Đề cương luận văn Thạc sĩ Khoa học cây trồng: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống ngô lai tại Huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ

Luận văn này với mục đích lựa chọn được 1 - 2 giống ngô lai mới có năng suất cao thích ứng với điều kiện đất đai, khí hậu của huyện Đoan Hùng - Tỉnh Phú Thọ để giới thiệu cho sản xuất. Mời các bạn cùng tham khảo luận văn để nắm chi tiết hơn nội dung nghiên cứu.

Đ I H C THÁI NGUYÊNẠ Ọ

TRƯỜNG Đ I H C NÔNG LÂMẠ Ọ

­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

M C L CỤ Ụ

2

M  Đ UỞ Ầ

1. Tính c p thi t c a đ  tàiấ ế ủ ề

Cây ngô (Zea mays.L.) là m t trong ba cây lộ ương th c quan tr ng c aự ọ ủ  nhi u nề ước trên th  gi i. Ngoài cung c p lế ớ ấ ương th c cho con ngự ười và thành ph n h n h p quan tr ng trong th c ăn cho chăn nuôi, ngô còn làầ ỗ ợ ọ ứ  ngu n nguyên li u cho ngành công nghi p th c ph m, dồ ệ ệ ự ẩ ược ph m và côngẩ  nghi p nh  Hi n nay, ngô đang đệ ẹ ệ ược quan tâm đ c bi t v i vai trò làặ ệ ớ  ngu n nguyên li u đ  s n xu t nhiên li u sinh h c.ồ ệ ể ả ấ ệ ọ

Trên th  gi i, ngô (ế ớ Zea mays.L) là m t trong nh ng cây ngũ c c quanộ ữ ố  

tr ng, di n tích đ ng th  2 sau lúa mì; s n lọ ệ ứ ứ ả ượng và năng su t cao nh tấ ấ  trong các 3 lo i cây ngũ c c quan tr ng c a th  gi i (Lúa mì, lúa g o vàạ ố ọ ủ ế ớ ạ  ngô). Di n  tích ngô đ ng th  2 sau lúa mì nh ng s n lệ ứ ứ ư ả ượng và năng su tấ  cao nh t trong các 3 lo i cây ngũ c c, năm 2013, di n tích tr ng ngô thấ ạ ố ệ ồ ế 

gi i đ t 183,19 tri u ha, năng su t bình quân 55,2 t /ha, s n lớ ạ ệ ấ ạ ả ượng 1016,74 tri u t n. Trong đó M , Trung Qu c, Braxin là nh ng nệ ấ ỹ ố ữ ước đ ng đ u vứ ầ ề 

c p ngu n th c ăn cho gia súc, gia c m r t l n. So v i năm 2000, nămấ ồ ứ ầ ấ ớ ớ  

2013, di n tích tr ng ngô   nệ ồ ở ước ta đã tăng 60,3%, năng su t tăng 76,9% vàấ  

s n lả ượng tăng 158% (FAOSTAT, 2016) [26]

Tuy nhiên, nhu c u s  d ng ngô   nầ ử ụ ở ước ta ngày càng tăng, do ngành chăn nuôi phát tri n. Theo hi p h i th c ăn chăn nuôi Vi t Nam, trong sể ệ ộ ứ ệ ố các nguyên li u s n xu t th c ăn chăn nuôi thì Vi t Nam m i ch  đ ngệ ả ấ ứ ệ ớ ủ ộ  

được cám g o, còn các nguyên li u khác ph n l n ph  thu c vào nh pạ ệ ầ ớ ụ ộ ậ  

kh u. Năm 2013, trong s  9 tri u t n nguyên li u nh p kh u dùng đ  s nẩ ố ệ ấ ệ ậ ẩ ể ả  

xu t th c ăn chăn nuôi có 4 tri u t n khô d u đ u tấ ứ ệ ấ ầ ậ ương, 1,9 tri u t n ngôệ ấ  

và các thành ph n khác nh  b t xầ ư ộ ương cá, b t m … (C c Chăn nuôi, 2015)ộ ỳ ụ  [1]. Năm 2014, lượng ngô nh p kh u là 4,79 tri u t n, t ng giá tr  nh pậ ẩ ệ ấ ổ ị ậ  

kh u là 1,22 t  USD, tăng 82,09% so v i năm 2013 (T ng c c H i Quan,ẩ ỉ ớ ổ ụ ả  2015) [15]

Do v y, đ  đáp  ng nhu c u th c ăn cho chăn nuôi c n có gi i phápậ ể ứ ầ ứ ầ ả  phát tri n s n xu t ngô. Trong đó gi ng để ả ấ ố ược coi là nhân t  quan tr ngố ọ  

nh t quy t đ nh đ n nâng cao s n lấ ế ị ế ả ượng và ch t lấ ượng nông s n. Gi ng t tả ố ố  

s  cho s n lẽ ả ượng ngô cao h n gi ng bình thơ ố ường t  20­25% (Ngô H uừ ữ  Tình, 2003) [12]. Hi n nay, Vi t Nam đã có nhi u gi ng ngô lai t t ph c vệ ệ ề ố ố ụ ụ cho s n xu t, các gi ng ngô lai này đả ấ ố ược nh p n i t  các công ty gi ng c aậ ộ ừ ố ủ  

nước ngoài và ch n t o trong nọ ạ ước. Đ  ch n để ọ ược gi ng t t phù h p v iố ố ợ ớ  

đi u ki n c a t ng vùng sinh thái thì vi c kh o nghi m đánh giá các gi ngề ệ ủ ừ ệ ả ệ ố  

là khâu r t quan tr ng trong ch n t o gi ng m i.ấ ọ ọ ạ ố ớ

Đoan Hùng là m t huy n Mi n núi phía B c c a t nh Phú Th , có di nộ ệ ề ắ ủ ỉ ọ ệ  tích đ t t  nhiên là 30.261,34 ha. Trong đó, t  tr ng đ t lâm nghi p v n làấ ự ỉ ọ ấ ệ ẫ  

ch  y u (43,2%), đ t s n xu t nông nghi p chi m 39%. Đ t g m 6 nhómủ ế ấ ả ấ ệ ế ấ ồ  chính, trong đó có 3 nhóm chi m di n tích l n là: Nhóm đ t xám (AC)ế ệ ớ ấ  chi m 73,16%, đ t phù sa (FL) chi m 15,04%, đ t đ  (FR) chi m 5,72%,…ế ấ ế ấ ỏ ế  Nhi t đ  TB năm kho ng 23,30C, nhi t đ  TB t i cao: 28,40C, nhi t đệ ộ ả ệ ộ ố ệ ộ 

TB t i th p: 16,10C. Lố ấ ượng m a trung bình/ năm 1.644mm. ư

V i đi u ki n t  nhiên nh  trên, Đoan Hùng có ti m năng l n đ  phátớ ề ệ ự ư ề ớ ể  tri n s n xu t nông lâm nghi p toàn di n. Năm 1995, v i di n tích gieoể ả ấ ệ ệ ớ ệ  

tr ng cây lồ ương th c (lúa, ngô) c  năm trên 11.000 ha, t ng s n lự ả ổ ả ượ  ng

lương th c cây có h t c a huy n m i ch  đ t x p x  27.000 t n. Đ i h iự ạ ủ ệ ớ ỉ ạ ấ ỉ ấ ạ ộ  

