ bản giữa báo chí và chính trị, văn hóa,
xã hội trong tiến trình báo chí nước
ta hoạt động trong môi trường thuộc địa
- Chỉ ra những vấn đề cần chú ý trong quá trình nghiên cứu lịch
sử báo chí
Trang 4- Lí do tại sao xuất bản tờ Gia Định báo
- Những nội dung
cơ bản của tờ Gia Định báo
- Nêu được tiến trình thực dân Pháp từng bước xâm lược 6 tỉnh Nam Kì
- Tính cách của tờ Gia Định báo, được biểu lộ qua tôn chỉ mục đích cũng như nội dung thông tin
- Lí do tại sao người Pháp lại giao tờ Gia Định báo cho ông Trương Vĩnh Ký
- Những thay đổi của tờ Gia Định báo khi ông Trương Vĩnh Ký quản lý
- Từ góc nhìn báo chí học phân tích và chúng minh được sự thay đổi của tờ Gia Định báo
Định báo nêu một số tờ tiêu biểu xuất bản trong giai đoạn này
+ Tờ Nông cổ mín đàm
- Sự ra đời và diện mạo của tờ Nông
cổ mín đàm
- Những nội dung chủ yếu của tờ Nông cổ mín đàm
- Tính cách của tờ Nông cổ mín đàm
- Vị trí và những tác động cơ bản
Trang 5của tờ Nông cổ mín đàm đối vói đời sống xã hội + Tờ Lục tỉnh tân
văn
- Sự ra đời và diện mạo của tờ Lục tỉnh tân văn
- Những nội dung chủ yếu của tờ Lục tỉnh tân văn
- Tính cách của tờ Lục tỉnh tân văn
- Phân tích một vài yếu tố về nghẹ thuật làm báo của tờ Lục tỉnh tân văn
- Tổng kết và rút
ra một số đặc điểm cần chú ý
tờ báo ở Bắc Kỳ
- Phân tích đƣợc những điều kiện thuận lợi và khó khăn cho việc xuất bản báo chí Quốc ngữ ở Bắc Kỳ
- Những tờ báo đầu tiên
+ Tờ Đại Nam đồng văn nhật báo
- Diện mạo và những nội dung chính
+ Tờ Đại Việt Tân báo
- Nguyên nhân ra đời, diện mạo và những nội dung chính
- Phân tích đƣợc
ý đồ của Etnest Babuy khi thành lập tờ báo này
Trang 6+ Tờ Đăng Cổ Tùng báo
- Nguyên nhân ra đời, diện mạo và những nội dung chính
- Phân tích và hiểu được các nguyên nhân này
- Diện mạo của
tờ - Đông Dương tạp chí
- Phân tích được diện mạo và cách
tổ chức tờ báo này dưới góc nhìn báo chí học
- Những nội dung chính của
tờ Đông Dương tạp chí
- Phân tích được một số chuyên mục tiêu biểu như:
Phương trâm, Xét tật mình, Nhời đàn
bà
- Nhìn nhận, đánh giá các chuyên mục này theo các phương diện khác nhau
- Nghệ thuật làm báo của tờ Đông Dương tạp chí
- Nghệ thuật sử dụng thể loại, nghệ thuật làm trang tạp chí, nghệ thuật tự thân quảng bá, …
- Những yếu tố vượt trước và tiếp cận với báo chí đương đại
- Những đóng góp
về sự phát triển của báo chí, về đời sống xã hội và tiếp
Trang 7xúc văn hóa Tây
Âu
- Đánh giá Đông Dương tạp chí trên phương diện chính trị
- Phân tích và hiểu được các đặc điểm này có nghĩa là hiểu được ý đồ của nhà cầm quyền Pháp ở nước ta
về việc khai thác thuộc địa
- Vài nét về chủ bút Nguyễn Văn Vĩnh
- Vai trò của ông Nguyễn Văn Vĩnh đối với tờ báo và
Dương tạp chí
- Sự ra đời của Tạp chí Nam Phong
- Nêu được khái niệm về chủ nghĩa dân tộc cải lương
mà nhà nước Bảo
hộ Pháp lợi dụng
để xây dựng một chính sách cai trị
- Phân tích được nội dung của khái niệm đó và liên hệ với các vấn đề có liên quan đến khái niệm
- Những nội dung cơ bản của Tạp chí Nam Phong
- Vai trò của tạp chí Nam Phong trong chính sách Pháp- Việt đề huề
do toàn quyền Đông Dương A.b
Trang 8Sarraut khởi xướng
- Những đóng góp
về văn hóa, xã hội
