H o à n g Tuy Nhìn vào thUe trang giào due hien nay, co thè thà'y mot so' khó khan phùc tap t h à t ra kbòng dàng eó, dà này sinh va trò nèn tram trpng chù yèn do càch quàn ly va diéu h
Trang 1MAY GIÀI PHÀP GAP BACH VE GIÀO DUC
G S H o à n g Tuy
Nhìn vào thUe trang giào due hien nay, co thè thà'y mot so' khó khan phùc tap t h à t ra kbòng dàng eó, dà này sinh
va trò nèn tram trpng chù yèn do càch quàn ly va diéu hành chita tot: 1) thi cu nang né qua mùc càn thiét, gay nèn mot
àp lue tàm ly va tò'n phi vàt chat khóng thè chàp nhàn ditdc cho xà bòi, cho mpi già dình; 2) day thèm, luyén thi tran lan,
à n h hitòng té hai dén uy tin nghé giào va chat lUdng giào due; 3) chi phi cho sàch giào khoa qua cao so vói biéu qua su dung, mòi nàm déu in mói, rat tòn kém
ma khóng eó diéu kién cài tièn eà nói dung lan hình tbite,
Cà ha vàn de này dà ditdc nèu lèn t u nhièu nàm nay"" nhitng cho dén nay
vàn chita ditdc xù ly thoà dàng, dàn dàn trò t h à n h nói lo trién mièn cùa xà bòi Vi nhiìng lue càn t u tao dò, giào due kbòng tièn lèn nói, nói dùng hdn là tièn lèn chàm chap, khòng dàp ùng yèn càu va khóng titdng xiing còng sue va tièn cùa dàu
tu cho nò (trong dò phài ké cà sit dóng góp to lón cùa dàn) Trong mot thòi dai ma giào due theo lò'i nhói n h é t kién thùc bi lèn àn m a n h me khàp ndi thi d nitóc ta khuynh hitóng dò vàn còng nhién tón tai, hdn nùa ditdc tièp tue nuòi ditòng bòi tàm ly chiiòng khoa cu, bang càp, hit danh lan t r a n trong xà bòi Vói mot tu duy giào due lac h à u nhU vày làm sao co thè dào tao nhiing con ngitòi dàp itng yèn càu phàt trién cùa dà't nitóc trong mòi tritdng thè giói hién dai
Nói nhit vày, tòi hoàn toàn khòng tràch càc thày, eó giào Nhit tòi dà eó dip phàt biéu, trong n h ù n g diéu kién khó k h a n vùa qua nèu khòng eó sU hy sinh eò' gang rat lón cùa càc thày, eò giào va truyèn thòng biéu hpc cùa n h à n dàn thi chàe giào due cùa ta con xuò'ng càp nhiéu nùa Sd di hòm nay chùng ta con co chò t u hào ditdc, mot phàn là ubò d cài già tài thùa hitdng cùa càc the he tntóc, va phàn nCta
do pham chat cao quy ciìa n h à n dàn ta, trong thièù thòn vàn luón luón thiét tha
1 Xem bài "Suy nghì ve tình hình giào due hièn nay" cùa tao già, bào "Khoa hoc va dòi song", so 41 1996
Trang 2vói su hpc cùa con chàu Diéu càn nhàn manh là : chinh vi de khòi phu uhùtng oS
gang ciìa càc thày, eó giào va sU hy sinh chat chiù cùa nhàn dàn, chùng ta khóng eó quyén de kéo dai tình trang sa lày cila giào due vào nhiìng khó khan khòng dàng eó, Mong ràng nhiìng kién nghi san day sé ditdc quan tàm ciia càc ed quan eó tràch nhièm, ubò dò góp phàn làm thay dòi tU duy giào due, tìm hién phàp kién quyét kbàc phue càc khó khan nèu trén, tao nèn mot cuc dién mói trong nhà tntòng
CÀI CÀCH THI CU
Thi cu là viéc hình thitòng trong qua trình hpc tàp Song thi cu ma dén mùc sinh ra bao cành nhpc nhàn, dau khó càng thàng toàn xà bòi, va phdi bay bao thù doan gian làn dàng xàu ho nhit d nitòe ta mà'y nàm qua thi qua là hiém thày Thi
tu tài, thi vào dai hpc dà vày, dén nhit thi cao hpc, ma thi sinh phàn lón dà (bay sàp sua) là càn bò, thày giào, cành titdng dién ra cùng chàng dep de gì hdn (quay còp, phao, bua, gian làn y nhit hpc sinh, theo sU phàn ành cùa bào chO Ma eó càn thiét phài nhit vày khòng? Theo itóc tinh, chi nguyén mot ky thi vào dai hpc dà tò'n cà nghin ti dóng, ma dò là chi mot ky thi, va mói tinh nhùng chi phi trite tiép; néu tinh hét mpi ehi phi cùa nhà nitóc va nhàn dàn thi chàe chàn mói nàm ta dà dién ró dot vào cbiiy^n thi cu mà'y chue nghin ti, chita ké tàc dung tiéii cite giàn tiép dòi vói mpi màt phàt trién cùa xà bòi De kbàc phue tình hình dò, tòi nghl càn kién quyét thitc hi?n càc hién phàp sau day:
1 Giàm hot so ky thi Bò hàn thi tiéii hpc va thi trung hpc ed sd Hpc sinh
hét nàm cuoi tiéii hpc (bay trung hpc ed sd) né'u dù dièm trung bình thi ditdc càp chùng chi hpc hét tièu hpc (bay triuig hpc ed sd) Dóng thòi thi hpc ky nghiém tue, ò lóp 5 va lóp 9 Phàn dóng càc nitóc ehi thi mpt làn cuòi trung hpc phó thòng, va tntóc day ta cùng dà eó thòi ky dai làm nhit vày
2 Phàn tàn tdchùc thi Giao cho titng sd chiù tràch nhiém t o c h ù e thi tu tài
d dia phitdng mình (cà ra de, chàm thi va còng bò két qua), vói sit giàm sàt cùa Bò Càc nitóc déu làm nhit vày, ta tntóc day ciuig làm nhit vày ma eó sao dàu Thi tuyén vào dai hpc cùng khòng nèn tàp trung d mot so thành phó lón, ma to chite thi d càc dia phitdng, chi tàp trung bài thi de chàm tai bòi dóng titng tntòng
3 Thu hep dién di/tuyén vào càc càp hpc Thàt ra trung hpc phó thòng phài
tièn dén cho md cùa cho mpi ngitòi, va eó dù tntòng day nghé tntòng ky thuàt trung càp bay cao dàng, va eó ed che thich hdp de hpc sinh khóng do
xò hét vào dai hpc Trong tình hình ehita làm ditdc nhit thè ma phài thi tuyén vào càc càp hoc thi nèn thu hep dién dit tuyén bang càch tuyén thàng mpt so giòi va loai tritóe mot so qua it hy vpng Tièu chuàn ditpc tuyén thàng khòng nèn xàc djnb dita vào so dièm tuyét doi nhit làu nay thitòng làm ma càn eù theo sU xép bang trong lóp va d mòi dja phitdng
Trang 3chàng han: dòi vói t r u n g hpc phó' thòng, lày so' ngUdi thuóc 10% giòi n h à t theo su xép b a n g qua càc ky thi hai hpc ky n à m lóp 9 (theo titng lóp), con dó'i vói dai hoc, lày so' ngUòi vùa thuóc 5% giòi n h à t ò lóp 12 (theo tiìng lóp), vùa thuóc 5% co diém trung bình cao n h à t trong ky thi t u tài ò ndi thi DUdng nhién, con so' 5% hay 10% chi là vi du, trong thUc t é eó thè tuy
• tình hình ma dinh ti le thich hdp, va càn eó quy dinh riéng dòi vói càc lóp chuyén va hpc sinh doat càc giài quó'c già hay quò'c té Riéng ve tuyén smh dai hpc, nèn coi ky thi t u tài co già tri nhU mot cupe sd tuyén vào dai hpc,
va dUa vào két qua dò quy dinh diéu kién dU tuyén dai hpc, sao chò tong so' thi sinh du tuyén nói chung chi gap 2 hoàc 3 làn khà n à n g thu nhàn Tièu chuan dUde dU tuyén càn dUa vào t h ù tu xép bang theo két qua cao thàp dat dUdc trong ky thi t u tài ò mói dia phitdng Nói chimg, nhùng hpc sinh ró ràng khóng eó hy vpng gì thi khòng nèn dUde khuyé'n khich dU tuyén, de hot di nhiìng tòn kém vó ich
Càch xàc dinh tièu chuan d\ióc tuyén t h à n g nhU trén sé khòng phu thupe càch cho diém ròng hep khàc n h a u va trình dò chènh léeh ve diéu kién hpc
tàp ò càc dia phitdng Cd so khoa hpc cùa nò là: tuy ve kién thùc, 5% giòi
n h à t ò càc dia phUdng nghèo eó thè chua bang dUde ngay 5% giòi nhà't ò càc t h à n h phó' lón, nhitng ve tièm lUe tri tue thi dai thè eó thè coi nhU ngang n h a u , cho nèn ve làu dai so 5% hpc sinh giòi n h à t ò càc dia phUdng
sé khòng t h u a kém so ò càc t h à n h phó' lón (cùng vi le titdng tu ma hpc sinh giòi trong nUóc khi ra càc nitóc ngoài vàn eó thè hpc giòi ditdc) Va lai
tièu chuan dò mói còng bang, t r à n h cho hpc sinh giòi d càc dia phUdng
nghèo khòi bi thiét thòi ehi vi diéu kién hpc tàp kém hdn, va tao ed hpi
• bình dàng cho hpc sinh giòi ò càc dia phUdng khàc nhau
Làm dUdc n h ù n g viéc trén thi cu sé nhe nhàng, it tòn kém, hpc sinh sé chù trpng nhiéu hdn dén viéc hpc bình thitòng b a n g ngày, viéc luyén thi sé giàm hot vi