Đ ng b  huy n l n th  XVIIIả ộ ệ ầ ứ  (1995) đã ngh  quy t m c tiêu ph n đ u đ nị ế ụ ấ ấ ế  

năm 2000, t ng s n lổ ả ượng lương th c đ t 3 v n t n. Vi c áp d ng các ti nự ạ ạ ấ ệ ụ ế  

b  k  thu t vào s n xu t độ ỹ ậ ả ấ ược đ y m nh, cùng v i chẩ ạ ớ ương trình c p I hóaấ  các gi ng lúa, các gi ng ngô lai, lúa lai đố ố ược đ a vào s n xu t thay th  d nư ả ấ ế ầ  cho các gi ng đ a phố ị ương đã đượ ử ục s  d ng t  quá lâu trên đ a bàn, v i di nừ ị ớ ệ  tích ngày càng tăng. Đoan Hùng cũng là huy n đ u tiên c a t nh Vĩnh Phúệ ầ ủ ỉ  (cũ)  ng d ng thành công mô hình tr ng ngô v  Đông trên đ t l y th t sauứ ụ ồ ụ ấ ầ ụ  thu ho ch lúa Mùaạ  (v  Đông 1996). K t qu , ngay t  năm 1998, huy n đãụ ế ả ừ ệ  

vượt m c tiêu 3 v n t n( đ t 3,15 v n t n), đ n năm 2000 t ng s n lụ ạ ấ ạ ạ ấ ế ổ ả ươ  ng

th c đ t trên 3,8 v n t n, năm 2005 đ t 4,6 v n t n. T  năm 2005 đ n nay,ự ạ ạ ấ ạ ạ ấ ừ ế  Huy n đã xác đ nh và t p trung ch  đ o phát tri n s n xu t nông, lâmệ ị ậ ỉ ạ ể ả ấ  nghi p theo các chệ ương trình tr ng đi m đ  t p trung ngu n l c đ u t ,ọ ể ể ậ ồ ự ầ ư  phát huy th  m nh c a đ a phế ạ ủ ị ương, trong đó chương trình phát tri n câyể  

lương th c (lúa, ngô) đự ược xác đ nh là chị ương trình tr ng đi m đọ ể ượ ư  c  utiên quan tâm. Giá tr  s n xu t ngành nông lâm nghi p, thu  s n tăngị ả ấ ệ ỷ ả  

trưởng liên t c và b n v ng (5,3%/năm giai đo n 2005­2010; 6% giai đo nụ ề ữ ạ ạ  2011­2013). Trên đ a bàn huy n, cây ngô đị ệ ược tr ng trong c  3 v : vồ ả ụ ụ Xuân, v  Hè và v  Đông; thích h p trên nhi u chân đ t: đ t soi bãi venụ ụ ợ ề ấ ấ  sông, đ t màu đ i, đ t lúa 2 v  sau thu ho ch lúa mùa, đ t 1 v  mùa  Di nấ ồ ấ ụ ạ ấ ụ ệ  tích ngô hàng năm  n đ nh kho ng 1.900 ­ 2.000 ha/năm, trong đó cây ngôổ ị ả  

v  Đông di n tích t  900­ 1.000 ha (chi m kho ng 50%); năng su t ngôụ ệ ừ ế ả ấ  không ng ng đừ ược nâng lên (năm 2005 đ t 36,83 t /ha, tăng lên 46,4 t /haạ ạ ạ  năm 2010 và 48,81 t /ha vào năm 2012). ạ

Trong giai đo n 2010 ­ 2015, v i xu th  chung c a c  nạ ớ ế ủ ả ước là di n tíchệ  canh tác cây lương th c gi m d n do chuy n m c đích s  d ng sang đ t  ,ự ả ầ ể ụ ử ụ ấ ở  xây d ng các công trình h  t ng thi t y u. Đ i h i Đ ng b  huy n l n thự ạ ầ ế ế ạ ộ ả ộ ệ ầ ứ XXI  (năm 2010) ti p t c xác đ nh v i ti m năng l i th  s n có, c n t pế ụ ị ớ ề ợ ế ẵ ầ ậ  trung ch  đ o s n xu t nông lâm nghi p theo các chỉ ạ ả ấ ệ ương trình nông nghi pệ  

tr ng đi m, trong đó chọ ể ương trình phát tri n cây lể ương th c đự ượ ưc  u tiên 

đ  đ m b o an ninh lể ả ả ương th c trên đ a bàn. M c tiêu đ t ra là đ n nămự ị ụ ặ ế  

2015, di n tích cây lệ ương th c  n đ nh là 9.000 ha, s n lự ổ ị ả ượng lương th cự  

đ t 48,5 – 49 ngàn t n. Trong đó, di n tích ngô toàn huy n  n đ nh   2.000ạ ấ ệ ệ ổ ị ở  

ha, năng su t đ t 50 t /ha, s n lấ ạ ạ ả ượng đ t 10.000 t n. ạ ấ

Đ  góp ph n làm tăng năng su t cũng nh  s n lể ầ ấ ư ả ượng ngô, ngoài vi cệ  

áp d ng các bi n pháp k  thu t, đi u c n thi t là luôn ph i thụ ệ ỹ ậ ề ầ ế ả ường xuyên đánh giá, tuy n ch n các gi ng ngô lai m i có kh  năng thích nghi t t v iể ọ ố ớ ả ố ớ  

đi u ki n sinh ề ệ thái c a vùng đ  đ t năng su t cao nh t. ủ ể ạ ấ ấ Nghiên c u tuy nứ ể  

ch n các gi ng ngô lai m i là m t đòi h i t t y u trong nh ng năm g n đâyọ ố ớ ộ ỏ ấ ế ữ ầ  

và t ng lai. Vi c s  d ng các gi ng ngô ươ ệ ử ụ ố lai m i có năng su t cao s  nângớ ấ ẽ  cao năng su t, s n l ng ngô, góp ph n b o đ m an ninh l ng th c c aấ ả ượ ầ ả ả ươ ự ủ  Huy n. Chính vì nh ng lý do đó chúng tôi th c hi n đ  tài: ệ ữ ự ệ ề “Nghiên c u ứ  khả 

năng sinh tr ưở ng, phát tri n c a m t s  gi ng ngô lai t i huy n Đoan ể ủ ộ ố ố ạ ệ   Hùng, t nh Phú Th ” ỉ ọ

2. M c đích và yêu c u c a đ  tàiụ ầ ủ ề

2.1. M c đíchụ

L a ch n đự ọ ược 1 ­ 2 gi ng ngô lai m i có năng su t cao thích  ng v iố ớ ấ ứ ớ  

đi u ki n đ t đai, khí h u c a huy n Đoan Hùng ­ T nh Phú Th  đ  gi iề ệ ấ ậ ủ ệ ỉ ọ ể ớ  thi u cho s n xu t.ệ ả ấ

­ Đánh giá các y u t  c u thành năng su t và năng su t c a các gi ngế ố ấ ấ ấ ủ ố  thí nghi m.ệ

3. Ý nghĩa khoa h c và th c ti n ọ ự ễ c a đ  tài ủ ề

3.1. Ý nghĩa khoa h cọ

­ K t qu  nghiên c u c a đ  tài là c  s  khoa h c đ  nghiên c uế ả ứ ủ ề ơ ở ọ ể ứ  

đ nh hị ướng, qui ho ch phát tri n và ch  đ o s n xu t ngô trên đ a bànạ ể ỉ ạ ả ấ ị  huy n. ệ