và phát triển báo chí của tạp chí Nam Phong
- Phân tích được các đóng góp này, nhất là về văn học và ngôn ngữ
- Đánh giá Nam Phong trên phương diện chính trị
- Vài nét về chủ bút Phạm Quỳnh Nội dung 5
Báo chí Việt
Nam thời kỳ
1919- 1925
- Nêu được những biến đổi
về chính trị, kinh
tế, xã hội VN sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất
- Nguyên nhân thực dân Pháp tiến hành khai thác thuộc địa lần thứ 2
- Phân tích sự phân hóa xã hội Việt Nam và chính sách bóc lột của tư sản Pháp và giai cấp phong kiến đối với nhân dân ta
- Nêu được những điểm mới đáng chú ý của báo chí VN trong thời kỳ này
- Một số tờ báo tiêu biểu
+ Tờ Thực nghiệp dân báo
- Trình bày sự ra đời và những nội dung chính của tờ Thực nghiệp dân
Trang 9báo + Tờ Khai Hóa - Trình bày sự ra
đời và những nội dung chính của tờ Khai Hóa
-Nêu được tính cách của hai tờ báo này
+ Tờ La Cloche Fêlee (Tiếng chuông rè)
- Trình bày sự ra đời, quá trình phát triển và những nội dung chính của tờ
La Cloche Fêlee
- Một vài nét về quá trình hoạt động cách mạng
và hoạt động báo chí của Nguyễn
An Ninh Nội dung 6
- Hiểu được vai trò của báo chí cách mạng đối với phong trào đấu tranh cách mạng trước 1945
- Quá trình phát triển của báo chí cách mạng từ
Trang 10- Nêu được 5 đặc điểm của báo chí cách mạng trong giai đoạn này
- Phân tích từng đặc điểm theo yêu cầu và làm rõ từng đặc điểm
- Rút ra được những ý nghĩa
và liên hệ với thực tiễn về hoạt động báo chí
- Những tờ báo tiêu biểu
+ Tờ Thanh Niên
- Sự ra đời, quá trình phát triển và những nội dung chính của tờ Thanh Niên
- Vai trò của Nguyễn Ái Quốc
và ảnh hưởng của Người đến phong cách của tờ Thanh Niên
- Giải thích được câu hỏi: Tại sao
tờ báo Thanh niên là tờ báo mở đầu cho dòng báo chí cách mạng
- Giải thích tại sao báo Thanh Niên là tờ báo
mở đầu cho cuộc cách mạng chính trị ở Việt Nam + Tờ Dân Chúng - Sự ra đời, quá
trình phát triển và những nội dung chính của tờ Dân Chúng
- Mục đích của tờ Dân Chúng xuất bản công khai không xin phép
- Cuộc đấu tranh
đó đã mang lại kết
- Thắng lợi mà báo Dân Chúng
Trang 11quả gì? đã mang lại cho
phong trào cách mạng Việt Nam
ý nghĩa gì?
- Vai trò của báo Dân Chúng đối với cách mạng, với xã hội và với sự phát triển báo chí
+ Tờ Việt Nam độc lập
- Sự ra đời, quá trình phát triển và những nội dung chính của tờ Việt Nam độc lập
- Vai trò của Nguyễn Ái Quốc
và ảnh hưởng của Người đến phong cách của tờ Việt Nam độc lập
- Phân tích và hiểu được nghệ thuật tuyên truyền của tờ Việt Nam độc lập
- So sánh những nét tương đồng và
sự khác nhau của báo Thanh Niên và báo Việt Nam độc lập
Nội dung 7
Báo chí Việt
Nam xuất bản
- Nêu được những đặc điểm
cơ bản của báo
- Phân tích cụ thể từng đặc điểm
- So sánh với dòng báo chí cách mạng trong
Trang 12công khai
1925 - 1945
chí Việt Nam xuất bản công khai 1925 -1945
giai đoạn này để
có những nhận xét cụ thể
- Một số tờ báo tiêu biểu: An Nam tạp chí; Phụ
nữ tân văn;
Phong Hóa;
Ngày Nay;
Thanh Nghị; Tri Tân; Khoa học
- Nêu được sự ra đời và nội dung chính của các tờ báo này
- Hiểu được khái niệm trí thức và liên hệ với trí thức Việt Nam nói chung
- Trình bày được bối cảnh sinh hoạt của xã hội Việt Nam trong thời kỳ này