ìt nhu càu, cà xà hói se dò càng t h à n g chuyén thi cu, co thè dành tinh lUc va tién
cùa vào nhiing viéc eó Ich hdn Sé khòng con cành tU0ng hàng mày chuc van si t u (ciUig vói ngUÒi t h à n di kém) leu chòng ve t h à n h phó di thi nhU dà thành le t u mày nàm nay Dóng thòi nguón tài chinh tiè't kiem dUde ubò giàm nhe thi eù eó
thè diing tàng cUÒng còng tàc t h a n h tra chuyén món ò càc càp va càc dia phitdng
CHAM DLTr DAY THÉM, LUYÉN THI
Do àp lue thi cu va dóng lUdng qua thàp cùa giào vién nèn viéc day thèm, hpc thèm t r a n lan va luyén thi vò tòi va dà t h à n h mot net dàc tritng cùa nèn giào due Viet Nam t u nhiéu n à m nay Dac trUng vi khó tìm thày d dàu khàc, va phài nói ró, chàng dep de gì Khòng nhiing nò làm bao tién tòn cùa cho cà thày, trò, va cha me hpc trò, nò con co hai nhiéu hdn eó Idi cho viéc rèn luyén con ngitòi Hpc sinh suò't ngày nghe giàng mot càch thu dóng, eó khi lèn lóp t u sàng som dén tòi
Trang 4mit, món nào ciing hpc di hpc lai càc bài màu, hpc thuóc long nhiìng quy tàc kinh nghiém, meo vàt de xù ly nhùng tntòng hdp oài oàm co thè gap hay khóng gap trong càc ky thi, con dàu thi giò suy nghl dóc làp, con dàu sue de phàt trién titdng tUdng, con dàu cho de rén luyén sàng tao Do dò, hp sé lèn lóp sé qua ditdc càc ky
•thi, eó thè dat dièm cao nùa, nhitng ra dòi hp sé khóng dna tranh nói vói ban bè càc nitóc eó mot nèn giào due tién tién hdn,
Tié'c ràng viéc day thèm, hpc thèm tran lan tuy dà bi phé phàn, nhitng dén nay vàn chUa eó dàu biéu chàm dùt, ma chi mói ditdc chàn chinh cho eó tràt tu hdn (càp già'y phép va theo dòi quàn ly, cùng giò'ng nhit tntòng chuyén nay hién tuóng thành truòng chat lUdng cao) Vói càch giài quyét bình thùc nhit vày con làu giào due mói thoàt khòi cành sa lày,
Theo kinh nghiém, khòng thè cà'm day thèm, hay luyén thi bang mot chi thj hành ehmb Co thilc mói vUe ditdc dao, cho nén chùng nào tién litdng con ehita dù song thi day thèm va luyén thi con eó ly do chinh dàng de tón tai (vi dù sao day thèm con tòt hdn là bò day), hdn nùa vói che dò hpc hành thi eù nhit hién nay thi hpc thèm va luyén thi bién thành nhu càu eó thàt Vày chìa khoà giài quyét vàn
de này d cho khàc: phài cài càch thi eù de luyén thi khòng con là nhu càu phó bién, va phài tra litdng dàng hoàng cho thày eò giào de khòng day hp phài kiém song bang day thèm Chuyén thi cu dà nói d trén, con làm sao de tra lUdng dàng hoàng cho giào vién thi eó thè de nghj giài phàp nhit sau:
1 Dóng hoc phi thay cho mpi khoàn dóng góp Trén thitc té, hpc sinh d mpi
càp hién nay déu phài dóng góp nhiéu khoàn khàc nhau, va hàu nhit trò nào ciuig phài hpc thém (trit d càc dia phitdng xa thành phó) Còng mpi khoàn cho tntòng, lóp va thày mòi trò hàng thàng phài dóng góp trung bình mot so'tién bang litdng thàng mot còng chùe trung càp Màt kbàc giò hpc thém mài thàt là giò hpc quan trpng Vày nén ch^ng gòp hét mpi
khoàn dóng góp thành hpc phi, thu thòng nhàt cho mèi càp hpc (mùc thu d
thành phó cao hdn d nòng thòn) va thu vào ngàn sàch nhà nitóc, chù khòng de titng trifòng quàn ly Mpi khoàn chi tièu cùa nhà tntòng làu nay dita vào dóng góp cùa phu huynh sé ditdc càp tit ngàn sàch
2 Tra liùtng chinh thùc cho giào vién bang tién ngàn sàch, dù hào dàm cho
hp mùc song ngang nhU mùc song trung binh ma hién nay hp dang co dU(k- nhò thu nhàp phu dita vào càc lóp day thém va luyén thi San khi thu
hoc phi va nòp vào ngàn sàch thi thitc bién tra litdng nhit the khòng phài là kho khan vi tóng so tién nhà nùòc phài chi tu ngàn sàch vàn nhu tntóc Ma chi co nhu vày mói dàng hoàng còng bang, tòn trpng giào vién va mói khiiyèn khich dUdc nàng suàt va chat htpng lao dóng trong giào due