­ Là tài li u tham kh o cho giáo viên, sinh viên trong nghiên c u ch nệ ả ứ ọ  

t o gi ng ngô, là c  s  cán b  khuy n nông trong vi c khuy n cáo ngạ ố ơ ở ộ ế ệ ế ườ  idân s  d ng gi ng m i trong s n xu t. ử ụ ố ớ ả ấ  

3.2. Ý nghĩa th c ti n        ự ễ

­  Tuy n ch n 1­2 gi ng ngô lai m i có năng su t lể ọ ố ớ ấ ượng cao, ch tấ  

lượng t t gi i thi u cho c  c u gi ng ngô s n xu t   t nh Phú Th  nóiố ớ ệ ơ ấ ố ả ấ ở ỉ ọ  chung và huy n Đoan Hùng nói riêng.ệ

­ K t qu  nghiên c u c a đ  tài góp ph n chuy n đ i c  c u câyế ả ứ ủ ề ầ ể ổ ơ ấ  

tr ng, tăng v  nh m khai thác hi u qu  h n quĩ đ t, góp ph n xoá đói,ồ ụ ằ ệ ả ơ ấ ầ  

gi m nghèo tăng thu nh p cho các h  nông dân, t o s n ph m hàng hoá.ả ậ ộ ạ ả ẩ

T NG QUAN TÀI LI U Ổ Ệ

1. Tinh hinh s n xu t ngô trên th  gi i và Vi t Nam̀ ̀ ả ấ ế ớ ệ

1.1. Tình hình s n xu t ngô trên th  gi iả ấ ế ớ

Hi n nay, ngô là cây lệ ương th c đ ng th  3 trên th  gi i sau lúa mìự ứ ứ ế ớ  

và lúa nước v i di n tích kho ng ớ ệ ả 183,29 tri u ha, s n lệ ả ượng 1.021,61 tri uệ  

t n (năm 2014). Trong nh ng năm g n đây nh  vào s  phát tri n c a khoaấ ữ ầ ờ ự ể ủ  

h c k  thu t vi c áp d ng nh ng công ngh  m i vào s n xu t đã làm tăngọ ỹ ậ ệ ụ ữ ệ ớ ả ấ  năng su t và s n lấ ả ượng ngô lên đáng k ể

B ng 1.1ả : Tình hình s n xu t ngô trên th  gi iả ấ ế ớ  

giai đo n 20ạ 10 ­ 2014

Năm Di n tíchệ

(tri u ha)ệ

Năng su tấ  (t /ha)ạ

S n lả ượng(tri u t n)ệ ấ

       S  li u B ng 1.1 cho th y di n tích tr ng ngô t  162,32 tri u ha (nămố ệ ả ấ ệ ồ ừ ệ  2010) đ n 183,29 tri u ha (năm 2014). Năng su t tăng không đáng k  tế ệ ấ ể ừ 51,55 t /ha (năm 2010) đ n 55,72 t /ha (2014). Do di n tích tăng cho nênạ ế ạ ệ  

s n lả ượng v n có xu hẫ ướng tăng qua các năm. 

1.2. Tình hình s n xu t ngô   Vi t Namả ấ ở ệ

 Vi t Nam, cây ngô đã đ c tr ng cách đây kho ng 300 năm và

được tr ng trên nh ng đi u ki n sinh thái khác nhau c a c  nồ ữ ề ệ ủ ả ước. Là cây 

lương th c quan tr ng th  hai sau cây lúa, là cây tr ng chính đ  phát tri nự ọ ứ ồ ể ể  ngành chăn nuôi. Năng su t ngô   nấ ở ước ta trước đây r t th p so v i năngấ ấ ớ  

su t ngô th  gi i, do s  d ng gi ng ngô đ a phấ ế ớ ử ụ ố ị ương và áp d ng khoa h cụ ọ  

k  thu t vào s n xu t còn h n ch  S n xu t ngô   Vi t Nam đã tr i quaỹ ậ ả ấ ạ ế ả ấ ở ệ ả  nhi u bề ước thăng tr m và đ n nay đã đ t đầ ế ạ ược nh ng thành t u l n.ữ ự ớ

B ng 1.2: Tình hình s n xu t ngô t i Vi t Nam giai đo n 2010 ­ 2014ả ả ấ ạ ệ ạ

Năm Di n tíchệ

(nghìn ha) Năng su t (t /ha)ấ ạ

S n lả ượng(nghìn t n)ấ

( Ngu n ồ : T ng c c th ng kê, website ổ ụ ố http://www.gso.gov.vn, 2015)[16]

Qua b ng 1.2 cho th y di n tích tr ng ngô t  ả ấ ệ ồ ừ 1126,9  nghìn ha (năm 2010),  gi m xu ng   năm 2011, và ti p t c tăng đ n 1179,3 ha (năm 2015);ả ố ở ế ụ ế  song năng su t ngô tăng không đáng k  Nh ng nguyên nhân chính làmấ ể ữ  

gi m năng su t ngô   Vi t Nam là do ngô ch  y u đả ấ ở ệ ủ ế ược tr ng trên đ t d cồ ấ ố  (> 60% di n tích), s n xu t   nh ng vùng này ph  thu c ch  y u vào nệ ả ấ ở ữ ụ ộ ủ ế ướ  c

tr i, trong đó h n hán là y u t  chính làm gi m năng su t ngô; K  thu tờ ạ ế ố ả ấ ỹ ậ  

canh tác v n ch a đẫ ư ược nghiên c u m t cách h  th ng, quy trình canh tácứ ộ ệ ố  

gi ng m i v n còn chung chung ch a c  th  t ng gi ng, t ng vùng, t ngố ớ ẫ ư ụ ể ừ ố ừ ừ  

th i v , c  v  phân bón, chăm sóc; Hờ ụ ả ề ạn ch  v  gi ng, nh t là gi ng ch uế ề ố ấ ố ị  

h n, ít nhi m sâu b nh, th i gian ng n, năng su t cao.ạ ễ ệ ờ ắ ấ

S n lả ượng ngô nước ta tăng d n qua các năm đ t 5281 nghìn t nầ ặ ấ  (năm 2015), do nước ta đã chuy n đ i t  s n xu t qu ng canh sang thâmể ổ ừ ả ấ ả  canh,  ng d ng nhi u ti n b  k  thu t và đ a gi ng m i vào s n xu t.ứ ụ ề ế ộ ỹ ậ ư ố ớ ả ấ1.3. Tình hình s n xu t ngô   ả ấ ởt nh Phú Thỉ ọ

th i ti t cùng v i vi c d ch chuy n c  c u cây tr ng, vì v y di n tíchờ ế ớ ệ ị ể ơ ấ ồ ậ ệ  gieo tr ng ngô gi m đáng k  Đ n năm 2015 di n tích ngô ti p t c tăngồ ả ể ế ệ ế ụ  19,2 nghìn ha, năng su t đ t 46,7 t /ha, s n lấ ạ ạ ả ượng 89,6 nghìn t n.ấ

