Sản xuất nông nghiệp có tính mùa vụ - Nguyên nhân nẩy sinh tính mùa vụ: + Thời gian lao động không trùng với thời gian sản xuất của các loại cây trồng trong nông nghiệp.. - Trong từng nă
Trang 1Câu 1: Vai trò của nông nghiệp
a Cung cấp LT, TP phục vụ nhu cầu của con người
- LT, TP là yếu tố đầu tiên, có tính chất quyết định sự tồn tại, phát triển của con người và phát triển KT-XH của đất nước
- Nông nghiệp có vai trò quan trọng trong việc nâng cao mức sống dân cư, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và
ổn định chính trị-xã hội của đất nước
- Chưa có ngành nào dù hiện đại đến đâu, có thể thay thế được sản xuất nông nghiệp
b Cung cấp nguyên liệu cho các ngành CN chế biến
- CN chế biến giúp nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp, nâng khả năng cạnh tranh, mở rộng thị trường
c Góp phần tái sản xuất mở rộng các ngành KT
- NN cung cấp LĐ cho phát triển CN và đô thị
- NN cung cấp vốn cho sự phát triển KT, đặc biệt là CN
d Là ngành đem lại nguồn thu ngoại tệ lớn
- Ở các nước đang phát triển, nguồn xuất khẩu để có ngoại tệ chủ yếu dựa vào các sản phẩm NN
câu 2: Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp
a Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt
- Đất đai tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất không thể có sản xuất NN nếu không có đất đai
- Quy mô SX, trình độ phát triển, mức độ thâm canh, phương hướng SX lệ thuộc vào số lượng, chất lượng của đất đai
- Đất đai ít bị hao mòn, hỏng đi như các TLSX khác
=> Sử dụng hợp lý và tiết kiệm đất, đặc biệt phải duy trì và nâng cao độ phì cho đất
b Đối tượng sản xuất là cây trồng, vật nuôi (cơ thể sống)
- Cây trồng, vật nuôi sinh trưởng, phát triển tuân theo quy luật sinh học và cũng chịu tác động của quy luật tự nhiên
Quá trình phát triển của sinh vật tuân theo quy luật sinh học không thể đảo ngược
Ví dụ đối với cây trồng hàng năm: nẩy mầm - ra lá - sinh trưởng rễ thân lá - ra hoa - tạo quả - quả chín
- Quy luật sinh học và quy luật tự nhiên tồn tại độc lập với ý muốn chủ quan của con người nhận thức và tác động phù hợp với các quy luật đó
c Sản xuất nông nghiệp có tính mùa vụ
- Nguyên nhân nẩy sinh tính mùa vụ:
+ Thời gian lao động không trùng với thời gian sản xuất của các loại cây trồng trong nông nghiệp
+ Sự biến đổi của điều kiện thời tiết, khí hậu, mỗi loại cây trồng có sự thích ứng nhất định
- Khái niệm: thời gian lao động, thời gian sản xuất
+ Thời gian lao động: là khoảng thời gian mà lao động có tác động trực tiếp tới việc hình thành sản phẩm + Thời gian sản xuất: được coi là thời gian sản phẩm đang trong quá trình sản xuất
- Hình thức biểu hiện của tính mùa vụ:
+ Nhu cầu về lao động, vật tư, phân bón rất khác nhau giữa các thời kỳ của quá trình sản xuất
+ Các khâu thu hoạch, chế biến, dự trữ và tiêu thụ sản phẩm trên thị trường cũng rất khác nhau
- Các biện pháp khắc phục tính mùa vụ:
+ Xây dựng cơ cấu nông nghiệp hợp lý
+ Tăng vụ, xen canh, gối vụ
+ Phát triển ngành, nghề dịch vụ
d Nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên
Trang 2- Cây trồng, vật nuôi chỉ tồn tại và phát triển được khi có đủ 5 yếu tố cơ bản của TN (nhiệt độ, nước, ánh sáng, không khí và chất dinh dưỡng)
- Đất, nước, khí hậu quyết định khả năng (tự nhiên) nuôi trồng các loại cây, con cụ thể trong từng lãnh thổ và khả năng áp dụng các quy trình kỹ thuật để sản xuất ra nông phẩm
- Sản xuất NN được tiến hành trên không gian rộng lớn, liên quan tới khí hậu, thời tiết, đất đai của từng vùng cụ thể
- Bố trí sản xuất NN sao cho phù hợp với từng vùng sinh thái sẽ tăng thêm khả năng cạnh tranh của sản phẩm
Câu 3: Lúa gạo
a) Nguồn gốc: quê hương ở khu vực Đông Nam Á
b) Điều kiện sinh thái:
- Ưa khí hậu nóng, ẩm, chân ruộng ngập nước