3 Trén ed sd bào dàm mùc song ón dinh xùng dàng vór vi tri nghé giào
trong xà bòi sé càm hàn mpi htp day thém va luyén thi (it nhàt tam thòi,
Trang 5sau này khi boat dóng giào due trò lai bình thitòng eó t h è xét mot so ngoai le) Dóng thòi yèn càu giào vién lèn lóp càc giò chinh thùc vói tràch nhiém tó'i da, va t à n g cUÒng t h a n h tra chuyén món de dàm bào thUe hién diing dàn càc che dò dà quy dinh Hpc siiih sé khòng càn hpc thèm ngoài càc giò chinh thùc
•
4 Su dung mot phàn thi giò tntóc day dành cho càc buoi day thém de tàng
nhitng hoat dóng ngoai khoà hoàc ti/ hpc cùa hpc sinh duói si/ hitóng dan cùa giào vién, dóng thòi to chite eó he thòng viéc bòi ditdng, nàng cao nghiép vu cho hàn thàn giào vién theo nhùng phitdng thùc khàc nhau,
n h à m dàp itng yéu càu tièn lèn hién dai boa giào due Tu hàng chuc nàm nay, phitdng phàp giàng day trong nhà tntòng cùa ta it thay dói hpc sinh chi ditdc hpc theo mot hình thùc duy n h à t là lèn lóp nghe giàng ehitdng trình nhiéu món lai eù ky, lac bau, khòng theo kip bitóc tién cùa khoa hpc
Do dò yèn càu hién dai boa giào due dòi bòi phài càp bàch bòi ditòng giào
vién va tao diéu kién cho hp eó khà nàng thitòng xuyén tit nàng cao trình
dò kién thùc va nghiép vii
Thitc hién ditdc giài phàp trén cùng eó nghla là song pbàng vói dàn ("dóng góp" làu nay khàc gì hpc phi) va còng bang dói vói thày, eò giào (xoà bò si.t gin tao cùa dóng litdng) Nhà tntòng sé khòng con là cài ebd de miia bàn chù, d dò cà ngitòi bàn va ngitòi mua déu càm thày xót xa cho sit sa doa cùa mot nghé cao quy
le ra phài ditde tòn vinh Cà thày va trò sé càm thày thoài mài hdn, eó nhiéu thi
giò hdn de day dò din dàt n h a u theo nghia tòt dep, vàn minh nhàt, de nhà tntòng
thàt su là ndi rèn due n h à n càch, mot ndi ma suòt cupe dòi mòi ngitòi sé mài mài nbó dén vói long kinh trpng va bièt dn
SÀCH GIÀO KHOA
Nhu dà nói trén, ehitdng trình giàng day d càc càp hoc cùa ta dà làu it thay dòi, hién eó nhiéu phàn khòng con thich hdp nùa Tuy nhién viéc soan thào mot ehitdng trình mói, dàp ùng yéu càu hién dai boa giào due, dòi bòi phài co thòi gian nghièn cùu va phài eó tó chite thich hdp Chitdng trình là mot he thòng khòng thè tuy tién càt xén, thém bót khi ehita nghièn cùu ky toàn bò Va lai, thay dòi ehitdng trình xoành xoach là diéu tòi ky trong giào due Nói nhit vày khòng eó nghia là eù giù kliU khit ehitdng trình eù, ma càn eó ké hoach de sau mot so nàm tién tói mot ehitdng trình mói, titdng dòi hoàn chinh, dàp iùig yéu càu hién dai boa, co thè dùng ón dinh trong kboàng mitdi nàm Ditòng nhit ehita mày ai quan tàm day dù viéc này
Mot diéu la là tuy ehitdng trình ìt thay dói ma sàch giào khoa thi nàm nào cùng in lai, in mói, khién sàch nàm tritóc khòng dùng ditdc cho nàm sau va trong mói già dình em khòng dimg ditdc sàch cùa anh de lai Thàt là mot sif làng phi lón Khòng co nitóc nào, ké cà càc nitóc giàii, xài sàch giào khoa ngòng nhU vày
Trang 6Do hàng nàm phài bò sàch eù in sàch mài, nén rà't tón kém khóng dù tién dàu tit cài tién eà nói dung làn bình thùc, khién cho nói dung dà yèn ma binh thùc luón luón mang ve tam bp, in va trình bay tbiéii hàp dàn khòng tién Idi khi
su dung Diéu dau khó là vi sàch dàt nén tré em nhà nghèo n h à t là d càc vimg nòng thòn, khòng mua nói Nghe nói eó ndi, hpc sinh khóng eó sàch, thày giào dén lóp phài dpc cho hpc sinh chép bài tu dàu dén cuoi giò Co thè nào titdng titdng nói mot lóp hpc nhu thè d cuòi thè ky 20 trén dàt nitóc ta?