1.3.2. Tình hình s n xu t ngô t i huy n Đoan Hùng ả ấ ạ ệ

V i t ng di n tích đ t t  nhiên là 30.285,21 ha, trong đó di n tích đ tớ ổ ệ ấ ự ệ ấ  nông, lâm nghi p là 25.871,9 ha (chi m 85,4 %). Đoan Hùng là huy n mi nệ ế ệ ề  núi có ti m năng v  đ t đai, lao đ ng đ  phát tri n kinh t  nông nghi p.ề ề ấ ộ ể ể ế ệ  Nhi u năm qua, huy n đã tích c c v n d ng sáng t o các c  ch , chínhề ệ ự ậ ụ ạ ơ ế  sách vào th c t  c a đ a phự ế ủ ị ương nên đã đ t đạ ược nhi u thành tích trên m iề ọ  

m t c a lĩnh v c kinh t , n i b t là s n xu t cây lâm nghi p, cây chè vàặ ủ ự ế ổ ậ ả ấ ệ  cây ăn qu , đ c bi t là s n ph m bả ặ ệ ả ẩ ưởi đ c s n Đoan Hùng. Tuy nhiên,ặ ả  

nh ng năm g n đây, do nhu c u th c ti n nh m đ m b o an ninh lữ ầ ầ ự ễ ằ ả ả ươ  ng

th c, huy n cũng luôn xác đ nh quan tâm  u tiên cho phát tri n các câyự ệ ị ư ể  

lương th c chính, trong đó t p trung cây lúa, cây ngôự ậ

B ng 1.4. Tình hình s n xu t ngô t i Đoan Hùng giai đo n 2010 ­ 2015ả ả ấ ạ ạ

(Ngu n: Chi c c th ng kê huy n Đoan Hùng, 5/2015)[2] ồ ụ ố ệ

S  li u b ng 1.4 cho th y di n tích tr ng ngô c a huy n nh ng nămố ệ ả ấ ệ ồ ủ ệ ữ  

g n đây không  n đ nh, năm 2010 di n tích tr ng ngô c a huy n đ t 1.856ầ ổ ị ệ ồ ủ ệ ạ  

ha, tăng d n đ n năm 2012 l i gi m d n đ n năm 2015 còn 1.723,9 ha. Tuyầ ế ạ ả ầ ế  nhiên năng su t có xu hấ ướng tăng. Năm 2010, năng su t ch  có 46,4 t /ha,ấ ỉ ạ  

đ n năm 2015 năng su t đ t là 51,9 t /ha (tăng 5,5 t / ha). Có đế ấ ạ ạ ạ ược thành 

t u trên cung v i trình đ  đ u t  thâm canh c a ngự ớ ộ ầ ư ủ ười dân được c i thi n,ả ệ  

thì y u t  quan tr ng nh t là vi c đ a các gi ng ngô lai m i có năng su tế ố ọ ấ ệ ư ố ớ ấ  cao vào s n xu t r ng rãi.ả ấ ộ

2. Tình hình nghiên c u ngô trên th  gi i và Vi t Namứ ế ớ ệ

2.1. Tình hình nghiên c u ngô trên th  gi iứ ế ớ

S n lả ượng cây lương th c toàn c u đ n năm 2050 c n vự ầ ế ầ ượt qua 400 tri u t n m i đáp  ng đệ ấ ớ ứ ược nhu c u c a con ngầ ủ ười (FAO, 2009) [27]. Để 

đ t đạ ược m c tiêu này, v i qu  đ t s n xu t nông nghi p có h n thì vi cụ ớ ỹ ấ ả ấ ệ ạ ệ  tăng năng su t cây tr ng nói chung, cây ngô nói riêng là vi c làm c p thi t.ấ ồ ệ ấ ế  Trong các bi n pháp k  thu t tăng năng su t ngô, gi ng đóng vai trò chệ ỹ ậ ấ ố ủ 

đ o, gi ng ạ ố t t s  cho s n lố ẽ ả ượng ngô cao h n gi ng bình thơ ố ường t  20 ­ừ  25% (Ngô H u Tình, 2003) [ữ 12]. Do v y, v n đ  đ t ra cho các nhà khoaậ ấ ề ặ  

h c là c n nghiên c u ch n t o các gi ng ngô m i năng su t cao, kh  năngọ ầ ứ ọ ạ ố ớ ấ ả  

ch ng ch u t t v i đi u ki n ngo i c nh b t thu n.ố ị ố ớ ề ệ ạ ả ấ ậ

Ngô là cây đi n hình để ượ ức  ng d ng nhi u thành t u khoa h c v  cácụ ề ự ọ ề  lĩnh v c di truy n h c, công ngh  sinh h c, c  gi i hóa, đi n khí hóa và tinự ề ọ ệ ọ ơ ớ ệ  

h c… ọ vào công tác nghiên c u và s n xu t (Ngô H u Tình, 1997ứ ả ấ ữ ) [10]. Tuy nhiên, vi c nghiên c u c i t o gi ng ngô mang tính ch t khoa h c m i th cệ ứ ả ạ ố ấ ọ ớ ự  

s  b t đ u vào cu i th  k  19.ự ắ ầ ố ế ỷ

Nghiên c u ch n t o gi ng ngô lai là v n đ  quan tr ng trong chi n l cứ ọ ạ ố ấ ề ọ ế ượ  phát tri n nông nghi p c a m i qu c gia, c a m i khu v c. Có nhi u t  ch cể ệ ủ ỗ ố ủ ỗ ự ề ổ ứ  ngô lai trên th  gi i g t hái đế ớ ặ ược nh ng thành công r c r  trên lĩnh v c này:ữ ự ỡ ự  

M , Hy l p, Úc  S n ph m ngô lai không nh ng ph c v  trong n c mà cònỹ ạ ả ẩ ữ ụ ụ ướ  

đ c đ a vào s n xu t   nhi u nượ ư ả ấ ở ề ước khác trên th  gi i, đã đem l i ngu n l iế ớ ạ ồ ợ  

to l n cho các qu c gia này. Ví d  nh  công ty Syngenta và Mosanto, Bioseedớ ố ụ ư  

đã lai t o ra nhi u gi ng m i có năng su t cao, ch t lạ ề ố ớ ấ ấ ượng t t ph  bi n trongố ổ ế  

s n xu t hi n nay nh  NK4300, NK54, NK67, NK6326, NK6654, Bioseedả ấ ệ ư  

9698, DK5252,…

Bên c nh vi c nghiên c u t o gi ng ngô có năng su t cao các chuyênạ ệ ứ ạ ố ấ  gia t o gi ng t i CIMMYT đã nghiên c u phát tri n ngô ch t lạ ố ạ ứ ể ấ ượng Protein QPM. Các nhà nghiên c u đã và đang s  d ng phứ ử ụ ương pháp đánh d u ANDấ  giúp vi c chuy n gen ch t lệ ể ấ ượng Protein vào nh ng gi ng ngô thữ ố ường  uư  

tú. Cu c cách m ng v  ngô QPM độ ạ ề ược CIMMYT, m t s  nộ ố ước và công ty 

t  nhân nghiên c u thành công   M , Nam Phi, Braxin. Ngô QPM đư ứ ở ỹ ược đ aư  vào s n xu t s  đem l i hi u qu  vô cùng to l n khi dùng làm th c ăn choả ấ ẽ ạ ệ ả ớ ứ  chăn nuôi và làm lương th c cho ngự ườ Ởi.   Châu Á, có ba nước đang có 

chương trình phát tri n ngô QPM đó là Trung Qu c,  n Đ , Vi t Namể ố Ấ ộ ệ  (Tr n Th  Thêm, 2007) [19].ầ ị

