Đề cương môn học Lịch sử báo chí thế giới

Lịch sử Báo chí thế giới là môn học về quá trình hình thành và phát triển của báo chí trên thế giới. Môn học nhằm trang bị và cung cấp cho sinh viên những tri thức cơ bản, hệ thống, khoa học về lịch sử hình thành, các thời kỳ phát triển, các điểm mốc, các sự kiện nổi bật của báo chí thế giới từ khi ra đời cho đến nay. Trong bối cảnh đào tạo báo chí ở Việt Nam chưa có bộ môn “Báo chí học Quốc tế”, vốn đi sâu nghiên cứu về truyền thông toàn cầu và vấn đề tác nghiệp báo chí về các vấn đề quốc tế, môn học Lịch sử Báo chí thế giới đặc biệt tập trung giới thiệu các xu hướng, xu thế phát triển của báo chí thế giới, các bài học kinh nghiệm, diện mạo, đặc điểm của báo chí một số nước, một số khu vực...

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC:

LỊCH SỬ BÁO CHÍ THẾ GIỚI

Đại học Quốc gia Hà Nội

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Khoa Báo chí

Bộ môn: Báo viết - Báo ảnh

-

1 Thông tin về giảng viên:

- Họ và tên: Bùi Tiến Dũng

- Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ, giảng viên

- Thời gian, địa điểm làm việc: thông báo cho lớp vào giờ học đầu tiên của môn học

- Địa chỉ liên hệ: như trên

- Địa chỉ liên hệ: như trên

2 Thông tin chung về môn học:

- Tên môn học: Lịch sử báo chí thế giới

- Tiếng Anh: History of global journalism

- Các môn học kế tiếp: Không hạn chế

- Các yêu cầu đối với môn học: Phương tiện kỹ thuật (máy tính, máy chiếu, các công cụ học tập khác…), phòng học đầy đủ trang thiết bị

- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

+ Nghe giảng lý thuyết: 27 giờ

+ Làm bài tập trên lớp: 03 giờ

+ Thảo luận: 09 giờ

+Sinh viên bước đầu tìm hiểu, nghiên cứu một số nhà báo nổi tiếng, một số cơ quan báo chí, tập đoàn truyền thông lớn trên thế giới

- Kỹ năng:

+Từ việc nghiên cứu, tìm hiểu về lịch sử báo chí thế giới, đặc biệt là báo chí đương đại, sinh viên có điều kiện rèn luyện kỹ năng phân tích, so sánh lịch sử phát triển của báo chí thế giới và Việt Nam, nhằm hình thành và phát triển tư duy, kỹ năng báo chí toàn diện và hiện đại

- Nêu được một cách khái quát quá trình ra đời của báo chí trên thế giới, từng khu vực

và một số quốc gia có nền báo chí phát triển

- Liệt kê được mốc ra đời của những hiện tượng báo chí chính:

tờ báo in đầu tiên, tờ nhật báo đầu tiên, tờ tạp chí đầu tiên, hãng thông tấn đầu tiên, đài phát thanh, truyền hình đầu tiên, báo trực tuyến đầu tiên…

- Giải thích và phân tích được thời điểm xuất hiện của các hiện tượng báo

- So sánh, liên hệ quá trình ra đời và phát triển của báo chí trên thế giới với báo chí Việt Nam

- Nêu được các giai đoạn phát triển chính của báo chí trên thế giới, đặc điểm của từng giai đoạn, những hiện tượng, câu chuyện báo chí nổi

- Phân tích được các đặc điểm nổi bật của từng giai đoạn phát triển của báo chí thế giới

- So sánh và làm rõ được sự khác nhau giữa các giai đoạn phát triển của báo chí

- Tìm hiểu, thảo luận các tiêu chí phân kỳ khác của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước

bật của từng giai đoạn

- Phân tích được những ưu điểm và hạn chế của tập trung hoá báo chí, ảnh hưởng của quá trình này tới sự phát triển của báo chí từng nước và toàn cầu