Trong giào due cùng nhit nhiéu ngành boat dóng khàc dóc quyén thitòng khó di dòi vói biéu qua Cho nén trong mot nitóc eó nhiéu bò sàch giào khoa cùa nhiing tàc già khàc nhau là viéc lành manh Tói khòng nghl vi nitóc nhà dà thòng nhàt ma nhàt thiét cà nitóc chi ditdc phép dimg mot bò sàch giào khoa duy nhàt Hdn nùa, khi trén thitc té dà eó hai bò sàch rói ma loai bò mot thi sit làng phi dò khòng dàng Dàt nitóc con nghèo, mòi dóng bae déu thàm dàm luò bòi va nitóc màt cùa dàn, tièt kiém ciing là mot y thùc chinh tri (nhàn day xin nói d nhiéu nitóc phàt trién Àii, My hpc sinh khóng màc dóng phue kbòng biéu vi sao ta nghèo ma càc tritdng eù dna nhau bàt hpc sinh sàm dóng phue, lai con muòn dóng phue thòng nhàt),
Trén tinh thàn dò, xin eó mà'y de nghi:
1 Trong 5 nàm tài, tam giù dn dinh chit(fng trinh va sàch giào khoa Do dò
càn in sàch nhit thè nào de phàn phòi dù cho càc tntòng va dàu nàm hpc mói hpc sinh eó thè tbué mot bò sàch (vói già rè), cuòi nàm tra Lai de dimg cho hpc sinh nàm sau Hàng nàm khòng in lai toàn bò, ma chi in mot so nhò bò sung nhùng sàch hit hòng, màt màt, hoàc de dùng cho so hpc sinh tàng thèm Vi sàch phài dùng làu nén phài ben chàe hdn (bia cùng), in tòt hdn, trinh bay dimg dàn nhitng hàp dàn (binh ve, chù màu, v.v.), de diuig
de hpc, hdp vói tàm ly dói tUdng Ve mot so món nhit toàn', vàt ly su dia v.v nén in gòp mot cuón cho eà càp ve món dò chù khòng chia ra titng lóp, vi trong thilc t é hpc sinh thitòng phài xem lai nhùng phàn dà hpc d càc nàm tritóc Sàch khòng nhàt thiét phài sàt dùng ehitdng trinh 100%
ma eó thè ròng hdn phàn nào, de san này con dùng ditdc khi chUdng trình thay dòi khòng nhiéu, va hpc sinh giòi cùng eó thè tit hpc thém
2 Ngay bay giò tdchùc viéc nghièn cùu, bién soqn chU(tng trinh va sàch giào
khoa mòi cho giai doan sau 2004, buy dóng ditdc sit dóng góp tri tue va
kinh nghiém cùa càc nhà giào diic va khoa hpc Un tu trong cà nitóc Tham khào day dù kinh nghiém càc nude, su dung nhùng tiéii bò khoa hpc còng nghé mòi, de co ditdc mot bò cbUdng trinh va sàch giào khoa ve ed bàn eó thè dùng ón dinh trong kboàng mudi nàm sau này Vi day là giai doan còng nghé tién citc nhanb nén càn theo dòi sàt kinh nghiém càc nitóc de khòi lac hàu, nhùng ciuig khòng nén càu toàn qua
Trang 73 Di dói vói chUdng trình va sàch giào khoa càn nghièn cùu nghiém tue de
doi mói phUdng phàp giàng day va giao due trong nhà trUòng, loai bò lò'i
day nhói n h é t kién thùc sàch vò theo kiéu t u chUdng co lo, tién dén mot
n h à truòng mói, hién dai, theo kip trào lUu t h è giói, phue vu tòt hdn cho
sU p h à t trién cùa dàt nUóc trong thòi ky mói
Trén day là n h ù n g giài phàp khòng dòi bòi tàng dàu t u (dù cùa nhà nitóc hay cùa dàn) ma chi su dung hdp ly hdn càc nguón tài chinh, n h à n lue, càc phUdng tién trong tàm tay de thào gd nhiing àch tàc kinh nièn tu ta di.tng lèn trong mày n à m qua Thàt ra dàu t u cho giào due chUa dù de dàp itog yéu càu phàt trién cùa dàt nUóc, song né'u khóng kbàc phue dUde càc khó khan trén thi dù tàng thém dàu t u bao nhiéu cùng khó vile giào due lèn ditde
Tuy khóng dòi bòi tàng dàu t u song tbUe hién càc giài phàp trén dòi bòi quyét tàm va can dàm, vi ve y thùc, phài thay dói tU d u y g i à o d u e , va ve thtfc
tien càn giài quyét dùng dan che dò d a i n g ó g i à o v i é n , mot bò phàn cùa vàn de
t i é n lUtfng còng chùe - diéu bàt hdp ly lón dang de ra nhiéu àch tàc tièu cUc
trong xà bòi
Dàu sao cùng khóng thùa né'u nbàc lai ràng sit tut bau ve giào due sé eó