- Nhiệt độ trung bình các tháng từ 20-300C,
- Cần nhiều công chăm sóc
c) Phạm vi phân bố:
- Lúa là cây lương thực của vùng nhiệt đới và cận nhiệt
- Giới hạn trồng: ở BBC tối đa là 490B (Hoa Kỳ), ở NBC- 350N (Úc); có thể trồng được ở độ cao 2.600 - 2.700m
d) Tình hình sản xuất:
Sản lượng gạo trên thế giới tăng lên hàng năm nhưng không ổn định:
- Tổng sản lượng lúa gạo toàn cầu trong thời gian qua thể hiện rõ xu hướng tăng lên hàng năm
- Trong từng năm cụ thể, mức tăng không ổn định vì tình hình canh tác của các nước phụ thuộc nhiều vào biến động của thiên tai như lũ lụt, hạn hán, sâu bệnh…
- Tốc độ tăng trưởng sản lượng lúa gạo trên thế giới ở đầu thập kỷ 90 ko đáp ứng đủ nhu cầu lương thực của các nước đang phát triển trước sự bùng nổ dân số Theo FAO muốn đảm bảo an ninh lương thực trong điều kiện đó sản lượng lúa gạo phải tăng tương ứng 3,0- 3,5%/ năm Do tình hình sản xuất lúa còn nhiều hạn chế nên nạn đói vẫn xảy ra nghiêm trọng ở nhiều nước trên thế giới
- Theo khu vực địa lý, sản lượng lúa gạo tập trung hầu hết ở khu vực châu á, chiếm 90,1% năm 2009 Mọi biến động lớn trong sản xuất lúa gạo ở châu á đã chi phối trực tiếp đến tình hình thị trường gạo toàn cầu
- Ngoài châu á, sản lượng lúa gạo của các khu vực còn lại chỉ chiếm 9,9% Trong số này, trước hết phải kể đến châu Mỹ, khu vực sản xuất lúa gạo lớn thứ 2 và chiếm 5,63% tổng sản lượng lúa gạo toàn cầu, nhưng tập trung phần lớn ở châu Mỹ Latinh Sản xuất lúa gạo của châu Phi đứng thứ 3 trên thế giới, chiếm tỷ trọng 3,6% và tập trung chủ yếu ở vùng hạ sa mạc Xahara Sau cùng, châu Âu và châu Đại Dương có sản lượng lúa gạo không đáng
kể, với tỷ trọng 0,6% và 0,04% tổng sản lượng lúa gạo toàn cầu
- Đại bộ phận lúa gạo trên thế giới (>90%) được sản xuất ở các nước đang phát triển Điều này diễn ra ngược lại với tình hình sản xuất và xuất khẩu lúa mì, tập trung phần lớn ở các nước phát triển Có thể nói, toàn bộ sản lượng lúa gạo của tất cả các nước phát triển cộng lại hiện chỉ tương đương với sản lượng lúa của Việt Nam
- Các nước trồng nhiều lúa gạo đều rất đông dân với tập quán lâu đời tiêu dùng gạo Vì thế lúa gạo sản xuất ra chủ yếu để tiêu dùng trong nước, còn lượng gạo xuất khẩu hàng năm rất nhỏ (trên dưới 4,5%; khoảng 23 đến 28 triệu tấn)
- Thị trường lúa gạo
+ Lượng gạo xuất khẩu chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng sản lượng (5-6%)
+ Xuất khẩu gạo đạt 30.1 triệu tấn (2007)
+ Các nước xuất khẩu chính: Thái Lan, Ấn Độ, Việt Nam, Pakixtan, Hoa Kỳ, Trung Quốc
+ Các nước nhập khẩu chính: Irắc, Iran, Côtđivoa, Malaysia, Trung Quốc, Nam Phi…
Câu 4: Lúa mì
Trang 3a) Nguồn gốc: quê hương ở vùng Lưỡng Hà (Tây Á)
b) Điều kiện sinh thái:
- Ưa khí hậu ấm, khô, đầu thời kì sinh trưởng cần t0 thấp (4 - 50C), tổng t0 suốt thời kì sinh trưởng 1.150 - 1.7000C
- Thích hợp với đất màu mỡ, có nhiều phân bón
c) Phạm vi phân bố:
- Giới hạn ở BBC là 67030’B và ở NBC là 46030’N, có thể trồng được ở độ cao 3.700 - 4.000m
- Được trồng ở tất cả các nước thuộc vùng ôn đới và cận nhiệt, nhiều nhất là châu Âu, Bắc Mĩ, Bắc Trung Quốc
d) Tình hình sản xuất:
- Sản lượng lúa mì trên thế giới có xu hướng tăng lên, nhưng không ổn định
- Ngược lại với lúa gạo, đại bộ phận lúa mì được trồng ở các nước phát triển Những nước có sản lượng lúa mì lớn nhất là các nước công nghiệp thuộc vành đai ôn đới
- Lúa mì được dùng làm lương thực chủ yếu ở châu Âu và châu Mỹ tuy lượng bột mỳ trong khẩu phần ăn hàng ngày không nhiều ở những nước này, qui mô dân số không đông, tỷ suất gia tăng dân số rất thấp trong khi sản lượng lúa mì lại rất nhiều Đó là lý do vì sao lúa mì trở thành mặt hàng lương thực chính trên thị trường lương thực thế giới
- Thị trường lúa mì
+ Lúa mì là mặt hàng quan trọng trên thị trường lương thực thế giới, chiếm 1/2 sản lượng lương thực xuất khẩu