- Nêu được các nhóm trí thức và hoạt động của họ
- Nêu được những tờ báo của các nhóm trí thức cựu học, tân học, tây học chủ trương
- Nội dung cơ bản của các tờ báo Tri Tân, Thanh Nghị, Khoa Học
- Mục đích hoạt động của các tờ báo của các nhóm trí thức này
Nội dung 9
Báo chí Việt
- Nêu được bối cảnh chính trị và
- Sự ra đời của một số cơ quan
Trang 13Nam
1945 - 1975
xã hội có tác động đến hoạt động báo chí
báo chí của một nước Việt Nam độc lập
- Các cơ qua báo chí như Đài Tiếng nói Việt Nam; Thông tấn xã; báo Nhân Dân; báo Quân đội Nhân dân đảm bảo thông tin tuyên truyền khi cả nước có chiến tranh
- Nêu được nghệ thuật tuyên truyền trên một số tờ báo như: Nhân Dân;
Quân đội Nhân dân
- Phân tích được nghệ thuật tuyên truyền đó
- Những bài học giá trị về làm báo trong điều kiện
cả nước có chiến tranh
- Hệ thống luật pháp báo chí và những điều kiện đảm báo cho hoạt động thông tin báo chí đáp ứng nhu cầu của công chúng
- Phân tích được những thay đổi trong nội dung, cách thức thông tin trong điều kiện kinh tế thị trường và xu thế toàn cầu hóa và
sự phát triển cúa công nghệ thông
Trang 14tin
- Thống kê về số lượng và các loại hình báo chí đang hoạt động trong nước
- Đội ngũ người làm báo có vai trò quyết định đến hiệu quả của hoạt động báo chí
- Vấn đề nghệ thuật làm báo ngày càng trở nên quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của các
cơ quan báo chí
- Nêu được một cách cơ bản về đường lối và chính sách của Đảng và Nhà nước về hoạt động báo chí hiện nay
- Phân tích được vấn đề các cơ quan báo chí vừa đảm bảo tính chính trị, đồng thời đáp ứng nhu cầu thông tin
về mọi mặt của đời sống xã hội cũng như đời sống
tự nhiên cho công chúng
4 Tóm tắt nội dung môn học:
Lịch sử báo chí Việt Nam là môn học cung cấp cho người học về sự ra đời
và tiến trình phát triển báo chí Việt Nam qua từng giai đoạn lịch sử dân tộc từ
1865 đến nay Đồng thời người học nắm được mối quan hệ giữa chính trị với báo chí, văn hóa với báo chí và với sự phát triển của xã hội Đặc biệt báo chí với sự tiếp xúc văn hóa Đông Tây có ảnh hưởng đến sự thay đổi về văn hóa và
cơ cấu xã hội (giai đoạn đầu thế kỷ XX); vai trò của báo chí trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng đất nước
Trang 15Môn học cũng nhằm cho người học nắm và hiểu được quá trình phát triển nghệ thuật làm báo của một số tờ báo, nhóm báo hoặc nhóm báo Từ đó có thể rút ra những bài học giái trị cho nghề nghiệp hiện nay
Môn học cũng trang bị cho người học các phương pháp, kỹ năng trong việc đánh giá, phân tích các tờ báo dưới nhiều góc độ khác nhau để có cách nhìn khách quan
5 Nội dung chi tiết môn học:
Chương 1: Những đặc điểm cơ bản của báo chí Việt Nam từ 1865 – 1945
1.1 Báo chí Quốc ngữ Việt Nam xuất hiện muộn so với thế giới
1.2 Báo chí Quốc ngữ Việt Nam xuất hiện cùng với sự có mặt của thực dân Pháp
1.3 Lịch sử báo chí Việt Nam còn là sự phản ánh của lịch sử phát triển ngôn ngữ, văn học và nghề in
1.4 Sự ra đời và phát triển báo chí đầu thế kỷ XX còn là kết quả của quá trình tiếp xúc văn hóa Đông – Tây
1.5 Nghiên cứu lịch sử báo chí Việt Nam dưới góc nhìn báo chí học
Chương 2: Báo chí Nam Kỳ 1865 – đầu thế kỷ XX