V i s  phát tri n c a khoa h c công ngh , công tác ch n t o gi ngớ ự ể ủ ọ ệ ọ ạ ố  ngô được tr  giúp b i nhi u k  thu t m i, nh ng k  thu t m i này t pợ ở ề ỹ ậ ớ ữ ỹ ậ ớ ậ  trung vào hai lĩnh v c là nuôi c y mô t  bào và tái t  h p AND.ự ấ ế ổ ợ

Nh  áp d ng công ngh  sinh h c, các gi ng ngô m i có nhi u  u thờ ụ ệ ọ ố ớ ề ư ế 

nh  kháng sâu đ c thân, kháng thu c tr  c  mang l i nhi u l i ích choư ụ ố ừ ỏ ạ ề ợ  

ngườ ải s n xu t. Đ c bi t trong giai đo n hi n nay khi di n tích canh tác bấ ặ ệ ạ ệ ệ ị thu h p, vi c s  d ng các gi ng ngô bi n đ i gen s  góp ph n đáp  ng nhuẹ ệ ử ụ ố ế ổ ẽ ầ ứ  

c u ngô toàn c u. Theo Graham Brookes (2011) [28] n u không s  d ngầ ầ ế ử ụ  

gi ng ngô bi n đ i gen thì di n tích tr ng ngô  trên th  gi i ph i tăng thêmố ế ổ ệ ồ ế ớ ả  5,63 tri u ha m i đáp  ng đ  nhu c u ngô toàn c u. Ngoài ra nh  s  d ngệ ớ ứ ủ ầ ầ ờ ử ụ  các cây tr ng bi n đ i gen, th  gi i đã c t gi m đồ ế ổ ế ớ ắ ả ược kho ng 0,39 tri uả ệ  

t n thu c tr  sâu và gi m kho ng 17,1 % các ch t đ c h i ra môi trấ ố ừ ả ả ấ ộ ạ ường

Hi n nay có h n 28 qu c gia trên th  gi i tr ng cây công ngh  sinhệ ơ ố ế ớ ồ ệ  

h c (CNSH) và t ng di n tích tăng lên h n 100 l n, t  1,7 tri u ha (nămọ ổ ệ ơ ầ ừ ệ  1996) lên 181,5 tri u ha (năm 2014) (Clive James, 2015) [24].ệ

T i M  năm 2014, gi ng ngô chuy n gen ch u h n Drought GardTM đãạ ỹ ố ể ị ạ  

được tr ng 275.000 ha. Ngoài ra h  còn d  đ nh phân ph i gi ng ngô ch uồ ọ ự ị ố ố ị  

h n (DT), kháng sâu và côn trùng (Bt) cho các qu c gia   khu v c châu Phiạ ố ở ự  vào năm 2017 thông qua d  án “S  d ng nự ử ụ ước hi u qu  t i Châu Phiệ ả ạ  (WEMA)” (Clive James, 2015) [24].

Ngày nay công tác nghiên c u ch n t o gi ng ngô trên th  gi i v nứ ọ ạ ố ế ớ ẫ  đang được chú ý phát tri n, v i nh ng k  thu t hi n đ i đ  t o ra nh ngể ớ ữ ỹ ậ ệ ạ ể ạ ữ  

gi ng ngô m i có nh ng đ c đi m mong mu n đáp  ng nhu c u ngàyố ớ ữ ặ ể ố ứ ầ  càng cao c a con ngủ ười. 

2.2. Tình hình nghiên c u ngô t i Vi t Namứ ạ ệ

T  nh ng năm đ u c a th p k  90, v i chính sách m  c a, ngô lai ừ ữ ầ ủ ậ ỷ ớ ở ử ở 

Vi t Nam là m t trong nh ng cây h i nh p s m nh t. Cu c cách m ng vệ ộ ữ ộ ậ ớ ấ ộ ạ ề ngô lai   nở ước ta đã được nhà nước đ c bi t quan tâm. Năng su t và s nặ ệ ấ ả  

lượng ngô   Vi t Nam đã có s  chuy n bi n rõ r t do áp d ng thành t uở ệ ự ể ế ệ ụ ự  

v  ngô lai vào s n xu t. Tuy nhiên cây ngô   Vi t Nam m i th c s  đề ả ấ ở ệ ớ ự ự ượ  cphát tri n t  năm 1995 đ n nay. Các nhà khoa h c đã xây d ng qu  gen ngôể ừ ế ọ ự ỹ  

Vi t Nam b ng cách thu th p t  các qu n th  đ a phệ ằ ậ ừ ầ ể ị ương và nh p các v tậ ậ  

li u ngô t  các nệ ừ ước, các c  quan nghiên c u trên th  gi i dơ ứ ế ớ ướ ại d ng v nố  gen c a qu n th  và gi ng lai. Đây là các v t li u trong t o dòng thu n đủ ầ ể ố ậ ệ ạ ầ ể 

t o gi ng ngô lai có  u th  lai cao.ạ ố ư ế

Ngô H u Tình (2009) [13] đã s  d ng phữ ử ụ ương pháp Fullsib, d ng c iạ ả  

ti n c a phế ủ ương pháp sib đ  t o dòng và đã thành công trong vi c t o raể ạ ệ ạ  

m t s  dòng t  ngu n v t li u là qu n th  ch n l c SB 2649.ộ ố ừ ồ ậ ệ ầ ể ọ ọ

B ng phằ ương pháp lai đ nh, Mai xuân Tri u và cs, (2000) [18] đã ch nỉ ệ ọ  

được dòng IL78 và IL68 có kh  năng k t h p chung cao đ  làm v t li uả ế ợ ể ậ ệ  

Ngô H u Tình và cs (2004) [14], b ng phữ ằ ương pháp t  ph i t  cácự ố ừ  

gi ng ngô lai nh p n i có kh  năng ch u h n đã ch n đố ậ ộ ả ị ạ ọ ược dòng T6 và T8 

có kh  năng k t h p chung cao, là v t li u t o gi ng LVN99 có kh  năngả ế ợ ậ ệ ạ ố ả  

ch u h n ph c v  s n xu t cho các t nh mi n núi phía B c.ị ạ ụ ụ ả ấ ỉ ề ắ

Vi n nghiên c u ngô thông qua đánh giá th c đ a và phân l p genRplệ ứ ự ị ậ  

đã xác đ nh đị ược dòng C152, V272, C7N, Dekalbgold kháng b nh g  s t, cácệ ỉ ắ  dòng này đượ ử ục s  d ng làm v t li u ch n t o gi ng kháng b nh g  s t. Tậ ệ ọ ạ ố ệ ỉ ắ ừ 

109 t  h p lai đã ch n đổ ợ ọ ược m t s  t  h p lai đ t năng su t 90 t /ha,ộ ố ổ ợ ạ ấ ạ  

ch ng ch u b nh g  s t khá (Bùi M nh Cố ị ệ ỉ ắ ạ ường và cs, 2012) [3]  T  nămừ  

2003 đ n nay v i s  m  r ng h p tác qu c t , các nhà t o gi ng ngô Vi tế ớ ự ở ộ ợ ố ế ạ ố ệ  Nam đã thu th p đậ ược nhi u ngu n nguyên li u khác nhau.ề ồ ệ

Đ n nay Vi n nghiên c u ngô đang l u gi  616 ngu n gen ngô là cácế ệ ứ ư ữ ồ  

gi ng đ a phố ị ương, gi ng th  ph n t  do, qu n th , h n 500 dòng t  ph iố ụ ấ ự ầ ể ơ ự ố  