+ Xuất khẩu khoảng 20% sản lượng Có những nước xuất khẩu phần lớn lượng lúa mì sản xuất ra: Hoa Kỳ hơn 50%, Canađa gần 40%
+ Xuất khẩu lúa mì đạt 118,8 triệu tấn (2004)
+ Các nước xuất khẩu chính: Hoa Kỳ, Ôxtrâylia, Canađa, Pháp,, Achentina, LB Nga, Đức
Câu 5: Ngô
a) Nguồn gốc: Là cây LT cổ xưa của người da đỏ châu Mĩ, được thuần hoá và trồng ở Mêhicô, Goatêmala cách
đây 7.000-8.000 năm
b) Điều kiện sinh thái:
- Ưa khí hậu nóng, đất ẩm, nhiều mùn, dễ thoát nước, nhiệt độ trung bình trong thời kì sinh trưởng là 20-300C
- Dễ thích nghi với sự dao động của khí hậu
b) Phạm vi phân bố:
- Cây ngô được trồng ở hầu khắp các châu lục
- Giới hạn trồng: ở BBC là 550B và ở NBC là 400N Ở vùng núi, có thể trồng tới độ cao trên 4.000m
c) Tình hình sản xuất (2009)
- So với lúa gạo và lúa mì, sản lượng ngô trên thế giới tăng nhanh liên tục và ổn định hơn Trong thời gian trên 29 năm, sản lượng ngô đã tăng 2.06 lần; từ 396.6 triệu tấn năm 1980 lên gần 817.1 triệu tấn năm 2009 Nguyên nhân: đặc điểm sinh thái dễ tính nên đc trồng phổ biến; có nhiều công dụng; nhu cầu của thị trường lớn (nhu cầu sx thức
ăn chăn nuôi, phục vụ cho sản xuất nhiên liệu sinh học, cung cấp lương thực cho con người); áp dụng khoa học kỹ thuật các giống ngô có năng suất cao, ngô biến đổi gen; giá thành của ngô khá cao nên nông dân chuyển sang trồng ngô
- Ngô được trồng nhiều với năng suất cao và sản lượng lớn tại các nước có ngành chăn nuôi phát triển mạnh Chỉ riêng Hoa Kỳ đã chiếm 40.8% sản lượng ngô toàn thế giới Tập trung ở 10 nước là do các nước này có diện tích lớn; đông dân nhu cầu cao; phong tục tập quán đối với các nước ở Châu Mĩ; khoa học phát triển trồng nhiều loại cây biến đổi gen năng suất lớn
- Sản lượng ngô của 10 nước này chiếm trên 80% tổng sản lượng ngô của toàn thế giới Ngô sản xuất ra chủ yếu dành cho chăn nuôi Tuy nhiên ở nhiều nước đang phát triển, ngô vẫn là lương thực chính cho con người Việt
Trang 4Nam trồng nhiều ngô ở các vùng Đông Bắc, Đông Nam Bộ với sản lượng 2,9 triệu tấn (2003), đứng thứ 30 trong tổng số 157 nước có trồng ngô
- Ngô cũng là một mặt hàng buôn bán trên thị trường lương thực thế giới Những nước xuất khẩu ngô nhiều nhất năm 2009 là Hoa Kỳ (60.7%), Achentina (10.9%), Pháp (6.3%), Trung Quốc (3.2%) Những nước nhập khẩu ngô
là Nhật Bản, Hàn Quốc, Mêhicô
Câu 6: Cây bông
a) Vai trò: Là cây lấy sợi quan trọng nhất, cung cấp hơn 1/2 nguồn nguyên liệu cho công nghiệp dệt
b) Điều kiện sinh thái:
- Ưa nóng, ưa ánh sáng; phát triển ở nhiệt độ 17 - 200C, thích hợp nhất 25 - 300C
Độ ẩm của đất trong thời gian phát triển từ 60 70%, lúc quả chín từ 40 45% Lượng mưa cần thiết 800 -1.000mm
- Cần khí hậu tuyệt đối ổn định, đất tốt, có nhiều phân bón, cần nhiều vốn và nguồn nhân lực dồi dào
c) Phạm vi phân bố
- Tập trung chủ yếu ở vùng nhiệt đới
- Giới hạn rộng nhất từ vĩ tuyến 420B đến vĩ tuyến 320N
- Trồng nhiều ở châu Á (Đông Á: Trung Quốc; Nam Á: Ấn Độ, Pakixtan), ở châu Mĩ (Bắc Mỹ: Hoa Kỳ; Nam Mỹ: Braxin, Achentina), ở châu Phi (Đông Phi: Ethiopia, Mozambique, Tanzania, Zambia, Zimbabwe và Tây Phi: Burkina Faso, Nigeria, Mali, Benin)
- Phân loại: thế giới có 35 loài bông, phổ biến nhất có 5 loài
+ Bông Mêhicô (bông luồi) + Bông cỏ Á Phi + Bông Pêru (bông hải đảo) + Bông ba chỉa (bông Aicập) + Bông cỏ châu Á
d) Tình hình sản xuất
- Trong thập niên 90 của thế kỉ XX và những năm đầu của thế kỉ XXI, sản lượng bông của thế giới dao động ở mức
20 triệu tấn/năm
- Các nước có sản lượng bông sợi lớn nhất (năm 2003) là Trung Quốc (trên 25% sản lượng thế giới), Hoa Kỳ (trên 20%), ấn Độ (9%), Pakixtan (9%), Udơbêkixtan (6%) và các nước khác như Thổ Nhĩ Kỳ, Braxin, Ai Cập, Hi Lạp