2.1 Gia Định báo – tờ báo quốc ngữ đầu tiên
2.1.1 Bối cảnh chính trị xã hội Việt Nam giữa thế kỷ IX
2.1.2 Diện mạo và nội dung cơ bản của Gia Định báo
2.1.3 Sự thay đổi khi Trương Vĩnh Ký quản lý Gia Định báo
2.1.4 Những đóng góp bước đầu về văn hóa và báo chí của Gia Định báo 2.2 Tờ Nông Cổ Mín Đàm
2.2.1 Diện mạo, tính cách và những nội dung chính
2.3 Tờ Lục Tỉnh Tân Văn
2.3.1 Diện mạo, tính cách và những nội dung chính
2.4 Nhận xét về sinh hoạt báo chí ở Nam Kỳ buổi đầu
Trang 16Chương 3: Báo chí Bắc Kỳ - Những tờ báo đầu tiên
3.1 Bối cảnh sinh hoạt báo chí
3.1.1 Những khó khăn trong việc xuất bản báo chí ở Bắc Kỳ
3.1.2 Những thuận lợi cơ bản
3.2 Những tờ báo đầu tiên
3.2.1 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Đại Nam Đồng Văn nhật
báo
3.2.2 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Đăng Cổ tùng báo
3.2.3 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Đại Việt Tân báo
Chương 4: Báo chí Bắc kỳ - thời kỳ báo chí nô dịch
4.1 Nguyên nhân đẫn đến sự ra đời của tờ Đông Dương tạp chí
4.2 Tờ Đông Dương tạp chí
4.2.1 Diện mạo và những nội dung chính
4.2.2 Vài nhận xét về nghệ thuật làm báo của ĐDTC
4.2.3 Những đóng góp của ĐDTC về văn hóa, xã hội, về sự phát triển chữ
Quốc ngữ
4.2.4 Đánh giá ĐDTC trên phương diện chính trị
4.3 Tờ Tạp chí Nam Phong
4.3.1 Diện mạo và những nội dung chính
4.3.2 Những đóng góp của tạp chí Nam Phong về văn hóa, xã hội, về sự
phát triển chữ Quốc ngữ
4.3.3 Đánh giá Nam Phong trên phương diện chính trị
4.4 Vài nét về chủ bút ĐDTC, Nguyễn Văn Vĩnh và chủ bút Nam Phong, Phạm
Quỳnh
Chương 5: Báo chí Việt Nam thời kỳ 1919 – 1925
5.1 Những biến đổi về chính trị, kinh tế, xã hội có tác động đến sự phát triển
báo chí
5.1.1 Phân tích sự phân hóa xã hội Việt Nam trong thời kỳ này
5.1.2 Những đặc điểm về sinh hoạt báo chí trong thời kỳ này
Trang 175.2 Một số tờ báo tiêu biểu
5.2.1 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Thực Nghiệp Dân báo 5.2.1 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Khai Hóa
5.2.2 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Tiếng Chuông rè
5.3 Vài nét về cuộc đời hoạt động cách mạng và báo chí của Nguyễn An
Ninh
Chương 6: Báo chí Cách mạng Việt Nam 1925 – 1945
6.1 Sự ra đời của báo chí Cách mạng Việt Nam
6.5 Một số tờ báo tiêu biểu
6.5.1 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Thanh Niên
6.5.2 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Dân Chúng
6.5.3 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Việt Nam Độc lập
6.5.4 Nghệ thuật tuyên truyền của báo Thanh Niên và báo Việt Nam độc lập
Chương 7: Báo chí xuất bản công khai 1925 – 1945
7.1 Những đặc điểm cơ bản
7.1.1 Phân tích đặc điểm 1
7.1.2 Phân tích đặc điểm 2
Trang 187.1.3 Phân tích đặc điểm 3
7.2 Một số tờ báo tiêu biểu
7.2.1 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ An Nam tạp chí
7.2.2 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Phụ nữ tân văn
7.2.3 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Ngày Nay
7.2.4 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Hà Thành Ngọ báo và Đông Tây
7.2.5 Một số nét cơ bản về tờ Thanh Nghị, Tri Tân, Khoa Học
