SKKN MÔN TOAN LƠP 4

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỊNH HÓATRƯỜNG: TIỂU HỌC PHÚ ĐÌNH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LẤY HỌC SINH LÀM TRUNG TÂM TRONG MÔN TOÁN LỚP 4” Người thực hiện: Ma Khắc Đoàn

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỊNH HÓA

TRƯỜNG: TIỂU HỌC PHÚ ĐÌNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LẤY HỌC SINH LÀM TRUNG TÂM

TRONG MÔN TOÁN LỚP 4”

Người thực hiện: Ma Khắc Đoàn

Giáo viên giảng dạy: Lớp 4A

Trường: Tiểu học Phú Đình

Năm học: 2013 - 2014

MỤC LỤC

Trang

A/PHẦN MỞ ĐẦU: Trang 3

I/ Lí do chọn sáng kiến Trang 3

B/ PHẦN NỘI DUNG Trang 4

II/ Cơ sở thực tiễn Trang 4 III/ Nguyên nhân Trang 4 III.1 Mô hình phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm Trang 4 III.2 Những khó khăn khi thực hiện mô hình dạy học lấy học sinh

làm trung tâm Trang 5 III.2.1.Bước 1 : Nêu vấn đề Trang 5 III.2.2 Bước 2 : Giải quyết vấn đề Trang 5 III.2.2.1.Hoạt động 1 Trang 5 III.2.2.2 Hoạt động 2 Trang 6 III.2.2.3 Hoạt động 3 Trang 6

IV Một ví dụ minh hoạ Trang 7

V Kết quả đạt được Trang 10

VI BÀI HỌC KINH NGHIỆM Trang 12 TÀI LIỆU THAM KHẢO Trang 13

A PHẦN MỞ ĐẦU

I/ LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN

Chương trình Sách giáo khoa đổi mới tuy đến nay đã thực hiện được hết 3 cấp học, xong dường như, đối với nhiều giáo viên tiểu học, phương pháp mà sách giáo khoa mới đòi hỏi là phải lấy học sinh làm trung tâm cho mọi hoạt động dạy học, phải dạy học sinh tự phát hiện và làm chủ tiết học quả là rất khó Một phần là do đa số giáo viên đã quen với cách dạy truyền thống Phần khác, nếu dạy học theo phương pháp này, tuy lấy học sinh làm trung tâm nhưng không vì thế mà giáo viên được “ nhàn” hơn thậm chí giáo viên phải vất vả hơn vì phải chuẩn bị rất kĩ tại nhà và tới lớp cũng vẫn phải linh hoạt theo học sinh Hơn nữa, cách dạy này rất tốn thời gian và học sinh nước ta còn chưa quen nên nhiều khi khó thực hiện hoặc thực hiện không có hiệu quả Tình trạng trên diễn ra ở rất nhiều trường, đặc biệt là đối với các trường ở cấp huyện, xã nơi mà mặt bằng trình độ của học sinh tương đối thấp

Tuy thế, rõ ràng là phương pháp dạy học này là một phương pháp dạy học rất hiệu quả Chính vì vậy, Được sự nhất trí và tao điều kiện của BGH

và tổ chuyên môn tôi chọn đối tượng nghiên cứu là các em học sinh khối 4

và tập trung vào các em học sinh lớp 4A do tôi phụ trách với số học sinh là :

30 trong đó có 17 nữ, bản thân tôi luôn tâm huyết tìm tòi và nghiên cứu

nhằm thực hiện phương pháp dạy học này Sáng kiến “phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm trong môn toán học lớp 4” này chính là

những bài học mà bản thân tôi đã đúc rút qua quá trình dạy học và ứng dụng rất thành công vào công tác giảng dạy thực tiễn

B PHẦN NỘI DUNG II/ CƠ SỞ THỰC TIỄN

Cho dù bất cứ sáng kiến hay cách dạy hay nào, muốn đạt được hiệu quả tốt nhất thì người giáo viên vẫn phải truyền đạt cho học sinh được đầy

đủ những nền tảng kiến thức chung về bài học mà sách giáo khoa đòi hỏi cũng như đảm bảo được trình tự các bước lên lớp Với phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm này cũng vậy Về cơ bản, tiết dạy vẫn đi theo trình tự các bước như sau:

Bước 1 : Nêu vấn đề

Bước 2 : Giải quyết vấn đề : Giới thiệu nội dung bài mới

Bước 3 : Học sinh thực hành: Học sinh vận dụng những kiến thức đã được giới thiệu ở bước 2 để giải các bài tập ở trong sách giáo khoa, sách bài tập hoặc do giáo viên đề ra

Trong 3 bước trên, bước 3 luôn là bước học sinh hoạt động độc lập vì khi đó các em đã có được những kiến thức cần thiết Chính vì thế, phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm ở đây chủ yếu tập trung vào 2 bước đầu, giai đoạn mà nhiều giáo viên thường chỉ “diễn xuất” một mình, không

có hoặc ít có sự tham gia của học sinh

III NGUYÊN NHÂN

Căn vào nội dung, mục đích của đề tài và qua thực tế giảng dạy, dự giờ đồng nghiệp Tôi nhận thấy cần phải đi sâu nghiên cứu làm sao giáo viên có thể truyền đạt hết tất cả nội dung mà sách giáo khoa cung cấp Tìm ra nguyên nhân và đề ra các biện pháp khắc phục những khó khăn mà học sinh thường gặp phải khi thực hiện mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm

III.1 MÔ HÌNH PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LẤY HỌC SINH LÀM TRUNG TÂM

III.2 NHỮNG KHÓ KHĂN KHI THỰC HIỆN MÔ HÌNH DẠY HỌC

LẤY HỌC SINH LÀM TRUNG TÂM

III.2.1.BƯỚC 1 : NÊU VẤN ĐỀ

Trong bước 1 khó khăn mà giáo viên gặp phải khi thực hiện theo mô

hình này là khâu “Tổ chức bàn bạc để định hướng giải quyết” Lý do là vì

học sinh chưa quen với phương pháp này Hơn nữa, lúc này các em chưa có

một kiến thức gì về vấn đề mà giáo viên nêu ra ( vì đây là bài mới chưa học)

Không sao Điều đó là bình thường và dễ gặp phải bởi vấn đề mà giáo

viên nêu ra trong phần này là kiến thức của bài mới chưa học Vì vậy, giáo

viên cũng không nên sửa ngay Giáo viên chỉ cần tập hợp lại một số ý, dựa

vào ý của các em (nếu có) để định hướng suy nghĩ cho các em Mục đích của

bước này đơn giản chỉ để tạo hứng thú đồng thời hướng các em vào nội dung

chính, trọng tâm của bài

III.2.2 BƯỚC 2 : GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Giáo

Viên

nêu

vấn

đề

Tổ chức

bàn bạc

để định

hướng

giải

quyết

Từng học sinh tự nghĩ cách giải quyết

Cá nhân

Thảo luận trong nhóm nhỏ

Thảo luận trước lớp cách giải quyết

Từng HS trình bày cách giải quyết của mình hoặc nhóm mình

Toàn lớp chất vấn, trao đổi, thảo luận

Giáo viên nhận xét, đánh giá, chốt lại

ý quan trọng

III.2.2.1 HOẠT ĐỘNG 1 : Từng học sinh tự nghĩ cách giải quyết

Giáo viên có thể cho học sinh làm việc cá nhân trong khoảng ít phút ( một hoặc hai phút) theo hướng đã định ra trong phần nêu vấn đề, nên yêu cầu các em ghi tắt ý kiến của mình ra một mảnh giấy Sau đó, để công việc của học sinh hiệu quả hơn, giáo viên có thể cho các em trao đổi theo cặp hoặc theo nhóm Hiệu quả nhất là nên làm việc theo những nhóm bốn học sinh (vì thông thường, bàn học sinh là bàn ngồi hai người; tổ chức nhóm bốn vừa dễ sắp xếp, đỡ tốn thời gian, dễ cho việc trao đổi của các em cũng như việc quản lý của giáo viên, ít gây ồn ào trong công việc lập nhóm.)

III.2.2.2 HOẠT ĐỘNG 2 : Thảo luận trước lớp cách giải quyết.