- Các nước có nhu cầu tiêu thụ nhiều bông là Trung Quốc, ấn Độ, Pakixtan, Hoa Kỳ, các nước EU (Anh, Pháp, Đức, Italia ) và các nước Đông Nam á
- Ngành công nghiệp dệt vải bông của thế giới phụ thuộc nhiều vào việc sản xuất sợi bông Có hai xu hướng sản xuất vải bông Đó là những nước phát triển trông chờ vào nguồn nguyên liệu nhập (như Anh, Pháp, Đức) và những nước dựa trên nguồn sợi bông của chính mình như (Hoa Kỳ, Trung Quốc, ấn Độ, Ai Cập)
Câu 7: Cây đậu tương (còn gọi là đỗ tương, đậu nành)
a) nguồn gốc: ở Trung Quốc
b) Điều kiện sinh thái
- Phát triển tốt ở nhiệt độ 22-250C, dưới 40C không phát triển; nước cần 300-400mm cho toàn chu kì sinh trưởng
- Thích hợp với nhiều loại đất, tơi xốp, thoát nước
c) Phạm vi phân bố:
- giới hạn phía Bắc lên đến vĩ tuyến 500B ở lục địa Á-Âu và 470B ở Bắc Mỹ
- Trồng nhiều ở các nước nhiệt đới, cận nhiệt đới thuộc Đông Á, Đông Nam Á, cũng được trồng ở cả các nước ôn đới
d) Tình hình sản xuất
Trang 5- Sản lượng đậu tương và dầu đậu tương của thế giới tăng nhanh và ổn định từ năm 1990 đến nay.
- Những nước có sản lượng đậu tương đứng đầu thế giới (năm 2003) là Hoa Kỳ (65,8 triệu tấn chiếm 34,7% sản lượng của thế giới), Braxin (51,5 triệu tấn; 27,2%), Achentina (34,8 triệu tấn; 18,4%), Trung Quốc (16,9 triệu tấn; 8,9%), ấn Độ (6,8 triệu tấn; 3,6%), Paragoay (4,4 triệu tấn; 2,3%), Canađa (2,3 triệu tấn; 1,2%) và Bôlivia (1,65 triệu tấn; 0,9%)
- Như vậy, các nước trồng nhiều đậu tương đều thuộc châu Mỹ và châu á Riêng ba nước châu Mỹ là Hoa Kỳ, Braxin, Achentina đã chiếm trên 80% sản lượng, đồng thời cũng là những nước xuất khẩu đậu tương hàng đầu thế giới
Câu 8: Cây cà phê
a) Vai trò của cà phê:
- Là loại đồ uống cao cấp được sử dụng rộng rãi ở hầu hết các nước trên thế giới, đặc biệt là ở châu Âu, Bắc Mỹ
- Hạt cà phê có chứa chất cafein có t/dụng kích thích thần kinh, tăng hoạt động của tế bào não … giúp con người làm việc sáng suốt và có hiệu quả hơn
- Hạt cà phê còn chứa nhiều chất dinh dưỡng và chất sinh tố cần thiết cho cơ thể con người Trong y học, cà phê được dùng để chữa bệnh huyết áp cao và suy nhược thần kinh
- Phụ phẩm cà phê như thịt quả là nguyên liệu chế biến rượu, nước giải khát; bã chế biến thức ăn gia súc
- Cà phê là nguồn nguyên liệu cho một số ngành công nghiệp: bánh kẹo, rượu và sữa cà phê
b) Điều kiện sinh thái
- Cà phê ưa nhiệt và ưa ẩm: cần t0 >150C, P > 1.250 mm/năm
- Phát triển thuận lợi nhất ở những vùng có lượng mưa từ 1.900-3.000 mm phân bố đều trong năm
- Ưa đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng (đất đỏ đá vôi, đất đỏ bazan)
c) Phạm vi phân bố: Từ 350B đến 350N và độ cao 1.300m
d) Phân loại: có 3 loại được trồng và có giá trị kinh tế
- Cà phê chè (cà phê Arabica)
- Cà phê vối (cà phê Robusta)
- Cà phê mít (cà phê Chary)
e) Tình hình sản xuất
- Sản lượng cà phê của thế giới không ngừng tăng lên do thói quen uống cà phê hàng ngày đã phổ biến trong 1/3 dân số thế giới, song không ổn định
- Những quốc gia đứng đầu về sản lượng cà phê năm 2003 là Braxin (1,99 triệu tấn chiếm 27,6% sản lượng thế giới), Việt Nam (0,77 triệu tấn và 10,7%), Côlômbia (0,7 triệu tấn và 9,7%), Inđônêxia (0,62 triệu tấn và 8,6%), ấn
Độ (0,32 triệu tấn và 4,4%) và Mêhicô (0,31 triệu tấn và 4,3%)
- Trong thời gian gần đây, hàng năm thế giới tiêu thụ trên dưới 6 triệu tấn cà phê, trong đó các nước EU tiêu thụ tới 40% sản lượng cà phê của thế giới, Hoa Kỳ 30% Nhu cầu uống cà phê của các dân tộc ở châu Âu và Bắc Mỹ rất lớn, nhưng đa phần các nước này lại không trồng được cà phê Vì thế cà phê là mặt hàng xuất khẩu quan trọng hàng đầu của nền nông nghiệp nhiệt đới
- Những nước nhập khẩu cà phê chủ yếu là Hoa Kỳ, CHLB Đức, Anh, Pháp, Italia, Nhật Bản
- Tình hình cà phê ko ổn định là do
+ 61-70: sâu bệnh trên diện rộng