hàu qua khòng luòng dó'i vói sit phàt trién mpi màt cùa dàt nitóc, va dò là cài già
dàt khòng nèn buòc càc thè he sau phài tra cho sU thièù tràch nhiém hòm nay cùa chùng ta
*
* *
GOP Y KIEN VE QUY CHE GIAO DUC SAU DAI HOC
Giào due sau dai hpc là khàu trUc tiép dào tao n h à n tài, ma n h à n tài chinh
là titdng lai dàt nitóc, cho nèn sU nghiép này eó tàm quan trpng chièn lupe
Dà t u nhiéu n à m boat dòng trong giào due sau dai hpc trong nitóc va ò nitóc ngoài, ké cà nhiéu nitóc PhUdng Tày, va eó nhiéu dip so sành, suy ngàm, tòi thàt sit lo làng tritóc tình hình hién nay Vi vày, xin eó mot so kién nghi, rat mong dU0c sU quan tàm cùa Hpi dóng Quòc già Giào due va Bp Giào due & Dào tao Tritóc hét xin boan nghénh n h ù n g tién bò cùa bàn dit thào mói ma Bò vita dita ra ve "quy che giào due saii dai hpc" dita trén sit tiép thu mot so y kién tich cUc cùa giói khoa hpc Tuy nhién, quy che này vàn chita t h à t sU dàp itng yéu càu chàn chinh giào due san dai hpc dùng tritóc nhùng thù thàch cùa thòi ky mói
Trong vàn de này cùng nhit mpi vàn de khàc cùa giào due, bao giò cùng eó nhiéu y
Trang 8kién khàc nhau Tói thành thàt mong Hói dóng va Bó sàng suòt sàng Ipc thich dàng càc y kién de di tói nhitng quyét dinh dùng dàn
D e c h o t i é n xin dxitìc g ó p y t h e o thiit t\i c à c d i é u k h o à n t r o n g d\i
t h à o
1 Diéu 1 (ve muc tièu dào tao): Yéu càu càp thac si néu ra trong di.t thào eó
màt bàt càp vi qua chung chung nhitng lai eó màt qua cao (néu biéu di'mg) nhit dòi bòi mot thac si phài "eó khà nàng phàt hién, giài quyét nhùng vàn de thuóc chuyén ngành" Yéu càu càp tién si phài "bièt hitóng dàn nghièn cùu khoa hpc" cùng qua cao, khòng eó nitóc nào trén thè' giòi dòi bòi cao nhif vày Ngay P h D d càc nitóc Anh, My cùng chi yéu càu bièt dòc làp nghièn cùu O Phàp, tién si muòn làm trd ly giàng day dai hpc phài qua thù tue qualification va muòn làm PGS hay
GS con phài thém thù tiic babilitation (hàm y "à diriger les recherches") de xàc nhàn khà nàng hitóng dàn nghièn cùu Nói chung sau bang tién si con phài làm
vièc mot so nàm de eó it ra 5 - 7 còng trình nghièn cùu nghiém tue thi mói eó thè
huóng dàn nghièn cùu ditdc
Ve thac si nén phàn biét càc ngành khoa hpc va càc ngành còng nghé Thac
si ve khoa hpc thi yéu càu phài bitóc dàu làm quen vói nghièn cùu khoa hpc, thac
si ve còng nghé thi yéu càu phài nàm san mot chuyén món trong nghé
2 Diéu 3 va 4 (ve càc ed sd dào tao): Càc quy dinh này vàn cinta thoàt xii
hùóng tàp trung quan liéii va bình thùc, muòn quàn trite tièp mpi viéc, ngay cà nhùng viéc ma Bò khòng dù sue quàn Theo tòi, mot màt càn rat chat che khi cho phép ed sd nào ditpe dào tao, chù khòng làm tran lan nhit vita qua, màt khàc ed sd nào dù diéu kién thi càn de cho bp difdc chù dòng cao trong tó chùe dào tao, chù khòng quàn ly gò bó qua nhiéu khé nhU quy che bién hành Bò chi nén kiém soàt
a posteriori (tue là kiém soàt chat lùdng dàu ra), chù khòng can thiép vào quy
trinh dào tao cu thè, dóng thòi dành quyén riit phép dòi vói ed sd^nào khóng bào dàm ditdc chat litdng dào tao (tritóc màt càn rà soàt lai, kién quyét bót di mot so
ed so, it nhàt là tam thòi, de cùng eò) Tièn tói che vàn bang thac si hay tién si
cùng déu do ddn vi dào tao càp trite tiép, dò cùng là mot càch ràng buòc tràch nhiém cùa ed sd dào tao dói vói chat lifpng san phàm cùa hp Cùng nbit hàng boa san xuà't ra phài eó nhàn biéu gbi rò ndi san xuà't, khòng nén tbitdng vàng ha càm déu nhàn bang quò'c già cà Vita qua, khà nhiéu ed sd va ngành yéu kém vàn ditdc phép dào tao thac sì va tién si màc dù ehita dù diéu kién (tòi ubo mot chuyén già kinh té Viét kiéu co dip ve tbinb giàng mày thàng d DHQG Ha Nói dà nhàn xét ràng trong nifóc chita eó diéu kién tòt dào tao tién si kinh té, va de nghi trong