Sau khi các nhóm đã thảo luận xong, giáo viên nên dành thời gian cho

ít nhất một hoặc hai học sinh được đứng trước lớp trình bày cách giải quyết của mình hoặc của nhóm mình vì hoạt động này giúp rèn luyện tính tự tin, năng lực trình bày và diễn đạt sự việc cho trẻ Nếu thời gian hạn chế không cho phép đại diện của tất cả các nhóm trình bày thì giáo viên nên treo bảng phụ của các nhóm này lên bảng Trong khi các đại diện trình bày, giáo viên yêu cầu cả lớp lắng nghe, sau đó so sánh, trao đổi, thảo luận để nhận xét, bổ sung ý kiến cho bạn và cho mình

Ở hoạt động này, giáo viên nên yểm trợ về mặt sư phạm Điều đó có nghĩa là giáo viên nêu lại cho rõ các ý mà học sinh đã nói ý đúng, ý hay

Nói tóm lại là giáo viên chỉ yểm trợ về mặt sư phạm mà không yểm trợ về mặt khoa học ở hoạt động thảo luận.

III.2.2.3 HOẠT ĐỘNG 3 : Giáo viên nhận xét, đánh giá.

Đây chính là lúc mà giáo viên đưa ra sự yểm trợ về mặt khoa học cho học sinh Giáo viên tổng kết thảo luận : nêu lại các cách làm của học sinh; đánh giá đúng, sai, hay, dở, sau đó chốt lại ý quan trọng.(ý này có thể là một

trong những ý kiến của học sinh hoặc nếu học sinh chưa đưa ra được thì giáo viên đưa ra ý của mình, trọng tâm của bài học)

Nói chung, khi thực hiện phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên có thể gặp một số khó khăn nhất định như học sinh không quen, tốn thời gian, khó tổ chức và quản lý Tuy nhiên, với cách tiến hành như tôi đã trình bày ở trên, các khó khăn này sẽ được khắc phục và phương pháp này chắc chắn phát huy hiệu quả tối ưu

IV MỘT VÍ DỤ MINH HOẠ

TOÁN 4 – TIẾT 73

DẠY BÀI : NHÂN VỚI SỐ CÓ 2 CHỮ SỐ

BƯỚC 1 : NÊU VẤN ĐỀ

a) GV nêu vấn đề : Tính 38 x 24 = ?

- Làm thế nào bây giờ ?

b) HS thảo luận, nói vắn tắt ý của mình…

c) GV dựa vào ý của HS để định hướng suy nghĩ :

- Đây là phép nhân với số có 2 chữ số, ta chưa học

- Ta mới chỉ học cách nhân với số có một chữ số

- Vậy phải tìm cách quy về phép nhân với số có một chữ số (hay quy về các phép nhân đã học)

BƯỚC 2 : GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ :

Hoạt động 1 :

HS tự nghĩ cách nhân theo hướng nêu trên, ghi tắt vào giấy các ý riêng của mình Sau đó các em bàn bạc trong nhóm nhỏ (nhưng phải nói thì thầm) Trong lúc đó GV đi quanh để giám sát, đôn đốc, khuyến khích các ý hay, trả lời các câu hỏi của học sinh (GV cũng phải nói thầm)

Hoạt động 2 :

a)Một số học sinh lên công bố “phát minh” của mình (hoặc nhóm mình) trước cả lớp Học sinh này được nói và viết tự do trên bảng lớp Chẳng hạn:

- HS A : + Tách 24 = 8 x 3 => 38 x 24 = 38 x (8 x 3) = (38 x 8) x 3

+ 38 nhân 8 là một phép nhân với số có một chữ số, em đã biết làm + 38 x 8 được bao nhiêu nhân tiếp với 3,cũng là nhân với số có một chữ số, em biết làm rồi

+ Cả lớp hoan hô GV khen : tuyệt hay, giỏi !