+ 70-90: ảnh hưởng của indo, vn, columbia mở rộng diện tích đặc biệt là việt nam
+ 90-2009: vì giá cà phê xuống thấp
câu 9: Cây cao su
- Là cây chủ yếu sản xuất cao su thiên nhiên hiện nay trên TG
- Quê hương là vùng rừng nhiệt đới Amazôn ở Nam Mỹ
Trang 6a) Điều kiện sinh thái
- Là cây ưa nhiệt, phát triển thuận lợi ở nhiệt độ 22-270C
- Cũng là cây ưa ẩm, lượng mưa ít nhất 1.500mm/năm, nhưng không chịu được gió bão
- Chỉ phát triển tốt trên đất đỏ badan
- Được trồng ở 23 nước thuộc vùng nhiệt đới ẩm, như Ấn Độ, Xri Lanca, Mianma, Malaixia, Inđônêxia, Thái Lan, VN
b) Tình hình sản xuất
- Từ đầu thập niên 90 của thế kỉ XX cho đến nay, sản lượng cao su thiên nhiên của thế giới tăng liên tục
- Các quốc gia dẫn đầu về sản lượng cao su (năm 2003) là Thái Lan (2,9 triệu tấn chiếm 38,7% sản lượng của thế giới), Inđônêxia (1,6 triệu tấn; 21,3%), ấn Độ (0,65 triệu tấn; 8,7%), Malaixia (0,6 triệu tấn; 8%), Trung Quốc (0,55 triệu tấn; 7,3%), Việt Nam (0,39 triệu tấn; 5,2%) Các nước khác như Côtđivoa, Nigiêria, Braxin, Xri Lanca, Libêria cũng có sản lượng cao su đáng kể
Câu 10: Chăn nuôi bò
a) Ưu điểm:
- Thích nghi rộng và chống chịu tốt với những điều kiện sống khó khăn, với bệnh tật
- Rất dễ thích nghi khi chuyển từ vùng này đến vùng khác
b) Nhược điểm:
- Đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu về con giống tương đối lớn
- Tốc độ tăng trưởng chậm → nhân giống gặp nhiều khó khăn
- Lượng thức ăn tiêu thụ trên đầu vật nuôi rất cao → phát triển tập trung với quy mô lớn gặp nhiều khó khăn
- Nguồn thức ăn chính là cỏ cho nên muốn chăn nuôi trâu bò phải có đất trồng cỏ hay bãi chăn thả tự nhiên
c) Nguồn gốc:
- Các giống bò nhà được thuần hóa từ bò rừng cách đây khoảng 8.000 - 9.500 năm
- Có 2 nhóm bò nhà:
+ Nhóm không có u có nguồn gốc từ bò rừng “Tua”, sống ở rừng châu Âu, châu Á, Bắc Phi Các địa điểm
thuần hóa là Trung Á, Ấn Ðộ, Malaysia, Bắc Phi và Nam châu Âu
+ Nhóm bò có u hiện nay đang phân bố rộng rãi ở vùng nhiệt đới, á nhiệt đới, nguồn gốc của nó có thể là
một dạng đặc biệt hoặc do đột biến di truyền của bò rừng Tua
d) Vai trò:
e) Phương thức nuôi dưỡng và hướng chuyên môn hóa
- Bò thịt
Các nước phát triển nuôi bò thịt chủ yếu dựa vào các hệ thống thâm canh nuôi bò non (6-30 tháng tuổi) và
vỗ béo bằng các khẩu phần cao năng lượng
Nuôi bò thịt ở các nước đang phát triển, trừ Achentina, Braxin, Mêhicô, chủ yếu là hệ thống chăn nuôi quảng canh
- Bò sữa
Các nước châu Âu và Bắc Mỹ chăn nuôi bò sữa theo hướng chuyên dụng Hệ thống chủ yếu là bãi chăn -chuồng nuôi: sử dụng rộng rãi đồng cỏ lâu năm, mùa hè chủ yếu chăn thả trên đồng cỏ, mùa đông dùng nhiều thức
ăn bổ sung tại chuồng (cỏ ủ xanh, cỏ khô, thức ăn tinh)
Phần lớn ngành chăn nuôi bò sữa ở các nước đang phát triển thuộc về các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ
f) Tình hình phát triển
- Vào năm 2009, đàn bò của thế giới có khoảng 1,4 tỷ con với sản lượng 61,8 triệu tấn thịt và 580 triệu tấn sữa
- Các nước đứng đầu thế giới về số lượng bò (năm 2009) là Braxin (204.5 triệu con), Ấn Độ (gần 172.5 triệu con), Hoa Kỳ (gần 94.5 triệu con), Trung Quốc (trên 92.1 triệu con)
Trang 7- Bệnh bò điên mới xuất hiện gần đây ở Anh và lan sang một số nước khác đã gây tổn thất lớn cho ngành chăn nuôi Nền nông nghiệp nước Anh đã bị thiệt hại hàng tỷ bảng Anh vì căn bệnh này
Câu 11: ngành chăn nuôi trâu
a) Nguồn gốc:
+ Nhiều tác giả cho rằng trâu được thuần hóa cách đây rất lâu, khoảng 5.000 - 7.000 năm trước
+ Trâu nhà hiện nay có nguồn gốc từ trâu rừng Ấn Ðộ, từ đó trâu được thuần hóa lan theo 2 hướng: hướng Ðông Nam Á và hướng châu Phi, Trung Cận Đông, nam châu Âu
b) Vai trò:
Trâu cung cấp sức kéo, phân bón, thịt , sữa và da
c) Phân loại: có hai nhóm, trâu đầm lầy và trâu sông.