đ i cao và kho ng 300 dòng t  ph i đ i th p. Ngu n nguyên li u đa d ngờ ả ự ố ờ ấ ồ ệ ạ  

và phong phú c  v  ch ng lo i (ngô t , ngô n p và ngô đả ề ủ ạ ẻ ế ường), phươ  ngpháp ch n t o (truy n th ng, nuôi c y bao ph n, s  d ng cây kích t o đ nọ ạ ề ố ấ ấ ử ụ ạ ơ  

b i, chuy n gen b ng công ngh  sinh h c) và đa d ng di truy n (Nguy nộ ể ằ ệ ọ ạ ề ễ  văn Tu t và cs., 2013) [21].ấ

Nh  có ngu n v t li u phong phú, m t s  gi ng ngô lai th  h  m iờ ồ ậ ệ ộ ố ố ế ệ ớ  

được ch n t o b ng phọ ạ ằ ương pháp truy n th ng ho c k t h p gi a phề ố ặ ế ợ ữ ươ  ngpháp ch n t o truy n th ng và công ngh  sinh h c nh  LVN885, LVN145,ọ ạ ề ố ệ ọ ư  LVN66, LVN61, LVN14, LVN36, LVN146, LVN154… đã đượ ức  ng d ngụ  vào s n xu t. Các gi ng ngô lai th  h  m i có nhi u  u đi m nh  ch uả ấ ố ế ệ ớ ề ư ể ư ị  

h n, ch ng đ , ít nhi m sâu b nh, ch u thâm canh, màu h t đ p thích  ngạ ố ổ ễ ệ ị ạ ẹ ứ  

v i s n xu t hàng hóa.ớ ả ấ

Giai đo n 2011 ­ 2013 đã có 14 gi ng ngô đạ ố ược công nh n, trong đó cóậ  

4 gi ng đố ược công nh n chính th c là LVN146, LVN66, LVN092 SB099;ậ ứ  

10   gi ng   đố ược   công   nh n   s n   xu t   th   là   LVN154,   LVN111,   LVN81,ậ ả ấ ử  LVN102, LVN152, LVN62, VS36, N p lai s  5, N p lai s  9 và Đế ố ế ố ường lai 

20. Đ c đi m chung các gi ng m i đặ ể ố ớ ượ ạc t o ra trong giai đo n này là thíchạ  

ng   r ng   (c   trong   và   ngoài   n c:   Nam   Trung   Qu c,   Thái   Lan,   Lào,

Campuchia), ch ng ch u t t h n v i h n, sâu b nh, đ  gãy, th i gian sinhố ị ố ơ ớ ạ ệ ổ ờ  

trưởng ng n ho c trung bình, ti m năng năng su t cao, trong thí nghi m cóắ ặ ề ấ ệ  

th  đ t t i 120 ­ 130 t /ha, ch t lể ạ ớ ạ ấ ượng h t t t. Các gi ng ngô m i đangạ ố ố ớ  

được Vi n, các Trung tâm tr c thu c, m t s  công ty h t gi ng trong nệ ự ộ ộ ố ạ ố ướ  c

th  nghi m r ng và chuy n giao đ n ngử ệ ộ ể ế ườ ải s n xu t trong c  nấ ả ướ (Mai c Xuân Tri u và cs., [18].ệ

K t qu  “nghiên c u ch n t o gi ng ngô lai QPM năng su t cao,ế ả ứ ọ ạ ố ấ  

ch ng ch u t t ph c v  ch  bi n th c ăn chăn nuôi giai đo n 2012 – 2016”ố ị ố ụ ụ ế ế ứ ạ  

đã duy trì được 35 ngu n v t li u và c i t o đồ ậ ệ ả ạ ược 550 t  h p lai m iổ ợ ớ  

được đánh giá   v  Thu Đông 2012 và Xuân 2013. K t qu  v  Thu Đôngở ụ ế ả ụ  

2012 đã ch n l c đọ ọ ược 12 THL t t và v  Xuân 2013 ch n đố ụ ọ ược 19 THL t tố  (Châu Ng c Lý, Lê Quý Kha và cs, 2013) [5].ọ

 phía Nam đã phát tri n các gi ng ngô lai V98­1, V98­2, V­118,

VN112 v i di n tích hàng năm là 2.000 ha t i các t nh Tây Nguyên và Đôngớ ệ ạ ỉ  Nam B  Đây là các gi ng có th i gian sinh trộ ố ờ ưởng ng n, có ti m năng năngắ ề  

su t cao, có kh  năng ph i h p cao, cho năng su t cao. Đ c bi t gi ng laiấ ả ố ợ ấ ặ ệ ố  

đ n V­118 cho năng su t cao trên 80 t /ha, thích h p tr ng trên đ t lúa vơ ấ ạ ợ ồ ấ ụ Đông Xuân đã được hoàn thi n và hi u qu  kinh t  c a mô hình tr ng ngôệ ệ ả ế ủ ồ  lai trên đ t lúa v  đông xuân   Tây Nguyên vấ ụ ở ượt 33,06% ­ 38,12% so v iớ  

tr ng lúa cùng v  (Nguy n văn Tu t và cs., 2013) [21].ồ ụ ễ ấ

 Qua 2 năm th c hi n đ  tài “Nghiên c u ch n t o gi ng ngô lai choự ệ ề ứ ọ ạ ố  vùng thâm canh”,  k t qu  3 gi ng đã đế ả ố ược B  Nông nghi p và Phát tri nộ ệ ể  

nông   thôn   công   nh n   cho   phép   s n   xu t   th   đó   là   LVN111,   LVN102,ậ ả ấ ử  LVN62 (Mai Xuân Tri u, 2013) [20]ệ

Không ch  chú tr ng công tác ch n t o gi ng m i mà các nhà khoa h cỉ ọ ọ ạ ố ớ ọ  còn quan tâm nghiên c u c i thi n các bi n pháp k  thu t canh tác cho phùứ ả ệ ệ ỹ ậ  

h p v i yêu c u c a gi ng đ  tăng hi u qu  c a quá trình s n xu t. Trongợ ớ ầ ủ ố ể ệ ả ủ ả ấ  vòng 20 năm qua các nhà khoa h c đã nghiên c u hoàn thi n và chuy n giaoọ ứ ệ ể  quy trình k  thu t tr ng ngô trên đ t ỹ ậ ồ ấ ướt. xây d ng quy trình công ngh  s nự ệ ả  

xu t h t gi ng ngô lai trên quy mô l n, ph m vi toàn qu c.ấ ạ ố ớ ạ ố  

Đ n nay công tác ch n t o gi ng ngô c a Vi t Nam đã đi vào chi uế ọ ạ ố ủ ệ ề  sâu và có bài b n, nh  v y mà ngày nay chúng ta đã có hàng trăm dòng ngôả ờ ậ  thu n v i xu t x  và đ c tính khác nhau. T  nh ng dòng này, hàng ch cầ ớ ấ ứ ặ ừ ữ ụ  

gi ng ngô lai đã đố ượ ạc t o ra và đ a vào s n xu t. Không ch  quan tâm đ nư ả ấ ỉ ế  năng su t, công tác ch n t o gi ng còn quan tâm đ n nh ng ch  tiêu khácấ ọ ạ ố ế ữ ỉ  

nh  ch n t o gi ng có ch t lư ọ ạ ố ấ ượng protein cao, gi ng ch ng ch u v i đi uố ố ị ớ ề  