- Liên hệ với thực tiễn báo chí Việt Nam: chủ trương,

xu hướng, thực tế của quá trình tập trung hoá, hình thành tập đoàn báo chí ở nước ta

- Luận giải được những hệ quả của việc các tập đoàn

tư bản lũng đoạn can thiệp vào báo chí đối với ngành truyền thông của mỗi quốc gia cũng như toàn cầu

- Phân tích tình hình Việt Nam, báo chí Việt Nam

có phải chịu sức

ép từ phía các doanh nghiệp, các tập đoàn kinh tế không?

và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ thông tin trên thế giới

- Phân tích được hậu quả của tình trạng này đối với sự phát triển của truyền thông cũng như sự phát triển của mỗi quốc gia

- Nêu được những

nỗ lực của mỗi quốc gia cũng như

cả thế giới để lập lại cân bằng trong hưởng thụ truyền thông

- Phân tích được vai trò của truyền thông trong quá trình phát triển của mỗi quốc gia

- Nêu được các cách nhà nước can thiệp vào báo chí

- Liên hệ với thực tiễn báo chí Việt Nam

- Phân tích, phản biện được một số luận điểm của phương Tây khi nhìn nhận, chỉ trích Việt Nam hạn chế, kiểm soát báo chí

- Nêu và phân tích được cuộc khủng hoảng trong lĩnh vực báo in và những nỗ lực của loại hình này

để tồn tại và phát triển

- Liên hệ được với thực tiễn báo chí Việt Nam

- Lý giải được liệu một loại hình truyền thông mới

ra đời có đồng nghĩa với việc các loại hình truyền thông trước đó sẽ lâm vào khó khăn, thậm chí biến mất

- Nêu và phân tích được các nguyên nhân và biểu hiện của các xu hướng này ở một số nền báo chí

- Liên hệ, luận giải được thực trạng của báo chí Việt Nam trong bối cảnh phát triển chung của báo chí toàn cầu

- Phân tích, lý giải được tại sao báo chí ở các nước được giới thiệu lại

có những đặc trưng riêng biệt

- Từ những câu chuyện thành công và thất bại của các nền báo chí, rút ra được những bài học kinh nghiệm cho bản thân

4 Tóm tắt nội dung môn học:

Lịch sử Báo chí thế giới là môn học về quá trình hình thành và phát triển

của báo chí trên thế giới Môn học nhằm trang bị và cung cấp cho sinh viên những tri thức cơ bản, hệ thống, khoa học về lịch sử hình thành, các thời kỳ phát triển, các điểm mốc, các sự kiện nổi bật của báo chí thế giới từ khi ra đời cho đến nay Trong bối cảnh đào tạo báo chí ở Việt Nam chưa có bộ môn “Báo chí học Quốc tế”, vốn đi sâu nghiên cứu về truyền thông toàn cầu và vấn đề tác

nghiệp báo chí về các vấn đề quốc tế, môn học Lịch sử Báo chí thế giới đặc biệt

tập trung giới thiệu các xu hướng, xu thế phát triển của báo chí thế giới, các bài học kinh nghiệm, diện mạo, đặc điểm của báo chí một số nước, một số khu vực