mpt so nàm tntóc màt ta nén chù yéu giti ngitòi di dào tao d mtóc ngoài; y kién dò
doi vói ngành kinh té' co dùng bay khóng tói khòng bàn, nhitng dói vói nhiéu ngành khac thi chàe chàn diùig) Trong khi cho phép càc ed sd yéu kém pbòng tay san xuàt thac si va tién si "giày" thi lai eó nhùng qui djnh chat che dén oài àm
ban che cac ed sd dào tao tòt Dién binh là qui dinh càc vién nghièn cUu khòng
Trang 9dU(k: trite tièp dào tao thac sì ma phài liin kit vài mot dai hpc de dào tao Diéu
khoàn khòng bình tbuòng dò trong liiàt giào due càn ditdc de nghi Quòc bòi sita
dói Trén thiìc té, nò tao khe bò cho nhiéu cbuyéii tièu citc này sinh nhit bao nhiéu hình thùc "dào tao lièn két" khàc dang tbinb hành trong giào due dai hpc Thàt là trò tréu dén lo bich cài cành càc thi sinh cao hpc cùa mot vién vón t u nhiéu nàm dà ditdc thùa n h à n dào tao eó chat litdng hàng dàu lai buòc phài tàp trung ve thi ò mot dai hpc càch xa 80kml
3 Diéu 5 (ve ngUÒi day): Thac si khóng thè dào tao thac si ma dùt kboàt chi
tién si hoàc PGS trò lèn, eó it n h à t vài ha còng trình khoa hpc nghiém tue, mói ditdc tham già dào tao thac si (ve khoa hpc ed bàn, "nghiém tue" eó nghia là dat
trinh dò càc tap chi quòc te) Néu khòng thi chat lUdng dào tao sé khòng ra gì, va
sé là mot sit làng phi lón nhit mà'y nàm qua dà thày rò
4 Diéu 6 (ngitòi hpc): Mot so bàt hdp ly qua dàng ve quy che tuyén sinh
hình nhit dà ditdc bài bò (nhit dòi bòi eù n h à n eó hai còng trình khoa hpc, hoàc thac si eó mot còng trình khoa hpc mói ditdc phép thi nghièn cùu sinh), nhitng vàn con phài thào gd nhiéu bau che nhiéu khè khàc trong quy eliè hién hành Trai vói
de nghi cùa nhiéu ngitòi (trong dò co de nghi cùa tòi trong mot thit gùi lèn Thù
Tuóng nàm 1998), giùa lue dit luàn dang bàt binh viéc thi eù tàp trinig qua nhiéu, gay tòn kém lón cho xà bòi va de ra nhiéu tièu cifc dàng bó then, thi hai nàm qua chùng ta dà bay ra thèm thi tàp trung cho cao hpc va nghièn cifii sinh (tàp trung
ve thòi gian, ve dia diém) - mot viéc hoàn toàn khòng càn thiét vi tntóc dò nhiéu
nàm vàn thi d titng ed sd dào tao Hình ành nhùng cupe thi tàp trung dò thàt chàng dep de gì cho uy tin cùa ngành giào due, nhit dà ditdc phàn ành kip thòi va khà rò trong bài phóng sit dàng d Bào Lao Dóng hói thàng 5 vita qua Ditòng nhit chùng ta qua luyén tié'c viéc thi eù tàp trung, ehita thày ràng thi eù nhit vày chi thu Idi cho ai chù dòi vói xà bòi thi vò cimg tòn kém va tai hai (xin xem thém càc bài phóng sit, cùng trén bào Lao Dòng, ve ky thi vào dai hpc càc ddt vita rói, de thày phàn iuig cùa dit luàn xà bòi)
Vi n h ù n g ly do trén, xin de nghi t u nay khóng nén quy dinh thòi gian tuyén sinh thòng n h à t nùa, khòng nèn thi tuyén sinh tàp trung eà nitóc, ve bàt eù món nào, ma chù yèn nèn tuyén sinh theo bó sd, phòi hdp vói kiém tra, t h à m vàn Chi trUÒng hdp thàt càn thiét mói thi va chi thi tai ndi dàng ky xin hpc Càn phài de
cho mói Cd sd tit td chùe tuyén sinh, theo thòi gian va chUifng trinh thich h(fp v(%
ddn vi ày Theo kinh nghiém nhiéu nitóc, nghièn cùu sinh tit tìm ngUÒi hitóng dàn
va sau khi ditdc ngitòi hitóng dàn chàp nhàn mói làm ddn xin thi vào Trong ho sd xin thi vào phài eó xàc n h à n dóng y hitóng dàn cùa thày Viéc tuyén nghièn cùu