+ Trâu đầm lầy: tập trung ở vùng Đông Nam Á (Thái Lan, Campuchia, Lào, Việt Nam, Malaysia, Indonesia,
Philipine, Trung Quốc) Trâu đầm lầy được nuôi để cày kéo và lấy thịt, hầu như không nuôi để lấy sữa; do ít được chọn lọc và cải tạo đến nay không phân thành nhiều giống như trâu sữa
+ Trâu sông: tập trung ở Nam Á, Tây Á, sử dụng chủ yếu để khai thác sữa, do được chọn lọc và cải tạo nhiều nên
hình thành nhiều giống riêng biệt với các loại hình khác nhau, và nhìn chung có khả năng sản xuất thịt sữa cao
d) Tình hình sản xuất
- So với đàn bò, số lượng đàn trâu chỉ bằng 1/8, song tăng đều qua các năm, kể cả sản lượng thịt và sữa
-Những nước nuôi nhiều trâu đều thuộc về châu Á, đứng đầu là Ấn Độ (hơn 105 triệu con), Pakixtan (29 triệu con), Trung Quốc (trên 23.3 triệu con), Nêpan (4.5 triệu con),
Câu 12: ngành chăn nuôi lợn
a) Nguồn gốc:
Lợn nhà có nguồn gốc từ lợn rừng châu Âu và lợn rừng châu Á Chúng được thuần hóa ở nhiều địa điểm khác nhau: Ấn Ðộ, Ban tích, Siberi, Anpơ, Ðông Nam Á trong đó có Việt Nam; cách đây khoảng 8.000 - 10.000 năm
b) Vai trò:
- Cung cấp thịt, ngoài ra còn cung cấp mỡ
- Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến
- Cung cấp phân bón cho cây trồng, sản xuất khí đốt phục vụ đun nấu, sinh hoạt
c) Đặc tính sinh học của lợn
- Lợn là loại động vật có khả năng sinh sản cao
- Lợn là loại gia súc ăn tạp, có khả năng tận dụng thức ăn cao
- Thức ăn cho lợn cần nhiều tinh bột
- Lợn khi giết thịt cho tỷ lệ thịt xẻ cao
- Lợn có khả năng thích nghi cao
→ Đặc điểm mang tính ưu việt của chăn nuôi lợn là thời gian chăn thả ngắn, sức tăng trưởng nhanh và chu kì tái sản xuất ngắn Tiêu tốn ít thức ăn hơn so với trâu bò và thức ăn có thể tận dụng từ nhiều nguồn khác nhau Đầu tư ban đầu ít
d) tình hình sản xuất
- Tổng đàn lợn của thế giới nhìn chung tăng đều qua các năm, song không thật ổn định Điều này phụ thuộc nhiều vào giá cả của thức ăn phục vụ cho chăn nuôi
- Những nước nuôi nhiều lợn và có sản lượng thịt đứng đầu thế giới (năm 2009) là Trung Quốc (451,2 triệu con), Hoa Kỳ (67.1), Braxin (37), Việt Nam (27.6)…
- tăng nhanh do nhu cầu của thị trường trong và ngoài nước cũng như do việc giải quyết tốt cơ sở thức ăn cho chăn nuôi
Câu 12: Vai trò của công nghiệp đối với sự phát triển KT-XH
Trang 8a) Công nghiệp có vai trò chủ đạo trong nền KTQD, đóng góp vào sự tăng trưởng KT
- Là ngành sản xuất ra KL của cải vật chất rất lớn cho XH
- Là ngành có năng suất lao động cao, giá trị gia tăng lớn tốc độ tăng trưởng cao góp phần thúc đẩy tốc độ tăng trưởng chung của toàn bộ nền kinh tế
- Trong quá trình công nghiệp hoá đất nước, CN ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong GDP của nền kinh tế
b) Thúc đẩy NN và DV phát triển theo hướng CNH-HĐH
* Công nghiệp vừa tạo thị trường, vừa tạo những điều kiện cần thiết cho nông nghiệp phát triển
- Tăng thu nhập của dân cư thành phố do phát triển CN mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm NN
- CN chế biến các sản phẩm NN nâng cao giá trị và mở ra nhiều khả năng tiêu thụ các sản phẩm NN
- Cung cấp các yếu tố đầu vào cần thiết cho NN tăng năng suất LĐ, nâng cao chất lượng các sản phẩm NN
- Phát triển các ngành CN sử dụng nhiều lao động thu hút lao động dư thừa trong NN
c) Góp phần thay đổi phương pháp tổ chức, phương pháp quản lý SX và nâng cao hiệu quả KT-XH
d) Tạo điều kiện khai thác có hiệu quả các nguồn TNTN, làm thay đổi sự phân công LĐ và giảm mức độ chênh lệch về trình độ phát triển giữa các vùng