5 Nội dung chi tiết môn học

Nội dung 1 Sự ra đời và phát triển của báo chí trên thế giới

1.1 Những điều kiện cho sự ra đời và phát triển của báo chí thế giới

1.2 Những hiện tượng tiền báo chí

1.3 Tờ báo đầu tiên trên thế giới

1.4 Tờ nhật báo đầu tiên trên thế giới

1.5 Hãng thông tấn đầu tiên trên thế giới

1.6 Đài phát thanh – truyền hình đầu tiên trên thế giới

1.7 Báo trực tuyến đầu tiên trên thế giới

Nội dung 2 Các giai đoạn phát triển của báo chí thế giới

2.1 Tiêu chí phân chia giai đoạn

2.2 Các giai đoạn phát triển của báo chí thế giới

2.3 Đặc điểm của từng giai đoạn phát triển

Nội dung 3 Vấn đề tập trung hoá báo chí trên thế giới

3.1 Tập trung hoá báo chí là gì?

3.2 Nguyên nhân và thực trạng của tập trung hoá báo chí trên thế giới

3.3 Một số tập đoàn báo chí lớn trên thế giới

3.4 Xu hướng hình thành tập đoàn báo chí ở Việt Nam

Nội dung 4 Sự can thiệp của các tập đoàn tư bản lũng đoạn vào công việc

của báo chí

4.1 Tại sao các tập đoàn tư bản lũng đoạn lại can thiệp vào báo chí?

4.2 Các cách can thiệp vào báo chí của các tập đoàn tư bản lũng đoạn

4.3 Một số câu chuyện về sự can thiệp của các tập đoàn tư bản đối với báo chí

Nội dung 5 Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ thông tin giữa các khu vực và các nước trên thế giới

5.1 Thực trạng của việc mất cân đối và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ thông tin giữa các khu vực và các nước trên thế giới

5.2 Hệ quả

5.3 Những giải pháp ở cấp độ toàn cầu, khu vực và quốc gia nhằm lập lại cân bằng trong việc hưởng thụ thông tin

Nội dung 6 Sự can thiệp của nhà nước vào công việc của báo chí

6.1 Tại sao nhà nước can thiệp vào công việc của báo chí?

6.2 Các cách can thiệp vào báo chí của nhà nước

6.3 Một số câu chuyện về sự can thiệp vào báo chí ở Mỹ, Anh, Pháp…

Nội dung 7 Hiện trạng của ngành công nghiệp truyền thông toàn cầu

7.1 Sự xuất hiện của các phương tiện truyền thông mới, loại hình truyền thông mới: Báo Online, Báo mobile, Báo phát không, Blog, Báo chí công dân… 7.2 Cuộc khủng hoảng của báo in toàn cầu

Nội dung 8 Các xu hướng phát triển chính của báo chí thế giới

8.1 Cạnh tranh giữa các cơ quan báo chí ngày càng gay gắt

8.2 Số lượng các cơ quan báo chí ngày càng tăng

8.3 Thông tin thô trên báo chí ngày càng nhiều

8.4 Một số chuẩn mực chung của báo chí thay đổi

Nội dung 9 Một số nền báo chí tiêu biểu

9.1 Báo chí Thuỵ Điển

2 Tạ Ngọc Tấn Truyền thông đại chúng Nxb Chính trị quốc gia H.2001 Tài

liệu có tại Phòng Tƣ liệu Khoa Báo chí, Phòng 107, nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

3 Pierre Albert, Lịch sử báo chí thế giới, Nxb Thế giới, H 2003 Tài liệu có

tại Thƣ viện Quốc gia, 31 Tràng Thi, Hà Nội

4 Đỗ Xuân Hà, Báo chí với thông tin quốc tế, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội,

H.1999 Tài liệu có tại Thƣ viện Quốc gia, 31 Tràng Thi, Hà Nội

5 X.A Mikhailốp, Báo chí hiện đại nước ngoài: Những quy tắc và nghịch lý,

Nxb Thông tấn, H 2004 Tài liệu có tại Thƣ viện Quốc gia, 31 Tràng Thi,

Hà Nội

6.2 Học liệu tham khảo:

6 Nhiều tác giả.Bùng nổ truyền thông Nxb VHTT, H.1996 Tài liệu có tại

Thƣ viện Quốc gia, 31 Tràng Thi, Hà Nội

7 Nhiều tác giả Sức mạnh của tin tức truyền thông Nxb Chính trị quốc gia,

H.2005 Tài liệu có tại Phòng Tƣ liệu Khoa Báo chí, Phòng 107, nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

8 Nhiều tác giả Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, tập V., VI,

Nxb.ĐHQGHN, H 2003, 2005 Tài liệu có tại Phòng Tƣ liệu Khoa Báo chí, Phòng 107, nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