sinh theo càch dò chù yéu phu thupe ngitòi hitóng dàn, tuy vàn phài thòng qua
mot bòi dóng xem xét de trành lam dung Bòi le, nhU ditói day nói rò hdn, dào tao tièn sì mang tinh chat kém càp cà nhàn, chù khóng phài dào tao hàng loat nhit d trung hpc hay bàc eù nhàn Tràch nhiém cùa ngitòi thày va ed sd dào tao rat lón
Trang 10Uy tin ciìa hp va tin nhiém ciìa xà bòi dòi vói hp phu thuóc vào dò, cho nén d càc nUÓc, tén Cd so dào tao, tén ngUòi huóng dàn va dàu de luàn àn déu phài ghi rò trong mpi ho sd xin viéc
5 Dièu 8 va 17 (khung ehUdng trinh dào tao): Dào tao sau dai hpc, n h à t là dào tao tién si, là dào tao chuyén già, cho nén khòng the theo kiéu san xuàt hàng
loat, ma nén coi trpng phUdng thùc dào tao ddn ehié'e, kèm càp cà nhàn Vi vày
chUdng trình càn mang nhiéu tinh chat eà bièt hoà (personalized) phù hpp vói m\ic tièu va diéu kién hpc tàp riéng cùa tùng ngitòi Theo hitóng dò chi mot soit
món bàt buòc, con nhiéu mòn khàc phài de tuy ngUòi hUàng dan quyét dinh, càn
eù tinh hình cu thè cùa nghièn cùu sinh va yéu càu dào tao cu thè cùa chuyén ngành Bàn dU thào vàn giù quy dinh Bò "giao nhiém vii dào tao titng chuyén
ngành cu thè" cho càc ed sd dào tao, theo mot danh sàch chuyén ngành khòng hièu eó tu thòi nào nhUng co lo vi hàng chuc nàm khóng thay dói (mói chuyén ngành eó mot ma so', chàng ban toàn thi eó toàn giài tich, ma so 10100, phitdng trình vi phàn va tich phàn, ma so' 10101, v,v, ) Càch quàn ly cùng nbàc nhU vày khòng chùt phù hpp vói tình binh bién chuyén cùa khoa hpc ma cùng kbòng dèm xia dén so tntòng chuyén mòn cùa titng ed sd dào tao Càch làm thòng thitòng d càc nUóc khàc hàn: mèi tntòng hay vién dUa trén lite lUdng va sd tntòng cùa minh dUa ra danh sàch càc chuyén ngành dào tao thac si va tién si cùa tntòng hay vién
dò va còng ho ké hoach tuyén hpc vién theo titng chuyén ngành Thiét nghl ta
ciing nén theo kinh nghiém dò ma dói càch quàn ly, de cho tUng ddn vi chù dòng
chpn lày càc chuyén ngành ma hp eó khà nàng va diéu kién dào tao rói dàng ky ké hoach dào tao vài Bp Khi xem xét càc ké hoach này de duyét kinh phi, Bò eó thè
diéu chinh chùt it nhàm lièn két càc ké hoach riéng le cùa titng ddn vi thành mot tong thè càn dòi phù hdp vói nhu càu xà bòi, nhitng nói chung khòng can thiép vào npi dimg càc cbUdng trinh cu thè ma càc ed sd dào tao, cùng kbòng càn thòng nhàt ehitdng trình cho tàt cà càc ed so dào tao, vi cimg mot ehuyèp ngành ma hai
Cd sd khàc nhau eó ehUdng trinh dào tao khàc nhau ciing khòng sao
6 Dièu 8 (chUdng trình dào tao thac si): Trong càc mòn "kién thùc chung" de nghi dùt khoàt bò hai mòn tin hpc va phUdng phàp day dai hpc, phUdng phàp nghièn cùu khoa hpc Kién thùc tin hpc phó thòng càn thiét cho mpi ngitòi, va
phài càp nhàt thitòng xuyén, ai chita bièt thi phài lo hpc cùng giò'ng nhit dành mày vi tinh, di xe dap, xe mày, (ò càc nitóc thèm lai òtò, su dung mày ành, internet, càc còng cu dién tu khàc) Dita tin hpc vào thành mòn bàt buòc trong dào tao sau dai hpc, ve bình thùc eó ve "bién dai", thàt ra là à'u tri Con phitdng phàp nghièn cùu khoa hpc thi khòng eó nitóc nào trén thè giói dòi bòi nghièn cùu
sinh phài hpc mòn này Ai dò khi dita mòn này vào ehitdng trình thac si va tién si
làp luàn ràng tntóc khi nghièn cùu khoa hpc càn phài hoc phitdng phàp nghièn cùu khoa hpc Vày xin ditpe bòi lai: co ai bàt bupc hpc sinh phó thòng hpc va thi
"phitdng phàp hpc tàp" khòng? Trong thitc té bàt eù nhà khoa hpc nào dà titng huóng dàn nghièn cùu sinh déu biét ràng chi eó qua còng viéc nghièn cùu thUc te