ki n b t thu n ệ ấ ậ

Tóm l i:  ạ Cây ngô có vai trò quan tr ng góp ph n  n đ nh an ninh lọ ầ ổ ị ươ  ng

th c qu c gia, đ c bi t thúc đ y phát tri n ngành chăn nuôi, tăng ngu n thuự ố ặ ệ ẩ ể ồ  

nh p cho ngậ ười dân. Là cây tr ng ng n ngày đồ ắ ượ ử ục s  d ng nhi u trên đ tề ấ  luân canh, có kh  năng thích  ng r ng, có ti m năng cho năng su t cao,ả ứ ộ ề ấ  

nh t là các gi ng ngô lai. Qua vi c đánh giá tình hình s n xu t và tìm hi uấ ố ệ ả ấ ể  

v  gi ng ngô đ  l a ch n gi ng cho phù h p, vi c đánh giá th c tr ng s nề ố ể ự ọ ố ợ ệ ự ạ ả  

xu t ngô, g n v i đi u ki n ngo i c nh c a đ a phấ ắ ớ ề ệ ạ ả ủ ị ương đ  ch n gi ngể ọ ố  ngô lai thích h p b  sung vào c  c u gi ng là r t c n thi t.ợ ổ ơ ấ ố ấ ầ ế

1 NK4300 Lai đ nơ Trung bình Đ i ch ng ố ứ

2 LVN255 Lai đ nơ Trung bình Vi n nghiên c u Ngôệ ứ

3 LVN26 Lai đ nơ Trung bình Vi n nghiên c u Ngôệ ứ

4 VN5885 Lai đ nơ Trung bình Vi n nghiên c u Ngôệ ứ

5 PAC669 Lai đ nơ Trung bình Công ty TNHH Advanta Vi t Namệ

6 PAC558 Lai đ nơ Trung bình Công ty TNHH Advanta Vi t Namệ

7 PSC102 Lai đ nơ Trung bình Công ty CP BVTV I Trung ương

8 PSC747 Lai đ nơ Trung bình Công ty CP BVTV I Trung ương

9 GS9989 Lai đ nơ Trung bình Công ty CP Đ i Thànhạ

10 NK6639 Lai đ nơ Trung bình Công ty TNHH Syngenta Việt 

Nam

­ NK 4300 (đ/c) là gi ng ngô lai đã đố ược công nh n gi ng và hi n đangậ ố ệ  

được người dân s  d ng gieo tr ng ph  bi n trong s n xu t nhi u nămử ụ ồ ổ ế ả ấ ề  trên đ a bàn huy n. ị ệ

2.2. N i dung nghiên c u ộ ứ

­ Nghiên c u m t s  giai đo n sinh trứ ộ ố ạ ưởng và phát d c c a cácụ ủ  

gi ng ngô thí nghi m.ố ệ

­ Nghiên c u m t s  đ c đi m hình thái, sinh lý. ứ ộ ố ặ ể

­ Nghiên c u tình hình sâu b nh h i và kh  năng ch ng đ  c a cácứ ệ ạ ả ố ổ ủ  

gi ng ngô thí nghi mố ệ

­ Đánh giá các y u t  c u thành năng su t và năng su t ế ố ấ ấ ấ

2.3. Đ a đi m và th i gian th c hi n thí nghi m:ị ể ờ ự ệ ệ

­ Thí nghi m đệ ược triên khai th c hiên t i xa Ph̉ ự ̣ ạ ̃ ương Trung và xã Chí Đám, huyên Đoan Hùng, tinh Phu Tho.̣ ̉ ́ ̣

­ Đât đai: Thí nghi m đ́ ệ ược ti n hành trên bãi ven sông (lo i đ t phế ạ ấ ổ 

bi n đ i v i di n tích ngô tr ng hàng năm).ế ố ớ ệ ồ

­ Thi nghiêm đ ́ ̣ ượ c tiên hanh t  thang 2 năm 2017 đên thang 6 năm 2017 ́ ̀ ư ̀ ́ ́ ́  

2.4. Phương phap nghiên c ú ứ

­ Thí nghi m đ c b  trí theo kh i ng u nhiên hoàn ch nh (RCBD), g mệ ượ ố ố ẫ ỉ ồ  

10 công th c, 3 l n nh c l i.ứ ầ ắ ạ

­ Di n tích ô thí nghi m: 14mệ ệ 2  (5m x 2,8m) 

­ Ngay gieo hat: d  kiên t  ngay 10 ­ 15/2/2016.̀ ̣ ự ́ ừ ̀

 * Làm đ t:  ấ Đ t đấ ược cày b a k , làm s ch c  d i, đ m b o đ   mừ ỹ ạ ỏ ạ ả ả ộ ẩ  

đ t lúc gieo kho ngấ ả  75 ­ 80% đ   m t i đa đ ng ru ng.ộ ẩ ố ồ ộ

* K  thu t gieo ỹ ậ :

­ M t đ : 5,7 v n cây/ha (70 x 25cm), m i ô gieo 4 hàng. ậ ộ ạ ỗ

­ Gieo sâu 3 ­ 4 cm, m i h c gieo 2 h t, khi ngô có 3 ­ 4 lá thì t a l n 1,ỗ ố ạ ỉ ầ  

đ n 5 ­ 6 lá thì t a l n 2 và đ  m i h c 1 cây.ế ỉ ầ ể ỗ ố

+ Bón thúc l n 1 khi ngô 4 ­ 5 lá: 1/4 lầ ượng đ m + 1/2 lạ ượng Kali+ Bón thúc l n 2 khi ngô 7 ­ 9 lá: 1/2 lầ ượng đ m + 1/2 lạ ượng Kali.

* Chăm sóc:

­ Khi ngô 4 ­ 5 lá: x i vun nh  quanh g c k t h p v i bón thúc l n 1.ớ ẹ ố ế ợ ớ ầ

­ Khi ngô 7 ­ 8 lá: x i xáo di t c  d i k t h p bón thúc l n 2 và vun caoớ ệ ỏ ạ ế ợ ầ  

ch ng đ ố ổ

­ T i nướ ước: T i n c, đ m b o cho đ t đ   m (kho ng 70 ­ 80% đướ ướ ả ả ấ ủ ẩ ả ộ 

m t i đa đ ng ru ng)   3 th i k : Khi ngô 6 ­ 7 lá; Khi ngô xoáy nõn (tr c

tr  c  10 ­ 12 ngày); Khi ngô th  ph n xong ­ chín s a (sau ngô tr  c  t  10 ­ỗ ờ ụ ấ ữ ỗ ờ ừ  

15 ngày)

2.5. Cac chi tiêu và ph́ ̉ ương pháp theo doĩ 

* Ch  tiêu v  giai đo n sinh tr ỉ ề ạ ưở ng 

­ Ngày m c: Đọ ược tính khi có trên 50% s  cây có bao lá m m lên kh iố ầ ỏ  

­ Chi u cao đóng b p (cm): Đo t  m t đ t đ n đ t mang b p trên cùng.ề ắ ừ ặ ấ ế ố ắ  

Đo 10 cây   2 hàng gi a th i k  chín s aở ữ ờ ỳ ữ

­ S  lá: t ng s  lá cây, đ m s  lá 10 cây   2 hàng gi aố ổ ố ế ố ở ữ

­ H  s  di n tích lá: đ m s  lá xanh trên cây   th i k  tr  c  ệ ố ệ ế ố ở ờ ỳ ỗ ờ