- HS B: + Em tách theo phép cộng 24 = 7 + 8 + 9

+ Dùng quy tắc nhân một số với một tổng

38 x 24 = 38 x (7 + 8 + 9 ) = 38 x 7 + 38 x 8 + 38 x 9

+ Đây toàn là phép nhân với số có một chữ số, biết làm rồi

+ Cả lớp hoan hô GV khen …

- HS C : + Em dùng phép trừ 38 = 40 - 2

+ Dùng quy tắc nhân một hiệu với một số

38 x 24 = (40 – 2) x 24 = 40 x 24 – 2 x 24

+ 40 x 24 là nhân với số tròn chục : học rồi

+ 2 x 24 là phép nhân với số có một chữ số, biết làm rồi

+ Hoan hô… khen …

- HS D : + Em dùng phép cộng theo cách khác : 24 = 10 + 10 + 4

+ Dùng quy tắc nhân một một số với một tổng:

38 x 24 = 38 x (10 + 10 + 4 ) = 38 x 10 + 38 x 10 + 38 x 4 + Phép nhân với 10 : quá dễ

+ 38 x 4 là phép nhân với số có một chữ số: đã học

+ Hoan hô… khen …

- HS E : + Em tách theo phép cộng : 24 = 20 + 4

+ 38 x 24 = 38 x (20 + 4 ) = 38 x 20 + 38 x 4

+ 38 x 20 : có dạng phép nhân với số tròn chục : đã học

+ 38 x 4 là phép nhân với số có một chữ số: đã học

+ Khen … Hoan hô…

- HS G : + Em bắt chước cách cộng viết : nhân số chục với số chục, số đơn

vị với số đơn vị : 3 x 2 = 6 ; 8 x 4 = 32 + 38 x 24 = 632

+ Khen … Hoan hô…(mặc dù sai !)

b) Thảo luận về các “phát hiện” đã được công bố :

- Đúng, sai ?

- Cách nào gọn hơn, dễ làm hơn ?

- Cách nào dài, khó làm ?

- Cách nào quá đặc biệt ?

- ….Chẳng hạn :

- A làm hay nhưng nếu 38 x 17 thì làm sao tách 17 thành tích của

2 số ?

A trả lời: thế thì em tách 38

Chất vấn : Tách thử coi

38 = 2 x 19

Vậy 38 x 24 = 2 x 19 x 24 vẫn là nhân với số có hai chữ số

A thừa nhận là kẹt đường, cách này không dùng được

- B làm đúng song dài hơn C : ba phép tính dài hơn hai phép tính

- C làm đúng nhưng không hay bằng E : phép trừ khó làm hơn phép cộng

- Cách làm của D và E cũng giống nhau nhưng D làm dài hơn.

- Cách làm của G sai vì không thể làm tính nhân giống như tính cộng được ( chỉ tính 38 x 20 đã lớn hơn 700 rồi không thể bằng 632 được.)

- Cách làm của E hay nhất

Hoạt động 3 :

a) GV tổng kết thảo luận để chốt lại cách làm của E sau đó nêu cách tính thực tiễn như trong sách giáo khoa

b) HS vận dụng giải bài tập

V KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC.

Trong quá trình tìm tòi học hỏi ở đồng nghiệp, bạn bè, sách báo… tôi

đã thử áp dụng vào thực tế lớp học của mình

Qua thời gian thực nghiệm suốt học kỳ I đã có kết quả rõ rệt Kết quả kiểm tra học kì I môn Toán thay đổi như sau:

Kết quả kiểm tra GHKI Kết quả kiểm tra CHKI

+ Tổng số học sinh : 30 + Tổng số học sinh : 30 Giỏi : 1 em = 3,3 % Giỏi : 18 em = 60 % Khá : 1 em = 3,3 % Khá : 9 em = 30 %

TB : 23 em = 76,7 % TB : 3 em = 10 % Yếu : 5 em = 16,7 % Yếu : 0 em = 0%

VI BÀI HỌC KINH NGHIỆM

Phương pháp dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” là một trong những cách dạy học tiên tiến bậc nhất hiện nay Khi thực hiện phương pháp này trong các tiết toán trên lớp, tôi nhận thấy ban đầu đúng là các em còn lúng túng bỡ ngỡ trong các thao tác nhưng qua một vài lần thực hiện và