7.2 Lịch trình cụ thể cho từng nội dung

Tuần 1 - Nội dung 1 Sự ra đời và phát triển của báo chí trên thế giới

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

- Những hiện tượng tiền báo chí

- Những hiện tượng báo chí đầu tiên

- Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần

Quang, Cơ sở lý luận báo chí truyền thông, Nxb

ĐHQGHN

H.2004, tr.41 - 49

- Pierre Albert,

Lịch sử báo chí thế giới, Nxb Thế

giới, H 2003, tr

6-14

- John C.Merrill,

Global Journalism:

Survey of International

Communication, Nxb Longman, USA, tr 35 - 52

Thảo luận

(1 giờ tín chỉ)

Trên lớp Thời điểm xuất hiện

của các phương tiện truyền thông đại chúng

Các nhóm họp, thảo luận và phân công người báo cáo

Nội dung chính Yêu cầu SV

- 3 giai đoạn phát triển của báo chí thế giới

- Đặc điểm của từng giai đoạn phát triển

- Pierre Albert,

Lịch sử báo chí thế giới, Nxb Thế

giới, H 2003, Đọc các chương II, IV,

được giao

Tuần 3 -Nội dung 3 Vấn đề tập trung hoá báo chí trên thế giới

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

- Một số tập đoàn báo chí lớn trên thế giới

- X.A Mikhailốp,

Báo chí hiện đại nước ngoài:

Những quy tắc và nghịch lý, Nxb

Survey of International

Communication, Nxb Longman, USA, tr 25 - 27

Trên lớp Các nội dung trên Các nhóm họp,

thảo luận và phân công người báo cáo

được giao

Tuần 4 - Nội dung 3 Vấn đề tập trung hoá báo chí trên thế giới (tiếp)

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

Trên lớp Viết bài luận về vấn

đề tập trung hoá báo chí

Nội dung chính Yêu cầu SV

- Tìm tài liệu liên quan đến nội dung học tập (chủ yếu

là tiếng Anh)

Giáo viên sẽ hướng dẫn cách tìm kiếm)

Tuần 6 - Nội dung 4 Sự can thiệp của các tập đoàn tư bản lũng đoạn vào

công việc của báo chí

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

can thiệp vào báo chí?

- Các cách can thiệp vào báo chí của các tập đoàn tư bản lũng đoạn

- Một số câu chuyện

về sự can thiệp của các tập đoàn tư bản đối với báo chí

Những quy tắc và nghịch lý, Nxb

Trên lớp Sức ép của kinh tế đối

với hoạt động báo chí

Các nhóm họp, thảo luận và phân công người báo cáo

Nội dung chính Yêu cầu SV

Thông tấn, H

2004, tr 122 -

167

cấp độ toàn cầu, khu vực và quốc gia nhằm lập lại cân bằng trong việc hưởng thụ thông tin

Nội dung chính Yêu cầu SV

Chuẩn bị

Ghi chú

Lý thuyết

(3 giờ tín chỉ)

Trên lớp - Tại sao nhà nước

can thiệp vào công việc của báo chí?

- Các cách can thiệp vào báo chí của nhà nước

- Một số câu chuyện

về sự can thiệp vào báo chí ở Mỹ, Anh, Pháp…

- X.A Mikhailốp,

Báo chí hiện đại

Những quy tắc và nghịch lý, Nxb

Nội dung chính Yêu cầu SV

chuẩn bị

Ghi chú

Tự học xác Ở nhà - Sinh viên đọc hết tài - Tìm tài liệu liên

định

(3 giờ tín chỉ )

liệu được giao, tìm thêm tài liệu bằng tiếng Anh để dịch và thảo luận chủ đề liên quan đến vấn đề nhà nước can thiệp vào công việc của báo chí

quan đến nội dung học tập (chủ yếu

là tiếng Anh)

Giáo viên sẽ hướng dẫn cách tìm kiếm)

Tuần 10 - Nội dung 6 Sự can thiệp của nhà nước vào công việc của báo chí

(tiếp)

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

liên hệ thực tiễn báo chí Việt Nam

Các nhóm họp, thảo luận và phân công người báo cáo

Bài tập

(2 giờ tín chỉ)