e) Có khả năng tạo ra nhiều sản phẩm mới mà không ngành SX vật chất nào sánh được, đồng thời góp phần vào việc mở rộng SX, thị trường LĐ và giải quyết việc làm
f) Đóng góp vào sự tích luỹ của nền KT
Câu 13: Đặc điểm của ngành công nghiệp
a) Tính chất hai giai đoạn của quá trình sản xuất
Quá trình sản xuất CN thường chia thành 2 g/đoạn:
- G/đoạn tác động vào đối tượng LĐ (môi trường TN) để tạo ra nguyên liệu (khai thác khoáng sản, nhiên liệu, nước, các loại động, thực vật tự nhiên )
- G/đoạn chế biến các nguyên liệu thành TLSX hoặc sản phẩm tiêu dùng (máy móc, đồ dùng, thực phẩm )
Trong mỗi g/đoạn lại bao gồm nhiều công đoạn sản xuất phức tạp và chúng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau
Tính chất hai giai đoạn của sản xuất công nghiệp
b) Sản xuất công nghiệp có tính chất tập trung cao độ
- Sản xuất công nghiệp không đòi hỏi không gian rộng lớn
- Tính tập trung của công nghiệp thể hiện ở việc tập trung tư liệu sản xuất, nhân công và sản phẩm
DÇu ho¶
C«ng nghiÖp ho¸ dÇu
Khai th¸c dÇu th«
ChÕ biÕn dÇu th«
Giai ®o¹n 1
Giai ®o¹n 2
S¶n xuÊt b»ng m¸y mãc
Hoá phẩm
và dược phẩm
DÇu b«i tr¬n X¨ng
Tác động vào đối tượng lao động để tạo
ra nguyên liệu Chế biến nguyên liệu thành t liệụ sản xuất và vật phẩm tiêu dùng
Trang 9 Trong phân bố CN cần lựa chọn những địa điểm thích hợp sao cho trên đó hình thành các xí nghiệp có mối liên
hệ mật thiết với nhau về công nghệ, nguyên liệu, lao động
c)Sản xuất CN bao gồm nhiều phân ngành phức tạp, nhưng được phân công tỉ mỉ và có sự phối hợp chặt chẽ với nhau để tạo ra sản phẩm cuối cùng
- Công nghiệp là tập hợp của hệ thống các phân ngành như khai khoáng, điện lực, luyện kim, cơ khí, hoá chất
- Các phân ngành không hoàn toàn tách rời nhau, mà có liên quan với nhau trong quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm
- Quy trình sản xuất trong mỗi phân ngành, thậm chí mỗi xí nghiệp, lại hết sức tỉ mỉ và chặt chẽ
Chuyên môn hoá, hợp tác hoá và liên hợp hoá có vai trò đặc biệt quan trọng trong sản xuất công nghiệp
d) Phần lớn SP của ngành công nghiệp là SP vô cơ
- Phần lớn là sản phẩm vô cơ (sắt, thép, chất dẻo, sành sứ…) → có thời gian sử dụng lâu dài, dễ bảo quản, chuyên chở và buôn bán hơn các sản phẩm nông nghiệp
- Phần lớn là sản phẩm vô cơ → sản xuất công nghiệp thường không mang tính mùa vụ Sản xuất có thể tiến hành thường xuyên, đều đặn, liên tục
- Ít chịu ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên
* Phân loại
- Có nhiều cách phân loại ngành công nghiệp
- Căn cứ vào công dụng kinh tế của sản phẩm (là cách phân loại quan trọng và phổ biến nhất), CN được chia 2 nhóm:
+ Công nghiệp nặng (nhóm A): gồm các ngành công nghiệp năng lượng, luyện kim, cơ khí, hoá chất, điện tử-tin học, vật liệu xây dựng
+ Công nghiệp nhẹ (nhóm B): gồm công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng (dệt-may, da-giày, nhựa, sành-sứ-thuỷ tinh ) và công nghiệp thực phẩm
Câu 14: Công nghiệp điện lực
a) Vai trò
- Điện là một trong ba yếu tố CSHT quan trọng nhất để một lãnh thổ có thể phát triển CN
- Điện cần cho tất cả các ngành KT, cho sinh hoạt, chiếu sáng
- Điện là cơ sở chủ yếu để phát triển nền CN hiện đại, là động lực quan trọng của nền SX cơ khí hoá, tự động hoá
- Điện là nền tảng của mọi tiến bộ kỹ thuật trong CN, là ND cơ bản để thực hiện cuộc c/m KHKT về mặt công nghệ