được sự hướng dẫn tận tình của giáo viên (sự yểm trợ đúng lúc một số câu hỏi, gợi ý, yểm trợ về mặt sư phạm hay về mặt khoa học,…) các em đã trở nên quen dần và thậm chí còn tỏ ra rất thích thú vì bản thân các em được trực tiếp tham gia vào bài học Các em học tập hào hứng và hăng say hơn vì hoạt động nhóm giúp giảm bớt căng thẳng đặc biệt là đối với những học sinh

có học lực yếu, không thể tự làm việc một mình Học sinh có thể hỏi giáo viên hoặc bạn bè ngay những điều mà các em không biết, không hiểu.(Điều

mà ở cách dạy truyền thống, khi giáo viên tự mình “diễn trình”, học sinh rất ngại làm) Chính vì thế mà các tiết học đều đạt hiệu quả rất cao, hầu như mọi học sinh đều hiểu bài và vì vậy bước thực hành ( HS giải bài tập) diễn ra rất tốt

Tuy nhiên, rõ ràng phương pháp dạy học này vẫn mang trong mình nhiều nhược điểm Hai trong số đó là việc giáo viên và học sinh chưa quen lắm với cách dạy, học này và cách dạy, học này cũng khá tốn thời gian Song như tôi đã đề cập ở mục II.2, những khó khăn này sẽ dễ dàng được khắc phục dựa vào lòng nhiệt tình, vào tâm huyết với nghề của người giáo viên Nếu người giáo viên “chịu khó đầu tư” kĩ cho tiết dạy tại nhà, nghiên cứu kĩ

về khả năng của từng học sinh để có sự sắp xếp chỗ ngồi hợp lý nhằm tạo điều kiện cho học sinh có thể giúp đỡ nhau, trao đổi, thảo luận trong nhóm cũng như giữa các nhóm Thêm vào đó, đôi lúc giáo viên cũng cần phải khích lệ, dặn dò học sinh chuẩn bị trước bài ở nhà

Cuối cùng, cho dù phương pháp có hay đến mấy mà giáo viên sử dụng không tốt đôi khi lại gây ra hiệu ứng ngược: làm học sinh rối tung và không hiểu bài Việc sử dụng quá nhiều cũng sẽ gây ra tâm lý nhàm chán ở học sinh Bởi vậy, giáo viên không nên chỉ sử dụng phương pháp này mà phải biết kết hợp sử dụng một số phương pháp dạy học khác nữa nhằm tạo ra sự phong phú trong việc dạy các môn khác nhau

Nói tóm lại, để một tiết dạy được thành công, điều kiện quyết định không phải là ở phương pháp mà ở chính người giáo viên Và phương pháp chỉ là một phương tiện giúp người giáo viên đạt được mục đích đó

“Phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm” mà tôi vừa giới thiệu

trong sáng kiến này hi vọng sẽ là một phương tiện hiệu quả giúp cho các bạn đồng nghiệp gần xa trong việc giảng dạy với phương châm “Tất cả vì học sinh thân yêu!”

Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ mà bản thân tôi đúc rút được qua quá trình giảng dạy Tuy nhiên do thời gian và năng lực có hạn chắc hẳn sẽ có những thiếu sót

Rất mong sự góp ý, giúp đỡ của quý thầy cô và bạn bè đồng nghiệp để sáng kiến của tôi được hoàn thiện hơn và có hiệu quả thiết thực hơn trong công tác giảng dạy

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Phú Đình, ngày 12 tháng 12 năm 2013

Người viết SKKN

Đánh giá xếp loại của Hội đồng thi đua

Ma Khắc Đoàn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

STT Tên tác giả Tên tài liệu Nhà

xuất bản

1

Đỗ Đình Hoan

Nguyễn Áng

V ũ Quốc Chung

Đỗ Tiến Đạt

Đỗ Trung Hiệu

Trần Diên Hiển

Đoàn Thái Lai

Phạm Thanh Tâm

Kiều Đức Thành

Vũ Dương Thuỵ …

Sách giáo khoa Toán

các lớp

1, 2, 3,4, 5 Sách giáo viên Toán

các lớp

1, 2, 3,4, 5

NXBGD

2

Đỗ Đình Hoan

Đỗ Trung Hiệu

Vũ Dương Thụy

V ũ Quốc Chung

Giáo trình phương pháp dạy học Toán ở Tiểu

học

NXB ĐHSP

Hà Nội

3

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy lớp các

lớp

1, 2, 3,4, 5

BGD & ĐT

4

Một số tập san Báo Thế giới trong ta

nói về đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học

Tạp chí Báo Thế giới trong

ta