Trên lớp - Viết bài luận về sự can

thiệp của nhà nước đối với báo chí (điểm giữa kỳ)

Tuần 11 - Nội dung 7 Hiện trạng của ngành công nghiệp truyền thông toàn cầu

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

chuẩn bị

Ghi chú

Lý thuyết

(2 giờ tín chỉ)

Trên lớp - Sự xuất hiện của các

phương tiện truyền thông mới, loại hình

- John C.Merrill,

Global Journalism:

truyền thông mới: Báo Online, Báo mobile, Báo phát không, Blog, Báo chí công dân…

- Cuộc khủng hoảng của báo in toàn cầu

Survey of International

Communication, Nxb Longman, USA, tr 19 - 34

- Một số tài liệu khác do giảng viên cung cấp

Thảo luận

(1 giờ tín chỉ)

Trên lớp Cạnh tranh trong

ngành công nghiệp truyền thông

Các nhóm họp, thảo luận và phân công người báo cáo

Nội dung chính Yêu cầu SV

chuẩn bị

Ghi chú

Lý thuyết

(3 giờ tín chỉ)

Trên lớp - Cạnh tranh giữa các

cơ quan báo chí ngày càng gay gắt

- Số lượng các cơ quan báo chí ngày càng tăng

- Thông tin thô trên báo chí ngày càng nhiều

- Một số chuẩn mực chung của báo chí thay đổi

- Đọc tài liệu do giảng viên cung cấp

chuẩn bị

Ghi chú

Lý thuyết

(2 giờ tín chỉ)

Trên lớp - Báo chí Thuỵ Điển (lịch

sử ra đời, những yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển của báo chí, diện mạo và đặc điểm của báo chí đương đại)

- Vũ Quang Hào Báo chí và đào tạo báo chí Thuỵ Điển, Bộ

Trên lớp Nền báo chí Thuỵ Điển Các nhóm họp, thảo

luận và phân công người báo cáo

thêm các tài liệu về đất nước và báo chí Thuỵ Điển

Tuần 14 - Nội dung 9 Một số nền báo chí tiêu biểu (tiếp)

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

chuẩn bị

Ghi chú

- Michael Schudson,

Sức mạnh của tin tức truyền thông, Nxb

Chính trị Quốc gia,

H 2003, tr 65 - 86

của báo chí đương đại)

- Leonard Rayteel và

Ron Taylor, Bước vào nghề báo, Nxb

Trẻ, HCMC 2003 (Trần Quang Dư và Kiều Anh dịch)

- Từ điển báo chí,

Nxb Tp HCM 1996

- Một số tài liệu khác do giảng viên cung cấp

Thảo luận

(1 giờ tín chỉ)

Trên lớp Nền báo chí Hoa Kỳ Các nhóm họp, thảo

luận và phân công người báo cáo

Nội dung chính Yêu cầu SV

sự phát triển của báo chí, diện mạo và đặc điểm của báo chí đương đại)

Bài tập

(1 giờ tín chỉ)

Trên lớp So sánh điểm tương

đồng, dị biệt giữa 3 nền báo chí (Hoa Kỳ, Thuỵ Điển, Nhật Bản)

dung chương trình

8 Chính sách đối với môn học:

- Thực hiện đầy đủ nhiệm vụ của môn học được ghi trong đề cương môn học

- Đi học đầy đủ (nghỉ không quá 20% tổng số giờ) Giảng viên điểm danh từng buổi học

- Chuẩn bị bài trước khi đến lớp theo hướng dẫn trong đề cương môn học

- Khuyến khích và có chế độ động viên những sinh viên tích cực tham gia thảo luận tại lớp, tìm kiếm và chia sẻ tư liệu về báo chí thế giới

9 Phương pháp, hình thức kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn học:

30%

Bài thi hết môn Kết hợp lí luận và khả

năng ứng dụng

Đánh giá kĩ năng ứng dụng các vấn đề lý thuyết vào thực tế

60%