Phương pháp: ti n hành đo chi u r ng dài các lá   5 cây/ô vào giai đo nế ề ộ ở ạ  

tr  c  sau đó áp d ng công th c: Di n tích lá = dài x r ng x 0,75 ỗ ờ ụ ứ ệ ộ

Ch  s  di n tích lá = di n tích lá 1 cây x s  cây/mỉ ố ệ ệ ố 2

­ Tr ng thái cây: Căn c  kh  năng sinh trạ ứ ả ưởng phát tri n, đ  đ ng đ uể ộ ồ ề  

v  chi u cao cây, chi u cao đóng b p, kích thề ề ề ắ ước b p, sâu b nh, ch ng đắ ệ ố ổ 

c a 10 cây   2 hàng gi a vào th i k  chín sáp. Đánh giá theo thang đi m tủ ở ữ ờ ỳ ể ừ 

1 ­ 5 (1 t t nh t ; 5 x u nh t).ố ấ ấ ấ

­ Tr ng thái b p: Căn c  vào hình d ng b p, kích thạ ắ ứ ạ ắ ước, đ  đ ng đ uộ ồ ề  

c a b p và tình tr ng sâu b nh ủ ắ ạ ệ b p c a 10 cây   2 hàng gi a vào th i kắ ủ ở ữ ờ ỳ chín sáp. Đánh giá theo thang đi m t  1 ­ 5 (1 t t nh t ; 5 x u nh t).ể ừ ố ấ ấ ấ

­ Đánh giá đ  kín c a lá bi: Quan sát và đánh giá 10 b p   2 hàng gi aộ ủ ắ ở ữ  

c a m i ô. Đánh giá   th i k  chín sáp và cho theo thang đi m t  1 ­ 5ủ ỗ ở ờ ỳ ể ừ

Đi m 1­ R t kín: B  lá che kín đ u b p và kéo dài kh i b p ể ấ ẹ ầ ắ ỏ ắ

Đi m 2 ­  Kín: B  lá che kín đ u b p ể ẹ ầ ắ

Đi m 3 ­ H i h : Lá bi bao không ch t đ u b p ể ơ ở ặ ầ ắ

Đi m 4 ­  H : Lá bi không che kín b p, đ  h  đ u b p  ể ở ắ ể ở ầ ắ

Đi m 5 – R t h : Bao b p r t kém, đ u b p h  nhi u.ể ấ ở ắ ấ ầ ắ ở ề

(Quan sát các cây trong ô   giai đo n chín sáp)ở ạ

* Ch  tiêu v  m c đ  nhi m sâu b nh:  ỉ ề ứ ộ ễ ệ Theo dõi m t s  sâu b nh h iộ ố ệ ạ  

theo t  l  (%)  ho c c p đ  b  nhi m (1­5).ỷ ệ ặ ấ ộ ị ễ

­ Sâu đ c thân ụ (Chilo patellus): Theo dõi toàn b  s  cây b  sâu đ c trênộ ố ị ụ  

t ng s  cây   2 hàng gi a, đánh giá th i k  chín sápổ ố ở ữ ờ ỳ

Đi m 1: < 5% s  cây b  sâu.ể ố ị

Đi m 2: 5 ­ < 15% s  cây b  sâu.ể ố ị

Đi m 3: 15 ­ < 25% s  cây b  sâu.ể ố ị

Đi m 4: 25 ­ < 35% s  cây b  sâu.ể ố ị

Đi m 5: 35 ­ < 50% s  cây b  sâu.ể ố ị

­ Sâu đ c b p (ụ ắ Heliothis zea và H. Amigera): Theo dõi toàn b  s  cây bộ ố ị sâu đ c trên t ng s  cây   2 hàng gi a, đánh giá th i k  chín sápụ ổ ố ở ữ ờ ỳ

­ B nh khô v n (ệ ằ Rhizoctonia solani f. Sp. Sasakii): Theo dõi s  cây bố ị 

b nh khô v n trên t ng s  cây   2 hàng gi a, đánh giá   th i k  chín sáp.ệ ằ ổ ố ở ữ ở ờ ỳ

T  l  cây b  b nh (%) = (s  cây b  b nh/t ng s  cây đi u tra) x 100ỷ ệ ị ệ ố ị ệ ổ ố ề

­ Đ m lá: Theo dõi toàn b  s  cây   2 hàng gi a, đánh giá   th i kố ộ ố ở ữ ở ờ ỳ chín s a và chín sáp. Cho đi m t  1 ­ 5 ữ ể ừ

Đi m 1: không b  b nh ể ị ệ

Đi m 2: > 5­ 15% di n tích lá b  h i ể ệ ị ạ

Đi m 3: > 15­ 30% di n tích lá b  h i ể ệ ị ạ

Đi m 4: > 30 ­ 50% di n tích lá b  h i ể ệ ị ạ

Đi m 5: > 50% di n tích lá b  h i.ể ệ ị ạ

* Ch  tiêu kh  năng ch ng ch u đi u ki n ngo i c nh ỉ ả ố ị ề ệ ạ ả

­  G y thân: Ghi t t c  nh ng cây b  g y dẫ ấ ả ữ ị ẫ ướ ối đ t mang b p khi thuắ  

­ Chi u dài b p: Đo t  đáy b p đ n mút b p c a 30 cây m u lúc thuề ắ ừ ắ ế ắ ủ ẫ  

ho ch. Ch  đo b p th  nh t c a 30 cây m u. (cm) ạ ỉ ắ ứ ấ ủ ẫ

­ Đường kính b p (cm): Đo   gi a b p c a 30 cây m u. Ch  đo b p thắ ở ữ ắ ủ ẫ ỉ ắ ứ 

nh t c a cây m u. Đo ph n gi a b p.ấ ủ ẫ ầ ữ ắ

­ S  h t/hàng: ố ạ Đ m s  h t c a hàng có chi u dài trung bình c a b p c aế ố ạ ủ ề ủ ắ ủ  

30 cây m u. Ch  đ m b p th  nh t c a cây m u.ẫ ỉ ế ắ ứ ấ ủ ẫ

­ S  hàng/b p: Đ m s  hàng h t   gi a b p. Ch  đ m b p th  nh tố ắ ế ố ạ ở ữ ắ ỉ ế ắ ứ ấ  

c a 30 cây m u. Hàng h t đủ ẫ ạ ược tính khi có >5 h t.ạ

­ Kh i lố ượng 1000 h t (gam):   đ   m 14%, cân 2 m u h t (m i m uạ ở ộ ẩ ẫ ạ ỗ ẫ  

500 h t tạ ương đương P1 và P2 n u chênh l ch m u nh  h n 5% so v i m uế ệ ẫ ỏ ơ ớ ẫ  trung bình là ch p nh n đấ ậ ược

P1000 = P1 + P2  (P1: M u h t 1; Pẫ ạ 2 : M u h t 2)ẫ ạ

      S  b p/cây x s  hàng/ b p x h t/ hàng x P1000 h t x s  cây/ ố ắ ố ắ ạ ạ ố

NSLT (t /ha) =       ạ

       10000       

2.6. Phương pháp x  lý s  li uử ố ệ

S  li u các thí nghi m đánh giá gi ng ngô lai   ngoài đ ng ru ngố ệ ệ ố ở ồ ộ  

được x  lý th ng kê trên máy vi tính theo chử ố ương trình IRRISTAT