- Sử dụng rộng rãi điện năng trong các quy trình công nghệ cho phép rút ngắn thời gian SX, nâng cao NSLĐ, chất lượng SP
b) Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật
- Điện là loại năng lượng không thể tồn kho, nhưng lại có khả năng vận chuyển xa bằng đường dây cao thế
- Các nhà máy điện có CS lớn, thiết bị hiện đại, màng lưới phân phối rộng thì giá thành 1 đơn vị điện năng sẽ thấp
- Chi phí sản xuất của các nhà máy điện rất khác nhau
- Những nhà máy điện lớn thường được phân bố tại nơi có sẵn nhiên liệu, hoặc nơi có sẵn nguồn thuỷ năng
- thời gian xây dựng nhà máy nhiệt điện thường nhanh chóng, có tác dụng phục vụ kịp thời cho nhu cầu về điện Tuy nhiên, nhà máy nhiệt điện sử dụng khối lượng nhiên liệu khá lớn (muốn có 1 kwh điện cần 0,4- 0,5 kg than tiêu chuẩn), nhiều khi lại phải chuyên chở từ xa tới làm cho giá thành một đơn vị điện năng cao gấp nhiều lần so với thuỷ điện Các nhà máy thuỷ điện mặc dù đòi hỏi thời gian xây dựng tương đối lâu với số vốn đầu tư nhiều, nhưng sau khi đã hoàn thành thì những chi phí khác không đáng kể Hơn nữa, một lợi thế đáng kể của hồ chứa là có thể
sử dụng tổng hợp nguồn nước (ngăn lũ, tưới ruộng, nuôi cá, vận tải đường thuỷ, du lịch ) Vì vậy, trong việc phát triển và phân bố công nghiệp điện lực cần kết hợp phát triển cả nhiệt điện lẫn thuỷ điện.
Trang 10- Công nghiệp điện lực yêu cầu khối lượng nhiên liệu lớn, khó chuyên chở (đặc biệt là than bùn và đá cháy), hoặc phải dựa trên cơ sở thuỷ năng không di chuyển được Do đó, những nhà máy điện lớn thường được phân bố tại nơi
có sẵn nhiên liệu (nhà máy nhiệt điện), hoặc những nơi có sẵn nguồn thuỷ năng (nhà máy thuỷ điện)
c)Nhiệt điện
Các nhà máy nhiệt điện ra đời vào đầu thế kỉ thứ XIX
+ Ưu điểm:
- Chi phí đầu tư ban đầu thấp hơn thuỷ điện
- Nguồn tương đổi ổn định không phụ thuộc vào thời tiết
- Thời gian xây dựng nhanh
+ Nhược điểm:
- Chi phí thường xuyên cao hơn thuỷ điện nhưng thấp hơn các nguồn khác
- Gây ô nhiễm môi trường (1 nhà máy điện đốt than thải ra trên 1.150g CO2/kwh điện năng được sản xuất)
- Nguồn nhiên liệu (than, dầu, khí) không phải là tài nguyên dồi dào, sẵn có và giá lại cao
- Thay đổi công suất chậm
d) Thuỷ điện
Là một dạng năng lượng cổ điển vì nó xuất hiện cùng với con người hàng ngàn năm qua
+ Ưu điểm
- Giá thành điện rẻ (không phải chi phí cho nhiên liệu)
- Mức phát thải thấp
- Có thể thay đổi công suất nhanh theo yêu cầu phụ tải
- Có thể khai thác lòng hồ vào nhiều mục đích khác nhau
+ Nhược điểm
- Chi phí đầu tư ban đầu lớn, thời gian xây dựng lâu
- Là nguồn bị động nhất (rất phụ thuộc vào thời tiết)
- Ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái
- Cần nhiều diện tích để xây dựng
e) Điện nguyên tử (điện hạt nhân)
+ Điện nguyên tử ra đời vào những năm giữa thế kỉ XX
+ Ưu điểm
- Giá thành rẻ hơn so với nhà máy nhiệt điện
- Nguồn cung cấp nhiên liệu ổn định và đáng tin cậy
- Không phát khí thải CO2, NOx, SOx
- Nh/liệu có khả năng sản sinh ra một lượng nhiệt khổng lồ
- + Nhược điểm
- Chi phí đầu tư ban đầu và chi phí thường xuyên cao
- Việc thiết kế, xây dựng, vận hành và sửa chữa đòi hỏi điều kiện chuyên môn ngặt nghèo
- Nan giải trong xử lý chất thải (phóng xạ) và xử lí sự cố
- Chưa được chấp thuận rộng rãi bởi công chúng
f) Năng lượng điện mới
+ Ưu điểm
- Là nguồn năng lượng sạch, thân thiện với môi trường
- Dồi dào, có sẵn trong thiên nhiên
+ Nhược điểm
- Chi phí đầu tư ban đầu cao