Chương 8: Báo chí của giới trí thức giai đoạn 1939 – 1945
8.1 Khái niệm về trí thức
8.2 Đội ngũ trí thức Việt Nam từ những năm đầu thế kỷ XX đến 1945
8.3 Nhóm Thanh Nghị (trí thức tân học) với tạp chí Thanh Nghị
8.4 Nhóm Tri Tân (trí thức cựu học) với tạp chí Tri Tân
8.5 Nhóm Khoa Học (trí thức tây học) với tạp chí Khoa Học
8.6 Mục đích hoạt động và những nội dung chính của ba tờ báo này
8.7 Những giá trị về nghệ thuật làm tạp chí và báo chuyên biệt
Chương 9: Báo chí Việt Nam 1945 – 1975
9.1 Mội số nét khái quát về đời sống chính trị, kinh tế, xã hội trong giai đoạn
này
9.1.1 Sự ra đời và quá trình hoạt động của Đài Tiếng nói Việt Nam
9.1.2 Sự ra đời và quá trình hoạt động của Thông tấn xã Việt Nam
9.1.3 Sự ra đời và quá trình hoạt động của báo Nhân Dân
9.1.4 Sự ra đời và quá trình hoạt động của báo Quân đội Nhân dân
9.1.5 Sự ra đời và quá trình hoạt động của tạp chí Cộng sản
9.2 Nghệ thuật tuyên truyền của báo chí Cách mạng
9.2.1 Nghệ thuật xây dựng chương trình, kênh phát sóng vào vùng sâu địch hậu
9.2.2 Nghệ thuật sử dụng thể loại, khả năng truyên truyền, tổ chức trang báo của báo Nhân Dân và Quân đội Nhân dân
Trang 199.3 Những bài học quý giá về làm báo trong hoàn cảnh cả nước có chiến
tranh
Chương 10: Báo chí Việt Nam 1975 – đến nay
10.1 Tổ chức báo chí nước ta sau ngày đất nước thống nhất
10.2 Hệ thống luật pháp báo chí đảm bảo cho hành lang pháp lý báo chí hoạt
động
10.3 Bức tranh toàn cảnh về hoạt động báo chí từ sau đổi mới đến nay
10.4 Những thay đổi có tính chất cơ bản về nội dung và cách thức chuyển tải
thông tin tới công chúng
10.5 Báo chí hoạt động đúng định hướng chính trị và phù hợp với cơ chế thị
trường
10.6 Báo chí Việt Nam trong xu thế hội nhập toàn cầu hóa
6 Học liệu
6.1 Học liệu bắt buộc:
1 Đỗ Quang Hưng (CB), Lịch sử báo chí Việt Nam 1865 – 1945, Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội, 2000 (thư viện ĐHQG Hà Nội)
2 Nguyễn Thành, Báo chí Cách mạng Việt Nam 1925 – 1945, Nxb Khoa học
Xã hội, 1984 (thư viện Ủy ban Khoa học Xã hội & Nhân văn, Lý Thường Kiệt, Hà Nội)
3 Lịch sử Việt Nam đại cương, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2000 (thư viện
ĐHQG Hà Nội)
6.2 Học liệu tham khảo:
4 Bằng Giang, Mảnh vụn văn học sử, Nxb Sài Gòn, 1974 (thư viện Ủy ban
Khoa học Xã hội & Nhân văn)
5 Bằng Giang, Văn học Quốc ngữ Nam Kỳ 1865 – 1930, Nxb TP HCM, 1992
(thư viện Ủy ban Khoa học Xã hội & Nhân văn)
Trang 206 Hồ Chí Minh, Về văn hóa văn nghệ, Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1989 (thư viện
ĐHQG Hà Nội)
7 Hồng Chương, 120 năm báo chí Việt Nam, Nxb TP Hồ Chí Minh, 1985
(thư viện Quốc Gia Hà Nội, 6 Tràng Thi, Hà Nội)
8 Huỳnh Văn Tòng, Lịch sử báo chí Việt Nam từ khởi thủy đến 1945, Nxb TP
Hồ Chí Minh, 2000 (thư viện QG Hà Nội)
9 Nguyễn Khắc Xuyên, Mục lục phân tích tạp chí Nam Phong, Nxb Sài Gòn,
1968 (thư viện QG Hà Nội)
10 Nguyễn Khắc Xuyên, Mục lục phân tích tạp chí Tri Tân, Nxb Hội Sử học,
Hà Nội, 1998 (thư viện QG Hà Nội)
11 Nguyễn Việt Chước, Lược sử báo chí Việt Nam, Nxb Nam Sơn, Sài Gòn,
16 Vũ Bằng, Bốn mươi năm “ nói láo”, Nxb Sài Gòn, 1968 Hà Nội tái bản
năm 1992 (thu viện Ủy ban Khoa học Xã hội & Nhân văn)
